Tiểu luận chế độ quản lý nhà nước về kinh tế

Chính vì vậy, các nhà kinh tế của trường Havard khuyến nghị Chính phủ cần có kế hoạch tổ chức lại Ngân hàng Nhà nước theo hướng tăng cường tính độc lập đặc biệt là độc lập về mục tiêu và

Tiểu luận Chế độ quản lý nhà nước về Kinh tế

1 CƠ SỞ HIẾN ĐỊNH

Điều 21:

Kinh tế cá thể, tiểu chủ, kinh tế tư bản tư nhân được chọn hình thức tổ chức sản xuất, kinh doanh, được thành lập doanh nghiệp, không bị hạn chế về quy mô hoạt động trong những ngành, nghề có lợi cho quốc kế dân sinh Kinh tế gia đình được khuyến khích phát triển

Điều 25:Nhà nước khuyến khích các tổ chức, cá nhân nước ngoài đầu tư vốn, công

nghệ vào Việt Nam phù hợp với pháp luật Việt Nam, pháp luật và thông lệ quốc tế; bảo

đảm quyền sở hữu hợp pháp đối với vốn,tài sản và các quyền lợi khác của các tổ chức,

cá nhân nước ngoài Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài không bị quốc hữu hoá

Nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để người Việt Nam định cư ở nước ngoài đầu tư về nước

Điều 26:

Nhà nước thống nhất quản lý nền kinh tế quốc dân bằng pháp luật, kế hoạch, chính

sách; phân công trách nhiệm và phân cấp quản lý Nhà nước giữa các ngành, các cấp; kết hợp lợi ích của cá nhân, của tập thể với lợi ích của Nhà nước

-NHÓM 10 - LUẬT 3B - VB2

Phần 2 Nội dung

I Nhà nước thống nhất quản lý nền kinh tế quốc dân bằng chính sách, kế hoạch, pháp luật.

1 Nhà nước quản lý kinh tế bằng chính sách

1.1 Khái niệm chính sách kinh tế

a Khái niệm chính sách:

- Theo nghĩa rộng: Chính sách kinh tế là toàn bộ quan điểm, tư tưởng phát triển, những mục tiêu tổng quát và những phương thức cơ bản để thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế của đất nước

- Theo nghĩa hẹp: Chính sách kinh tế là tổng thể các quan điểm, chuẩn mực, biện pháp, thủ thuật

mà Nhà nước sử dụng để tác động lên các đối tượng và khách thể quản nhằm đạt được những mục tiêu trong số những mục tiêu chiến lược chung của đất nước

Theo quan niệm phổ biến thì Chính sách là phương thức hành động được một chủ thể khẳng định và thực hiện nhằm giải quyết những vấn đề lặp đi lặp lại

Do đó, việc tuyên bố chính sách hay ban hành một chính sách là việc một cá nhân/hay tổ chức

đã quyết định một cách thận trọng và có ý thức cách giải quyết những vấn đề tương tự

Chính sách xác định những chỉ dẫn chung cho quá trình ra quyết định Chúng vạch ra những phạm vi hay giới hạn cho phép của các quyết định, nhắc nhở nhà quản lý những vấn đề nào có thể và những vấn đề nào không thể Bằng cách đó, các chính sách ảnh hưởng đến suy nghĩ và hành động của mọi thành viên trong tổ chức vào việc thực hiện các mục tiêu chung của tổ chức

b Khái niệm chính sách kinh tế:

- Khái niệm chính sách kinh tế: là những chính sách điều tiết các mối quan hệ kinh tế nhằm tạo

ra động lực phát triển kinh tế, nhằm mục đích ổn định kinh tế vĩ mô và đạt trạng thái toàn dụng lao động, còn được gọi là chính sách quản lý tổng cầu vì nó tác động đến phía cầu của nền kinh tế

- Vai trò: Chính sách kinh tế có tầm quan trọng hàng đầu đối với sự phát triển của đất nước, vì

nó đóng vai trò tạo ra cơ sở để thực hiện tất cả các chính sách công khác

1.2 Nội dung:

Chính sách kinh tế tạo thành một hệ thống phức tạp bao gồm nhiều chính sách như:

- Chính sách tài chính

- Chính sách tiền tệ- tín dụng

- Chính sách phân phối.

- Chính sách kinh tế đối ngoại…

1.3 Những đặc trưng cơ bản của chính sách kinh tế:

- Chính sách là tư tưởng điển hình về các kiểu can thiệp của Nhà nước vào kinh tế thị trường

- Chính sách là hành động can thiệp của Nhà nước nhằm giải quyết một hoặc một số vấn đề chính sách chín muồi Đó là những vấn đề lớn, có tầm ảnh hưởng rộng, mang tính bức xúc trongđời sống kinh tế

- Chính sách giải quyết những mục tiêu bộ phận, có thể mang tính dài hạn, trung hạn hoặc ngắn hạn, nhưng phải hướng vào việc thực hiện mục tiêu chung, mang tính tối cao của đất nước

- Chính sách không chỉ thể hiện kế hoạch của các nhà hoạch định chính sách, mà còn bao gồm những hành vi thực hiện những kế hoạch trên

- Chính sách được Nhà nước đề ra nhằm phục vụ lợi ích chung của nhiều người hoặc của xã

hội

Như vậy, ở Việt Nam, đường lối do Đảng Cộng Sản Việt Nam- lực lượng chính trị lãnh đạo Nhà nước và xã hội xây dựng Các quan điểm, tư tưởng phát triển của đất nước là nguyên tắc thể hiện bản chất của chế độ xã hội, được dùng làm cơ sở xem xét mọi vấn đề trong tiến trình xây dựng đất nước Đánh mất nó Nhà nước và xã hội sẽ biến chất Hành động không quan điểm là múa rối, liên kết hội nhập không quan điểm là đầu cơ, nhượng bộ không quan điểm là đầu hàng, thủ đoạn không quan điểm là phá hoại Các quan điểm còn là kim chỉ nam cho hoạt động của tất

cả các phân hệ trong xã hội (lĩnh vực, ngành, địa phương) Nó là chuẩn mực lựa chọn các mục tiêu bộ phận và các mục tiêu ưu tiên cho từng giai đoạn phát triển, đảm bảo không gây tổn hại tớimục tiêu chung, lợi ích chung của đất nước

Sự phát triển kinh tế của Việt Nam phụ thuộc rất nhiều vào các mục tiêu mà chúng ta đặt ra và lựa chọn các chính sách kinh tế vĩ mơ để đạt được các mục tiêu đĩ Các mục tiêu lại đòi hỏi lựa chọn các chính sách kinh tế vĩ mơ phù hợp Vì vậy, lựa chọn chính sách kinh tế vĩ mơ và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội ngắn hạn, trung hạn và dài hạn cần thận trọng, dựa trên những căn

cứ khoa học và thực tiễn

Nền kinh tế Việt Nam đang nóng Bằng chứng là lạm phát vẫn tiếp tục gia tăng, thâm hụt ngânsách và thương mại ngày càng lớn, và bong bóng giá bất động sản ngày càng phình to.Làm thế nào để giảm lạm phát và tăng cường sự ổn định kinh tế vĩ mô? Tiếp theo Báo cáo "Lựachọn thành công" được dư luận rất quan tâm mà chúng tôi đã có dịp giới thiệu cùng độc giả,nhóm giáo sư, chuyên gia kinh tế Đại học Havard tư vấn chính sách kinh tế cho Việt Nam lại vừađưa ra 5 khuyến nghị nhằm ổn định kinh tế vĩ mô của Việt Nam trong một nghiên cứu mới của

mình

Trong điều kiện nền kinh tế đang quá nóng như hiện nay, các chuyên gia của trường Đại học

Havard cho rằng Chính phủ cần phối hợp chính sách tiền tệ và ngân sách để giảm tốc độ tăng

trưởng của tổng cầu Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý điều này cũng không thể dễ dàng thực

hiện trong bối cảnh hội nhập hiện nay của Việt Nam

Cụ thể như trong trường hợp áp dụng tăng lãi suất (duy trì lãi suất thực dương) để giảm tổngcầu Mức lãi suất cao hơn sẽ tạo thuận lợi cho thu hút thêm vốn nước ngoài từ đó làm tăng cungtiền Kết quả của biện pháp này là gây thêm áp lực tăng lãi suất đối với Ngân hàng Nhà nước, và

vòng xoáy tăng lãi suất - thu hút thêm vốn nước ngoài cứ thế được lặp lại

Các nhà kinh tế nhấn mạnh rằng chính sách tiền tệ và ngân sách phải được phối hợp nhịp nhàng

và đồng bộ với nhau Chính sách thắt chặt tiền tệ sẽ không phát huy tác dụng nếu ngân sách tiếp

tục được nới rộng Bên cạnh việc giảm đầu tư công, Chính phủ vẫn phải ưu tiên các dự án có

mức sinh lời cao và việc cắt giảm đầu tư công cũng sẽ không giúp giảm lạm phát nếu như dòng

vốn không được "thu hồi" một cách hiệu quả, lãi suất thực vẫn tiếp tục âm

2 Một cơ quan hoạch định chính sách kinh tế cao cấpĐây là khuyến nghị mới, đáng chú ý nhất trong nghiên cứu này của các chuyên gia Họ cho rằngtại thời điểm hiện nay, thẩm quyền ra quyết định chính sách ở Việt Nam quá phân tán, và điềunày một mặt cản trở sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan hoạch định chính sách, mặt khácgây khó khăn cho các nhà lãnh đạo cao nhất khi họ phải phản ứng một cách quyết đoán nếu

Một thông điệp chính được các chuyên gia kinh tế đưa ra là: "Để có thể duy trì sự nhất quán và

ổn định trong hệ thống chính sách vĩ mô, Việt Nam cần tập trung thẩm quyền hoạch định chínhsách trong tay một cơ quan duy nhất." Từ đó, các chuyên gia đề nghị thành lập một "siêu bộ" haymột cơ quan hoạch định chính sách chung cho ba mảng (đầu tư công, tài trợ đầu tư và chínhsách tiền tệ) trực thuộc Thủ tướng và có quyền hạn lớn, cao hơn các bộ, ban ngành, chính

quyền địa phương, và tất nhiên là cả các tập đoàn kinh tế nhà nước

Trong trường hợp xảy ra khủng hoảng, cơ quan này có quyền đình chỉ hay cắt giảm những dự

án đầu tư công chưa thực sự cần thiết hay lãng phí Thành viên của cơ quan này phải được lựachọn dựa theo năng lực, có mức lương tương đương với những chức vụ quản trị ở khu vực tư

Cơ quan này sẽ báo cáo trực tiếp cho Thủ tướng Chính phủ và phải được bảo vệ khỏi sức ép

chính trị và sự tác động của các nhóm đặc quyền đặc lợi

3 Tăng cường năng lực và tính độc lập cho Ngân hàng Nhà nước

Theo đánh giá của các chuyên gia thì hiện nay, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam không đủ thẩmquyền và công cụ chính sách, đồng thời cấu trúc quản lý lại bất cập để có thể vận hành như mộtngân hàng trung ương thực thụ Chính vì vậy, các nhà kinh tế của trường Havard khuyến

nghị Chính phủ cần có kế hoạch tổ chức lại Ngân hàng Nhà nước theo hướng tăng cường tính

độc lập (đặc biệt là độc lập về mục tiêu và công cụ) và khả năng sử dụng các công cụ của chính

sách tiền tệ trong một nền kinh tế thị trường hiện đại

Điều này đòi hỏi sự góp ý và tư vấn của các chuyên gia về ngân hàng trung ương, bao gồm một

số thống đốc ngân hàng trung ương trong khu vực và một số chuyên gia kỹ thuật quốc tế đã từnglàm việc tại các nước Đông Nam Á Mặc dù việc thuê chuyên gia nước ngoài khá đắt nhưng vẫncòn rẻ hơn rất nhiều so với cái giá phải trả khi xây dựng một ngân hàng trung ương mà không có

sự dẫn dắt của các chuyên gia giàu kinh nghiệm Để tránh xung đột lợi ích và đảm bảo tính bảo

mật và làm chủ chính sách khi thuê chuyên gia nước ngoài, Chính phủ Việt Nam nên tự mình

lựa chọn và trả lương cho chuyên gia chứ không nên dựa vào nguồn tài trợ của các tổ chức

Theo các chuyên gia, đầu tư công kém hiệu quả là một trong những nguyên nhân gây ra lạm

phát Chính phủ đã phê duyệt một danh sách các dự án đầu tư công đầy tham vọng từ nay cho

tới 2015 với tổng số vốn ước tính lên tới 70 tỷ USD Để đảm bảo lượng vốn khổng lồ này được

sử dụng hiệu quả, Chính phủ cần phân tích thật cẩn thận những chương trình đầu tư công hiện tại, bao gồm cả những dự án đầu tư của doanh nghiệp nhà nước để từ đó xây dựng danh mục các dự án ưu tiên đầu tư căn cứ theo tiêu thức hiệu quả kinh tế

Đồng thời, cũng cần xây dựng các phương án dự phòng khi xảy ra tình huống xấu để có thể đìnhchỉ hay cắt giảm ngay một số dự án khi điều kiện kinh tế vĩ mô trở nên khó khăn Bên cạnh đó,cũng cần kiểm soát chặt các dự án vay thương mại trên thị trường tài chính quốc tế của các tậpđoàn, DN nhà nước, hay dự án đầu tư công Thực hiện hoạt động thẩm định và kiểm toán đầu tư

công độc lập, sau đó công khai hóa các thông tin về thẩm định và kiểm toán này

Chính phủ cũng cần "xì hơi" bong bóng bất động sản từ từ để tránh sự đổ vỡ đột ngột của thịtrường, điều mà nếu xảy ra sẽ gây náo loạn khu vực tài chính với nguy cơ tác động lan tỏa tớinền kinh tế thực (tức là hoạt động sản xuất - kinh doanh hàng hóa và dịch vụ) Theo các nhà kinh

tế, cách tốt nhất để xì hơi bong bóng là đánh thuế bất động sản Bên cạnh đó, cần thắt chặt vàkiểm soát sát sao các khoản tín dụng đầu tư bất động sản và các khoản cho vay được thế chấp

TS Võ Trí Thành - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu, quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) chorằng: “Một chính sách không nên thực hiện một lần, nhưng cũng không nên lặp lại nhiều lần”.Đồng tình với quan điểm này, PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn - Đại học Quốc gia Hà Nội phân tích,mỗi công cụ chính sách chỉ giải quyết được một mục tiêu nên không nhất thiết phải kéo quá dài.Mặt khác, sự thiếu cân bằng trong nền kinh tế cần đến sự can thiệp của chính sách không mangtính bền vững mà là vấn đề thời điểm nên cần được điều chỉnh phù hợp Tuy nhiên, cần xem xét

chi phí của mỗi phương án điều chỉnh để không gây lãng phí

Theo TS Nguyễn Đình Cung - Phó Viện trưởng CIEM, các chính sách kinh tế của Việt Nam nênchú trọng vào các vấn đề vi mô, từ đó giúp cải thiện các vấn đề vĩ mô Cụ thể như việc bãi bỏ cácchính sách bao cấp, trợ cấp, bảo hộ, lấy những quy tắc chuẩn của thế giới để áp dụng vào ViệtNam Những thay đổi như vậy được kỳ vọng sẽ giúp kiểm soát lạm phát tốt hơn, từ đó ổn định

Cũng theo TS Nguyễn Đình Cung, Việt Nam không nên quay lại quản lý nền kinh tế bằng cácbiện pháp hành chính, bởi như vậy khó theo kịp những diễn biến của thị trường và gây lãng phí.Ông Cung ví dụ, trong vòng 4 năm, từ 2005-2008, Việt Nam đã ban hành 17.000 văn bản pháp lýliên quan đến điều hành kinh tế, trong đó có 50% là công văn hướng dẫn thi hành Số công vănnày bằng tổng số văn bản của 18 năm trước đó! Điều này thể hiện sự lạc hậu của cơ chế so với

Tuy nhiên, theo nhận định của TS Võ Trí Thành và TS Nguyễn Đình Cung, nhiều khả năng, Nhànước sẽ dùng thêm các biện pháp hành chính để quản lý nền kinh tế Điều này sẽ đặt kinh tếnước ta vào “thế” khó hơn mà nhãn tiền đã thấy, trong 2 năm qua, các biện pháp hành chínhquản lý kinh tế buộc Việt Nam phải đặt ra trần lãi suất, trần thâm hụt ngân sách… khiến các mất

- Khái niệm: Kế hoạch là tập hợp các mục tiêu và các phương thức để đạt được mục tiêu

Do đó, lập kế hoạch là quyết định trước xem trong tương lai phải đạt được gì? Phải làm như thếnào để đạt được? Làm bằng công cụ gì? Khi nào làm và ai làm?Mặc dù chúng ta ít khi tiên đoán chính xác được tương lai và những yếu tố nằm ngoài sự kiểmsoát có thể phá vỡ cảc những kế hoạch tốt nhất đã có Nhưng nếu không có kế hoạch thì các sựkiện sẽ diễn ra một cách ngẫu nhiên và sẽ mất đi khả năng hành động một cách chủ động

- Hệ thống kế hoạch của Nhà nước bao gồm những kế hoạch cơ bản như sau:

+ Chiến lược: là hệ thống đường lối và biện pháp chủ yếu nhằm đưa hệ thống đạt đến những

1 Các đường lối tổng quát, các đường lối mà chủ trương mà hệ thống sẽ thực hiện trong một

3 Các phương thức chủ yếu để đạt được mục tiêu.+ Và, sau mỗi một giai đoạn chiến lược, hệ thống phải đạt tới một trình độ phát triển vượt bậc với

+ Quy hoạch: là tổng thể các mục tiêu và sự bố trí, sắp xếp các nguồn lực để thực hiện mục tiêu

Khởi đầu bằng các quy hoạch phát triển đô thị, ngày nay rất nhiều loại hình quy hoạch phát triểnkinh tế đã được xây dựng nhằm đảmbảo sự phát triển nhanh chóng, ổn định, có trật tự và hòa

+ Kế hoạch trung hạn: (thường là kế hoạch 05 năm) để cụ thể hóa các mục tiêu, giải pháp được

lựa chọn trong chiến lược Kế hoạch trung hạn là loại kế hoạch rất quan trọng, là định hướngkhung cho quá trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước

+ Các chương trình mục tiêu: được xây dựng rất phổ biến nhằm xác định đồng bộ các mục tiêu,

các chính sách, các bước cần tiến hành, các nguồn lực cần sử dụng để thực hiện một ý đồ lớn,một mục đích nhất định nào đó của Nhà nước Chương trình thường gắn với ngân sách cầnthiết

+ Kế hoạch năm: là sự cụ thể hóa nhiệm vụ phát triển kinh tế căn cứ vào định hướng mục tiêu

chiến lược vào kế hoạch trung hạn, kết quả nghiên cứu để điều chỉnh các căn cứ xây dựng kếhoạch cho phù hợp với điều kiện của năm kế hoạch

+ Dự án: tổng thể các hoạt động, nguồn lực, các chi phí được bố trí chặt chẹ theo thời gian và

không gian nhằm thực hiện mục tiêu kinh tế xã hội cụ thể

+ Ngân sách: là bảng tường trình các con số sự huy động và phân bổ các nguồn lực cho các

chương trình và dự án trong một giai đoạn nhất định

Trong cơ chế thị trường, Nhà nước thực hiện công tác kế hạch nhằm định hướng kinh tế xã hội,

lự chọn mô hình tăng trưởng, lựa chọn các mục tiêu chủ yếu, xây dựng các chính sách kinh tế vàcung cấp thường xuyên thông tin đã được xử lý nhằm định hướng, điều tiết hoạt động của thị

+ Điều tiết gián tiếp thông qua hệ thống đòn bẩy và khuyến khích kinh tế

+ Kết hợp kế hoạch kinh tế với kế hoạch xã hội.Nghiên cứu lịch sử các học thuyết kinh tế thấy rằng: một trong những nội dung quan trọng màcác nhà kinh tế bàn đến là vai trò của nhân tố thị trường và nhân tố Nhà nước trong điều hànhquản lý nền kinh tế Bởi lẽ, vấn đề nhà nước và thị trường là mối quan tâm hàng đầu của nhiềunhà nghiên cứu kinh tế trong nhiều thập kỷ qua, không những ở nước ta mà ở cả nhiều nướctrên thế giới, vì muốn tìm tòi mô hình quản lý kinh tế vĩ mô thích hợp và có hiệu quả hơn.Đối với một nền kinh tế đặc thù như nước ta: nền kinh tế thị trường định hướng XHCN thì giảiquyết mối quan hệ giữa thị trường và nhà nước trong điều tiết, quản lý nền kinh tế cũng cònnhiều vấn đề lý luận và thực tiễn phải nghiên cứu Chẳng hạn như :

- Thứ nhất, Sử dụng cơ chế thị trường đến đâu và như thế nào để phát huy được mặt tích cực

- Thứ hai, Với chức năng quản lý kinh tế của Nhà nước thì kế hoạch hóa được sử dụng như làmột trong những công cụ quản lý kinh tế vĩ mô như thế nào để đạt được tăng trưởng lâu bền và

Ngày nay, kế hoạch hóa (KHH) được hiểu theo nghĩa rộng nhất bao gồm toàn bộ các hành vi canthiệp một cách có chủ định của Nhà nước vào nền kinh tế để đạt được những mục tiêu đã đề ra.Bản chất, nội dung của KHH hoàn toàn phụ thuộc vào vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị

Quan niệm về Nhà nước trong nền KTTT định hướng XHCN khác hẳn trong nền kinh tế tập trung

- bao cấp: nếu trước đây Nhà nước là cho phép và quyết định (theo cơ chế xin - cho), thì ngày

nay là Nhà nước tạo khung khổ pháp luật để mọi công dân tự do kinh doanh theo pháp luật và

hỗ trợ giúp đỡ, đồng thời giám sát để doanh nghiệp và dân doanh hoạt động sản xuất - kinh

Kế hoạch hóa trong nền KTTT định hướng XHCN cũng khác với KHH trước đây: nếu trước đây

kế hoạch chỉ giới hạn trong phạm vi khu vực kinh tế nhà nước, thì bây giờ kế hoạch phải baohàm tổng thể nền kinh tế quốc dân với nhiều thành phần kinh tế và phải nhấn mạnh đến vấn đềquy hoạch, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội v.v Nhìn nhận kế hoạch hóa với tư cách là một chức năng cơ bản của quản lý kinh tế, thị trường với

tư cách là một lĩnh vực hoạt động của đời sống kinh tế - xã hội thì mối quan hệ giữa kế hoạch vàthị trường có thể hiểu theo cách thị trường vừa là đối tượng, vừa là cơ sở của kế hoạch hóa.Nghị quyết Hội nghị Trung ương Đảng lần 6, khóa VI khẳng định: "Trong nền kinh tế hàng hóa có

kế hoạch, thị trường vừa là một công cụ vừa là một đối tượng của kế hoạch hóa"

Sự phát triển nền kinh tế hiện nay lệ thuộc rất nhiều vào những yếu tố môi trường, chứ không chỉ

lệ thuộc vào sự điều hành và mong muốn của Chính phủ Ví dụ như môi trường khu vực, môi

trường quốc tế, môi trường địa kinh tế, môi trường thiên nhiên v.v Vì thế, các mục tiêu trong kếhoạch chỉ mang tính dự báo, tính định hướng và kế hoạch không bao gồm kế hoạch sản xuất -

Thứ ba, Thị trường là khách quan, kế hoạch là sản phẩm chủ quan của Nhà nước, của ngành,của địa phương Vậy thì xử lý mối quan hệ giữa cái khách quan và cái chủ quan ở đây như thếnào cho phù hợp trong một cơ chế để phát huy tác dụng cao nhất ?

Nói tạo "một sân chơi bình đẳng" cho các chủ thể kinh tế thuộc các thành phần kinh tế khác nhau, vậy Nhà nước điều khiển "sân chơi" đó như thế nào để vừa không hạn chế sự thi thố tài

năng của các chủ thể kinh doanh, lại vừa không làm chệch hướng XHCN của nền kinh tế, đảmbảo sự thỏa đáng giữa tăng trưởng, phát triển kinh tế với công bằng xã hội ?Nhìn nhận kế hoạch hóa và thị trường với tư cách là công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô của nhànước, thì thực chất của vấn đề KHH và cơ chế thị trường được coi là sự kết hợp giữa điều khiểntrực tiếp bằng kế hoạch hóa và điều khiển gián tiếp thông qua cơ chế thị trường đối với các hoạtđộng trên thị trường cũng như đối với các hoạt động kinh tế trong xã hội

Với cách đặt vấn đề như trên, cần thấy rằng: Kế hoạch hóa là một trong những công cụ quản lýkinh tế vĩ mô quan trọng của Nhà nước nhằm đạt tăng trưởng lâu bền và đảm bảo định hướngXHCN Vì thế đổi mới công tác kế hoạch từ tư duy, quan điểm định hướng, nội dung, quy trìnhlập và điều hành cho đến cơ cấu tổ chức và cách thức chỉ đạo kế hoạch là một nội dung cơ bảncủa quá trình đổi mới công tác kế hoạch Bản chất, nội dung của kế hoạch hóa hoàn toàn phụthuộc vào vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường.Trong cơ chế thị trường TBCN, sự can thiệp của Nhà nước luôn mang tính chất tư sản và trongkhuôn khổ của chế độ tư sản với mục đích nhằm bảo đảm môi trường kinh tế - xã hội thuận lợicho sự thống trị của giai cấp tư sản, cho sự bền vững của chế độ bóc lột tư bản chủ nghĩa Trong

cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, thì sự canthiệp của Nhà nước xã hội chủ nghĩa vào nền kinh tế lại nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng củatoàn thể nhân dân lao động, thực hiện mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân

Cơ chế vận hành nền KTTT định hướng XHCN là cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nướcdưới sự lãnh đạo của ĐCSVN Cơ chế đó đảm bảo tính hướng dẫn, điều khiển nền kinh tế nhiềuthành phần hướng tới đích XHCN theo phương châm: nhà nước điều tiết vĩ mô, thị trườnghướng dẫn doanh nghiệp Cơ chế đó thể hiện ở các mặt cơ bản: Một là, nhà nước XHCN lànhân tố đóng vai trò "nhân vật trung tâm" và điều tiết nền kinh tế vĩ mô Hai là, cơ chế thị trường(CCTT) là nhân tố trung tâm của nền kinh tế, đóng vai trò "trung gian" giữa nhà nước và doanhnghiệp

Trong nền KTTT vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, sự quản lý canthiệp vĩ mô của Nhà nước phải thích hợp với yêu cầu của các quy luật kinh tế thị trường Nhànước phải sử dụng chủ yếu các công cụ, biện pháp kinh tế, luật pháp, quy hoạch, kế hoạch địnhhướng, chính sách kinh tế - xã hội và khả năng, sức mạnh kinh tế của Nhà nước để tác động tớithị trường, điều tiết hoạt động của các doanh nghiệp cho phù hợp

Cơ chế thị trường có cả mặt tích cực và mặt tiêu cực Về mặt tích cực: nó là cơ chế tự điều tiếtnền kinh tế rất linh hoạt, mềm dẻo, uyển chuyển; nó có tác dụng kích thích mạnh và nhanh sựquan tâm thường xuyên đến đổi mới kỹ thuật, công nghệ quản lý, đến nhu cầu và thị hiếu ngườitiêu dùng; nó có tác dụng lớn trong tuyển chọn các doanh nghiệp và cá nhân quản lý kinh doanhgiỏi Trên cơ sở đó, CCTT kích thích sản xuất và lưu thông hàng hóa phát triển Về mặt tiêu cực: trên thị trường chứa đựng tính tự phát, chứa đựng nhiều yếu tố bất ổn, mất cân đối Vì chạytheo lợi nhuận, các nhà sản xuất, kinh doanh có thể gây nhiều hậu quả xấu: môi trường bị hủyhoại, tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, phá sản, thất nghiệp, phân hóa xã hội cao, lợi íchcông cộng bị coi nhẹ, các vấn đề công bằng xã hội không được bảo đảm, tệ nạn xã hội gia tăng,thậm chí có người làm ăn bất hợp pháp, trốn lậu thuế, làm hàng giả Cũng vì mục tiêu lợi nhuận

mà các nhà sản xuất, kinh doanh không làm những ngành nghề ít lợi nhuận Để hạn chế nhữngkhuyết tật đó, đòi hỏi Nhà nước phải quản lý nền KTTT Nhà nước quản lý nền kinh tế thị trường

bằng pháp luật, quy hoạch, kế hoạch định hướng, bằng các công cụ, chính sách, biện pháp kinh

tế CCTT chịu sự tác động rất mạnh của các quy luật kinh tế thị trường, do đó sự can thiệp vĩ

mô của nhà nước phải phù hợp với yêu cầu của các quy luật kinh tế thị trường.Tình hình đó đặt ra cho nền KTTT định hướng XHCN phải xử lý hài hòa 3 vấn đề sau đây: Một

là, giải quyết tốt vấn đề lợi nhuận với vấn đề xã hội, sao cho vừa đảm bảo cho các chủ thể KTTT

có được lợi nhuận cao, vừa tạo được điều kiện chính trị - xã hội bình thường cho sự phát triểnkinh tế Hai là, kết hợp những nguyên tắc phân phối của CNXH và nguyên tắc của KTTT, như:phân phối theo lao động, theo vốn, theo tài năng, phân phối qua quỹ phúc lợi xã hội Trong đó,nguyên tắc phân phối theo lao động là chính Thứ ba, điều tiết phân phối thu nhập, một mặt, đòihỏi nhà nước phải có chính sách sao cho giảm bớt khoảng cách chênh lệch giữa lớp người giàu

và lớp người nghèo ; mặt khác, phải có chính sách, biện pháp nâng cao thu nhập chính đáng

Phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, do vậy nội dung kế hoạch không được phép chỉ giới hạntrong phạm vi khu vực kinh tế nhà nước mà phải mang tính tổng thể toàn nền kinh tế Việc đổimới này sẽ tác động một cách sâu sắc đến tính dân chủ và công khai của kế hoạch Ngay từ lúc

dự thảo nội dung kế hoạch, các mục tiêu và biện pháp không nên và không cần phải giữ bí mật.Nhà nước cần tăng cường khung khổ pháp lý, hạn chế tối đa mọi can thiệp mang tính áp đặt,trực tiếp và chuyển sang hình thức tác động gián tiếp và khuyến khích Như vậy, những công cụ

thường được áp dụng trong nền kinh tế kế hoạch hóa trước kia phải được thay bằng những công

cụ, chính sách phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng XHCN Liên quan chặt chẽ vớinhững điểm trên là vấn đề quy hoạch Quy hoạch được coi là cơ sở cho việc xây dựng kế hoạch.Nhưng ở nước ta vấn đề quy hoạch cũng còn nhiều hạn chế, bất cập Cần phải phân biệt rõ 2loại quy hoạch: quy hoạch sử dụng không gian (bao gồm cả quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch

đô thị) và quy hoạch phát triển ngành Thời gian qua, quy hoạch sử dụng không gian, đặc biệt làquy hoạch đô thị chưa được chú ý đúng mức, quy hoạch sử dụng đất thì lại không ổn định Điềunày đã gây lãng phí cho cả Nhà nước lẫn mọi người dân Quy hoạch phát triển ngành lại đượcchú ý quá mức, gần như ngành nào cũng có và hầu hết quy hoạch ngành lại được xác định trongđiều kiện "tĩnh" và "đóng cửa", không tính được đầy đủ những biến động trên thị trường thế giới

Đó cũng là nguyên nhân dẫn đến nhiều doanh nghiệp, nhiều sản phẩm được hình thành theoquy hoạch không thể có sức cạnh tranh trên thị trường nếu không được Nhà nước bảo hộ Tưduy về quy hoạch cần đổi mới theo hướng tăng cường công tác quy hoạch đô thị, quy hoạch sửdụng đất, chỉ quy hoạch những ngành mang tính hệ thống toàn vùng hoặc toàn quốc (đườnggiao thông, điện, viễn thông ), những ngành mang tính kinh doanh chỉ nên dừng ở mức dự báocung cấp thông tin kinh tế, khoa học công nghệ để các doanh nghiệp tự làm Cần nâng cao chấtlượng công tác quy hoạch : Bản chất quy hoạch là cụ thể hóa chiến lược về mặt không gian vàthời gian Quy hoạch lãnh thổ bám sát nguyên tắc phân cấp, việc xây dựng và thực hiện quyhoạch của cấp nào thì dựa chủ yếu vào tiềm lực của cấp đó, chính quyền cấp trên có tráchnhiệm phối hợp điều hòa quy hoạch của chính quyền cấp dưới trực tiếp Quy hoạch sử dụng đất,đặc biệt là quy hoạch đô thị là nhiệm vụ quan trọng của Nhà nước và các cấp chính quyền Việcquy hoạch đô thị cần được tiến hành một cách công khai và ổn định, hạn chế các hiện tượng tiêucực hoặc lạm dụng để đầu cơ trong thị trường bất động sản Quy hoạch tổng thể ngành được ápdụng cho những ngành mang tính chiến lược và tính hệ thống toàn quốc (điện, giao thông, bưuchính viễn thông) có tính đến sự tham gia của các thành phần kinh tế và những biện phápkhuyến khích các thành phần kinh tế tham gia thực hiện quy hoạch Quy hoạch phát triển củacác ngành khác có sản phẩm và dịch vụ mang tính thương mại, phụ thuộc vào biến động thịtrường trong nước và thế giới, tiến bộ khoa học kỹ thuật chỉ nên dừng ở mức độ định hướng, dựbáo, hạn chế tối đa việc sử dụng nguồn ngân sách để đầu tư cho các dự án ở những lĩnh vựcnày Cần có quy chế công bố công khai các quy hoạch để các thành phần kinh tế đóng góp ý

Xu thế phân cấp trong quản lý ngày càng tỏ ra có hiệu quả trong thực tế Cần phân cấp quản lýnhà nước theo nguyên tắc "những hoạt động gắn liền với quyền lợi người dân do chính quyềncấp gần dân nhất chăm lo, chính quyền cấp trên chỉ thực hiện những nhiệm vụ có quy mô lớn màcấp dưới không thực hiện được hoặc những việc mang tính liên vùng".Việc xác định mục tiêu trong lập kế hoạch ở cả Trung ương lẫn địa phương theo kiểu năm sauphải cao hơn năm trước, mục tiêu nào cũng đều muốn đạt mức cao trong khi tiềm lực có hạn cầnđược thay đổi một cách cơ bản Kế hoạch phải căn cứ vào hiện thực, phân tích quan hệ cung -cầu và khả năng cạnh tranh trên thị trường (trong nước và quốc tế) để tính tốc độ tăng trưởng, từ

đó xác định mục tiêu Việc xác định các mục tiêu phải đi kèm với xác định thứ tự ưu tiên giữa cácmục tiêu, nghĩa là phải có sự "trả giá", có khi phải hạ thấp yêu cầu mục tiêu này cho việc đạt mục

Việt Nam đã gia nhập ASEAN, AFTA, ký kết Hiệp định Thương mại với Mỹ, quá trình toàn cầuhóa đang ngày càng gia tăng trên toàn thế giới, sự liên kết giữa thị trường trong nước và thịtrường thế giới ngày càng gắn bó, nền kinh tế tri thức và cuộc cách mạng khoa học công nghệ

đã tạo ra sức ép ngày càng cao đối với mọi quốc gia, mọi doanh nghiệp Việc nhận thức đầy đủnhững vấn đề này sẽ buộc những nhà hoạch định chính sách phải đặt ra những mục tiêu kếhoạch trong bối cảnh chung, trong môi trường "động" và "mở cửa" Không chấp nhận nhữngthách thức này, chắc chắn nền kinh tế sẽ không tránh khỏi nguy cơ tụt hậu, dẫn đến bất ổn định

Trên cơ sở đổi mới về xác định mục tiêu và công cụ, quá trình xây dựng nội dung kế hoạch cầnđổi mới theo hướng xác định các mục tiêu phải được làm cùng với xác định biện pháp tươngứng, công cụ chính sách đầu tư ngày càng giảm và công cụ chính sách khuyến khích ngày càngtăng nhằm phát huy hết tiềm năng của cả xã hội (ví dụ: chính sách khuyến khích các hoạt động

xã hội hóa ở các lĩnh vực giáo dục, y tế, đã làm giảm đáng kể gánh nặng cho ngân sách nhànước)

Việc xây dựng Chiến lược kinh tế - xã hội do Hội đồng Nghiên cứu chiến lược thực hiện, dưới sựlãnh đạo của Đảng; chiến lược có thời hạn 10-15 năm nhưng được điều chỉnh vào giữa kỳ; dựthảo chiến lược được công bố công khai và được các tầng lớp xã hội, đặc biệt là các nhà trí thức

và quản lý tham gia đóng góp ý kiến Mục tiêu chiến lược không được mang tính chủ quan, duy ýchí, những mâu thuẫn giữa các mục tiêu cần được phân tích và xử lý thông qua việc xác địnhthứ tự ưu tiên giữa các mục tiêu nhằm đưa ra những biện pháp cụ thể cho từng thời kỳ Nội dungchiến lược phải đảm bảo tính hệ thống, tính đồng bộ giữa các ngành, các vùng trong phát triển

Xây dựng kế hoạch định hướng phát triển 5 năm Kế hoạch 5 năm cụ thể hóa chiến lược Kếhoạch 5 năm xác định một số chỉ tiêu cơ bản định hướng cho sự phát triển của đất nước, xácđịnh những lĩnh vực mà nền kinh tế sẽ ưu tiên tập trung phát triển, xác định nguyên tắc hoạchđịnh và xây dựng chính sách cụ thể để toàn bộ nền kinh tế phát triển theo hướng đã định Do nộidung kế hoạch ngày càng có tính định hướng, dự báo cao nên vai trò của kế hoạch 5 năm ngày

Một trong những cơ sở quan trọng cho việc lập kế hoạch 5 năm là những dự báo phát triển vềkhả năng biến động của những yếu tố quốc tế, xu thế hội nhập khu vực và quốc tế, của tiến bộkhoa học và công nghệ trên thế giới, hiệu quả và khả năng cạnh tranh của một số ngành chủchốt trên thị trường Việt Nam cũng như trên thị trường quốc tế Kế hoạch 5 năm cần tập trungnguồn lực vào một số ít mục tiêu quan trọng của thời kỳ, những mục tiêu khác có thể chỉ cần đạt

Nội dung của kế hoạch 5 năm bao gồm một số chương trình trọng điểm của Nhà nước và quantrọng hơn cả là một hệ thống cơ chế chính sách Chính vì vậy, việc xây dựng kế hoạch 5 nămcần được thực hiện theo một quy trình mới với sự phối hợp chặt chẽ và phân công cụ thể giữacác cấp, giữa các bộ và có sự tham gia của các tầng lớp và tổ chức trong xã hội

Hệ thống kế hoạch 5 năm của toàn nền kinh tế bao gồm kế hoạch cấp quận huyện, cấp tỉnh và

Hệ thống kế hoạch hàng năm ở tầng vĩ mô: Kế hoạch hàng năm vừa là bộ phận vừa là công cụ

để điều hành thực hiện kế hoạch định hướng phát triển kinh tế - xã hội 5 năm Trong mối quan

hệ với kế hoạch 5 năm, kế hoạch hàng năm chủ yếu chỉ mang nội dung phân bổ các nguồn lực,đặc biệt là nguồn lực tài chính để thực hiện một phần mục tiêu của kế hoạch 5 năm, do vậy kếhoạch hàng năm không nên đưa ra mục tiêu mang tính tổng quát

Về nguyên tắc, hệ thống kế hoạch kinh tế quốc dân trong nền kinh tế thị trường không bao gồm

kế hoạch sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp Tuy nhiên trong quá trình chuyển đổi, Nhànước còn nắm vị trí độc quyền hoặc chủ đạo ở một số ngành then chốt, vì thế kế hoạch kinh tếquốc dân trong giai đoạn này vẫn có mối quan hệ gắn bó với kế hoạch của những Tổng công tychủ chốt ở những ngành này (ví dụ: Dầu khí, Điện lực, Bưu chính viễn thông ) Bên cạnh đó, hệthống ngân hàng thương mại của Việt Nam tiếp tục giữ một vai trò quan trọng trong việc đảmbảo sự ổn định cho nền kinh tế trong thời gian tới và cũng sẽ có tác động rất lớn đến việc tínhtoán trong xây dựng và điều hành kế hoạch Do vậy, các ngân hàng thương mại lớn và nhữngTổng công ty này cần phải định kỳ báo cáo về kế hoạch và tình hình sản xuất kinh doanh của

mình để Chính phủ có những thông tin cần thiết phục vụ cho việc lập và điều hành kế hoạch.

Điều hành kế hoạch cần dựa trên cơ sở thông tin báo cáo và mô hình phân tích dự báo hàngquý Phối hợp kết quả này với ý kiến chuyên gia sẽ cho phép Nhà nước, các cấp xác định thờiđiểm, mức độ, phạm vi và cách thức can thiệp một cách hợp lý vào nền kinh tế.Đổi mới công tác kế hoạch hóa ở địa phương và ở các ngành Nội dung kế hoạch của các địaphương cần phản ánh đúng sự phân cấp quản lý nhà nước về kinh tế Kế hoạch của các ngành,địa phương phải phù hợp với kế hoạch chung của cả nước Bên cạnh nhiệm vụ xây dựng quyhoạch phát triển của mình, các ngành, các địa phương cần hỗ trợ cho việc lập và điều hành kếhoạch kinh tế quốc dân bằng cách cung cấp các thông tin, dự báo và những kiến nghị cho việc

khắc phục tình trạng "thương mại hóa" thông tin một cách vô nguyên tắc, xác định rõ trách nhiệmcung cấp các loại thông tin đối với những cơ quan có liên quan; thiết kế cụ thể các nguồn thôngtin và địa chỉ cần phân phối thông tin nhằm hỗ trợ cho công tác kế hoạch hóa; xác định rõ ràng

Xây dựng và phát triển công tác dự báo và phân tích kinh tế Dự báo và phân tích chính sáchđược thực hiện độc lập ở nhiều cơ quan; tập trung vào dự báo ngắn hạn; xác định một số môhình không phức tạp không cần có độ chính xác quá cao nhưng phải kịp thời xử lý được nhữngthông tin để phân tích giúp cho việc điều hành một cách nhanh nhạy.Nâng cao chất lượng bộ máy tổ chức, nâng cao trình độ cán bộ Hoàn thiện bộ máy kế hoạch ởTrung ương và địa phương, thực hiện chương trình đào tạo và bồi dưỡng cán bộ kế hoạch một

Công tác kế hoạch hóa nền kinh tế quốc dân đòi hỏi phải nâng cao vai trò của Bộ Kế hoạch vàĐầu tư là cơ quan tham mưu tổng hợp của nền kinh tế quốc dân, phát huy vai trò của các Bộ vàTổng công ty theo một phương pháp luận thống nhất Công tác kế hoạch hóa cũng không chỉđược thực hiện bởi những người trong ngành Kế hoạch, mà cần được sự chú ý và tham gia củanhiều tầng lớp trong xã hội, đặc biệt của những nhà doanh nghiệp, những nhà khoa học Việcđiều hành thực hiện kế hoạch không phải là công việc riêng của Bộ Kế hoạch và Đầu tư hoặcmột Bộ nào khác mà nó phải được thực hiện thông qua sự phối hợp một cách thống nhất vàtương hợp giữa các bộ, ngành và các địa phương, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Thủ

3 Nhà nước quản lý kinh tế bằng pháp luật Nếu không có các nguyên tắc cơ bản của trật tự xã

hội với các thể chế làm trụ cột thì thị trường không thể hoạt động được Với chức năng, nhà

nước quản lý kinh tế bằng pháp luật, Nhà nước là nhân tố sống còn trong việc đặt nền móng thể

chế cho các thị trường Tại những nước đang phát triển, ưu tiên số một của Nhà nước là thiết lập

những nền tảng ban đầu của pháp luật trong điều kiện thị trường, đó là:

a Bảo vệ đời sống và tài sản, chống lại những hành vi tội phạm

b Hạn chế các hành động độc đoán của các quan chức Nhà nước- kể từ việc ban hành nhữngđiều tiết phi thể thức và những khoản thuế, phí không lường trước được, đến tham nhũng, đóvốn là nhân tố làm rối loạn công việc kinh doanh

c Xây dựng hệ thống tư pháp trung thực và có thể lường trước được

Một khi đã có một nền tảng pháp luật phù hợp với sự phát triển kinh tế, toàn diện và đầy đủ thì

trọng tâm của vấn đề sẽ được chuyển sang những điều tiết phức tạp hơn nhằm mở rộng thông

Phạm vi của pháp luật rất rộng lớn, từ việc cấp giấy phép kinh doanh đến việc quản lý thị

trường Tuy nhiên cải cách trong những lĩnh vực này sẽ chỉ có kết quả ở những nơi có năng lực

* Vai trò của pháp luật trong việc phát triển kinh tế một cách bền vững

1 “Phát triển bền vững là sự phát triển nhằm đáp ứng những nhu cầu hiện tại mà không làm tổn

hại đến khả năng đáp ứng những nhu cầu của các thế hệ tương lai”

Đây là định nghĩa do Ủy ban Liên hợp quốc về môi trường và phát triển đưa ra Về nội dung,phát triển bền vững được hiểu là một quá trình bao gồm không chỉ các mục tiêu về tăng trưởngkinh tế, mà còn có cả các mục tiêu nâng cao phúc lợi xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái.Quan niệm về phát triển bền vững được hình thành qua một khoảng thời gian tương đối dài, xuấtphát từ yêu cầu giải quyết những vấn đề mà các quốc gia gặp phải trong tiến trình phát triển củamình Trước đây, trong quan niệm về phát triển của các quốc gia công nghiệp, vấn đề tăngtrưởng kinh tế được thể hiện chủ yếu qua chỉ tiêu GDP luôn được coi trọng Quan niệm này cũngđược coi là kim chỉ nam tại các nước công nghiệp mới và các nước đang phát triển trong nhữngnăm 50 và 60 của Thế kỷ, trước khi các nước này bắt đầu bước vào công nghiệp hóa nhằm mục

Sau một thời gian, các hậu quả về mặt xã hội và môi trường bắt đầu xuất hiện Tại nhiều nước,nghèo đói và bất bình đẳng không những không giảm đi mà có xu hướng tăng lên, dẫn đến các

áp lực chính trị ngày càng lớn, nguy cơ xung đột, bất ổn định xã hội ngày càng gia tăng Trướctình hình đó, các nghiên cứu về phát triển bắt đầu nhấn mạnh tới yêu cầu phải phân phối thunhập công bằng hơn và phải giảm nghèo đói Mục tiêu phát triển của các quốc gia cũng đượcđiều chỉnh, các mục tiêu tăng trưởng kinh tế đã được gắn liền với các mục tiêu về đảm bảo công

bằng xã hội, đặc biệt là giảm nghèo đói Vào đầu những năm 80 – Thế kỷ 20, khi môi trường bịhủy hoại với mức độ ngày càng nghiêm trọng và có nhiều dấu hiệu cho thấy sự xuống cấp củamôi trường gây ra những trở ngại cho quá trình tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường đã trở

Như vậy, khái niệm phát triển bền vững giờ đây bao hàm ba bộ phận có quan hệ tương hỗ vớinhau, đó là: tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường Tính bền vững của

• Tính bền vững về kinh tế thể hiện ở sự tăng trưởng và sự phát triển lành mạnh của nền kinh tế,đáp ứng được yêu cầu nâng cao đời sống của nhân dân, tránh được sự suy thoái hoặc đình trệtrong tương lai, nhất là tình trạng nợ nần chồng chất mà nhiều nước hiện nay đang mắc phải

• Tính bền vững về xã hội thể hiện ở việc giảm đói nghèo, đảm bảo công bằng xã hội, đảm bảocho đại đa số người dân được hưởng dịch vụ chăm sóc sức khỏe, được tiếp cận với giáo dục,duy trì sự ổn định về an ninh, nâng cao mức hưởng thụ của người dân về văn hóa, tinh thần…

• Tính bên vững về môi trường thể hiện ở việc sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên,bảo tồn được sự đa dạng sinh học, hạn chế ô nhiễm môi trường, từng bước cải thiện môi trường

2 Phát triển bền vững là con đường tất yếu của Việt Nam

Phát triển suy cho cùng là nhằm nâng cao phúc lợi của con người cả về vật chất lẫn tinh thần.Mục tiêu phát triển ở nước ta là: “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh”

đã được Đảng và Nhà nước ta đề ra Chỉ có phát triển bền vững trên cơ sở kết hợp hài hòa giữa

ba lĩnh vực kinh tế, xã hội và môi trường, trong đó phát triển kinh tế vẫn phải được coi là trọngtâm trong giai đoạn hiện nay, mới có thể đạt được mục tiêu cao nhất này

Trong phát triển kinh tế thì hệ thống pháp luật về kinh tế luôn có vai trò vô cùng to lớn Nhận

thức được tầm quan trọng này, từ cuối những năm 1980 đến nay, việc không ngừng hoàn thiện

hệ thống pháp luật, đặc biệt là pháp luật về kinh tế luôn là mối quan tâm lớn, thường xuyên và

là một trong những chủ trương quan trọng của Đảng và Nhà nước ta Đại hội lần thứ IX củaĐảng tiếp tục khẳng định phải “đổi mới và hoàn thiện khung pháp lý, tháo gỡ mọi trở ngại về cơchế, chính sách và thủ tục hành chính để phát huy tối đa mọi nguồn lực, tạo sức bật mới cho sảnxuất, kinh doanh của mọi thành phần kinh tế với các hình thức sở hữu khác nhau” (Đảng Cộngsản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, NXB Chính trị Quốc gia, trang188)

Lĩnh vực pháp luật dân sự – kinh tế được Nhà nước đặc biệt quan tâm, cả về số lượng văn bản cũng như nội dung thể hiện Những sửa đổi cơ bản về chế độ kinh tế trong Hiến pháp 1992, sự

ra đời của Bộ luật Dân sự với 838 điều cùng với các văn bản pháp luật quan trọng khác như Luật Doanh nghiệp nhà nước, Luật Doanh nghiệp, Bộ Luật Hàng hải, Luật Hàng không dân

dụng Việt Nam, Luật Hợp tác xã, Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, Luật Đất đai, Luật Dầukhí, Luật Khoáng sản, Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Kinh doanhbảo hiểm, Bộ luật lao động, Luật Hải quan, các luật thuế, v.v… và việc ký kết một số điều ướcquốc tế quan trọng đã tạo ra một hành lang pháp lý cơ bản cho phát triển bền vững ở nước

ta Pháp luật về kinh tế ngày càng phân định rõ chức năng quản lý nhà nước của các cơ quan

quản lý nhà nước và hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp, khuyến khích mọi tổ chức cánhân đầu tư vào hoạt động kinh doanh, khẳng định nguyên tắc công dân được làm tất cả những

gì mà pháp luật không cấm (Luật Doanh nghiệp năm 1999) Trong “phương hướng, nhiệm vụ,

kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm 2001 – 2005” Đảng ta đã nhận định “nhiều đạo luật về

kinh tế, xã hội được ban hành đã thể chế, cụ thể hóa đường lối, chính sách của Đảng, Nhànước, hình thành về cơ bản khuôn khổ pháp lý cho nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vậnhành trong cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa”

Năm 2003 đánh dấu những chuyển biến lớn về việc cải thiện môi trường pháp lý, tạo thuận lợihơn nữa trong các hoạt động kinh doanh Các luật quan trọng được ban hành trong năm bao

gồm Luật Đất đai (sửa đổi), Luật Doanh nghiệp Nhà nước (sửa đổi), Luật Hợp tác xã (sửa đổi),

Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt và Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp Sựthông thoáng của Luật Doanh nghiệp đã góp phần làm gia tăng nhanh chóng số lượng doanhnghiệp mới thành lập thuộc khu vực tư nhân Mỗi năm có hàng trăm nghìn doanh nghiệp đăng kýkinh doanh Trong số đó đã có nhiều điển hình được nhận giải thưởng Sao đỏ, Sao vàng đấtViệt Những sửa đổi của LuậtDoanh nghiệp nhà nước đã tiếp tục “cởi trói” cho các DNNN để

các doanh nghiệp này có thêm điều kiện nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của mình LuậtHợp tác xã sửa đổi đã tạo thêm điều kiện pháp lý (quy định HTX hoạt động như một loại hìnhdoanh nghiệp) cho các HTX hoạt động theo mô hình mới và tham gia tích cực hơn vào các hoạtđộng kinh tế Các luật thuế được sửa đổi theo hướng giảm bớt thuế suất, tăng thêm ưu đãi và

Rõ ràng là những thay đổi theo hướng tích cực của hệ thống pháp luật về kinh tế trong thời gian

vừa qua đã tháo gỡ nhiều khó khăn cho doanh nghiệp, qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.Tăng trưởng GDP năm 2003 đạt 7,24 %, tám tháng đầu năm 2004 ước đạt khoảng 7,5 % Thànhcông về tăng trưởng và ổn định kinh tế của những năm qua đã góp phần tạo đà cho các năm tiếptheo và để Việt Nam hy vọng có thể đạt được mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội của kế hoạch 5năm 2001 – 2005 với mức tăng trưởng bình quân 7,5 %/ năm Nhờ những thành công trong kinh

tế, Việt Nam có thêm điều kiện để thực hiện tốt hơn vấn đề công bằng xã hội và bảo vệ môitrường (thể hiện qua việc thực hiện một loạt chương trình quốc gia, ví dụ: chương trình 135,chương trình trồng 5 triệu ha rừng…) Qua gần 20 năm thực hiện đổi mới, chất lượng cuộc sốngcủa đại bộ phận dân cư đã được cải thiện và nâng cao Thành quả ấn tượng nhất mà Việt Namđạt được là giảm tỷ lệ nghèo đói từ trên mức 70 % vào giữa thập kỷ 80 của Thế kỷ 20 xuống cònkhoảng 30 % trong những năm gần đây Tốc độ giảm nghèo như vậy là vào loại nhanh nhất từtrước đến nay ở tất cả các nước đang phát triển

 II Nhà nước phân công trách nhiệm và phân cấp quản lý giữa các ngành, các cấp một

1.1 Tách bạch chức năng quản lý kinh tế của Nhà nước và chức năng sản xuất kinh doanh

- Quản lý nhà nước đối với Doanh nghiệp là một chức năng riêng có của Bộ máy nhà chức năng công quyền, mà nội dung chủ yếu của nó là quản lý về mặt luật pháp, chính

- Bên cạnh chức năng quản lý nhà nước, bộ máy nhà nước với mức độ khác nhau, còn thựchiện chức năng dịch vụ, hỗ trợ cho doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế, phát triển,can thiệp khi cần thiết để bảo hộ hoặc hạn chế những rủi ro có thể ảnh hưởng đến sự phat

- Bộ máy nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước và chức năng dịch vụ đối vớidoanh nghiệp thông qua hệ thống các cơ quan hành chính và sự nghiệp công ở các cấpchính quyền từ Chính phủ đến chính quyền cấp xã, tùy theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm

- Các DNNN phải hoạt động theo cơ chế thị trường và tự chủ hơn trong kinh doanh

- Nhà nước nên để cho DNNN hoạt động theo luật và trả lại quyền tự chủ cho doanh nghiệp

Cơ quan quản lý nhà nước chỉ nên xây dựng một hành lang pháp lý tốt cho doanh nghiệphoạt động và định hướng chiến lược phát triển mỗi ngành nghề trong bức tranh tổng thể

- Quản lý nhà nước là để điều phối hoạt động chung của cả nền kinh tế, khác với doanh

- DNNN phải hoạt động dựa trên vốn vay, ngoài số vốn điều lệ ban đầu Việc tự chủ vay vốntrong kinh doanh sẽ giúp cho các DNNN có trách nhiệm hơn trong hoạt động kinh doanh.1.2 Phân định rõ quyền hạn và trách nhiệm giữa tập thể với cá nhân, giữa cấp trên với cấpdưới, giữa cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền chung với cơ quan quản lý nhà nướctheo ngành, lĩnh vực trong quản lý kinh tế, được hiểu là:

- Phân cấp chính là phân quyền giữa trung ương và địa phương Phân cấp là phân ra, chiathành các cấp, các hạng Phân cấp có sự chuyển giao quyền lực quản lý xuống các cấpdưới để thực hiện cho sát tình hình thực tiễn, đồng thời, để giảm bớt khối lượng cho cấptrên khỏi phải trực tiếp giải quyết những việc sự vụ Việc phân cấp phải gắn trách nhiệm vớiquyền hạn rõ ràng và bảo đảm tính thống nhất từ trung ương đến cơ sở

- Phân cấp còn được hiểu là việc chuyển giao nhiệm vụ, thẩm quyền từ cơ quan quản lý nhànước cấp trên xuống cơ quan quản lý cấp dưới nhằm đạt mục tiêu chung là nâng cao hiệu

quả quản lý.

- Phân định rõ quyền và trách nhiệm quản lý nhà nước và đại diện chủ sở hữu nhà nướccủa mỗi cấp chính quyền đối với doanh nghiệp nhà nước tuỳ theo quy mô, đặc điểm, tínhchất và tầm quan trọng của mỗi loại hình doanh nghiệp nhà nước

- Chính phủ quản lý thống nhất thể chế, chính sách, tạo môi trường thuận lợi và quyết định

hỗ trợ trong những trường hợp cần thiết đối với doanh nghiệp nhà nước và các tổ chức kinh

tế khác Chính quyền cấp tỉnh quyết định việc sắp xếp lại doanh nghiệp nhà nước do địaphương trực tiếp quản lý theo đề án tổng thể đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; thựchiện quyền đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước trực thuộc

- Phân cấp quản lý nhà nước là sự phân định thẩm quyền, trách nhiệm giữa các cấp chínhquyền trên cơ sở bảo đảm sự phù hợp giữa khối lượng và tính chất thẩm quyền với nănglực và điều kiện thực tế của từng cấp nhằm tăng cường chất lượng, hiệu lực và hiệu quảcủa hoạt động quản lý nhà nước

 02-02-2011 00:30 #10

Quản lý nhà nước đòi hỏi sự phân công lao động để đạt được mục tiêu và hiệu quả quản lý,

- Khảo sát đánh giá thực trạng phân cấp quản lý nhà nước với các nội dung: đánh giá thựctrạng các quy định pháp luật và thực tế áp dụng các quy định đó trong việc phân cấp giữatrung ương - địa phương và giữa các cấp địa phương với nhau;

- Phân tích những nguyên nhân dẫn đến tình trạng bất cập trong quản lý nhà nước về lĩnh

- Đề xuất nội dung phân cấp giữa các chủ thể quản lý theo tinh thần xác định rõ địa chỉ phâncấp và trách nhiệm của từng chủ thể Việc đề xuất nội dung phân cấp có thể liên quan đếnviệc chuyển giao thẩm quyền từ trung ương cho địa phương, từ cấp trên xuống cấp dưới vàkhông loại trừ trường hợp ngược lại: vì mục tiêu thống nhất quản lý nhà nước và vì tính hiệuquả, nhiệm vụ cấp dưới được kiến nghị chuyển giao lên cấp trên hoặc cấp trung ương

- Sản phẩm cuối cùng của quá trình phân cấp quản lý nhà nước là một hệ thống quyđịnh pháp luật về phân định thẩm quyền quản lý nhà nước và cơ chế thực hiện những thẩmquyền đó Như vậy, suy cho cùng, phân cấp bao gồm các nội dung cụ thể như sau:

- Xác định những thẩm quyền đặc biệt của trung ương trong việc quản lý nhà nước đối vớicác lĩnh vực công tác cụ thể nhằm bảo đảm tính thống nhất trong quản lý nhà nước;

- Xác định những thẩm quyền riêng của từng cấp chính quyền theo tiêu chí “cấp tốt nhất”;

- Xác định thẩm quyền chung của hai (hoặc một số) cấp chính quyền và cơ chế phối hợptrong việc thực hiện thẩm quyền chung đó Thực tiễn quản lý nhà nước cho thấy không loạitrừ sự tác động của một số chủ thể lên cùng một đối tượng và khách thể quản lý Trongtrường hợp này, không nên tuyệt đối hoá việc phân định thẩm quyền theo nghĩa “mỗi việcchỉ do một chủ thể đảm nhiệm” Vấn đề đặt ra là cần xác định phạm vi trách nhiệm của mỗichủ thể “đồng quản lý” và có cơ chế quản lý thích hợp.Song để đảm bảo sự phân quyền có hiệu lực và bảo đảm cho sự thống nhất quốc gia cần

- Phải có sự thống nhất nhất chính trị mạnh và một nền kinh tế tương đối phát triển, tăng

- Phải có đủ nguồn lực và nguồn tài chính để tiến hành các hoạt động phân quyền

- Phải có hệ thống pháp luật đầy đủ nhằm xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của mỗicấp trong hệ thống tổ chức, tránh trùng lặp, đùn đẩy trách nhiệm hoặc bao biện làm thay

- Phải có một chính sách và chiến lược phân quyền : khi nào và vấn đề nào có thể phânquyền và cần tính đến hiệu quả kinh tế xã hội, mức độ phân quyền còn phải tuỳ thuộc vào

- Phải có đội ngũ cán bộ quản lý được đào tạo cơ bản và hệ thống theo một chương trình

- Trình độ dân trí phát triển Nếu chính trị không ổn định, tính thống nhất dân tộc và trình độ