Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm láng giềng.... - Ngôn ngữ trong đơn từ, biên bản, hợp đồng … sử dụng ngôn ngữ của văn bản hành chính – công vụ
Trang 2Câu nghi
vấn
Câu cầu khiến
Câu cảm thán Câu trần thuật
Trang 3CÂU CẢM THÁN
Trang 4a Hỡi ơi lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng
có thể làm liều như ai hết Một người như thế ấy! Một người đã khóc vì trót lừa một con chó! Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm láng giềng Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư
để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một
thêm đáng buồn (Nam Cao, Lão Hạc)
b Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội, Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
(Thế Lữ, Nhớ rừng)
a Hỡi ơi lão Hạc !
b Than ôi !
Trang 5a Hỡi ơi lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng
có thể làm liều như ai hết Một người như thế ấy! Một người đã khóc vì trót lừa một con chó! Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm láng giềng Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư
để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một
thêm đáng buồn (Nam Cao, Lão Hạc)
b Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội, Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
(Thế Lữ, Nhớ rừng)
a Hỡi ơi lão Hạc !
b Than ôi !
Trang 6a Hỡi ơi lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng
có thể làm liều như ai hết Một người như thế ấy! Một người đã khóc vì trót lừa một con chó! Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm láng giềng Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư
để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một
thêm đáng buồn (Nam Cao, Lão Hạc)
b Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội, Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
Trang 72 Nhận xét:
thể làm liều như ai hết Một người như thế ấy! Một người đã khóc vì trót lừa một con chó! Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm láng giềng Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh Tư để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn
(Nam Cao, Lão Hạc)
b Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội, Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
Trang 8Em hãy đặt một câu cảm thán cho mỗi bức tranh dưới đây:
Hình 1
Chao ôi ! Mặt trời mọc
trên biển thật đẹp Ôi ! Quà nhiều quá!
Hình 2
Trang 10- Ngôn ngữ trong đơn từ, biên bản, hợp đồng … sử dụng ngôn ngữ của văn bản hành chính – công vụ cần ngắn gọn, rõ ràng, theo mẫu … không có cảm xúc.
- Ngôn ngữ để trình bày kết quả giải một bài toán là ngôn ngữ trong văn bản khoa học – ngôn ngữ “duy lí”, ngôn ngữ của tư duy logic nên không thích hợp với việc sử dụng những yếu tố ngôn ngữ bộc lộ cảm xúc.
Như vậy, câu cảm thán thường được sử dụng trong những
hoàn cảnh nào?
Trang 12Xuất hiện chủ yếu trong
văn chương và trong ngôn
ngữ nói hằng ngày
Trang 13(Nam Cao, Lão Hạc)
b Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối …
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
Trang 14(Nam Cao, Lão Hạc)
Tại sao trong ví dụ 1a có 2 câu cũng kết thúc bằng dấu chấm than nhưng lại không phải là câu cảm thán?
=> Vì không có từ ngữ cảm thán (câu nghi vấn dùng để bộc lộ cảm xúc thất vọng)
Trang 15buồn (Nam Cao, Lão Hạc)
Tại sao trong ví dụ 1a có 2 câu cũng kết thúc bằng dấu chấm than nhưng lại không phải là câu cảm thán?
Lưu ý : Dù kết thúc bằng dấu chấm than và có thể cũng dùng để bộc lộ cảm xúc nhưng nếu không
có từ ngữ cảm thán thì câu đó không phải là câu cảm thán.
Trang 16- Câu cảm thán: tình cảm biểu lộ trực tiếp.
- Các kiểu câu khác: tình cảm biểu
lộ gián tiếp.
Qua việc tìm hiểu trên, em hiểu thế nào là câu cảm thán?
3 Ghi nhớ: SGK / 44
Trang 17I Đặc điểm hình
thức và chức năng: *Lưu ý: - Những từ ngữ cảm thán: ôi, than ôi,
hỡi ơi, chao ôi, trời ơi ,…có thể tự tạo thành một câu đặc biệt mà cũng có thể là một bộ phận biệt lập trong câu và thường đứng ở đầu câu.
Ví dụ:
+ Chao ôi ! Mùa xuân đến rồi (câu đặc
biệt)
+ Chao ôi , ba tháng hè sao mà dài như
một thế kỉ (một bộ phận biệt lập trong câu)
- Những từ: thay, biết bao, xiết bao, biết chừng nào , thì đứng sau những từ
Trang 18Bài tập 1 / 44 Tìm các câu cảm thán có trong những đoạn trích sau Giải thích vì sao đó là các câu cảm thán?
a Than ôi! Sức người khó lòng địch nổi với sức trời! Thế đê
không sao cự lại được với thế nước! Lo thay! Nguy thay! Khúc
đê này hỏng mất (Phạm Duy Tốn, Sống chết mặc bay)
b Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi! (Thế Lữ, Nhớ rừng)
c Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách láo chỉ tổ
đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của mình thôi Tôi đã phải trải cảnh như thế Thoát nạn rồi, mà còn ân hận
quá, ân hận mãi (Tô Hoài, Dế mèn phiêu lưu kí)
* Các câu còn lại có dấu chấm than nhưng không có
từ cảm thán nên không phải là câu cảm thán.
Trang 19Bài tập 2 / 44 Phân tích tình cảm, cảm xúc được thể hiện trong những câu sau đây Có thể sắp xếp những câu này vào kiểu câu cảm thán được không? Vì sao?
a Ai làm cho bể kia đầy
Cho ao kia cạn cho gầy cò con?
c Tôi có chờ đâu, có đợi đâu ;
Đem chi xuân lại gợi thêm sầu d Anh mà chết là chỉ tại cái tội ngông cuồng dại dột của tôi Tôi biết làm thế nào bây giờ ?
b Xanh kia thăm thẳm từng trên Vì ai gây dựng cho nên nỗi này?
=> Tuy đều bộc lộ tình cảm, cảm xúc nhưng không có câu nào là câu cảm thán, vì không có hình thức đặc trưng của loại câu này
Lời than thở bị áp bức của người nông dân dưới chế độ phong kiến.
Tâm trạng bế tắc của nhà thơ trước cuộc sống (trước CMT8).
Nỗi uất ức, khổ đau của người chinh phụ trước nỗi truân
chuyên do chiến tranh gây ra.
Sự ân hận của Dế Mèn trước cái chết thảm thương của Dế Choắt.
Trang 20- Cuối câu có dấu chấm than (!).
- Dùng để bộc lộ tình cảm, cảm xúc.
Trang 211 Nắm vững đặc điểm hình thức, chức năng của câu nghi vấn, câu cầu khiến, câu cảm thán.
2 Học thuộc ghi nhớ SGK / 44.
3 Làm tiếp bài tập 3 trang 45.
4 Viết đoạn văn ngắn (chủ đề tự chọn) có sử dụng câu cảm thán.
5 Chuẩn bị bài mới: “ Câu trần thuật ”.
-Tìm hiểu đặc điểm hình thức, chức năng của câu trần thuật.
-Xem trước các bài tập trang 46, 47.
