Kiến thức - Mổ và quan sát cấu tạo mang: Nhận biết phần gốc chân ngực và các lá mang, 1 số nội quan của tôm như: hệ tiêu hoá, hệ thần kinh.. - HS viết thu hoạch.[r]
Trang 1Tuần 12 Ngày soạn: 23/10/2016
CHƯƠNG 5 NGÀNH CHÂN KHỚP
LỚP GIÁP XÁC
Bài 22 THỰC HÀNH: QUAN SÁT CẤU TẠO NGOÀI VÀ HOẠT ĐỘNG SỐNG CỦA TÔM SÔNG
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Nhận biết phần gốc chân ngực và các lá mang của tôm sông
- Nhận biết lớp vỏ màu sắc của lớp vỏ, các đôi chân
- Nắm được cách di chuyển, dinh dưỡng và sinh sản của tôm sông
2 Kỹ năng
- Rèn kỹ năng quan sát tranh và mẫu
- Kỹ năng làm việc theo nhóm
3 Thái độ
Có ý thức bảo vệ môi trường và các chân khớp có ích
II CHUẨN BỊ
1 Chuẩn bị của giáo viên
- Mẫu tôm sống, chín
- Tranh cấu tạo ngoài của tôm, bảng phụ
2 Chuẩn bị của học sinh
- Mỗi nhóm mang tôm sống, tôm chín
- Đọc trước bài mới
III CÁC BƯỚC LÊN LỚP
1 Ổn định tổ chức
Kiểm tra sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ
Câu hỏi:
1 Trình bày đặc điểm chung của ngành thân mềm?
2 Ngành thân mềm có vai trò gì? Lấy ví dụ minh họa
Trả lời:
1 Đặc điểm chung của ngành thân mềm:
- Thân mềm, không phân đốt, có vỏ đá vôi
- Có khoang áo
- Hệ tiêu hóa phân hóa
- Cơ quan di chuyển thường đơn giản
2 Vai trò của ngành thân mềm:
- Làm thực phẩm cho người: Mực, sò, ngao, hến, trai, ốc, …
- Làm thức ăn cho động vật khác: Sò, hến, ốc, …
- Làm sạch môi trường nước: Trai, sò, hầu, vẹm, …
- Làm vật chủ trung gian truyền bệnh giun sán: Ốc gạo, ốc mút, …
- Có giá trị về mặt địa chất: Hóa thạch 1 số vỏ ốc, vỏ sò, …
3 Bài mới
Trang 2Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
Hoạt động 1: Cấu tạo ngoài và di chuyển của tôm sông
1 Vỏ cơ thể
- GV cho hướng dẫn HS quan
sát tranh hình 22 SGK, hỏi:
+ Theo các em cơ thể tôm
được chia thành mấy phần?
→ GV nhận xét: Cơ thể tôm
có 2 phần: phần đầu - ngực
thường liền lại, phủ bởi 1
giáp chung là “giáp
đầu-ngực” và phần bụng
- GV yêu cầu HS quan sát
mẫu tôm sống
+ Em có nhận xét gì về màu
sắc vỏ? Giải thích ý nghĩa
hiện tượng tôm có màu sắc
khác nhau?
+ Vỏ tôm mềm hay cứng?
Tại
sao?
+ Tại sao khi luộc tôm có
màu đỏ?
- GV nhận xét, yêu cầu HS tự
rút ra kết luận
2 Các phần phụ tôm và
chức năng.
- Quan sát mẫu, đối chiếu với
H22 SGK, xác định tên, vị trí
phần phụ trên con tôm?
- Yêu cầu HS quan sát tôm
hoạt động để xác định chức
năng phần phụ?
- Từ việc quan sát, yêu cầu
- HS quan sát hình 22, trả lời được:
Gồm 2 phần:
+ Phần đầu - ngực
+ Phần bụng
- HS lắng nghe
- HS quan sát mẫu tôm sống, trả lời được:
+ Có sắc tố, giống với màu sắc môi trường → tự vệ
+ Vỏ cứng do có chứa kitin
+ Khi luộc tôm, sắc tố trên vỏ chuyển sang màu đỏ
- HS tự rút ra kết luận
- HS xác định tên, vị trí phần phụ trên con tôm
- HS quan sát tôm hoạt động, xác định được chức năng phần phụ, ghi kết quả ra giấy
- Các nhóm hoàn thành bảng,
I Cấu tạo ngoài và di chuyển
1 Vỏ cơ thể
- Cơ thể gồm 2 phần: + Phần đầu - ngực
+ Phần bụng
- Vỏ:
+ Cấu tạo bằng kitin, ngấm thêm canxi cứng
Có nhiệm vụ che chở và là chỗ bám cho hệ cơ
+ Có sắc tố tôm có màu sắc của môi trường
2 Các phần phụ tôm và chức năng.
- Bảng
Trang 3HS hoàn thành bảng SGK –
75
đại diện nhóm trình bày
Bảng Chức năng chính các phần phụ của tôm
Vị trí các phần phụ Phần đầu –
ngực Phần bụng
1 Định hướng phát hiện mồi Mắt kép, 2 đôi râu
- GV yêu cầu HS quan sát
cách di chuyển của tôm, trả
lời:
+ Tôm có những hình thức
di chuyển nào?
+ Hình thức nào thể hiện bản
năng tự vệ của tôm?
- GV nhận xét, kết luận
- HS quan sát, trả lời:
+ Di chuyển: bò, bơi (tiến, lùi)
+ Nhảy, bơi lùi
- HS lắng nghe, ghi nhận
3 Di chuyển
- Bò
- Bơi (tiến hoặc lùi)
- Nhảy
Hoạt động 2: Dinh dưỡng
- Yêu cầu học sinh đọc SGK
và trả lời câu hỏi ở ▼
+ Tôm kiếm ăn vào thời
gian nào trong ngày?
+ Tôm ăn gì?
+ Dựa vào đặc điểm nào của
tôm mà người ta dùng thính
để câu tôm?
+ Thức ăn được tiêu hóa ở
đâu ?
- GV nhận xét, hỏi thêm:
+ Tôm hô hấp bằng gì?
+ Chúng bài tiết nhờ hệ cơ
quan nào?
- Gọi HS trả lời
→ GV nhận xét, kết luận
- Đọc □ + trả lời câu hỏi:
+ Lúc chạng vạng (chập tối)
→ người ta thường đi câu + Ăn tạp (TV, ĐV, mồi chết) + Khả năng khứu giác nhạy bén ở tôm
- HS lắng nghe + Hô hấp bằng mang + Qua tuyến bài tiết ở gốc đôi râu thứ 2
- HS trả lời câu hỏi, các bạn khác nhận xét bổ sung
- HS lắng nghe
II Dinh dưỡng :
- Tôm ăn tạp: thực vật, động vật, mồi chết
- Thức ăn được tiêu hóa ở
dạ dày, hấp thụ ở ruột
- Hô hấp: Thở bằng mang
- Bài tiết qua tuyến bài tiết
Hoạt động 3: Sinh sản
- GV thảo luận nhóm trả lời
câu hỏi:
+ Tôm đực, tôm cái khác
nhau như thế nào?
- HS nghiên cứu thông tin SGK, trả lời:
+ Đực: Kích thước lớn, càng
to Cái: Kích thước nhỏ, càng nhỏ
III Sinh sản
Trang 4+ Tại sao trong quá trình lớn
lên ấu trùng tôm phải lột xác
nhiều lần?
+ Tập tính ôm trứng của tôm
mẹ có ý nghĩa gì?
- GV yêu cầu đại diện nhóm
trả lời câu hỏi
- GV nhận xét, yêu cầu HS tự
rút ra kết luận
+ Do lớp vỏ cứng bao bọc không lớn theo cơ thể được
+ Bảo vệ trứng không bị kẻ thù ăn mất
- Đại diện nhóm trả lời câu hỏi
- HS lắng nghe, tự rút ra kết luận - Tôm phân tính: + Đực: Kích thước lớn,
càng to + Cái: Ôm trứng (bảo vệ)
- Lớn lên qua lột xác nhiều lần
4 Củng cố
- GV cho học sinh đọc kết luận cuối bài
- GV cho HS trả lời câu hỏi 1, 2, 3 SGK tr 76
- Hướng dẫn làm bài tập trắc nghiệm
Khoanh tròn câu trả lời đúng:
1 Tôm được xếp vào ngành chân khớp vì:
a Cơ thể chia làm 2 phần: Đầu ngực và bụng
b Có phần phụ phân đốt, khớp động với nhau.
c Thở bằng mang
2 Tôm thuộc lớp giáp xác vì:
a Vỏ cơ thể có chất kitin có khả năng ngấm canxi.
b Tôm sống trong nước
c Cả a và b đều đúng
3 Hình thức di chuyển thể hiện bản năng tự vệ của tôm là:
a Bơi lùi
b Bơi tiến
c Nhảy
d Cả a và c.
5 Hướng dẫn
- Học bài, chuẩn bị bài mới
- Học bài theo câu hỏi trong SGK
- Đọc mục “ Em có biết?”
- Chuẩn bị thực hành mổ tôm sông (theo nhóm 3 - 5 em)
- Tôm còn sống: 2 con/ nhóm
IV RÚT KINH NGHIỆM
Trang 5Tuần 12 Ngày soạn: 23/10/2016
Bài 23 THỰC HÀNH: MỔ VÀ QUAN SÁT TÔM SÔNG
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Mổ và quan sát cấu tạo mang: Nhận biết phần gốc chân ngực và các lá mang, 1 số nội quan của tôm như: hệ tiêu hoá, hệ thần kinh
- HS viết thu hoạch
2 Kỹ năng
- Kĩ năng hợp tác nhóm
- Kĩ năng đảm nhận trách nhiệm được phân công
- Kĩ năng quản lý thời gian
- Rèn kĩ năng mổ động vật không xương sống Xác định vị trí cần mổ, các thao tác tránh vỡ nát nội quan trong khay luôn ngập nước
- Rèn luyện kỹ năng quan sát đặc điểm bên ngoài và các nội quan bên trong
- Biết sử dụng các dụng cụ mổ
3 Thái độ :
Giáo dục ý thức nghiêm túc, cẩn thận trong hoạt động nhóm
II CHUẨN BỊ
1 Chuẩn bị của giáo viên
- Mẫu vật: Tôm còn sống 2 con
- Dụng cụ: Chậu mổ, bộ đồ mổ, đinh gim, lúp tay, khăn lau
- Tranh vẽ trình chiếu về cấu tạo ngoài và trong của tôm sông
2 Chuẩn bị của học sinh
- Chuẩn bị theo nhóm tôm còn sống
- Đọc trước bài mới
III CÁC BƯỚC LÊN LỚP
1 Ổn định tổ chức
Kiểm tra sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ
Câu hỏi:
1 Cơ thể tôm gồm mấy phần:
2 Trình bày chức năng các phần phụ của tôm
Trả lời:
1 Cơ thể gồm 2 phần:
+ Phần đầu - ngực
+ Phần bụng
2 Chức năng các phần phụ của tôm:
Phần đầu –
ngực
Mắt kép, 2 đôi râu Định hướng phát hiện mồi
Chân kìm, chân bò Bắt mồi và bò
Phần bụng Chân bơiTấm lái Bơi, giữ thăng bằng và ôm trứngLái và giúp tôm nhảy
3 Bài mới
Trang 6Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
Hoạt động 1: Quan sát cấu tạo mang tôm
- GV nêu yêu cầu của bài
thực hành
- Yêu cầu học sinh quan sát
hình 23.1 → làm theo các
bước hướng dẫn như SGK
(kết hợp kẹp và kéo cho
nhuần nhuyễn)
→Tách được phần vỏ để thấy
3 đặc điểm của lá mang
- Yêu cầu thảo luận tìm ý
nghĩa 3 đặc điểm của lá mang
→ GV giám sát, hướng dẫn
và nhắc nhở
- GV yêu cầu HS đọc thông
tin SGK thảo luận nhóm trả
lời câu hỏi :
+ Ý nghĩa đặc điểm lá mang
với chức năng hô hấp dưới
nước của mang?
+ Hoàn thành chú thích ở
H23.1 SGK - 77 thay cho các
con số 1, 2, 3, 4
- HS lắng nghe
- Quan sát hình và tiến hành theo hướng dẫn
+ Chỉ 3 đặc điểm lá mang + Thảo luận nêu ý nghĩa Bám vào gốc chân ngực: để khi chân vận động → lá mang dao động → trao đổi khí
Thành mỏng: tiếp nhận oxi
dễ dàng
Có lông phủ: để khi rung động, tạo dòng nước ra vào → thức ăn nhỏ và oxi vào mang
- HS đọc thông tin SGK thảo luận nhóm trả lời câu hỏi : + Thích nghi hô hấp dưới nước
+ 1 Lá mang; 2 Cấu tạo hình lông chim của lá mang; 3 Bó cơ; đốt gốc chân ngực
I Mổ và quan sát mang tôm
Hoạt động 2: Cấu tạo trong của tôm sông
- GV sử dụng tranh hình 23.3,
hướng dẫn cách mổ: SGK
-77
- Sau khi mổ xong:
+ Đổ nước ngập cơ thể
+ Dùng kẹp khẽ nâng tấm
lưng vừa cắt bỏ ra ngoài và
bắt đầu quan sát
- GV đặt vấn đề:
Ống tiêu hóa ở tôm có đặc
điểm như thế nào?
- Yêu cầu HS quan sát trên
mẫu mổ, đối chiếu với
H23.3A để nhận biết các bộ
- HS quan sát và nghe
- HS lắng nghe
- HS trả lời:
Thực quản ngắn, dạ dày có màu tối Cuối dạ dày có tuyến gan, ruột mảnh, hậu môn ở cuối đuôi tôm
- HS quan sát, nhận biết
II Mổ và quan sát cấu tạo trong
1 Cách mổ tôm
2 Quan sát các hệ cơ quan
a Cơ quan tiêu hóa
b Cơ quan thần kinh
III Thu hoạch
Trang 7→ Điền chú thích vào
H23.3B SGK – 78?
- Yêu cầu học sinh nêu cách
mổ tiếp theo để quan sát cơ
quan thần kinh Dùng kéo và
kẹp gỡ bỏ toàn bộ phần thịt ở
phía trên
* Trường hợp không đủ thời
gian→ yêu cầu học sinh găm
ngửa con tôm lên để thấy cơ
quan thần kinh vì chúng ở lớp
dưới cùng bám sát vào tấm
bụng của tôm
- GV theo dõi hướng dẫn giúp
đỡ học sinh thao tác đúng
hoặc gặp khó khăn
- Đặc điểm của hệ thần kinh ở
tôm?
- Quan sát trên mẫu mổ, đối
chiếu với H23.3A để tìm các
chi tiết cơ quan thần kinh,
chú thích vào H23.3C ?
- Yêu cầu HS viết báo cáo thu
hoạch
→ HS hoàn thành chú thích: 3
Dạ dày; 4 Gan; 6 Ruột
- HS nêu cách mổ
- HS trả lời:
+ Gồm 2 hạch não với với 2 dây nối với hạch dưới hầu tạo nên vòng thần kinh hầu lớn
+ Khối hạch ngực tập trung thành chuỗi
+ Chuỗi hạch thần kinh bụng
- HS quan sát, đối chiếu, điền chú thích:
1 Hạch não; 2 Vòng thần kinh hầu; 5 Chuỗi thần kinh ngực;
7 Chuỗi thần kinh bụng
- HS hoàn thành các chú thích
ở các hình
4 Củng cố
- Nhận xét tinh thần thái độ của các nhóm trong giờ học thực hành
- Đánh giá mẫu mổ của các nhóm
- GV căn cứ vào kĩ thuật mổ và kết quả bài thu hoạch để cho điểm các nhóm
- Các nhóm thu dọn vệ sinh
5 Hướng dẫn
- Học bài, Chuẩn bị bài mới:
- Nhận xét tinh thần thái độ của các nhóm trong giờ thực hành
- Đánh giá mẫu mổ của các nhóm
- GV căn cứ vào kĩ thuật mổ và kết quả bài thu hoạch để cho điểm các nhóm
- Các nhóm thu dọn vệ sinh
IV RÚT KINH NGHIỆM
Trang 8Ngày tháng năm 2016
Duyệt của TBM