Bài 21. Câu cảm thán

Bài 21. Câu cảm thán tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các lĩnh vực kinh tế...

Giáo viên: Nguyễn Khánh My

Líp 8/10

TRƯỜNG THCS THÁI NGUYÊN

M«n: Ng÷ v¨n

Trình bày đặc điểm hình thức và chức năng câu cầu khiến? Cho ví

dụ minh hoạ.

dụ:a) Thì ra đến lúc cùng lão

cũng có thể làm liều nh ai hết … Một ng

ời nh thế ấy! … Một ng ời đã khóc vì trót

lừa một con chó! … Một ng ời nhịn ăn để

tiền lại làm ma, bởi không muốn liên luỵ

đến hàng xóm, láng giềng … Con ng ời

đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót

Binh T để có ăn ? Cuộc đời quả thật cứ

mỗi ngày một thêm đáng buồn …

( Nam Cao, Lão Hạc)b) Nào đâu những đêm vàng bên bờ suốiTa say mồi đứng uống ánh trăng tan?

Đâu những ngày m a chuyển bốn ph ơng

ngàn

Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?

Đâu những bình minh cây xanh nắng

gội,

Tiếng chim ca giấc ngủ ta t ng bừng?

Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng

Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,

Đê ta chiếm lấy riêng phần bí mật?

Thời oanh liệt nay còn đâu?

(Thế Lữ,

Nhớ rừng)

trên, câu nào là câu cảm thán?

Hỡi ơi Lão

Hạc!

Than ôi!

Đặc điểm hình thức nào giúp em nhận biết đ ợc câu cảm thán?

- Có từ ngữ cảm thán: Hỡi ơi!, than ôi! - Kết thúc câu bằng dấu

chấm than (!)

Cho biết các câu cảm thán dùng để làm gì?

Bộc lộ trực tiếp cảm xúc của

ng ời nói (ng ời viết):

- Hỡi ơi! (vừa th ơng xót, vừa trách móc của ông giáo với lão Hạc)

- Than ôi! (cảm xúc nuối tiếc)

chức năng1 Ví

dụ:a) Thì ra đến lúc cùng lão

cũng có thể làm liều nh ai hết … Một ng

ời nh thế ấy! … Một ng ời đã khóc vì trót

lừa một con chó! … Một ng ời nhịn ăn để

tiền lại làm ma, bởi không muốn liên luỵ

đến hàng xóm, láng giềng … Con ng ời

đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót

Binh T để có ăn ? Cuộc đời quả thật cứ

mỗi ngày một thêm đáng buồn …

( Nam Cao, Lão Hạc)b) Nào đâu những đêm vàng bên bờ suốiTa say mồi đứng uống ánh trăng tan?

Đâu những ngày m a chuyển bốn ph ơng

ngàn

Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?

Đâu những bình minh cây xanh nắng

gội,

Tiếng chim ca giấc ngủ ta t ng bừng?

Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng

Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,

Đê ta chiếm lấy riêng phần bí mật?

Thời oanh liệt nay còn đâu?

(Thế Lữ,

Nhớ rừng)

Hỡi ơi Lão Hạc!

Than ôi!

Khi viết đơn, biên bản, hợp

đồng hay trình bày kết quả giải một bài toán … có thể dùng câu cảm thán không? Vì sao?

Đơn từ, biên bản, hợp đồng

sử dụng ngôn ngữ hành chính – cộng vụ, trình bày kết quả giải một bài toán bằng ngôn ngữ t duy logic của khoa học, nên không thích hợp với việc sử dụng ngôn ngữ bộc lộ rõ cảm xúc

Em thấy câu cảm thán th ờng

sử dụng trong tr ờng hợp nào? Trong văn ch ơng, dùng nhiều trong kiểu văn bản nào?

Sử dụng nhiều trong ngôn ngữ nói hằng ngày, trong ngôn ngữ văn ch ơng (nhất

là trong văn biểu cảm)

dụ: Từ ví dụ trên em hãy cho biết

câu cảm thán có đặc điểm hình thức và chức năng gì?

Hình

thức:

- Kết thúc câu bằng dấu chấm

than (!)

Bộc lộ trực tiếp cảm xúc của ng ời nói (ng ời

viết) Sử dụng nhiều trong ngôn ngữ nói hằng

ngày, trong ngôn ngữ văn ch ơng (nhất là

trong văn biểu cảm).

- Có từ ngữ cảm thán: Hỡi ơi!,

than ôi! (ôi, chao ôi, trời ơi;

thay, biết bao, xiết bao, biết chừng nào )

2 Kết luận: Ghi nhớ

(SGK)

chức năngHãy thêm các từ ngữ cảm thán để chuyển đổi các câu sau

thành câu cảm thán?

a) Anh đến muộn quá

b) Buổi chiều thơ

mộng.c) Những đêm trăng thật

đẹp

Buổi chiều thơ mộng biết bao!Ôi, những đêm trăng thật

đẹp!

a) Hỡi ơi Lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm liều

nh ai hết … Một ng ời nh thế ấy! … Một ng ời đã khóc vì trót

lừa một con chó! … Một ng ời nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi

không muốn liên luỵ đến hàng xóm, láng giềng … Con ng ời

đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót Binh T để có ăn ? Cuộc

đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn …

Tại sao các câu trên kết thúc câu bằng dấu chấm than và bộc

lộ cảm xúc nh ng lại không phải là câu cảm thán?

Vì không chứa từ ngữ

cảm thán.

Trời ơi, anh đến muộn quá!

Từ ví dụ trên, em rút ra l u ý

gì?

dụ:Hình

thức:

- Kết thúc câu bằng dấu chấm

than (!)

Bộc lộ trực tiếp cảm xúc của ng ời nói (ng ời

viết) Sử dụng nhiều trong ngôn ngữ nói hằng

ngày, trong ngôn ngữ văn ch ơng (nhất là

trong văn biểu cảm).

- Có từ ngữ cảm thán: Hỡi ơi!,

than ôi! (ôi, chao ôi, trời ơi;

thay, biết bao, xiết bao, biết chừng nào )

2 Kết luận: Ghi nhớ

(SGK)

3 L u ý:

- Cần phân biệt câu cảm thán với câu bộc

lộ tình cảm, cảm xúc: không phải câu nào

chứa dấu chấm than và bộ lộ cảm xúc đều

là câu cảm thán Câu cảm thán phải có từ

ngữ cảm thán

Ví dụ: Chao ôi, có biết

đâu rằng: hung hăng, hống hách láo chỉ tổ đem thân

mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của mình thôi

(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu l

u kí )

Hãy cho biết ví dụ trên có phải là câu cảm thán không? Vì sao?

Là câu cảm thán Vì có chứa từ ngữ cảm thán“chao

ôi”

Câu trên kết thúc bằng dấu câu gì?

- Có một số ít câu cảm thán kết thúc bằng

dấu chấm (.)

Để xác định cảm xúc cho câu cảm thán phải căn cứ vào đâu?Từ ngữ cảm thán, ngữ

cảnh nói năng cụ thể

- Câu cảm thán bộc lộ cảm xúc rất đa

dạng: tự hào, sung s ớng, vui mừng, thán

phục; đau đớn, hối hận, nuối tiếc, th ơng

xót, trách móc, than vãn Việc các định

cảm xúc cho câu cảm thán phải căn cứ vào

từ ngữ cảm thán và ngữ cảnh nói năng cụ

thể

chức năng

II Luyện

tậpBài 1: Thảo luận

nhóm.Hãy cho biết các câu trong đoạn trích sau có phải đều là câu cảm thán không Vì sao?

a) Than ôi! Sức ng ời khó lòng địch nổi với sức

trời! Thế đê không sao cự lại đ ợc với thế n ớc! Lo

thay! Nguy thay! Khúc đê này hỏng mất

(Phạm Duy Tốn, Sống

chết mặc bay)

b) Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!

(Thế Lữ, Nhớ

rừng)

Không phải tất cả các câu trong đoạn trích đều là câu cảm thán vì chỉ có những câu trên mới có từ ngữ cảm thán là câu cảm thán

Xót th ơng, lo lắng cho tình cảnh của nhân dân tr ớc nạn

vỡ đê

Than vãn, tiếc nuối

Cảm xúc:

tậpBài 1: Thảo luận

nhóm.Bài tập 2: Phân tích tình cảm, cảm xúc

đ ợc thể hiện trong những câu sau đây

Có thể xếp những câu này vào kiểu câu

cảm thán đ ợc không? Vì sao?a) Ai làm cho bể kia đầy

Cho ao kia cạn cho gầy cò

con?

(Ca

dao)

b) Xanh kia thăm thẳm từng

trên

Vì ai gây dựng cho nên nỗi

này?

(Chinh phụ

ngâm khúc)

c) Tôi có chờ đâu, có đợi

đâu;

Đem chi xuân lại gợi thêm

sầu

(Chế lan Viên,

Xuân)

d) Anh mà chết là chỉ tại cái tội

ngông cuồng dại dột của tôi Tôi biết

làm thế nào bây giờ?

(Tô Hoài, Dế mèn

phiêu l u kí)

Tất cả các câu trong phần này đều là câu bộc lộ tình cảm, cảm

xúc

Lời than thở của ng ời nông dân d ới chế độ phong kiến

Lời than thở của ng ời chinh phụ tr ớc nỗi truân chuyên

do chiến tranh gây ra

Tâm trạng bế tắc của nhà thơ tr ớc cuộc sống

Sự ân hận của Dế Mèn tr ớc cái chết thảm th ơng, oan

ức của Dế Choắt

Tuy đều bộc lộ tình cảm, cảm xúc nh ng không phải là câu cảm

thán vì không có hình thức đặc tr ng của kiểu câu này (không

có từ ngữ cảm thán và dấu chấm than).

chức năng

II Luyện

tậpBài 1: Thảo luận

nhóm.Bài tập 2:

Bài 3: Đặt hai câu cảm thán để bộc lộ

cảm xúc:a) Tr ớc tình cảm của một ng ời thân dành

cho mình

b) Khi nhìn thấy mặt trời mọc

Bài 4: Nhắc lại đặc điểm hình thức và chức năng của câu nghi vấn, câu

cầu khiến, câu cảm thán

Kiểu cõu Hỡnh thức Chức năng

Nghi vấn

Cầu khiến

Cảm thỏn

- Cú từ nghi vấn hoặc từ “hay”

- Cuối cõu cú dấu chấm hỏi (?)

- Dựng để hỏi.

- Cầu khiến, khẳng định, phủ định đe dọa, bộc lộ tỡnh cảm, cảm xỳc

- Cú từ cầu khiến

- Cuối cõu cú dấu chấm than (!)

- Ra lệnh, yờu cầu, đề nghị, khuyờn bảo

- Cú từ cảm thỏn

- Cuối cõu cú dấu chấm than (!) - Bày tỏ tr ực ti ế p cảm xỳc

1 Học thuộc ghi nhớ, làm hết bài tập 4

2 Ôn tập để làm bài viết số

Văn thuyết minh

vµ c¸c em häc sinh !