Bài 21. Câu cảm thán

CÂU HỎI THẢO LUẬN 2 phút *Giống nhau: Đều sử dụng dấu chấm than cuối câu.. Bài tâp 1: Hãy cho biết các câu trong những đoạn trích sau có phải đều là câu cảm thán không.. c Chao ôi, có

TIẾT: 86

Ví dụ: a) Hỡi ơi lão Hạc!(1) Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm liều như ai hết (2) Một người như thế ấy! (3) Một người đã khóc vì trót lừa một con chó! (4) Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm láng giềng (5)Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót binh Tư để có ăn ư?(6) Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn (7)

(Nam Cao - Lão Hạc)

b) Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối

Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan? (1)

Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn

Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?(2)

Đâu những bình minh cây xanh nắng gội,

Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?(3)

Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng

Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,

Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?(4)

Than ôi!(5) Thời oanh liệt nay còn đâu?(6)

(Thế Lữ - Nhớ rừng)

chao ôi, trời ơi,…có thể tự tạo thành một câu đặc biệt mà cũng có thể là một bộ phận biệt lập trong câu và thường đứng ở đầu câu.

- Ví dụ: + Chao ôi! (câu đặc biệt)

+ Chao ôi, ba tháng hè sao mà dài như một thế

kỉ (một bộ phận biệt lập trong câu)

Em hãy đặt các câu cảm thán phù hợp với các hình ảnh sau:

- Ôi, số phận của cô bé bán

diêm thật bất hạnh !

- Chao ôi, cảnh vịnh Hạ Long đẹp xiết bao !

Tiết 86:

Tiết 86: CÂU CẢM THÁN CÂU CẢM THÁN

- Ôi, những bông hoa thật đẹp!

Tiết 86:

Tiết 86: CÂU CẢM THÁN CÂU CẢM THÁN

Em hãy đặt các câu cảm thán phù hợp với hình ảnh sau:

CÂU HỎI THẢO LUẬN (2 phút)

*Giống nhau: Đều sử dụng dấu chấm than cuối câu.

* Khác nhau:

Sử dụng các từ cầu khiến:

hãy, đừng, chớ…đi, thôi,

nào,… hay ngữ điệu cầu

khiến; dùng để ra lệnh, yêu

cầu, đề nghị, khuyên bảo…

Sử dụng các từ cảm thán: ôi, than

ôi, hỡi, hỡi ơi, biết bao, thay… với

mục đích bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói (người viết).

cầu khiến và câu cảm thán?

H×nh thøc

Cã tõ

ng÷

c¶m

th¸n

C©u c¶m th¸n

Chøc n¨ng

KÕt thóc b»ng dÊu chÊm than

Béc lé trùc tiÕp c¶m xóc

Dùng trong giao tiếp và văn chương

(5 )

(4 )

(3

)

(1 )

(6 )

(2 )

Em hãy hoàn thành sơ đồ khái quát ghi nhớ về câu cảm thán?

Bài tâp 1: Hãy cho biết các câu trong những

đoạn trích sau có phải đều là câu cảm thán

không Vì sao?

a) Than ôi! Sức ng ời khó lòng địch nổi

sức trời! Thế đê không sao cự lại đ ợc với

thế n ớc! Lo thay! Nguy thay! Khúc đê này hỏng mất.

b) Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!

c) Chao ôi, có biết đâu rằng; hung hăng, hống hách láo chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của mình thôi Tôi đã phải trải cảnh nh thế Thoát nạn rồi,

mà còn ân hận quá, ân hận mãi.

Bài tâp 1 : Hãy cho biết các câu trong những

đoạn trích sau có phải đều là câu cảm thán

không Vì sao?

a) Than ôi! Sức ng ời khó lòng địch nổi

sức trời! Thế đê không sao cự lại đ ợc với

thế n ớc! Lo thay! Nguy thay! Khúc đê này hỏng mất.

b) Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!

c) Chao ôi, có biết đâu rằng; hung hăng, hống hách láo chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của mình thôi.

Tôi đã phải trải cảnh nh thế Thoát nạn rồi,

mà còn ân hận quá, ân hận mãi.

Bài tập 2: Phân tích tình cảm,cảm xúc được thể hiện trong những câu sau đây Có thể xếp những câu này vào kiểu câu cảm thán

được không ? Vì sao ?

= > Bộc lộ lời than thở, của người nông dân dưới chế độ phong

kiến.

a) Ai làm cho bể kia đầy

Cho ao kia cạn cho gầy cò con ?

(Ca dao)

d) Anh mà chết là chỉ tại cái tội ngông cuồng dại dột của tôi Tôi biết làm thế nào bây giờ ?

(Tô Hoài – Dế Mèn phiêu lưu kí)

=> Bộc lộ cảm xúc ân hận của Dế Mèn trước cái chết thảm thương, oan

ức của Dế Choắt.

* Các câu trên có bộc lộ cảm xúc nhưng không có các dấu hiệu đặc trưng của câu cảm thán (từ ngữ cảm thán, dấu chấm than)

=> Không phải là các câu cảm thán

Tiết:86

Tiết:86 CÂU CẢM THÁN CÂU CẢM THÁN

tình huống sau:

a Trước tình cảm của một người thân dành cho mình

b Khi nhìn thấy mặt trời mọc

Mẫu:

- Mẹ ơi, tình yêu mà mẹ đã dành cho con thiêng liêng biết bao !

- Đẹp thay cảnh mặt trời buổi bình minh !

Hãy điền vào bảng sau:

Đặc điểm

hình

thức

(từ ngữ đặc

trưng, dấu

câu)

Chức

năng

Hãy điền vào bảng sau:

Đặc điểm

hình

thức

(từ đặc trưng,

dấu câu)

-ai, gì, nào, sao,

tại sao, đâu, bao giờ, bao nhiêu, à, ư, hả, chứ (có)…

không, (đã)…

chưa… hoặc có

từ hay

- Dấu chấm hỏi

-hãy, chớ, đừng,…đi,

thôi, nào…

-Ngữ điệu cầu khiến

- Dấu chấm than hoặc dấu chấm.

-ôi, than ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi), trời ơi, thay, biết bao, xiết bao, biết chừng nào…

- Dấu chấm than.

Chức

năng

Dùng để hỏi Dùng để ra lệnh,

yêu cầu, đề nghị, khuyên bảo,…

Dùng để bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói

(người viết)

sử dụng câu cảm thán)

•Đoạn văn:

Đã bấy lâu nay mong đợi xuân về Sớm nay, xuân chợt đến Xuân bước đi nhè nhẹ trên cành tơ lộc biếc Gió

xuân ve vuốt, mơn man những khóm hồng Mấy cụm lan xanh biếc trước hiên nhà như mỉm cười với nắng xuân Những tia nắng phớt hồng vui mừng nhảy múa cùng cây

cỏ Đất trời rộn ràng trong tiếng hót của bầy chim dập dìu bay lượn Mùa xuân tươi đẹp biết bao!

m

Hướng dẫn học bài

- Học thuộc phần ghi nhớ.

-Làm các bài tập còn lại.

-Chuẩn bị trước bài : “Câu trần thuật” (Đọc và trả lời các câu hỏi trong mục I/ SGK/ 45)

16