LỄ HỘI HOA BAN

Các dân tộc cùng là con cháucủa Lạc Long Quân – Âu Cơ, mở ra từ trăm trứng, nửa theo mẹ lên núi, nửa theocha xuống biển, cùng mở mang xây dựng non sông “Tam sơn, tứ hải, nhất phầnđiển”,

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

BỘ MÔN LỊCH SỬ - ĐỊA LÝ - DU LỊCH



HỌC PHẦN DÂN TỘC HỌC ĐẠI CƯƠNG

Mã số học phần: SP232 BÀI BÁO CÁO

Đề Tài

LỄ HỘI HOA BAN CỦA DÂN TỘC THÁI

Ở VÙNG TÂY BẮC Sinh viên thực hiện: Giảng viên hướng dẫn:

Nguyễn Thị Bích Ngân B2015933 Th.s Đặng Thị Tầm

MỤC LỤC

Việt Nam – tổ quốc của nhiều dân tộc Các dân tộc cùng là con cháucủa Lạc Long Quân – Âu Cơ, mở ra từ trăm trứng, nửa theo mẹ lên núi, nửa theocha xuống biển, cùng mở mang xây dựng non sông “Tam sơn, tứ hải, nhất phầnđiển”, với rừng núi trùng điệp, đồng bằng sải cánh cò bay và biển Đông bốn mùasóng vỗ; bờ cõi liền một dải từ chỏm Lũng Cúng (Bắc) đến xóm Rạch Tàu(Nam), từ đỉnh Trường Sơn (Tây) đến quần đảo Trường Sa (Đông)

Cùng chung sống lâu đời trên một đất nước, các dân tộc có truyềnthống yêu nước, đoàn kết giúp đỡ nhau trong chinh phục thiên nhiên và đấu

tranh xã hội, suốt quá trình lịch sử dựng nước, giữa nước và xây dựng phát triểnđất nước Lịch sử chinh phục thiên nhiên là bài ca hùng tráng, thể hiện sự sángtạo và sức sống mãnh liệt, vượt lên mọi trở ngại thích ứng với điều kiện tự nhiên(địa mạo, đất đai, khí hậu,…) khác nhau, các dân tộc đã tìm ra phương thức ứng

xử thiên nhiên khác nhau Cho đến sự khác nhau về sắc phục, ẩm thực, tiếng nói

và cả nền văn hóa Sống trên mãnh đất Đông Dương – nơi cửa ngõ nối ĐôngNam Á lục địa và Đông Nam Á hải đảo, Việt Nam là nơi giao lưu của các nềnvăn hóa trong khu vực Ở đay có đủ ba ngữ hệ lớn trong khu vực Đông Nam Á:Ngữ hệ Nam đảo, và ngữ hệ Hán – Tạng

Mặc dù tiếng nói của các dân tộc thuộc nhiều nhóm ngôn ngữ khácnhau, song do các dân tộc sống rất xen kẽ với nhau nên một dân tộc thường biếttiếng các dân tộc khác, và dù sống xen kẽ với nhau, giao lưu văn hóa với nhau,nhưng các dân tộc vẫn lưu giữ được bản sắc văn hóa riêng của dân tộc mình

I – Giới thiệu sơ lược về dân tộc Thái (Người Thái)

Dân tộc Thái là một trong 54 dân tộc có mặt, sinh sốngtrên đất nước Việt Nam từ hơn 1000 năm trước trong các cuộcthiên di trong lịch sử Dân tộc Thái ở Việt Nam có dân số đứngthứ 3 cả nước, với số dân 1.550.423 người (Theo Tổng điều tradân số và nhà ở năm 2009 ) sau người dân tộc Kinh và dân tộcTày Dân tộc Thái chủ yếu sống ở vùng núi Tây Bắc và các tỉnhThanh Hóa, Nghệ An, Hòa Bình,…Ngoài hai nhóm chính là TháiTrắng và Thái Đen, còn một ngành khác bao gồm nhiều nhómphức tạp cư trú ở Sơn La, Hòa Bình, Thanh Hóa, Nghệ An NhómThái Trắng là con cháu người Bạch Y đã cư trú lâu đời ở Tây BắcViệt Nam Đến thế kỉ II họ đã chiếm được ưu thế ở dọc hữu ngạnsông Hồng và tỉnh Lai Châu và dần dần phát triển thế lực ở cácthế kỉ sau Người Thái Đen đến Việt nam khoảng thế kỉ XIV.Nhóm Thái Mộc Châu từ Lào di cư sang VN khoảng thế kỉ XIV,

chịu ảnh hưởng của hai ngành Thái Trắng và Thái Đen Trải quahàng trăm năm sinh sống và lao động sản xuất người thái đãtạo dựng được những nét văn hóa độc đáo và đặc sắc cho dântộc và vùng miền, với những nét đặc sắc về bản sắc văn hóanhư kiến trúc nhà ở, trang phục thổ cẩm, văn hóa ẩm thực,phong tục tập quán riêng biệt, ngôn ngữ, chữ viết, các lễ hộiđặc trưng,…Tất cả đã làm nên một nền văn hóa cho dân tộcViệt thêm phong phú và đa dạng.

Do địa bàn cư trú và những cuộc di dân lớn trong lịch

chịu những ảnh hưởng bởi nhiều nền văn hóa và nhân chủng

phương nơi họ đi qua, nói một cách khác thì người Thái - dân tộc

Tây Bắc, trong lịch sử đã có quá trình hỗn dung và tiếp biến văn

tộc anh em để tạo nên sắc thái văn hóa riêng biệt của cả vùngTây Bắc

Trang phục dân tộc Thái

Nguồn Internet

Trang phục dân tộc Thái

Nguồn Internet

Múa khăn Nguồn Internet

Múa nón Nguồn Internet

Kiến trúc nhà ở của dân tộc Thái

Nguồn Internet

Kiến trúc nhà ở của dân tộc Thái

Nguồn Internet

II – Giới thiệu về lễ hội Hoa Ban

Mỗi độ xuân về, những bông hoa ban của miền núi Tây Bắc lại nở xòe rực rỡ trong ánh nắng ấm áp báo hiệu lễ hội hoa ban sắp đến Đây là một lễ hội nổi tiếng, thu hút rất nhiều sự quan tâm của du khách thập phương đến với núi rừng Tây Bắc

Hoa Ban Nguồn Internet

1 Hoa ban – biểu tượng của núi rừng Tây Bắc

Hoa ban là loài hoa đặc trưng của vùng núi rừng TâyBắc Khi hoa đào đã tàn phai và những trận mưa xuân còn rơirớt lại thì cũng chính là lúc mùa hoa ban bắt đầu Hoa banthường nở rộ vào tháng 3 dương lịch.Cây ban thân mộc, không mọc thẳng mà khẳng khiu uốn khúc,chia cành phân nhánh Về mùa đông cây ban tự mình trút lá,dồn nhựa vào thân, đợi sang xuân ấm áp đâm chồi nảy lộc Lában mọc cách, không xếp thành tán; lá hình móng bò, rất giốnghai trái tim đặt cạnh nhau Ban có hai loài, hoa đỏ và hoa trắng,loài hoa trắng chiếm đa số Hoa ban cùng họ với hoa bướm,

không có hương nhưng có vị, mỗi hoa gồm từ 4-5 cánh, nhị màuhồng, gân màu tím; nhị hoa có vị ngọt.

Nguồn Internet

Nguồn Internet

Không biết có phải vì thế mà hoa ban theo tiếng Thái,

có nghĩa hoa ngọt Hằng nǎm, vào đầu tháng hai (âm lịch) hoaban lác đác nở và rộ nhất, đẹp nhất là đầu tháng ba, đến đầutháng tư thì hoa bắt đầu tàn Lúc nở rộ, trông cây ban như chỉ

có hoa mà không có lá Người dân nơi đây coi hoa ban như thểnông lịch của mình, họ phát nương vào lúc hoa nở và tra hạtvào lúc hoa tàn; dùng hoa ban như một loại thức ăn: nấu canh,làm nộm, đồ lên chấm với dấm ớt mǎng chua và làm thuốc,trị ho, kiết lỵ

Hoa ban cũng rất tự nhiên đi vào đời sống vǎn hóa tâm linh của người dân nơi đây, nhất là bà con thuộc nhómngôn ngữ Tày - Thái Với đồng bào Thái, có lẽ không ai là khôngtrải qua tuổi thanh xuân nồng cháy, với những trò chơi thú vịhái hoa ban và hát giao duyên Trong ký ức của người đi xa,cùng với nỗi nhớ mường nhớ bản, nhớ người thân yêu, còn cónỗi nhớ da diết hoa ban vào mỗi độ xuân về Có người bảo hoaban nở như giục mầm mǎng mọc, như báo hiệu cho mùa lễ

-truyền thống “Xên lẩu nó” bắt đầu Để cho hoa ban mãi đẹptrên những mảnh đất ấy Từ nhiều năm nay, tỉnh Điện Biện đã

tổ chức trồng trên 5.000 cây dọc tuyến đường từ thành phốĐiện Biên Phủ đến đỉnh đèo Pha Đin-cửa ngõ của tỉnh

2 Sự tích hoa ban

Thưở ấy, ở buôn làng người Thái có một chàng trai tên

là Khum đem long yêu cô gái tên Ban Khum giỏi làm nương, lại

có tài săn bắn Ban thì khéo tay dệt vải lại có giọng hát say đắmnhiều chàng trai Buôn làng vẫn tưởng rằng hai người ấy sinh ra

là đẻ dành cho nhau Thế nhưng, có ai ngờ rằng, cha nàng Ban

vì ham giàu, ham của mà đem nàng gả cho con trai nhà tạomường, vốn à một thanh niên lười nhác, lại có tật gù lưng xấu

xí Mặc cho đôi trai gái hết lời van xin, người cha vẫn không từ

bỏ ý địnhvà ông đã bàn bạc cùng với nhà tọa mường sửa soạnlàm lễ cưới cho hai người

Trong bước đường cùng, nàng Ban đã chạy sang bảncủa Khum gặp chàng để cầu cứu Nhưng chẳng may khi đếnnhà Khum, thì được tin chàng đã theo cha đi mua trâu ở bản xa.Nàng bèn lấy chiếc khăn piêu của mình, buộc vào nơi cầu thangnhà người yêu rồi bươn bả đi tìm chàng Nàng đi hết núi này,rừng khác, gọi tên người yêu đến khản cả giọng, nhưng chàng ở

xa nào có nghe thấy Đến khi kiệt sức nàng ngã gục sau khi vượtqua một dãy núi cao

Nơi nàng nằm xuống sau đó mọc lên một cây hoanmang búp trắng như búp tay người con gái sắc son Và chẳngbao lâu, loài hoa ấy mọc lan ra khắp núi rừng Tây Bắc, và hằngnăm cứ mỗi độ xuân về, hoa nở trắng như bông Người ta đặttên loài hoa đó là hoa Ban để tưởng nhớ để tưởng nhớ người congái bất hạnh ấy

Về phần Khum, sau khi về đến nha, thấy chiếc khănpiêu của người yêu vắt ơi cầu thang, biết là có chuyện chẳnglành, chàng vội vã lao đi tìm nàng Dò hỏi bà con bên bản ngườiyêu, Khum biết được nàng đã bỏ nhà ra đi, còn đi đâu thì không

rỗ Thế là chàng lên đường tìm người yêu, đi mãi hết mườngnày, bản khác mà mãi vẫn không tìm thấy bóng dáng của nàng.Rồi chàng cũng kiệt sức, ngã xuống Chàng hóa thành con chimsống lẻ loi trong rừng và cứ đến mùa hoa Ban nở, lại hót vànnhư tiếng gọi người yêu tha thiết từ năm nào

Hoặc cũng có sự tích kể ngắn lại rằng: nàng Khum(tiếng Thái là nghèo, cay đắng) và chàng Tào Lu (nghĩa là giàucó) yêu nhau nhưng không được gia đình chấp thuận Mùa xuân,hai người rủ nhau lên chơi hang Thẩm Đông Ngoạng (hang rừng

ve, tức hang Thẩm Lé bây giờ) Ít lâu sau, chàng cảm chết, biếnthành con Tô Mánh Lú (màu đen, to hơn con ve) Nàng Khômkhông muốn bị ép duyên với chàng trai khác đã bỏ trốn vàorừng Nàng chạy, chạy mãi, kiệt sức rồi chết ở trong rừng Nơinàng nằm xuống mọc lên một loại cây có hoa trắng, có hươngthơm, mật ngọt Người dân gọi đó là hoa Ban Theo tiếng Tháithì "ban" có nghĩa là ngon, đẹp đẽ Tất cả những gì ngon ngọt,đẹp đẽ đều gọi là "ban" Một cô gái xinh, người ta bảo cô ấy

"ban" quá!

Nguồn Internet

3 Ý nghĩa của lễ hội và đối tượng thờ cúng

Ý nghĩa của lễ hội hoa ban Thái thể hiện tấm lòng tônkính của nhân dân, và cũng là sự tri ân tới những công lao to lớncủa các vị thần Nhờ có sự phù hộ, giúp đỡ của họ mà bảnmường quanh năm no ấm, cầu mưa thuận gió hòa, quốc tháidân an Đối với đồng bào dân tộc Thái thì lễ hội thể hiện đượcvăn hóa tâm linh trong đời sống tinh thần của người dân Trong

lễ hội, người dân thỉnh báo vị thần tối cao trong hàng ngũ hànhtheo quan niệm người Thái là ‘Then’ và ‘nàng Ban’ – biểu tượngcủa trinh trắng của người thiếu nữ Thái Họ sẽ cầu khấn để các

vị thần phù hộ cho mưa thuận gió hòa, lứa đôi hạnh phúc vàbuôn làng luôn yên vui, đầm ấm

Nguồn internet

4 Nội dung lễ hội Hoa Ban

Lễ hội Hoa Ban hiện đã trở thành sự kiện văn hóa, dulịch mang tính cộng đồng và xã hội Nó không chỉ là ngày hộicủa riêng dân tộc Thái mà trở thành ngày hội của cộng đồngcác dân tộc tỉnh Ðiện Biên

Lễ hội Hoa (Ở Điện Biên) ban còn gắn liền với ý nghĩa lịch sử Chiếndịch Điện Biên Phủ năm 1954 Sở dĩ, Điện Biên chọn ngày 13.3 hàng năm làngày tổ chức Lễ hội Hoa ban vì đây là thời điểm hoa ban nở trắng rừng Tây Bắc

và cũng chính ngày Điện Biên Phủ nổ phát súng đầu tiên khai màn trận đánh(13.3.1954); để tạo nên một Điện Biên Phủ huyền thoại, lừng lẫy năm châu trấnđộng địa cầu và gắn liền với tên tuổi vị tướng tài ba Võ Nguyên Giáp

Cho đến hiện tại, Lễ hội Hoa Ban đã được tổ chức quy

mô, bài bản hơn và được xây dựng thành sản phẩm du lịchmang thương hiệu trên cả nước, bởi đây chính là dịp để mọingười dân cùng ôn lại truyền thống và tri ân những người concủa quê hương, những người anh hùng đã làm nên Chiến thắnglịch sử Ðiện Biên Phủ

Nổi tiếng từ năm 2014, thế nhưng không nhiều ngườibiết rằng, Lễ hội Hoa Ban đã có từ xa xưa Trước đây, Lễ hội chỉ

có phần lễ, mang đậm yếu tố văn hóa tâm linh, tín ngưỡng củadân tộc Thái và một số dân tộc có sự giao thoa với nền văn hóaThái Do vậy, tín ngưỡng này không chỉ có ở riêng Ðiện Biên màcòn hiện diện trong đời sống văn hóa tâm linh của đồng bàonhiều nơi thuộc khu vực Tây Bắc như: Sơn La, Lai Châu, YênBái…

Lễ hội Hoa Ban 2015 Nguồn Internet

Lễ hội Hoa Ban 2016 Nguồn Internet

Lễ hội Hoa Ban 2017 Nguồn Internet

Lễ hội Hoa Ban 2018 Nguồn Internet

Lễ hội Hoa Ban 2019 Nguồn Internet

Người Thái ở huyện Mai Châu (Hoà Bình) lại có thủ tục

mở hội Xên bản, Xên mường Hội mở vào dịp hoa ban nở, nêncòn có tên gọi là hội Hoa Ban Hội tổ chức định kỳ hàng năm,nhưng quy mô to hay nhỏ còn tuỳ thuộc vào thời tiết có liênquan đến sự được, mất của mùa màng năm đó Vào khoảngtháng giêng, người Thái rất chú trọng đến tiếng sấm đầu năm.Theo quan niệm lâu đời của đồng bào ở đây, tiếng sấm là dấuhiệu linh thiêng, là “lời phán quyết của vua trời” có liên quanđến cuộc sống của bản mường, của mùa màng năm đó NgườiThái Mai Châu cho rằng, hễ năm nào nghe tiếng sấm rền từ phíathượng nguồn sông Mã, thì năm đó ắt có đại hạn; mọi ngườiphải lo tích nước để làm mùa cũng như cho sinh hoạt đời sống,lại phải chuẩn bị phương tiện như cuốc, thuổng, gàu… để đàomương, đào giếng chống hạn Do đó, hội Xên bản xên mườngnăm này chỉ tổ chức nhỏ và đơn sơ Người ta mổ ít lợn, gà làm

cuộc vui chơi, đàn hát coi như bị xếp lại Các ngã đường dẫn vàobản đều có buộc cành cây xanh - dấu hiệu “cấm người ngoàivào bản, kiêng người ngoài lên thang” – trong một số ngày

“kiêng kỵ” Nhà nào nhà nấy đóng cửa im ỉm và có cài lá xanh.Không khí sinh hoạt của bản trong những ngày này chùngxuống, đượm vẻ lo âu, buồn tẻ Ngược lại, hễ nghe tiếng sấmđầu năm rền ở phía thượng nguồn sông Đà, thì mọi người đềuphấn khởi, tươi vui Họ tin rằng năm đó sẽ mưa thuận gió hoà,triển vọng mùa màng sẽ bội thu, thóc ngô đầy bồ, đầy kho, mọingười khoẻ mạnh, ít ốm đau Trẻ già cùng rủ nhau ra suối tắm,giặt, gội đầu Những đồ dùng nấu ăn hàng ngày như nồi, chõ đồxôi cũng được đem ra cạo rửa Và tất nhiên, hội Xên bản, xênmường của năm đó cũng được tổ chức lớn hơn, nhộn nhịp hơn

Cả bản cùng mổ trâu, mổ heo, ăn uống, vui chơi nhiều ngày

người tài giỏi của toàn mường sẽ tham gia vào những trò chơi ởđây.

Nguồn Internet

Từ sáng tinh mơ của ngày hội, tiếng trống, tiếng chiêng

âm vang khắp núi rừng Các bếp nhà sàn bập bùng lửa đỏ: đồxôi, luộc gà, thái măng; có nhà mổ lợn bày cỗ Rượu cần từng vòlớn, vò nhỏ được bê ra chuẩn bị đãi khách Những chàng trai, côgái áo quần, khăn váy chỉnh tề, rủ nhau đến những cánh rừng

có nhiều hoa ban nở Họ chọn những cành hoa đẹp nhất để tặngngười yêu và biếu bố mẹ Theo quan niệm của người Thái, hoaban không chỉ tượng trưng cho tình yêu, mà còn là biểu tượngcủa lòng hiếu thảo, biết ơn

Ngày thứ nhất, hội Xên bản xên mường mở đầu bằngđám rước, tiếp theo là lễ hiến sinh cúng thần Đám rước diễn ra

từ nhà tạo mường ra đình Dẫn đầu đám rước là các chức sắctrong mường với trang phục đẹp may bằng the, lụa, có cờ, lọng,chiêng trống, kèn, sáo, nhị đi kèm

Tiếp đến, các cụ già đội khăn đỏ, mặc áo tơ tằm vàng,

nỏ Một con trâu mộng to béo, được tắm rửa sạch sẽ, da đenbóng được dắt theo, đôi sừng trâu bọc giấy màu lấp lánh; ở giữatrán và hai bên mông có dán giấy trắng cắt hình hoa ban to nhưmiệng bát Đi sau cùng là những chàng trai trong bản, mặc áo

đỏ viền xanh, quần vàng, đội mũ chóp sơn dầu, chân quấn xàcạp đen đến tận đầu gối, đeo gươm hoặc giáo bên vai

Tại đình, vị “đẳm già” - thầy mo có uy tín - áo thụngxanh, mũ đuôi én đỏ, quần chàm, đi hài, bước ra trước hương ánlàm lễ cầu thần Lát sau, vị “đẳm già” cầm chiếc chuông nhỏrung lên một hồi báo hiệu là đã cáo thần xong và lệnh cho dắtcon trâu mộng ra làm lễ hiến sinh

Trâu được dắt đến nơi bãi rộng cạnh đình để mổ thịt Từlúc này, các trò vui của nam nữ thanh niên bắt đầu Họ tổ chứcmúa xoè quanh nơi mổ trâu theo nhịp chiêng trống, và cuộc vuichơi kéo dài cho đến khi pha xong thịt trâu mới chịu dừng

Khi những mâm cỗ được dọn lên, thì chiêng trống cùngcác nhạc cụ khác lúc này cũng được chuyển về đình Từng đôinam nữ luân phiên hoa tấu cho tới lúc hạ cỗ Đêm đến, nam nữthanh niên vui chơi, ca hát cho đến khuya mới chia tay

4.2 Phần hội

Vùng Tây Bắc có rất nhiều vùng đất khác nhau nên bạn

có thể tham gia lễ hội ở nhiều nơi như lễ hội hoa ban Mộc Châu,

lễ hội hoa ban Sơn Lan, lễ hội hoa ban Điện Biên,… Phần hội sẽ

tổ chức nhiều trò chơi với mục đích hướng con người đến nhữnggiá trị tốt đẹp, nhân văn

Cũng trong ngày hội này, trên dòng Nậm Na, thườngdiễn ra các cuộc hát giao duyên của nam nữ trên thuyền.Thuyền trôi nhẹ trên dòng nước; các cô gái duyên dáng che ôngồi ở mũi thuyền, bên cạnh những bó hoa ban tươi thắm vừamới hái, cất lên tiếng hát những bài dân ca mượt mà, giãi bày