Lễ hội hoa ban trong thực tiễn phát triển du lịch tỉnh điện biên hiện nay ( Luận văn thạc sĩ)

Lễ hội hoa ban trong thực tiễn phát triển du lịch tỉnh điện biên hiện nay ( Luận văn thạc sĩ)Lễ hội hoa ban trong thực tiễn phát triển du lịch tỉnh điện biên hiện nay ( Luận văn thạc sĩ)Lễ hội hoa ban trong thực tiễn phát triển du lịch tỉnh điện biên hiện nay ( Luận văn thạc sĩ)Lễ hội hoa ban trong thực tiễn phát triển du lịch tỉnh điện biên hiện nay ( Luận văn thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN THANH BẮC

LỄ HỘI HOA BAN TRONG THỰC TIỄN PHÁT TRIỂN DU LỊCH

TỈNH ĐIỆN BIÊN HIỆN NAY

Chuyên ngành: Việt Nam học

Mã số: 8310630

LUẬN VĂN THẠC SĨ VIỆT NAM HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS.TS LÊ VĂN TẤN

HÀ NỘI, NĂM 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn “Lễ hội Hoa Ban trong thực tiễn phát triển du lịch tỉnh Điện Biên hiện nay” là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu

trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, nội dung được trình bày trong luận văn này là hoàn toàn hợp lệ, đảm bảo độ tin cậy, tính chính xác và trung thực

Tôi xin chịu trách nhiệm về đề tài nghiên cứu của mình./

Hà Nội, ngày 10 tháng 5 năm 2018

Tác giả luận văn

Trần Thanh Bắc

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 6

1.1 Khái quát về lễ hội và lễ hội du lịch về hoa 6

1.2 Khái quát về tỉnh Điện Biên và lễ hội của các dân tộc tỉnh Điện Biên 8

1.3 Cây hoa Ban trong môi trường tự nhiên và văn hóa xã hội của người Thái ở Điện Biên 17

Chương 2 LỄ HỘI HOA BAN Ở ĐIỆN BIÊN TỪ TRUYỀN THỐNG ĐẾN HIỆN ĐẠI 30

2.1 Lễ hội Hoa Ban truyền thống 30

2.2 Lễ hội Hoa Ban hiện đại 36

2.3 Sự giống và khác nhau giữa Lễ hội Hoa Ban truyền thống và hiện đại 44

2.4 Lễ hội Hoa Ban Điện Biên với một số lễ hội về hoa khác trong nước 48

Chương 3 ĐÁNH GIÁ THỰC TIỄN VỀ LỄ HỘI HOA BAN VÀ CÁC VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI DU LỊCH TỈNH ĐIỆN BIÊN HIỆN NAY 51

3.1 Đánh giá thực tiễn về Lễ hội Hoa Ban Điện Biên 51

3.2 Lễ hội Hoa Ban đối với việc phát triển du lịch tỉnh Điện Biên hiện nay 67

KẾT LUẬN 76

TÀI LIỆU THAM KHẢO 79

PHỤ LỤC ẢNH 81

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Lễ hội là hình thức sinh hoạt văn hoá không thể thiếu trong đời sống của các dân tộc trên thế giới Ở Việt Nam, sự phong phú và đa dạng của các lễ hội không những đã góp phần tạo dựng nên hệ thống bảo tàng sống, sinh động về đời sống tinh thần của cộng đồng các dân tộc mà còn đang góp phần vào việc thúc đẩy các hoạt động du lịch của mỗi địa phương Hiện nay, việc đánh giá vai trò, sự tác động của các

lễ hội trong phát triển du lịch nói riêng và kinh tế, văn hóa, xã hội địa phương nói chung là một việc làm cần thiết mang tính đồng bộ và khoa học Tuy nhiên, vấn đề này đang đặt ra những yêu cầu mới, đặc biệt là đối với lễ hội mang tính hiện đại như lễ hội

về hoa

Điện Biên là tỉnh miền núi biên giới Tây bắc Tổ quốc, có nhiều lợi thế phát triển du lịch Với những tiềm năng lớn có thể khai thác phát triển đa dạng các loại hình

du lịch như: du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, du lịch văn hóa cộng đồng, du lịch lịch sử,

du lịch tâm linh Tuy nhiên, du lịch Điện Biên hiện nay đang đứng trước nhiều khó

khăn, thách thức Nhiều mặt hạn chế đã và đang làm giảm khả năng thu hút khách du

lịch, kết quả đạt được chưa tuơng xứng với tiềm năng; hiệu quả kinh doanh còn thấp; chất lượng dịch vụ chưa cao; công tác quảng bá, xúc tiến chưa được chú trọng, đầu tư đúng mức; cách thức tổ chức chưa đồng bộ và khoa học Điều này đặt ra cho du lịch Điện Biên vấn đề cần phải đẩy mạnh khai thác tổng thể các giá trị cũng như những tiềm năng riêng biệt vốn có để thúc đẩy nhanh sự phát triển du lịch trong tương lai

Hoa Ban – một biểu tượng thẩm mỹ tự nhiên của Tây bắc đã được tỉnh Điện Biên khai thác vào phát triển du lịch bằng việc xây dựng thành “Lễ hội Hoa Ban” Đây

là lễ hội tôn vinh vẻ đẹp, ý nghĩa và giá trị của hoa Ban gắn với các giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống mang tính biểu trưng cho vẻ đẹp của đất và người Điện Biên Lễ hội Hoa Ban đã được tỉnh Điện Biên tổ chức qua 5 kỳ (năm 2014, 2015, 2016, 2017, 2018) và đã gặt hái được nhiều thành công, qua đó tạo điểm nhấn thu hút khách du lịch đến với vùng Tây Bắc nói chung và tỉnh Điện Biên nói riêng Lễ hội Hoa Ban đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi nhận, đánh giá là Lễ hội tiêu biểu trong việc quảng bá,

thúc đẩy phát triển du lịch trên phạm vi toàn quốc Do đó, việc nghiên cứu “Lễ hội hoa

2

Ban trong thực tiễn phát triển du lịch tỉnh Điện Biên hiện nay” là hết sức cần thiết góp

phần thúc đẩy phát triển du lịch nói riêng và kinh tế, văn hóa, xã hội nói chung của tỉnh Điện Biên

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Lễ hội nói chung, lễ hội về hoa nói riêng có vai trò và ý nghĩa to lớn trong đời sống văn hoá tinh thần của các địa phương và mang tính quốc gia dân tộc Những năm gần đây, trước sự phục hồi nhanh chóng của các lễ hội truyền thống và sự phát triển có tính chất bùng nổ của lễ hội hiện đại, vấn đề lễ hội được các nhà nghiên cứu dành nhiều sự quan tâm, nghiên cứu, đánh giá mức độ khác nhau

Qua thực tế tìm hiểu, vấn đề nghiên cứu Lễ hội Hoa Ban trong phát triển du lịch Điện Biên mới chỉ có một số bài viết ở dạng báo chí, tin bài đề cập trên các phương tiện thông tin đại chúng khi lễ hội được tổ chức hàng năm Có thể kể ra một số bài viết tiêu biểu như: “Lễ hội Hoa Ban, thương hiệu của du lịch Điện Biên” của tác giả Thùy Dương; “Chú trọng trồng cây hoa Ban để phát triển du lịch” của tác giả Khánh Toàn; “Lễ hội Hoa Ban – Điểm nhấn của du lịch thành phố Điện Biên Phủ” của tác giả Đào Duy Trinh; “Hoa Ban – Biểu tượng của tình yêu mãnh liệt” của tác giả Cao Mỗ; “Điện Biên đón trên 11.000 lượt khách dịp Lễ hội Hoa Ban” của tác giả Phan Anh; “Về miền Hoa Ban” của tác giả Mai Hoa; “Lễ hội Hoa Ban của người Thái ở Tây bắc” của tác giả Lê Dung trước đó, viết về hoa Ban có “Hoa Ban trong đời sống văn hóa của người Thái ở Điện Biên” của TS Đặng Thị Oanh các bài viết, tác phẩm viết

về hoa Ban và Lễ hội Hoa Ban mới chỉ nêu được tính nổi bật, vai trò và ý nghĩa của Lễ hội Hoa Ban ở mức độ điểm nhấn, chưa có những đánh giá từ tổng thể đến cụ thể và định hướng mang tính tầm nhìn để phát triển du lịch tỉnh Điện Biên

Có thể khẳng định, nghiên cứu về Lễ hội Hoa Ban trong thực tiễn phát triển

du lịch Điện Biên cho đến nay chưa có một công trình nghiên cứu độc lập, cụ thể và riêng biệt nào

Đề tài “Lễ hội Hoa Ban trong thực tiễn phát triển du lịch tỉnh Điện Biên hiện nay” được thực hiện là sản phẩm nghiên cứu, đánh giá một cách khách quan, khoa học

có tính thực tiễn cao, không trùng lặp với bất cứ đề tài nào khác về Lễ hội Hoa Ban ở Điện Biên hiện nay

3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Đề tài giới thiệu và cung cấp các tư liệu về Lễ hội Hoa Ban Tôn vinh vẻ đẹp,

ý nghĩa và giá trị của hoa Ban gắn với lịch sử, văn hóa truyền thống mang tính biểu trưng cho vẻ đẹp của đất và người Điện Biên Đồng thời, giới thiệu về tiềm năng, thế mạnh phát triển du lịch của tỉnh nhằm thu hút đầu tư, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội

Đề tài đánh giá thực trạng quá trình xây dựng, tổ chức và những vấn đề đặt ra đối với Lễ hội Hoa Ban qua các kỳ tổ chức (từ năm 2014 đến năm 2018) Từ đó đưa ra những phân tích cụ thể, khách quan về các khía cạnh của lễ hội nhằm hướng đến việc khai thác tối ưu các yếu tố lễ hội vào phát triển du lịch của tỉnh Điện Biên

Từ việc nghiên cứu về Lễ hội Hoa Ban, đề tài góp phần bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị bản sắc văn hóa các dân tộc Điện Biên gắn với phát triển du lịch Đồng thời, đẩy mạnh hoạt động xúc tiến, đầu tư, tăng cường hợp tác, liên kết, phát huy thế mạnh các loại hình du lịch lịch sử, văn hóa, sinh thái và tâm linh gắn với hoa Ban để xây dựng Lễ hội Hoa Ban trở thành thương hiệu du lịch đặc trưng của tỉnh Điện Biên

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu, nghiên cứu về Lễ hội Hoa Ban ở Điện Biên

- Đánh giá thực tiễn quá trình tổ chức các kỳ Lễ hội Hoa Ban từ năm 2014 đến năm 2018 ở Điện Biên

- Đặt ra những vấn đề về Lễ hội Hoa Ban trong thực tiễn phát triển du lịch tỉnh Điện Biên hiện nay và trong tương lai

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là Lễ hội Hoa Ban trong thực tiễn phát triển

du lịch ở Điện Biên hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Tìm hiểu Lễ hội Hoa Ban và các hoạt động diễn ra trong quá trình tổ chức

Lễ hội Hoa Ban hàng năm

4

- Đề tài tập trung tìm hiểu, đánh giá quá trình tổ chức và đề xuất hướng phát triển Lễ hội Hoa Ban trong thực tiễn phát triển du lịch tỉnh Điện Biên hiện nay và những năm tiếp theo

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện dựa trên một số phương pháp chủ yếu sau đây:

- Phương pháp liên ngành của chuyên ngành Việt Nam học

- Phương pháp phân tích, tổng hợp các dữ liệu

- Phương pháp tìm hiểu qua các công trình nghiên cứu, các văn bản pháp quy

- Phương pháp miêu tả, so sánh – đối chiếu

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Đề tài có ý nghĩa cụ thể trong việc thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước

và của tỉnh Điện Biên theo tinh thần Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/6/2014 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) và Nghị quyết số 13-NQ/TƯ ngày 10/9/2014 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Điện Biên về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Điện Biên đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”

- Trên cơ sở hệ thống hóa các nguồn tài liệu, tư liệu về các Lễ hội Hoa Ban đã được tổ chức từ năm 2014 đến nay, luận văn góp phần bổ sung, cung cấp tư liệu nghiên cứu về lễ hội, văn hóa, du lịch tỉnh Điện Biên Từ đó có một cách nhìn hệ thống về quá trình tổ chức lễ hội gắn với phát triển du lịch nói riêng và kinh tế, văn hóa, xã hội nói chung của tỉnh Điện Biên

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Luận văn góp phần đánh giá về vị trí, vai trò cũng như đề cập đến những vấn

đề đặt ra đối với Lễ hội Hoa Ban ở Điện Biên hiện nay

- Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ đóng góp vào thực tiễn tổ chức lễ hội:

các giải pháp, qui mô, nội dung, hình thức tổ chức… từ đó đưa ra những đề xuất, kiến nghị phù hợp nhằm thúc đẩy sự phát triển của lễ hội trong những năm tiếp theo

- Luận văn góp phần giáo dục tinh thần tự hào về quê hương, về văn hóa truyền thống của cộng đồng các dân tộc cũng như ý thức bảo vệ và làm đẹp cảnh quan

tự nhiên tỉnh Điện Biên

5

- Luận văn dùng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu, giảng dạy về văn hoá lễ hội, du lịch ở các trường học; làm tư liệu, cẩm nang tham khảo trong việc tổ chức du lịch, văn hoá lễ hội tại tỉnh Điện Biên

7 Cấu trúc của luận văn

Luận văn gồm 3 phần: Mở đầu, nội dung và kết luận Trong đó, phần nội dung

có kết cấu 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề chung

Chương 2: Lễ hội Hoa Ban Điện Biên từ truyền thống đến hiện đại

Chương 3: Đánh giá thực tiễn về Lễ hội Hoa Ban và các vấn đề đặt ra đối với

du lịch tỉnh Điện Biên hiện nay

6

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

1.1 Khái quát về lễ hội và lễ hội du lịch về hoa

1.1.1 Khái niệm Lễ hội

Đối với phần lớn các tộc người trên thế giới, đặc biệt là nhóm cư dân nông nghiệp, lễ hội giữ một vai trò quan trọng Lễ hội chứa đựng nhiều mặt của đời sống xã hội, văn hoá, chính trị, tâm lý, tôn giáo, là loại hình sinh hoạt văn hoá tập thể, phản ánh tín ngưỡng, các sinh hoạt của cộng đồng các dân tộc

Từ lâu ở Việt Nam, lễ hội gắn bó với làng xã như một phần tất yếu trong đời sống Những năm gần đây, do chính sách đổi mới, do những biến đổi không ngừng của đời sống xã hội, do đời sống vật chất của nhân dân từng bước được cải thiện, các hoạt động lễ hội đã được quan tâm tổ chức Việc tìm hiểu cũng như cắt nghĩa khái niệm lễ hội được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm

Cho đến nay, có nhiều cách gọi và sự giải thích khác nhau về thuật ngữ “lễ

hội” Có người gọi lễ hội là “hội lễ”, có người gọi là “hội hè”, hay “hội hè đình đám”

Tuy cách gọi và diễn đạt khác nhau, nhưng các ý kiến đó không mâu thuẫn mà thống nhất với nhau trong một nội dung: Lễ hội là sinh hoạt văn hoá, tôn giáo, nghệ thuật truyền thống của cộng đồng Có thể thấy, khái niệm lễ hội bao gồm hai yếu tố “Lễ” và

“Hội” Hai yếu tố này luôn tồn tại song song, bổ sung, hỗ trợ và hoàn thiện lẫn nhau Theo Từ điển Tiếng Việt thì:

- Lễ: là những nghi thức tiến hành nhằm đánh dấu hoặc kỷ niệm một sự việc, sự kiện có ý nghĩa nào đó [16, tr.540] Lễ còn mang ý nghĩa bao quát mọi nghi thức ứng

xử của con người với tự nhiên và xã hội Các nghi thức của lễ toát lên sự cầu mong phù hộ độ trì của các thần và giúp con người tìm ra giải pháp tâm lý mặc dù phảng phất chất linh thiêng huyền bí [10, tr.12] Ở Việt Nam, lễ chủ yếu tập trung trong các nghi thức, nghi lễ liên quan đến sự cầu mùa, người an, vật thịnh Có thể nói, lễ là phần đạo, tâm linh của cộng đồng, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng và đảm bảo nề nếp, trật tự cho hội được hoàn thiện hơn

- Hội: là cuộc vui tổ chức cho đông đảo người tham dự, theo phong tục hoặc nhân dịp đặc biệt [16, tr 443] Các hoạt động trò vui trong hội nhằm đem lại lợi ích

Nhận thức được xu thế phát triển của lễ hội, ngày nay, việc tổ chức các hoạt động lễ hội tại các địa phương là hoạt động nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước theo tinh thần Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/6/2014 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”[13] Thông qua việc tổ chức các

lễ hội góp phần gìn giữ, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, khai thác các tiềm năng độc đáo thúc đẩy phát triển du lịch địa phương

1.1.2 Khái niệm Lễ hội du lịch

Ở Việt Nam, cứ mỗi độ xuân về trên khắp đất nước không khí lễ hội tràn ngập Những năm gần đây, nhân dân các địa phương từ cấp xã đến cấp tỉnh đã cố gắng tìm cách khôi phục các ngày lễ lớn, hội làng (cả hội chùa và hội lễ đền miếu), cho đến hội

về hoa, quả để tổ chức các lễ hội Theo xu hướng đó, việc khôi phục, tổ chức các lễ hội là dịp để bảo tồn, phát huy những nét đẹp cổ truyền, tươi mới, những đặc trưng của địa phương Đây chính là yếu tố quan trọng, tạo cơ hội cho ngành du lịch khai thác các khía cạnh của lễ hội để phát triển

Thực tế cho thấy, loại hình lịch lễ hội đã trở thành một nét đặc sắc, phong phú mang đậm yếu tố truyền thống và hiện đại, tô điểm thêm nét văn hóa của dân tộc Việc

tổ chức loại hình du lịch lễ hội có ý nghĩa to lớn trong quá trình phát triển đa dạng hóa

du lịch của các địa phương và quốc gia dân tộc

Ngày nay, trước sự phục hồi nhanh chóng và có tính chất bùng nổ của lễ hội hiện đại, loại hình du lịch lễ hội không chỉ được các nhà nghiên cứu đặc biệt quan tâm

mà các nhà làm du lịch còn đẩy mạnh khai thác một cách triệt để trong các phương

8

diện tổ chức du lịch Bởi khai thác các khía cạnh về lễ hội để phát triển du lịch, quảng

bá hình ảnh địa phương, quốc gia dân tộc đang là hướng đi mang lại nhiều lợi ích

1.1.3 Lễ hội du lịch về Hoa

Đã từ lâu, hoa luôn là biểu tượng của sắc đẹp, tình yêu và hạnh phúc tràn đầy Hiện nay, trên thế giới cũng như ở Việt Nam đã xuất hiện nhiều lễ hội về hoa, những

lễ hội này ngày càng trở nên phong phú, đa dạng, có nhiều cấp độ tổ chức khác nhau

và để lại những hình ảnh gắn với nét văn hóa tốt đẹp của các địa phương, quốc gia, dân tộc và vùng lãnh thổ

Hiện nay, trên thế giới và ở Việt Nam rất nhiều nơi đã tổ chức các lễ hội về hoa, có thể kể ra đây một số lễ hội hoa đặc sắc như: Lễ hội hoa Tulip ở thung lũng Skagit, Washington; Lễ hội Battaglia di Fiori, Ventimiglia, Italy; Lễ hội Batalla de Flores, Tây Ban Nha; Lễ hội hoa Medellin, Colombia; Lễ hội hoa Tulip, Canada; Lễ hội hoa hồng tại Pasadena, California, Mỹ; Lễ hội hoa Genzano Infiorata, Italy; Lễ hội hoa Anh Đào, Nhật Bản

Ở Việt Nam gần đây có một số lễ hội về hoa như: Lễ hội hoa Tam giác mạch ở

Hà Giang được tổ chức vào tháng 11 hàng năm, bắt đầu từ năm 2015; Lễ hội hoa Đà Lạt được tổ chức hai năm một lần với các chương trình vui chơi đặc sắc và vô cùng ấn tượng; Lễ hội phố hoa Hà Nội được tổ chức các năm 2009, 2010, 2012 tại phố Đinh Tiên Hoàng vào dịp Tết ngoài ra còn rất nhiều các lễ hội về hoa khác được diễn ra tại các địa phương trong cả nước

Qua thực tế tìm hiểu, mỗi địa phương có những đặc trưng về các loại hoa tạo nên bản sắc địa phương độc đáo Theo xu hướng phát triển hiện nay, các địa phương

đã tranh thủ khai thác các loại hoa vốn có, đặc trưng vào phát triển du lịch bằng nhiều hình thức nhằm thu hút, quảng bá hình ảnh địa phương góp phần quan trọng đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ, thị hiếu thưởng thức của người dân cũng như đông đảo du khách

1.2 Khái quát về tỉnh Điện Biên và lễ hội của các dân tộc tỉnh Điện Biên

1.2.1 Điều kiện tự nhiên - xã hội

1.2.1.1 Vị trí địa lý

Điện Biên là tỉnh biên giới miền núi thuộc vùng Tây Bắc của Tổ quốc, có tọa

độ địa lý 20o54’ - 22o33’ vĩ độ Bắc và 102o10’ - 103o36’ kinh độ Đông Nằm cách Thủ

đô Hà Nội 504 km về phía Tây, phía Đông và Đông Bắc giáp tỉnh Sơn La, phía Bắc

Luận văn đầy đủ ở file:Luận văn Full