Nhưng nếu những vấn đề, những mâu thuẫn trong nhận thức của HS không được giải quyết thi có thể phá vỡ sự cân bằng tâm – sinh lý của HS, có thể dẫn đến những rối loạn thích nghi[r]
Trang 1Modul THCS 12: KHẮC PHỤC TRẠNG THÁI TÂM LÍ CĂNG THẲNG TRONG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH THCS
STRESS
Nghĩa của từ stress (theo từ điển):
- Sự căng thẳng; tâm trạng căng thẳng
- Nhấn mạnh một điều gi
- Sự nhấn
- Sự cố gắng, sự đòi hỏi bỏ nhiều sức lực
- Phải cố gắng nhiều
- Sự bắt buộc
- Ép, làm căng thẳng
I STRESS
1 Stress là gi?
- Là sự căng thẳng về tâm lý và sinh lý mà con người trải qua trong hoạt động, trong cuộc sống;
- Nó đưa đến những phản ứng về mặt thái độ, cảm xúc, hành vi, nhận thức, sinh lý của
cơ thể
- Strees nảy sinh khi gặp những tinh huống khó khăn hoặc những điều xảy ra trong điều kiện đặc biệt của cuộc sống
2 Nguồn gốc gây ra stress:
a Từ môi trường bên ngoài:
- Gia đinh: kinh tế, tinh cảm, kỳ vọng của gia đinh, …
- Xã hội: môi trường sống, học tập, làm việc, các mối quan hệ, ứng xử, …
- Tự nhiên: khí hậu, thời tiết, tiếng ồn, …
b Từ bản thân:
- Yếu tố sức khoẻ: bệnh mới mãn tính, bệnh ở thời kỳ cuối; khiếm khuyết cơ thể, …
- Yếu tố tâm lý: sự thích nghi của năng lực, ý chí, tinh cảm, trinh độ nhận thức, kinh nghiệm, … của chủ thể đối với nhiệm vụ mới, những dồn nén từ thời thơ ấu, quá khứ, giấc mơ, linh cảm, …
3 Stress trong học tập:
- Trong học tập, HS THCS chịu rất nhiều tác động, áp lực không chỉ nội dung, yêu cầu tri thức môn học mới mà còn ở phương pháp giảng dạy, thái độ của GV bộ môn, …
Trang 2- Vị trí của HS THCS trong nhà trường, trong XH đã thay đổi (quan hệ thầy cô, bạn bè đã thay đổi; quan hệ với các nhóm khác nhau, chuẩn mực khác nhau, trong XH đã thay đổi)
- Stress trong học tập xuất hiện khi nhiệm vụ học tập trở thành tinh huống có vấn đề của minh
- Stress trong học tập có tác dụng phát triển khả năng giải quyết vấn đề, giúp HS thích ứng tốt nhất với môi trường tri thức mới Nhưng nếu những vấn đề, những mâu thuẫn trong nhận thức của HS không được giải quyết thi có thể phá vỡ sự cân bằng tâm – sinh
lý của HS, có thể dẫn đến những rối loạn thích nghi tạm thời, làm cho các em khó hoặc không thể giải quyết những vấn đề trong học tập đang đặt ra đối với các em
4 Phân loại stress:
a Dựa vào mức độ gây ra stress: có 2 loại
- Eustress (stress tích cực): là phản ứng thích nghi với tác nhân thông qua 2 giai đoạn báo động (ý thức được tác động rõ ràng) và kháng cự (huy động năng lực tâm lý, sẵn sàng đáp ứng đối với tác nhân kích thích)
- Dystress (stress tiêu cực): thông qua 3 giai đoạn báo động, kháng cự và suy kiệt (Quá trinh stress diễn ra quá sức chịu đựng Giai đoạn kháng cự kéo dài,
liên tục và thất bại, làm giảm khả năng miễn dịch của cơ thể dẫn đến suy kiệt)
b Dựa vào nguyên nhân gây ra stress: 3 loại (tham khảo)
- Sinh thái:
+ Rối loạn chu kỳ nhịp sinh học
+ Rối loạn nhịp ăn và ngủ
+ Chấn thương và bệnh tật
+ Tiếng ồn và các tác động vật lý, sinh hoá
- Tâm lý – xã hội:
+ Nhóm xã hội, trinh độ tâm lý, ứng xử xã hội
+ Sự thất vọng
+ Sự quá tải
+ Sự thiếu tải
- Sinh lý
II BIỂU HIỆN VÀ MỨC ĐỘ STRESS TRONG HỌC TẬP CỦA HS THCS
1 Biểu hiện stress:
- Về mặt thái độ, cảm xúc, hành vi: không hứng thú, mặc cảm tự ti về khả năng bản thân, thất vọng về bản thân, cảm thấy buồn bả, chán nản, hay cáo gắt với người khác hay muốn khóc, không làm chủ được minh, muốn xa lánh người khác hoặc cảm thấy người khác bỏ rơi minh (cô đơn), âm thầm chịu đựng, lo âu, sợ hãi mơ hồ, phản ứng chậm chạp hoặc
Trang 3quá nhạy cảm, luôn có cảm giác bất an, có thể dẫn đến rối loạn hành vi (đi đứng nói năng lung tung, đập phá, viết vẽ bậy), khó khăn trong quan hệ với những người xung quanh …
- Về nhận thức: ghi nhớ kém, hay nhầm lẫn trong tính toán, khó tập trung chú ý, tư duy thiếu logic,…
- Về mặt sinh lý: đau đầu, chán ăn, mê sảng, ác mộng, chân tay run, toát mồ hôi, khó thở, mệt lả, khó ngủ, ngủ không sâu hay thức giấc, có cảm giác không thấy
phục hồi sau giấc ngủ, không tự thư giãn được …
2 Mức độ stress trong học tập:
- Mức độ của eustress: Trong mỗi tinh huống, nhiệm vụ học tập, HS có thể huy động vốn năng lực, những phẩm chất tâm lý đã có cùng với sự hướng dẫn của GV, HS có thể tự giải quyết vấn đề, qua đó HS thấy sự cân bằng, sự thoả mãn, tinh thần hưng phấn, sẵn sàng ứng phó với tinh huống mới, phức tạp hơn …
- Mức độ của dystress: Trước nhiệm vụ học tập quá khó khăn hoặc quá đơn điệu, không
có nghĩa là HS không thể giải quyết được, tạo ra sự mất cân bằng tâm – sinh lý, sự không thoả mãn, căng thẳng, HS chán ghét môn học, “dị ứng” khi gặp lại vấn đề, gây rối loạn hành vi trong quá trinh học tập, thích ứng kém …
III MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ NĂNG ỨNG PHÓ VỚI DYSTRESS
TRONG HỌC TẬP CỦA HS THCS
1 Một số phương pháp ứng phó với stress trong học tập:
a Ứng phó nhắm vào tác nhân: Làm thay đổi tác nhân gây ra stress hoặc thay đổi mối
quan hệ giữa con người với tác nhân đó thông qua những hành động trực tiếp hoặc những hành động giải quyết vấn đề
Cụ thể:
- Chống trả: phá huỷ, rời chỗ hoặc làm yếu mối đe dọa
- Bỏ chạy: chạy xa khỏi mối đe dọa
- Thương lượng, mặc cả, thỏa hiệp
- Ngăn ngừa stress trong tương lai: hành động nhằm gia tăng sức chống đỡ hoặc làm giảm ảnh hưởng của stress được ngăn chặn trước
b Ứng phó nhắm vào cảm xúc: làm thay đổi bản thân thông qua các hành động khiến
bản thân cảm thấy dễ chịu hơn nhưng không làm thay đổi các tác nhân gây ra stress
Cụ thể:
- Các hoạt động nhắm vào thân thể: dùng thuốc, thư giãn, hồi sinh học
- Các hoạt động nhắm vào nhận thức: những trò tiêu khiển …
2 Kỹ năng làm giảm mức độ của stress trong học tập:
Trang 4Trước hết phải quản lý được căng thẳng của bản thân trong học tập: HS phải biết nhận ra các dấu hiệu của stress (dựa vào các biểu hiện của stress)
- Điều chỉnh phương pháp học tập, ôn tập, nghỉ ngơi, thư giãn hợp lý: Tránh học dồn, thi mới học, HS học theo kiểu “Nước chảy đến chân mới nhảy” rất dễ bị dystress do tâm lý
sợ học không kịp, thiếu an tâm, tinh trạng này dẫn đến làm
giảm trí nhớ thậm chí đầu óc có thể rơi vào tinh trạng “trống rỗng”; học đêm ngủ ngày; trí não của con người chỉ có thể hoạt động hiệu quả trong vòng 45-60 phút, sau đó cần được nghỉ ngơi, giải lao hoặc làm những công việc tay chân từ 10-15 phút sau đó mới hoạt động trí não trở lại
- Xoa bóp và những bài tập hít thở thư giãn
- Không nên nhận quá nhiều công việc cùng một lúc
- Hãy làm gi đó cho những người khác
- Dùng đủ các thực phẩm như sữa, trứng, thịt, cá, rau, quả, dầu đậu nành, dầu mè
- Cà phê, trà đậm kích thích hệ thần kinh trung ương làm cho tỉnh táo, chống lại cơn buồn ngủ, nên uống vào buổi sáng (hạn chế dùng)
- Tắm: nước có tác dụng xoa dịu các cơ và khớp xương bị đau mỏi Tắm giúp các tế bào được phục hồi, chất độc được đưa ra ngoài cơ thể nhanh hơn
- Hát: sẽ kích thích cơ hoành, cơ cổ, cung cấp thêm oxy cho cơ thể, là cơ hội bộc lộ cảm xúc
- Chơi đùa với thú nuôi
- Thư giãn với những câu chuyện hài hoặc những loại hinh nghệ thuật mà minh thích nhất
- Cười: nụ cười sảng khoái không chỉ mang lại sự vui vẻ, thoải mái, mà khi cười cơ thể tiết ra chất morphine tạo khả năng chống stress rất hiệu quả
- Massage: mỗi ngày cần 30 phút massage, sẽ làm cho hiện tượng co cơ giảm đi, massage giúp lưu thông máu được tốt hơn, xoa dịu các khớp xương bị đau
- Tập thể dục buổi sáng, bách bộ: giúp lưu thông khí huyết, hít thở không khí trong lành, tĩnh tâm
- Sự trợ giúp từ tham vấn tâm lý học đường (tâm tinh, trao đổi chia sẻ, hướng dẫn)
- Thiền - Yoga: giúp tăng cường sự hoạt động có hiệu quả của hệ tuần hoàn máu và tim mạch, cơ thể có khả năng chịu đựng bền bỉ, giúp cho các khớp trong cơ thể có độ đàn hồi, dẻo dai, ngăn ngừa bệnh loãng xương, chống được bệnh mất ngủ, lo lắng buồn phiền, giúp cho con người có nhịp thở đúng kỹ thuật, giúp con người làm việc tập trung hơn, biết liên kết giữa nhịp thở với từng động tác di chuyển, binh tĩnh, thư thái, hài hoà (hạn chế về điều kiện)
Trang 5TÓM LẠI Stress là sự căng thẳng trong học tập, sinh hoạt của học sinh, biểu hiện qua thái
độ, cảm xúc, hành vi, nhận thức, sinh lý do bị áp lực bởi những tinh huống khó khăn, liên tục, kéo dài mà học sinh phải nỗ lực vượt qua, nếu thích ứng được là eustress, không thích ứng được là dystress