Phân tích món ăn đặc trưng của tỉnh Hòa Bình

Mỗi một vùng miền đều sẽ có những món ăn đặc trưng, mang đậm bản sắc văn hóa của vùng miền đó. Và ở vùng đất Hòa Bình, thì nổi tiếng với nhứng món ăn dân giã của người Mường. Bài tiểu luận này đi sâu vào phân tích món ăn đặc trưng của Hòa Bình, từ đó đưa ra các kiến nghị nhằm phát triển nền văn hóa ẩm thực này

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TỈNH HÒA BÌNH 1

1.1 Giới thiệu về tỉnh Hòa bình 1

1.1.1 Vị trí địa lí của tỉnh Hòa Bình 1

1.1.2 Kinh tế, xã hội của tỉnh Hòa Bình 2

1.2 Các lễ hội dân gian 6

1.3 Đặc trưng văn hóa ẩm thực tỉnh Hòa Bình 7

1.4 Sơ lược các món đặc sản 8

CHƯƠNG 2 ẨM THỰC CỦA TỈNH HÒA BÌNH 10

2.1 Món chả cuốn lá bưởi đặc sản Hòa Bình 10

2.1.1 Lịch sử hình thành 10

2.1.2 Nguyên liệu 10

2.1.3 Chế biến 10

2.1.4 Cách thưởng thức 11

2.2 Món thịt lợn muối chua đặc sản Hòa Bình 11

2.2.1 Nguyên liệu 11

2.2.2 Chế biến 12

2.2.3 Cách thưởng thức 12

2.3 Món rau rừng đồ đặc sản Hòa Bình 13

2.3.1 Lịch sử hình thành 13

2.3.2 Nguyên liệu 13

2.3.2 Chế biến 13

2.3.3 Cách thưởng thức 13

2.4 Phân tích sự phát triển của các món ăn đặc sản Hòa Bình trong tương lai 14

CHƯƠNG 3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 16

3.1 Kết luận 16

3.2 Kiến nghị 16

3.3 Bài học kinh nghiệm của cá nhân 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 1 1 Hòa Bình trên bản đồ Việt Nam 1

Hình 1 2 Bản đồ tỉnh Hòa Bình 1

Hình 1 3 Mai Châu mùa hoa ban nở 2

Hình 1 4 Động Thiên Long đầy bí hiểm 3

Hình 1 5 Vẽ đẹp thơ mộng của Động Thiên Long 3

Hình 1 6 vẻ đẹp mộng mơ của Thung Nai 3

Hình 1 7 Vẻ đẹp đèo Đá Trắng 4

Hình 1 8 Vẻ đẹp Lũng Vân nơi mây mù giăng kín 4

Hình 1 9 Mộng mơ suối khoáng Kim Bôi 5

Hình 1 10 Lợn mán thui luộc 8

Hình 1 11 Măng chua nấu thịt gà 8

Hình 1 12 Xôi nếp Mai Châu 8

Hình 1 13 Rượu cần Hòa Bình 9

Hình 1 14 Đặc sản cơm lam Hòa Bình 9

Hình 1 15 Cá đồ nướng Hòa Bình 9

Hình 2 1 Chả cuốn lá bưởi được kẹp trong thanh tre 10

Hình 2 2 Món chả cuốn lá bưởi 11

Hình 2 3 Món thịt lợn muối chua 12

Hình 2 4 Món rau rừng đồ cùng nước châm lóng cá………1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TỈNH HÒA BÌNH

1.1 Giới thiệu về tỉnh Hòa bình

1.1.1 Vị trí địa lí của tỉnh Hòa Bình

Hòa Bình là một tỉnh miền núi thuộc vùng Tây Bắc, Việt Nam, giới hạn tọa độ 20o19’–

21o08’ vĩ độ Bắc và 104o48’ – 105o40’ kinh độ Đông Tỉnh Hòa Bình có phía Bắc giáptỉnh Phú Thọ, phía Nam giáp Thanh Hóa, Ninh Bình, phía Đông giáp Hà Nội, Hà Nam,phía Tây giáp tỉnh Sơn La, Thanh Hóa

Với diện tích tự nhiên 4.662,53 km2 chiếm 1,41% tổng diện tích tự nhiên của ViệtNam, tỉnh Hòa Bình là tình có diện tích lớn thứ 29 trong 63 tỉnh thành

Hòa Bình là tỉnh miền núi, tiếp giáp với phía Tây đồng bằng Sông Hồng, có địa hìnhnúi trung bình, chia cắt phức tạp, là vùng đệm trung gian giữa một bên là vùng đồng bằngBắc Bộ và một bên là núi cao, rừng rậm của miền Tây Bắc, được thông giao qua quốc lộ 6(đường bộ) và sông Đà (đường thủy) ở phía bắc Hoà Bình giáp ranh thủ đô Hà Nội và có

vị trí quan trọng trong chiến lược phòng thủ của khu vực và cả nước

Bên cạnh đó, hệ thống sông ngòi trên địa bàn tỉnh được phân phối đồng đều với cáccon sông lớn như sông Đà, sông Bưởi, sông Bùi, sông Lạng…

Hòa Bình có khí hậu cận nhiệt đới ẩm, mùa đông phi nhiệt đới khô lạnh, ít mưa; mùa

hè nóng, mưa nhiều Nhiệt độ trung bình hàng năm trên 23oC, tháng 7 có nhiệt độ caonhất trong năm trung bình là 27 - 29oC, ngược lại tháng 1 có nhiệt độ thấp nhất trung bình

là 15,5- 16,5oC

1

Hình 1 2 Hòa Bình trên bản đồ Việt Nam Hình 1 1 Bản đồ tỉnh Hòa Bình

1.1.2 Kinh tế, xã hội của tỉnh Hòa Bình

Năm 2018, xếp thứ 47 về tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP), xếp thứ 30 về GRDPbình quên đầu người, đứng thứ 20 về tốc độ tăng trưởng GRDP, GRDP đầu người đạt48,3 triệu đồng và có tốc độ tăng trưởng 8,36%

Hòa Bình hiện có 854.131 dân (2019) trong đó có 6 dân tộc cùng sinh sống là ngườiMường, người Kinh, người Thái,người Dao, người Tày và người Mông, ngoài ra còn cóngười Hoa sinh sống rải rác ở các địa phương trong tỉnh Nơi đây là một trong chín tỉnhcủa Việt Nam mà trong đó người Kinh không chiếm đa số, đồng thời tỉnh này được coi làthủ phủ của người Mường vì có số lượng người Mường lớn nhất Với sự đa dạng về sắctộc và đặc biệt gần với đồng bằng Bắc Bộ, cách thủ đô Hà Nội chỉ khoảng 80 – 100km,kết hợp với địa hình, phong cảnh thì đây là tiềm năng lớn để phát triển du lịch

Hòa Bình được coi là cái nôi của nền văn hóa Mường với vô vàn điều thú vị, một vùngđất đa dân tộc, là giá trị nhân văn đa dạng, phong phú của cộng đồng dân cư, bên cạnh đóHòa Bình là vùng đất có rất nhiều cảnh quan đẹp, địa hình đồi núi trùng điệp với cácĐộng Thác Bà, Hang Rết, Động Hoa Tiên… Sức người và thiên nhiên đã tạo cho HòaBình một vùng hồ sông Đà thơ mộng cho phép phát triển du lịch, góp phần phát triển nềnkinh tế của tỉnh

- Khu du lịch Mai Châu: Đây là điểm đến

không còn xa lạ với bất kì ai, khi đến với

Mai Châu bạn sẻ cảm nhận được vẻ đẹp mộc

mạc, yên bình nơi đây, được hòa mình vào

thiên nhiên thơ mộng không khói bụi ồn áo,

nơi đây như thiên đường với cánh đồng lúa

chín trãi dài khắp mọi nơi, với rừng hoa thơ

mộng Vào những tháng 10 - 12, Mai Châu

sẻ ngập trong sắc hồng hoa đào, còn những

tháng 3 - 4 , nơi đây sẻ rợp trời hoa mận, hoa

ban nở trắng xóa

2 Hình 1 3 Mai Châu mùa hoa ban nở

3

- Động Thiên Long : Là một trong những điểm du lịch Hoà Bình hấp dẫn không thể bỏqua Động nằm trong một quần thể tập hợp các di tích của huyện Yên Thuỷ gồm có mộtđộng chính (chính cung) và hai ngách động nhỏ (tả cung và hữu cung) Đi sâu vào phíatrong động, bạn sẽ nhìn thấy một thềm đá, chếch lên sẽ thấy vô vàn nhũ đá hiện thân củacuộc sống hàng triệu năm về trước Ở chính cung có ánh sáng lọt chiếu lên các nhũ đá tạonên một vẻ lung linh huyền áo, đi hết chính cung là đến tả cung nơi đây không có ánhsáng là một không gian yên tĩnh, bí ẩn Du khách khi đến đây sẻ được trải nghiệm cảm

giác mới lạ, đầy thám hiểu

- Thung Nai Hòa Bình: Nơi đây có phong cảnh nên thơ, vẻ đẹp hoang sơ nhưng khôngkém phần lãng mạn, không khí trong lành Đến với Thung nai, bạn sẻ được ngồi thuyềndạo quanh sông Đà, vừa hòa mình với thiên nhiên vừa nghe sự tích nơi đây

- Đèo Đá Trắng: Là một tên gọi khác của đèo Thung Khe Hòa Bình, một khi bạn đi ngangqua đây, bạn không thể không dừng lại để chiêm ngưỡng vẻ đẹp của những tảng đá màutrắng nơi đây Từ trên đỉnh đèo, bạn có thể phóng tầm mắt ngắm nhìn thung lũng MaiChâu, núi rừng Tây Bắc và trải nghiệm cảm giác 4 mùa trong một ngày khi sáng sớm trờimát mẻ như mùa xuân, trưa thì trời nắng trong trẻo tựa mùa hè, buổi chiều khi mặt trời lặn

sẻ có mây mù khắp lối Nhiều du khách đã đến đây và đặt tên cho ngọn đèo này những cáitên thơ mộng như ngọn đồi Bắc Âu, ngọn đồi tuyết trắng

- Lũng Vân: Được mệnh danh “Nóc nhà của xứ Mường” với độ cao 1200m so với mựcnước biển Quanh năm được bao phủ bởi những đám mây trắng xóa bồng bềnh, nơi đâycòn có một cái tên khác là Thung Mây với một thiên nhiên hoang sơ, đẹp đẽ Nơi đây vẫncòn giữ gìn được rất nhiều những nét đặc trưng văn hóa của người Mường như kiến trúc,

ẩm thực và khi đến đây bạn sẻ cảm nhận được hết những điều đó

5

Hình 1 7 Vẻ đẹp đèo Đá Trắng

Hình 1 8 Vẻ đẹp Lũng Vân nơi mây mù giăng kín

- Suối khoáng Kim Bôi: Nhắc đến các điểm du lịch Hòa Bình có lẽ không ai là không biếtđến khu du lịch suối khoáng Kim Bôi Nơi đây là một loại hình du lịch chữa bệnh với khusuối khoáng nóng lớn nhất Việt Nam, nguồn suối nóng tự nhiên này có thể điều trị cácbệnh như bệnh xương khớp, các bệnh về dạ dày, đường ruột… Bên cạnh đó, suối khoángnóng Kim Bôi còn là điểm du lịch hấp dẫn bởi vẻ đẹp thiên nhiên hoang sơ, với bầukhông khí trong lành thoáng mát, đây là điểm đến lý tưởng cho bạn để xua tan những bộn

bề cuộc sống

Bên cạnh việc phát triển du lịch, tại tỉnh Hòa Bình còn là nơi đặt nhà máy thủy điệnHòa Bình với công suất thiết kế đạt 1.920 megawatt, được xây dựng tại hồ Hòa Bình, trêndòng sông Đà Nhà máy thủy điện Hòa Bình là nhà máy lớn nhất Việt Nam và khu vựcĐông Nam Á Đây là công trình do Liên Xô tài trợ, ngoài tác dụng phát điện thì nhà máycòn có chức năng ngăn lũ cho sông Hồng, cung cấp nước tưới tiêu, cải thiện dao thôngđường thủy và củng là một điểm du lịch của tỉnh

Cũng giống như nhiều tỉnh thành khác trên cả nước, kinh tế của tỉnh Hòa Bình vẫnphát triên nhờ nông nghiệp, tại tỉnh có nhiều vùng sản xuất hàng hóa chuyên canh đượcliên kết với nơi thu mua đẻ đảm bảo đầu ra cho người dân như vùng cam huyện CaoPhong, vùng cây dược liệu ở Tân Lạc, Lạc Sơn, vùng dưa hấu ở Lạc thủy, Yên Bôi…

6

Hình 1 9 Mộng mơ suối khoáng Kim Bôi

1.2 Các lễ hội dân gian

Hòa Bình là địa bàn sinh sống của nhiều thành phần dân tộc với số lượng đông nhất làngười Mường Các dân tộc vừa giữ gì bản sắc văn hóa của dân tộc mình, vừa bảo tồn tính

đa dạng văn hóa của các dân tộc khác trong cộng đồng Nơi đây có văn hóa dân gian, các

lễ hội của các dân tộc khác nhau, rất đa dạng và phong phú như hát ví Mường với trốngđồng, nhạc cồng…, làn điệu dân ca Thái, múa khèn, mùa ô của người Mông và nét vănhóa uống rượu cần của dân tộc Thái, Mường

- Lễ hội xên bản, xên mường: Đây là một lễ hội lớn của người Thái, là dịp để cộng đồngthêm gắn bó với nhau Hàng năm vào mùa xuân khi hóa ban nở trắng khắp núi đôi vànghe thấy tiếng sấm nơi đầu nguồn sông Đà thì củng là lúc người dân huyện Mai Châu tổchức lễ hội Hội xên bản, xên mường là hội tạ ơn những người lập nên bản, nên mường, tạ

ơn tổ tiên đã phù hộ cho bản mường được bình yên, đây củng là lễ cầu phúc, họ gửi gắmvào đó ước mơ về cuộc sống ấm no, hạnh phúc, đây củng là dịp con trai, con gái tìm hiểunhau

- Lễ Cầu Mát: Đây là một lễ của người Mường, có tác dụng như một lễ giải hạn của ngườiKinh Lễ cầu mát thường được tổ chức vào dịp đầu năm, nhưng với gia đình gặp điềukhông may thì có thể tiến hành bất cứ thời điểm nào trong năm Vào buổi lễ, thầy mo sẻcầu khấn bốn vị: Trời, đất, nước, lửa phù hộ cho dân bản

- Lễ Khẩn Chiêm: Đây là lễ cúng cầu lúa mùa của người Dao ở Hòa Bình được tổ chứcvào đầu tiết lập hạ Đây là lễ cầu đất trời, tổ tiên phù hộ cho một năm làm ăn tốt lành

- Hội xéc bùa: hay còn gọi là hội cồng chiêng của dân tộc Mường vùng Hòa Bình Xécbùa là xách cồng chiêng đi hát của các phường bùa Phường bùa gồm những người biếthát và đánh cồng chiêng, đọc theo lối ứng khẩu

- Lễ cầu phúc bản mường: Lễ hội được tổ chức bởi cộng đồng người Thái ở Mai Châu,mục đích cầu thần phù hộ dân bản và cúng rửa lá lúa, xua đuổi thần Trùng Vào ngày lễhội, các miếu thờ thổ công, thổ địa ở các bản được sửa sang sạch sẽ, bờ ruộng nương cũngđược tu sửa, be cao để đón nước

- Lễ cơm mới: có trong cộng đồng người Mường Bi ở Hòa Bình Dịp lễ hội các gia đìnhsoạn cỗ mừng vụ thu hoạch, cúng vía lúa, cúng ông bà cha mẹ tỏ lòng thành kính

7

1.3 Đặc trưng văn hóa ẩm thực tỉnh Hòa Bình

Hòa Bình là một tỉnh miền núi Tây Bắc với hơn 854.131 dân (2019) có khoảng 6 dântộc đang sinh sống, dân tộc đông nhất nơi đây là người Mường chiếm 63,3% (1999) dân

số toàn tỉnh Vì vậy mà nhắc đến đặc trưng văn hóa ẩm thực tỉnh Hòa Bình là người ta sẽnghĩ ngay đến đặc trưng văn hóa ẩm thực của người Mường, hòa quyện với đó là văn hóa

ẩm thực vùng Tây Bắc

Văn hóa ẩm thực của tỉnh Hòa Bình nói chung và người Mường nói riêng đều thể hiệnđược một đặc tính là tính tận dụng, khi mà cuộc sống của họ gắn liền với núi rừng, sôngsuối thì họ cũng tận dụng các nguyên liệu từ tự nhiên để tạo ra các món ăn mang đậm bảnsắc Món ăn của họ được tạo ra từ những nguyên liệu dễ kiếm, dân dã, mang hương vị củanúi rừng như rau rừng, thịt trâu, cá suối hay thịt lợn nuôi thả Từ những sản vật của núirừng, người Mường đã tạo nên những món ăn hấp dẫn, mang hương vị đặc biệt như thịttrâu nấu lá lốm, thịt lợn muối chua… bên cạnh đó người Mường rất thích ăn những món

đồ như rau rừng đồ, cá đồ, xôi đồ Các món đồ khi chín sẻ được trải đều ra để tránh bị nát Người Mường rất thích ăn những món ăn có vị chua, vị đắng, vị chát điều này đượcthể hiện rất rõ trong các món ăn đặc sản của họ Ngoài ra vị cay thường để làm món riêngchứ không mang xào nấu với các thực phẩm khác, còn vị ngọt thì chỉ ăn ở dạng hoa quảtươi hoặc thêm vào các món như món bánh Bên cạnh đó người Mường củng rất chútrọng đến tính hài hòa của các nguyên liệu, họ sử dụng gia vị để tẩm ướp, mỗi món lại cómột loại nước chấm riêng để làm sao cho hài hòa mùi vị món ăn và điều hòa âm dươngngũ hành như món xôi ngũ sắc tượng trưng cho triết lý âm dương ngũ hành và con ngườihòa hợp, mỗi màu của xôi sẽ tượng trưng cho mỗi hành và đại diện cho mong ước củangười Mường

Điều đặc biệt nhất khi đến với ẩm thực Hòa bình, ẩm thực người Mường chính là cácmâm cỗ lá chuối, nó vừa mang tính âm dương ngũ hành khi thức ăn được bày theo hìnhtròn vừa mang tính cộng đồng khi mà mọi người đều ngồi quanh mâm cỗ, ăn chung mâm,chấm chung chén nước chấm, uống chung vò rượu cần và trò chuyện rôm rã với nhau.bên cạnh đó mâm cỗ lá chuối của họ luôn giữ được hương vị tươi ngon, đặc trưng củamón ăn, đủ giá trị dinh dưỡng, đủ các vị chua, cay, mặn, ngọt, chát

8

1.4 Sơ lược các món đặc sản

- Lợn mán thui luộc: Món ăn này được làm từ loại

lợn mán khỏe mạnh, được nuôi thả ngoài tự nhiên và

ăn các loại rau rừng để lớn nên thịt săn chắc, ít mỡ,

thơm ngon Lợn được thui mà không qua xử lí, thui

đến đâu thì cạo lông đến đó, sau khi xong thì rửa

sạch, mổ bụng và treo lên cao để ráo máu mà không

rửa lại để bảo quản thịt được lâu hơn Thịt lợn sau

đó được mang đi luộc, khi chín lớp da bên ngoài có màu vàng giòn, thịt bên trong hồngnhạt, được ăn kèm với muối hạt dổi nướng giã nhỏ

- Măng chua nấu thịt gà: Gà lạc Sơn và măng chua là hai đặc sản nổi tiếng của Hòa Bình

Gà được làm sạch, chặt từng miếng nhỏ ướp với

với măng chua và các loại gia vị, sau đó được

mang đi vần quanh bếp than 1, 2 giờ đồng hồ Khi

gà và măng đã chín nhừ thì rắc thêm hạt dổi

nướng Tất cả các mùi vị của gà, măng chua, hạt

dổi sẻ hòa quyện với nhau tạo nên món ăn thơm

ngon, đậm vị

- Cá nướng đồ: Một số loại cá như cá trắm, cá

lăng, cá diếp… sau khi làm sạch được kẹp bằng

que tre mang nướng lên, sau đó bọc lá chuỗi mang đi đồ rồi mới dọn lên ăn

- Xôi nếp nương Mai Châu: Món ăn còn được gọi là xôi các màu, được là từ gạo nếp vùngMai Châu nổi tiếng khắc đất nước, xôi được nấu

cùng với các nguyên liệu thiên nhiên để tạo

màu, đem lại sự hấp dẫn, ngon mắt cho người

ăn

- Cơm Lam từ lâu đã không còn chỉ là đặc sản

của riêng Hòa Bình, tuy nhiên cơm Lam nơi đây

lại có hương vị rất riêng, bởi món ngon này được

9

Hình 1 10 Lợn mán thui luộc

Hình 1 11 Măng chua nấu thịt gà

Hình 1 12 Xôi nếp Mai Châu

người dân chế biến từ loại gạo thượng hạng – gạo nương dẻo thơm Gạo sau khi ngâm sẽđược trộn với cùi dừa bào sợi để nhồi vào ống nứa, thêm chút nước dừa tươi béo ngậy sẽlàm cho món ăn thêm dậy mùi Kế đó người ta sẽ mang ống nứa đặt lên than củi để nướngcho đến chín Vị thơm ngon beo béo của gạo nương nước dừa quyện với mùi nứa tự nhiêntạo nên phong vị ẩm thực dân dã mà làm say lòng biết bao khách ghé chơi.

- Đến với Hòa Bình thì chắc chắn bạn phải uống rượu cần nơi đây, rượu được làm từ gạonếp ủ với một loại men được làm từ các loại cây rừng đặc biệt, khi thưởng thức sẻ có vịđắng đắng, chua chua, ngọt ngọt là mê đắm lòng người

10

Hình 1 14 Rượu cần Hòa Bình Hình 1 13 Đặc sản cơm lam Hòa Bình

Hình 1 15 Cá đồ nướng Hòa Bình