Bài Kỹ năng nghiên cứu hồ sơ

2/ Yêu cầu của việc nghiên cứu hồ sơ :2.1 : Yêu cầu chung - Nghiên cứu toàn diện: tât cả các tài liệu liên quan đến khách hàng cả chứng cứ buộc, chứng cứ gỡ , tình tiết tăng nặng , giả

Bài 2: Kỹ năng nghiên cứu hồ sơ VỤ ÁN HÌNH SỰ

LS Phạm Thị Ngọt Trưởng VPLS Nam Thái

ĐLS TP HCM

Mục đích, yêu cầu :

- Nắm mục đích, yêu cầu khi nghiên cứu hồ sơ vụ án hình sự.

 Có Phương pháp , kỹ năng nghiên cứu hồ sơ vụ án hình sự

 Thực hành thành thạo trên hồ sơ tình huống

Nội dung bài gồm 4 phần :

Khái niệm về hồ sơ vụ án hình sự

Mục đích yêu cầu khi nghiên cứu hồ sơ vụ án hình sự

Phương pháp nghiên cứu hồ sơ

Kỹ năng của luật sư khi nghiên cứu hồ sơ vụ án hình sự

I/ KHÁI NIỆM HỒ SƠ VỤ ÁN HÌNH SỰ

2/ Các nhóm tài liệu trong hồ sơ vụ án :

 Nhóm 1: Các tài liệu về khởi tố vụ án

 Nhóm 2 :Các tài liệu về áp dụng, thay đổi hủy bỏ biện pháp ngăn chặn

 Nhóm 3 :Các tài liệu về kết quả điều tra

 Nhóm 4 : Các biên bản hỏi cung , lấy lời khai

 Nhóm 5 :Các tài liệu về nhân thân bị can

 Nhóm 6 : Các tài liệu về kết thúc điều tra

 Nhóm 7 :Các tài liệu phát sinh trong giai đoạn truy tố

 Nhóm 8 :Các tài liệu phát sinh tại Tòa án

 Các tài liệu trong 6 nhóm đầu do Cơ quan điều tra sắp xếp

 Các vụ án có đồng phạm thì nhóm 1 và 6 không thay đổi Các nhóm 2,3,4,5 sắp xếp theo vị trí vai trò của bị can theo thứ tự từ quan trọng đến thứ yếu

II/ Mục đích , yêu cầu việc nghiên cứu hồ sơ

1/ Mục đích

 Hiểu , nắm diễn biến của vụ án

 Xác định sự thật vụ án

 Xác định việc truy tố của Viện Kiểm sát có đúng hay không?

 Việc điều tra có vi phạm thủ tục tố tụng hay không?

 Tìm ra các chứng cứ có lợi cho khách hàng, phát hiện những mâu thuẫn trong các chứng cứ bất lợi cho khách hàng , để có cơ sở tranh luận

2/ Yêu cầu của việc nghiên cứu hồ sơ :

2.1 : Yêu cầu chung

- Nghiên cứu toàn diện: tât cả các tài liệu liên quan đến khách hàng ( cả chứng cứ buộc, chứng cứ gỡ , tình tiết tăng nặng , giảm nhẹ đều phải nghiên cứu, không được định kiến, chủ quan

-Nghiên cứu đày đủ : không bỏ sót tài iệu nào có ảnh hưởng đến quyền lợi của khách hàng

-Nghiên cứu theo một phương pháp hợp lý

2.2 / Những điểm cần chú ý khi nghiên cứu hồ sơ:

- Thẩm quyền xét xử của Tòa án ( Đ 268 BLTTHS

2015 xem thẩm quyến xét xử của Tòa án, thẩm quyền về lãnh thổ ( Đ 269 BLTTHS năm 2015)

 Định tội , áp dụng luật đã đúng chưa?

 Việc áp dụng thay đổi các biện pháp ngăn chặn có phù hợp với quy định của pháp luật hay không ?

Có cần thiết tạm giam hay không? Thời hạn tạm giam có đúng không ( Đối chiếu điều 173 BLTTHS năm 2015).

- Đã đủ điều kiện đưa vụ án ra xét xử chưa? - Có căn cứ nào để tạm đình chỉ ( Điều 229 BLTTHS 2015 )

- Có căn cứ nào để đình chỉ ( Điều 230 BLTTHS 2015 )

- Có căn cứ nào để trả hồ sơ điều tra bổ sung ( Đ 280 BLTTHS 2015 ) không ?

III/ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU HỒ SƠ VỤ ÁN HÌNH SỰ

1/ Nghiên cứu theo trình tự tố tụng :

 Nghiên cứu theo thứ tự thời gian : Tài liệu có trước đọc trước, có sau

đọc sau ( Đọc từ d8o7n tố giác tội phạm , Quyết định khởi tố vụ án, khởi

tố bị can, các tài liệu khác cuối cùng là bản cáo trang )

 Uư điểm : Khách quan, không bị ảnh hưởng Cơ quan tiến hành tố tụng,

nhưng mất nhiều thời gian, chỉ phù hợp với hồ sơ đơn giản ít bút lục

2/ Nghiên cứu theo phương pháp thông qua việc kiểm tra tính hợp pháp , tính có căn cứ của Văn bản tố tụng ( Đọc từ cáo trạng, kết luận

điều tra rồi mới đến các tài liệu khác có trong hồ sơ )

- Kiểm tra tính hợp pháp :là xem việc lập và thu thập các tài liệu chứng cứ

có đúng thủ tục luật quy định hay không? ( Đảm bảo 3 thuộc tính của chứng

cứ : tính khách quan, tính liên quan, tính hợp pháp)

-Kiểm tra tính có căn cứ là kiểm tra xem chứng cứ trong hồ sơ có phù hợp

với thực tế không?

+ Thiệt hại mà hồ sơ ghi nhận có chính xác không ?

+ Lời khai của những người tham gia tố tụng có xác thực không?

Ưu điểm :Tiết kiệm thời gian, nhất là hồ sơ phức tạp, đông bị can Không

đảm bảo tính khách quan

IV/ KỸ NĂNG NGHIÊN CỨU HỒ SƠ

1/ Kiểm tra về tố tụng :

a/ Kiểm tra các Quyết định về tố tụng lập có đúng quy định không?

 Các Quyết định khởi tố : Người ký có thẩm quyền ký hay không?

 Các Quyết định này có sự phê chuẩn của Viện Kiềm sát hay không ?

 Các Quyết định này có được tống đạt cho bị can theo đúng quy định hay không ?

b/ Các quyết định áp dụng, thay đổi , hủy bỏ biện pháp ngăn chặn có phù hợp hay không?

- Biên bản bắt giữ có đúng quy định không ?

 Đối chiếu quy định của pháp luật về thời hạn tạm giam để điều tra ( k1, k2

Đ 173 BLTTHS )

c/ Các tài liệu về lý lịch tư pháp đã đày đủ chưa ? Trích lục TATS

2/ Nghiên cứu bản cáo trạng chú ý nắm và ghi lại:

- Cáo trạng số mấy , ngày tháng năm, người ký cáo trạng ?

 Hành vi phạm tội được mô tả trong cáo trạng thế nào,Phương pháp, phương tiện, thủ đạn thực hiện tội phạm, thời gian, địa điểm xảy ra vụ việc ? Lỗi, mục đích động cơ phạm tội?

 Viện Kiểm sát đã dựa vào các tài liệu chứng cứ nào để buộc tội ? Viện khiểm sát đánh giá vụ án thế nào?

.- Viện kiểm sát truy tố bị can về tội gì? theo điều khoản nào của luật

- Thiệt hại đã được xác định thế nào?

 Quan điểm của Viện Kiểm sát về tính chất của vụ án, những tình tiết tăng nặng giảm nhẹ

 Thái độ của bị can : Nhận hay không nhận Nhận một phần hay toàn bộ cáo trạng.Có chứng cứ gì để chứng minh không?

 Rút ra những điều cần chú ý khi nghiên cứu các tài liệu khác

3 /Nghiên cứu kết luận điều tra : Cũng giống khi nghiên cứu cáo trang

Chú ý phát hiện : Những mâu thuẫn giữa cáo trạng và kết luận điều tra + Có hành vi nào cáo trạng nêu nhưng kết luận điều tra không đề cấp hoặc ngược lại

 Quan điểm của Cơ quan điều tra về tính chất của vụ án, về tội danh, điều luật áp dụng ? Về những tình tiết tăng nặng giảm nhẹ, về mức độ thiệt hại

4/ Nghiên cứu các tài liệu về nội dung vụ án

a/ Biên bản hỏi cung bị can :

a.1 /Kiểm tra về tố tụng :

- Biên bản lập có đúng quy định hay không ? ( Đ 184)

-Bản cung đầu tiên có giải thích quyền, nghĩa vụ cho bị can không?

-Hình thức bản cung có bị tảy xóa, sửa chữa không? Nếu có tảy xóa , sửa chữa thì có chữ ký của Điều tra viên và bị can không?

a.2 / Về nội dung :

* Bị can có nhận những hành vi mà cáo trạng nêu không ? Nếu nhận thì

nhận một phần hay toàn bộ hành vi phạm tội ?thể hiện bút lục nào ?

-Động cơ, mục đích mà bị can thực hiện hành vi đó ?

-Thái độ sau khi vụ án xảy ra ( ăn năn hối hận không ?)thể hiện bút lục nào ?

- Có hành vi nào do chính bị can tự khai ra? Cơ quan điều tra có xác minh làm rõ được hành vi đó hay không?

*Nếu không nhận thì thể hiện bút lục nào?

- Nguyên nhân vì sao bị can không nhận tội?

- Bị can có đưa ra được căn cứ , lý lẽ gì để chứng minh hay không?

 Có bản cung nào lúc nhận, lúc không ?

 Có hành vi nào do chính bị can tự khai ra ? Cơ quan điều tra đã xác minh làm rõ vụ việc đó chưa?

b/ Nghiên cứu các giấy tờ tài liệu do chính bị can tự viết :

 Đọc bản tường trình do chính tay bị can viết xem có mâu thuẫn lời khai hay không ?

 Đánh giá xem với trình độ học vấn của họ thì nội dung họ viết có phù hợp không ? ( tự viết hay có ai hướng dẫn không )

 Đối chiếu chữ ký với bản cung xem có gì nghi vấn không ?

- Nếu là luật sư bào chữa cho bị can, bị cáo chú ý :

+ Những mâu thuẫn giữa các chứng cứ

+Tìm hiểu nguyên nhân, điều kiện dẫn đến việc phạm tội, hoàn cảnh gia đình hiện nay

+ Bị can dưới 18 tuổi cần làm rõ mức tuổi, khả năng nhận thức, điều kiện, môi trường sống

+ Tìm hiểu những đặc điểm riêng và cá tính?

+ Những tình tiết giảm nhẹ theo khoản 1,2 Điều 51 BLTTHS 2015

- Nếu là luật sư bảo vệ cho bị hại, chú ý :

+ Những tình tiết bị can đã thừa nhận

+ Những tình tiết tăng nặng của bị can chưa được xem xét + Chứng cứ chứng minh thiệt hại

- Nếu là luật sư bảo vệ cho các đương sự khác , chú ý :

+ Chứng cứ chứng minh thiệt hại

+ Yêu cầu của khách hàng?

b/Nghiên cứu các giấy tờ tài liệu thuộc về nhân thân của bị can :

- Đọc lý lịch để hiểu về nhân thân bị can ( hoàn cảnh gia đình, điều kiện sống , tuổi , cá tính, trình độ nhận thức )

- Nếu có tiền án tiền sự thì xem trong hồ sơ đã có bản án , những quyết định

xử lý trước đó chưa?

c/ Nghiên cứu lời khai của những người tham gia tố tụng khác :

c.1/ Lời khai của bị hại :

 Diễn biến sự việc, mức độ thiệt hại , yêu cầu bồi thường ( đối chiếu lời khai bị can xem có mâu thuẫn không)

 Nếu là bào chữa cho bị can , bị cáo chú ý phát hiện mâu thuẫn trong các lời khai của chính bị hại

- Cần chú ý đặc điểm tâm lý của bị hại : đôi khi vì quá quan tâm đến quyền lợi của mình nên khai báo không chính xác , luật sư cần đối chiếu với tài liệu chứng cứ khác có trong hồ sơ để xác định độ tin cậy trong lời khai của bị hại

c.2 Lời khai của Nguyên đơn dân sư, bị đơn dân sự, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan : Chú ý chứng cứ liên quan đến việc bồi thường

c.3 / Lời khai của người làm chứng:

- Chú ý phân biệt họ ở dạng :Người trực tiếp hay người gián tiếp

- Mối quan hệ giữa người làm chứng với người tham gia tố tụng khác

 Điều kiện khách quan của việc tiếp nhận tin tức ( không gian, thời gian, địa điểm, khoảng cách )

 Điều kiện chủ quan ( tuổi tác, trí nhớ, thị giác , thính giác ,,,)

 -Những mâu thuẫn trong lời khai của họ

5/ Nghiên cứu các tài liệu khác :

a/ Các biên bản về hoạt động điều tra : Nội dung phản ánh điều gì ?

b/ Biên bản thu giữ vật chứng :

c/ Nghiên cứu kết luận giám định :

 Người giám định có thẩm quyền không ? ( họ là giám định viên tư pháp hay giám định vụ việc theo Quyết định của CQ Nhà nước có thẩm quyền )

 Phương pháp giám định có cơ sở khoa học hay không ?

 Đối chiếu tài liệu chứng cứ khác xem có phù hợp hay không ?

d/ Biên bản tống đạt kết luận điều tra, cáo trang , Quyết định đưa vụ án

ra xét xử:

- Việc tống đạt có đúng thời hạn không ?

- Thái độ bị can khi nhận các quyết định này có thắc mắc hay yêu cầu gì không ?

đ/ Nghiên cứu các tài liệu giấy tờ khác :

 Biên bản xác minh

 Nhận xét của Cơ quan chủ quản , nhà trường về con người bị can

 Đơn của những người tham gia tố tụng khác ( đơn bãi nại , xin giảm án )

 Với những bản án bị hủy để điều tra xét xử lại thì còn có các bản án, biên bản phiên tòa qua các lần xét xử

 Khi nghiên cứu hồ sơ nên đọc theo thứ tự thời gian , ghi chép lại những

điểm cần thiết ( sao chụp lại những tài liệu cần thiết để sử dụng trong luận cứ sau này

 Chú ý những tình tiết có lợi cho khách hàng , đối chiếu các tài liệu chứng

cứ xem có mâu thuẫn không ?