Bài soạn tấm cám (1)

-Truyện cổ tích loài vật: Là những truyện kể chủ yếu giải thích những đặc điểm và quan hệ của các con vật trong thế giới loài vật theo cách của dân gian.. -Truyện cổ tích thần kì: phản á

Tiết 21

TẤM CÁM

A MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

- Những mâu thuẫn, xung đột giữa dì ghẻ và con chồng trong gia đình phụ

quyền thời cổ, giữa thiện và ác trong xã hội Sức sống mãnh liệt của con người và niềm tin của nhân dân

- Kết cấu của chuyện cổ tích: người nghèo khổ, bất hạnh trải qua nhiều hoạn nạn cuối cùng được hưởng hạnh phúc Sử dụng hợp lí, sáng tạo các yếu tố thần kì

2 Kĩ năng

- Tóm tắt văn bản tự sự

- Phân tích một chuyện cổ tích thần kì theo đặc trưng thể loại

3 Thái độ

Tình yêu đối với những người lao động, củng cố niềm tin vào sự chiến thắng

của cái thiện, của chính nghiã trong cuộc sống

B CHUẨN BỊ

1 Giáo viên

Giáo án, nghiên cứu các tài liệu liên quan, sưu tầm một số ví dụ tiêu biểu để

minh hoạ

2 Học sinh

Soạn bài trước ở nhà, các vật dụng học tập cần thiết.

3 Phương pháp và cách thức tiến hành

Phần I: phương pháp thuyết trình, đàm thoại.

Phần II: phương pháp đọc diễn cảm, nhóm, gợi tìm, đàm thoại, nêu vấn đề, bình giảng

C TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC

1 Ổn định tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ

3 Bài mới

Khởi động: sân khấu hóa cảnh thử giày.

Vào bài mới:

Nguyễn Khoa Điềm trong trường ca Mặt đường khát vọng có viết:

Ta lớn lên trong niềm tin rất thật Biết bao nhiêu hạnh phúc có trên đời Dẫu phải khi cay đắng dập vùi

Rằng cô Tấm cũng về làm hoàng hậu.

Hình ảnh cô Tấm thảo hiền qua bao nhiêu khó khăn, thử thách trở thành hoàng hậu là hình ảnh rất đỗi quen thuộc trong tiềm thức dân gian Chính hình

tượng nghệ thuật đẹp ấy đã khiến truyện cổ tích Tấm Cám trở thành viên ngọc sáng

trong kho tàng truyện cổ tích dân tộc

của giáo viên và học sinh

*Hoạt động 1: Giáo viên

hướng dẫn học sinh tìm hiểu

chung về tác phẩm.

?: Em hiểu thế nào là truyện cổ

tích?

?: Có mấy loại truyện cổ tích?

Cho ví dụ minh họa?

GV:

-Truyện cổ tích sinh hoạt: phản

ánh sinh hoạt đời thường gần

gũi với người bình dân

-Truyện cổ tích loài vật: Là

những truyện kể chủ yếu giải

thích những đặc điểm và quan

hệ của các con vật trong thế

giới loài vật theo cách của dân

gian

-Truyện cổ tích thần kì: phản

ánh ước mơ,nguyện vọng, lí

tưởng xã hội của nhân dân

thông qua chiến thắng tất yếu

của cái đẹp, cái thiện

?: Đặc trưng của truyện cổ tích

thần kì là gì?

I Tìm hiểu chung

1 Thể loại truyện cổ tích

- Khái niệm: truyện cổ tích là tác phẩm tự sự dân gian mà cốt truyện và hình tượng được hư cấu có chủ định, kể về số phận con người bình thường trong xã hội, thể hiện tinh thần nhân đạo và lạc quan của nhân dân lao động

- Phân loại:

+ Cổ tích sinh hoạt

+ Cổ tích loài vật

+ Cổ tích thần kỳ

?:Truyện cổ tích Tấm

Cám thuộc loại truyện cổ tích

nào?

GV:

Năm 1958, Mê-lê-tin-xki

(người Nga) đã tập hợp được

564 dị bản kiểu truyện này Ở

Việt Nam cỏ khoảng 30 dị bản

kiểu truyện Tấm Cám

-Ở Việt Nam:

+ Bản kể của đồng bào Tày:

Tua Gia – Tua Nhi

+ Nùng: Ô Pẻn – Ô Kin

+ Thái: Ý Ưởi – Ý Noọng

2 Truyện cổ tích thần kì

- Có nội dung phong phú và chiếm số lượng nhiều nhất

- Đặc trưng: Có sự tham gia của các yếu tố thần

kỳ vào tiến trình phát triển của câu chuyện

- Nội dung: Truyện thể hiện ước mơ cháy bỏng của nhân dân lao động về hạnh phúc gia đình, về

lẽ công bằng xã hội, về phẩm chất và năng lực tuyệt vời của con người

- Kết cấu: Nhân vật chính trải qua nhiều biến cố cuộc đời rồi mới đạt được ước muốn của bản thân

3 Truyện cổ tích Tấm Cám

- Truyện Tấm Cám thuộc loại cổ tích thần kỳ, phổ biến ở nhiều dân tộc khác nhau trên thế giới

+ Chàm: Ca Dong – Ha Lốc

+ Xơ rê: Gơ Liu – Gơ Lát

-Trên thế giới:

+ Cam pu chia: Nàng Can Tóc

và nàng Song Ang Cát

+ Thái Lan: Con cá vàng

+ Mianma: Truyện con rùa

+ Trung Quốc: Nàng Diệp Hạn

+ Pháp: Cô bé lọ lem

+ Đức: Cô Tro Bếp

?: Em hãy sắp xếp các sự việc

sau theo trật tự đúng để có một

câu chuyện hoàn chỉnh?

1 Tấm trừng trị mẹ con Cám

2 Tấm đi dự hội làng và trở

thành hoàng hậu

3 Mồ côi, sống với dì ghẻ

4 Nuôi cá bống nhưng bị mẹ

con Cám giết

5 Bị Cám lừa lấy cái yếm đỏ

6 Tấm bị hại chết

7 Sự hóa thân liên tiếp của

Tấm

- Tóm tắt truyện:

Tấm là người con mồ côi, phải ở với dì ghẻ, bị đầy đoạ thử giày được vào cung làm hoàng hậu bị mẹ con Cám hại chết chim vàng anh

->Trật tự đúng: 3-5-4-2-6-7-1

GV kể chuyện theo tranh

*Hoạt động 2 Hướng dẫn học

sinh đọc hiểu văn bản.

?: Những chi tiết nào trong

đoạn đầu của văn bản nói lên

thân phận của Tấm? Em có suy

nghĩ gì trước thân phận ấy?

GV:

Có nhiều truyện cổ tích về nhân

vật mồ côi vì trẻ mồ côi là

những người rất đáng thương,

các em nhỏ bé, cô đơn trong gia

đình và xã hội Tấm lại là cô bé

mồ côi cả cha lẫn mẹ nên càng

đáng thương hơn Và càng đáng

thương hơn khi Tấm phải sống

với dì ghẻ cay nghiệt, độc ác,

phải chịu áp bức, bị bóc lột sức

lao động, bị đối xử bất công,

chịu bao khổ đau trong chính

ngôi nhà của mình

chết, xoan đào chết, khung cửi chết, cây thị gặp lại vua, mẹ con Cám chết

II Đọc- hiểu văn bản

1 Phần 1: Thân phận và con đường đến với hạnh phúc của Tấm.

* Thân phận của Tấm:

- Mồ côi cả cha lẫn mẹ

- Phải ở với dì ghẻ và em cùng cha khác mẹ

- Phải làm lụng vất vả suốt ngày đêm: chăn trâu,

gánh nước, thái khoai, vớt bèo, xay lúa giã gạo

-> Tấm có hoàn cảnh éo le, đáng thương, tội nghiệp luôn chịu sự đối xử bất công của mẹ con Cám

?: Khi còn ở nhà với mẹ con

Cám, đã có những sự việc gì

xảy ra với Tấm?

GV chia lớp thành 4 nhóm, mỗi

nhóm thực hiện nhiệm vụ theo

phiếu học tập:

-Nhóm 1:

+ Hành động của Tấm?

+ Qua đó em thấy Tấm là người

như thế nào?

-Nhóm 2:

+ Phản ứng của Tấm khi bị hại?

+ Qua đó em thấy Tấm là người

như thế nào?

-Nhóm 3:

+ Hành động của mẹ con Cám?

Mục đích của những hành động

ấy?

+ Mẹ con Cám là người như thế

nào?

-Nhóm 4:

+ Lời nói của mẹ con Cám?

+ Qua đó thấy mẹ con Cám là

người như thế nào?

* Con đường đến với hạnh phúc của Tấm

Tấm

khóc hu hu

- Lừa trút hết giỏ tép -> cướp yếm đỏ

?: Lí giải tại sao Tấm lại được

nhân dân yêu quý, được Bụt

giúp đỡ?

?: Nổi bật trong truyện là mâu

thuẫn giữa những nhân vật nào?

Bản chất của mâu thuẫn?

mò cua bắt ốc đã quen, 1 buổi đã đầy giỏ

-> cướp đoạt vật chất

- Nuôi cá bống Dành cơm cho bống

Gọi bống -> yêu thương, người bạn

- Nghe lời chăn trâu thật xa

Òa lên khóc - Rình rập, lừa Tấm

đi chăn trâu để giết bống -> Chà đạp về tinh thần

-Muốn đi xem hội Ngồi nhặt thóc

Ngồi khóc một mình

- Trộn thóc với gạo-> bắt làm việc vô nghĩa-> cách li Tấm với cuộc sống

->chăm chỉ, hiền lành, cả tin

->yếu đuối, thụ động

->độc ác, nhẫn tâm, ghen ghét, cướp mọi quyền lợi vật chất và tinh thần

Mâu thuẫn Tấm – Cám là chủ

yếu, xuyên suốt toàn truyện,

liên tục và ngày càng căng

thẳng, quyết liệt; mâu thuẫn dì

ghẻ con chồng chỉ đóng vai trò

bổ sung, phụ trợ không liên tục

?: Để giải quyết mâu thuẫn đó,

tác giả dân gian đã làm như thế

nào?

GV:

Bụt là nhân vật tôn giáo

nhưng đã được dân gian hóa để

trở thành ông lão hiền lành, tốt

bụng, xuất hiện để giúp đỡ

những người bất hạnh Đâylà

yếu tố thần kì thường có trong

cổ tích

Nhân vật Bụt thường đóng

vai trò thúc đẩy sự phát triển

của cốt truyện, thể hiện thái độ

và tình cảm của nhân dân đối

với người bất hạnh, thể hiện

ước mơ về hạnh phúc và công

bằng xã hội của nhân dân

?: Yếu tố thần kì có ý nghĩa như

thế nào trong tác phẩm?

-Bản chất của mâu thuẫn:

+ Mâu thuẫn gia đình:

Mẹ ghẻ - con chồng Chị em cùng cha khác mẹ + Mâu thuẫn xã hội: thiện >< ác

- Yếu tố thần kì + Mất yếm đỏ-> Bụt cho cá bống + Mất cá bống-> Bụt cho hi vọng đổi đời + Không được đi hội-> Bụt cho chim sẻ giúp + Không có quần áo đẹp-> Bụt cho quần áo đẹp + Bị chà đạp hạnh phúc-> Bụt đưa lên đỉnh cao của hạnh phúc (lấy vua)

?: Con đường đến với hạnh

phúc của Tấm là bất ngờ hay tất

yếu?

Thảo luận:

Có ý kiến cho rằng: Tấm trở

thành hoàng hậu là nhờ may

mắn? Em có đồng ý với ý kiến

trên không? Tại sao?

→ Là lực lượng phù trợ Tấm trong quá trình đấu tranh giành hạnh phúc Thể hiện tinh thần lạc quan yêu đời, ước mơ về một xã hội công bằng

 Con đường đến với hạnh phúc của Tấm là tất yếu:

+ Thể hiện triết lí dân gian: ở hiền gặp lành

+ Tấm là người lao động gặp nhiều đau

khổ->Tấm đạt được hạnh phúc là sự đền bù, phần thưởng xứng đáng

4 Củng cố, dặn dò

- Đọc lại tác phẩm, làm phần luyện tập vào vở

- Chuẩn bị bài: Tấm Cám (tiết 2)

E RÚT KINH NGHIỆM

………

………

………

………

là người như thế nào?

Bắt tép

Nuôi Bống

Đi dự hội

là người như thế nào?

Bắt tép

Nuôi Bống

Đi dự hội

Sự việc Hành động của mẹ con

Cám?

Mục đích của hành động là gì?

Mẹ con Cám là người như thế nào?

Bắt tép

Nuôi Bống

Đi dự hội

Sự việc Lời nói của mẹ con Cám? Mẹ con Cám là người

như thế nào?

Bắt tép

Nuôi Bống

Đi dự hội