Do đó : Một trong những nhiệm vụ của người giáo viên là phải biết cách hình thành ở học sinh những biểu tượng và khái niệm địa lí, giúp học sinh xác lập các mối quan hệ địa lí trên cơ sở[r]
Trang 1Dưới đây là phần trích dẫn nội dung của đề tài sáng kiến kinh nghiệm đầu tiên trong bộ sưu
tập SKKN về sử dụng bản đồ-bảng số liệu trong dạy học môn Địa lí lớp 5:
Phần Địa lý (trong phân môn Lịch sử và Địa lý lớp 5) nhằm giúp cho học sinh hiểu biết về thiên nhiên, về môi trường sống xung quanh, cung cấp cho học sinh một số kiến thức cơ bản, thiết thực về các sự vật, hiện tượng và các mối quan hệ địa lý ở Việt Nam cũng như một số nước đại diện cho các châu lục trên thế giới Dạy học Địa lý chiếm vai trò quan trọng nhằm góp phần hình thành và phát triển ở học sinh thói quen ham hiểu biết, yêu thiên nhiên, đất nước, con người, có ý thức và hành động bảo vệ thiên nhiên Vì vậy dạy học Địa lý không những cung cấp cho học sinh các kiến thức Địa lý thuần tuý mà còn hình thành cho các em kĩ năng và năng lực tự học, đặc biệt là kĩ năng sử dụng bản đồ - bảng số liệu Qua dự giờ, tìm hiểu các giờ dạy học Địa lý của các đồng nghiệp, tôi nhận thấy:
- Về phía giáo viên: Hiện nay, nhiều giáo viên tiểu học khi dạy phân môn Địa lý đã sử dụng các thiết bị dạy học (bản đồ, bảng số liệu, tranh ảnh ) để minh họa cho lời giảng của mình nhưng ít chú ý đến việc cho học sinh khai thác kiến thức từ các nguồn này Một số giáo viên
đã cố gắng phát huy sử dụng các thiết bị dạy học, rèn kĩ năng sử dụng bản đồ, bảng số liệu, cho học sinh rất có hiệu quả nhưng số giờ học kiểu này còn quá ít vì chỉ được thực hiện trong giờ thao giảng, thanh tra hoặc thi giáo viên giỏi Vì vậy vấn đề kĩ năng thực hành Địa lý của
- Về phía học sinh: Các em chủ yếu dựa vào kênh chữ để phát biểu mà ít đề cập đến kênh hình, bản đồ-bảng số liệu và ít rèn luyện kĩ năng Địa lý do đó nhiều học sinh còn yếu về các kĩ
Qua hai tuần đầu nhận lớp, tôi thấy kĩ năng thực hành Địa lý của các em còn yếu, nhiều em còn lúng túng khi đọc bản đồ, chỉ bản đồ chưa đúng cách, chưa biết phân tích kiến thức từ các bảng số liệu Chất lượng học tập ở các tiết học chưa cao, sự hiểu biết của các em còn rất hạn chế, việc tiếp thu bài còn thụ động Để giúp các em học tốt phân môn này, tôi đã tiến hành điều tra thực trạng để tìm hiểu nguyên nhân Từ đó xác định được một số nguyên nhân
- Học sinh chưa có phương pháp học môn Địa lý và chưa thực sự yêu thích môn học này.
- Học sinh chưa có kĩ năng quan sát bản đồ, lược đồ.
- Kĩ năng phân tích bảng số liệu, biểu đồ còn yếu.
- Học sinh chưa hình thành kĩ năng chuẩn bị bài ở nhà( đọc và tìm hiểu bài, trả lời câu hỏi,
- Các em còn xem nhẹ môn học này vì cho rằng đây là môn học phụ (môn học bài ) nên ít đầu tư, tập trung nghiên cứu mà chỉ chú ý đầu tư thời gian học tập ở hai
Mặt khác như chúng ta đã biết đổi mới phương pháp dạy học là một trong những vấn đề trọng tâm của đổi mới chương trình giáo dục phổ thông hiện nay Những quan điểm đổi mới trong xây dựng chương trình và mục tiêu cần đạt trong dạy học tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy Do đó trong quá trình thực hiện nhiệm vụ giảng dạy của mình bản thân tôi không ngừng học hỏi, tìm tòi đổi mới phương pháp dạy học và vận dụng các thiết bị dạy học sao cho phù hợp với trình độ của học sinh lớp mình phụ trách Giúp học sinh hiểu sâu, nắm chắc kiến thức trong mỗi bài học, nhằm đạt kết quả cao nhất trong giờ dạy.
Ngoài việc dạy tốt tất cả các môn học, trong quá trình dạy học tôi đã rút ra được kinh nghiệm
về việc sử dụng thiết bị dạy học ( bản đồ-bảng số liệu) để hướng dẫn học sinh khai thác kiến
Trang 2thức mới một cách hiệu quả Học sinh hiểu bài ngay tại lớp, biết áp dụng những điều đã học trong thực tế cuộc sống hàng ngày Đó là nội dung đề tài mà tôi đã vận dụng trong quá trình dạy học nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông hiện nay.
1/ Quan điểm sử dụng bản đồ - bảng số liệu theo định hướng đổi mới phương pháp
- Hình thành cho học sinh một số biểu tượng, khái niệm mối quan hệ Địa lý đơn giản Bước đầu hình thành và rèn luyện cho học sinh một số kĩ năng địa lý như: kĩ năng quan sát sự vật, hiện tượng địa lý, kĩ năng sử dụng bản đồ, kĩ năng nhận xét, so sánh, phân tích số liệu, kĩ
- Góp phần bồi dưỡng, phát triển ở học sinh những thái độ và thói quen ham học hỏi, tìm hiểu
về môi trường xung quanh Bồi dưỡng tình yêu con người, thiên nhiên, quê hương đất nước.
Theo định hướng đổi mới phương pháp dạy học, bản đồ-bảng số liệu, được sử dụng như là một nguồn cung cấp kiến thức giúp học sinh tìm tòi, phát hiện những kiến thức và hình thành
kĩ năng bộ môn chứ không chỉ minh hoạ cho lời giảng của giáo viên Như vậy bản đồ-bảng số liệu là đối tượng để học sinh chủ động, tự lực (đến mức tối đa) khai thác kiến thức dưới sự hướng dẫn cuả giáo viên
Một năm bắt đầu từ mùa xuân
Đời người bắt đầu từ tuổi trẻ.
Tuổi trẻ ! Tương lai của đất nước Tuổi trẻ sẽ làm gì?, Sẽ như thế nào sau này?.Tất cả phải nhờ vào sự giáo dục Người xây nền tảng đó lại là những người có nhiêm vụ vẻ vang trong sự nghiệp “Trồng người “.Bồi dưỡng cho thế hệ sau là một việc rất quan trọng, cần thiết Mỗi giáo viên chúng ta cũng nhận thấy và đang thực hiện : Giáo dục những học sinh vừa có đức vừa có tài để phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nước.Mục tiêu của giáo dục là phát triển toàn diện con người về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ Học không chỉ đơn giản đạt đến mục đích để hiểu biết có trình độ cao có kiến thức sâu rộng mà quan trọng hơn là phải thực sự trở thành người.
Chương trình địa lý là phần nhập môn của môn khoa học tự nhiên Môn tự nhiên xã hội cung cấp cho học sinh những hiểu biết cơ bản ban đầu về các sự vật, hiện tượng và mối quan hệ giữa chúng trong tự nhiên,về con người và xã hội, cách vận dụng chúng trong đời sống và sản xuất
Cùng với môn Tiếng việt và toán, môn tự nhiên xã hội là môn quan trọng nhất trong chương trình tiểu học Trong giai đoạn này, việc phát huy tính tích cực của học sinh trong việc dạy và học môn tự nhiên xã hội nói chung và phân môn địa lý nói riêng là một phần quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học của bộ môn này Góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh tiểu học Chương trình dịa lý lớp 5 giúp học sinh lĩnh hội được một số tri thức ban đầu về địa lý Việt Nam và những nội dung nêu bật được một số nét tiêu biểu của từng châu lục và đại dương
Trang 3Qua hai tuần đầu nhận lớp, tôi thấy kĩ năng thực hành Địa lý của các em còn yếu, nhiều em còn lúng túng khi đọc bản đồ, chỉ bản đồ chưa đúng cách, chưa biết phân tích kiến thức từ các bảng số liệu Chất lượng học tập ở các tiết học chưa cao, sự hiểu biết của các em còn rất hạn chế, việc tiếp thu bài còn thụ động
Để giúp các em học tốt phân môn này, tôi đã tiến hành điều tra thực trạng để tìm hiểu nguyên nhân Từ đó xác định được một số nguyên nhân cơ bản sau:
- Học sinh chưa có phương pháp học môn Địa lý và chưa thực sự yêu thích môn học này
- Học sinh chưa có kĩ năng quan sát bản đồ, lược đồ
- Kĩ năng phân tích bảng số liệu, biểu đồ còn yếu
- Học sinh chưa hình thành kĩ năng chuẩn bị bài ở nhà( đọc và tìm hiểu bài, trả lời câu hỏi, chuẩn bị đồ dùng học tập, tranh ảnh, )
- Các em còn xem nhẹ môn học này vì cho rằng đây là môn học phụ
(môn học bài ) nên ít đầu tư, tập trung nghiên cứu mà chỉ chú ý đầu tư thời gian học tập ở hai môn: Toán và Tiếng Việt
Mặt khác như chúng ta đã biết đổi mới phương pháp dạy học là một trong những vấn đề trọng tâm của đổi mới chương trình giáo dục phổ thông hiện nay Những quan điểm đổi mới trong xây dựng chương trình và mục tiêu cần đạt trong dạy học tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy Do đó trong quá trình thực hiện nhiệm vụ giảng dạy của mình bản thân tôi không ngừnghọc hỏi, tìm tòi đổi mới phương pháp dạy học và vận dụng các thiết bị dạy học sao cho phù hợp với trình độ của học sinh lớp mình phụ trách Giúp học sinh hiểu sâu, nắm chắc kiến thức trong mỗi bài học, nhằm đạt kết quả cao nhất trong giờ dạy
Ngoài việc dạy tốt tất cả các môn học, trong quá trình dạy học tôi đã rút ra được kinh nghiệm về việc sử dụng thiết bị dạy học ( bản đồ-bảng số liệu) để hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức mới một cách hiệu quả Học sinh hiểu bài ngay tại lớp, biết áp dụng những điều đã học trong thực tế cuộc sống hàng ngày Đó là nội dung đề tài mà tôi đã vận dụng trong quá trình dạy học nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông hiện nay
Trang 4Do đặc điểm tâm lý lứa tuổi Học sinh,nên việc dạy và học môn địa lý còn khó vớigiáo viên và có phần tẻ nhạt với học sinh Vì đa số phụ huynh và học sinh đều quanniệm Địa lý là môn học không có tính quyết định trong thi cử nên thường khôngthích đầu tư cho môn học.Trước giờ phần lớn các em chỉ được cung cấp các kháiniệm Địa lý thông qua Giáo viên nên giờ học địa lý chưa thực sự thu hút các em…Giáo viên cũng chưa thực sự chọn được những phương pháp gây hứng thú mới mẻtrong cách dạy để thu hút các em Với những trăn trở làm sao để chọn được nhữngphương pháp nào hay, đặc trưng để dạy Địa lý ở tiểu học và dạy như thế nào cho cóhiệu quả ? Đó không chỉ là vấn đề bản thân tôi quan tâm mà hầu hết các Giáo viênTiểu học đều quan tâm Để làm thế nào bộ môn Địa lý không chỉ cung cấp kiến thức
cơ bản cần thiết mà còn là bộ môn khoa học hấp dẫn học sinh Vì thế tôi chọn đềtài:
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH KHI DẠY ĐỊA LÝ LỚP 5.
Một đề tài ít Giáo viên đề cập đến , với hy vọng phần nào giúp bản thân dạy tốt hơnmôn địa lý Để Địa lý không xa lạ chán nản với các em Để góp phần nhỏ bé thậtnhỏ bé xây dựng một nền móng vững chắc cho đất nước từ những lớp HS hoàn thiện
về mặt trí thức và nhân cách Vì có biết có hiểu, có quan tâm thì các em mới yêu
mến quê hương đất nước, yêu những gì mà thiên nhiên đã ban tặng cho con người.
Từ đó các em sẽ tích cực tự nguyện tham gia góp phần bảo vệ môi trường và trântrọng giữ gìn những thành tựu kinh tế đất nước.Để tự hào làm rạng danh nước Việt,sánh vai với các cường quốc năm châu
II THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ
TÀI
1.Thuận lợi :
Ban giám hiệu nhà trường luôn quan tâm tạo mọi điều kiện thuận lợi cho giáo viên
và học sinh về cơ sở vật chất & các điều kiện nhà trường hiện có
Luôn được sự ủng hộ giúp đỡ của đồng nghiệp, nhất là anh chị em trong khối 5
Là GV giảng dạy lâu năm ở tất cả các khối ( nhất là khối lớp 5 )
HS có ý thức học tập , có ý cầu tiến, ham học hỏi , chuyên cần
Đồ dùng dạy học cũng được trang bị, tuy không đủ
Một số đồ dùng tự làm đạt hiệu quả cao
2.Khó khăn :
Lớp có nhiều em có hoàn cảnh gia đình khó khăn, gia đình chưa có sự quan tâmđúng đắn về việc học của học sinh, một số em nhà quá xa trường
Trang 5Cơ sở vật chất còn thiếu thốn, chưa có phòng chức năng.Đồ dùng dạy học tuyđược trang bị nhưng chưa đầy đủ và phong phú
Phòng học chật hẹp , chưa có bàn ghế đúng quy cách nên ảnh hưởng không nhỏđến việc giáo viên thiết kế bài dạy cho phù hợp hoàn cảnh phòng ốc lớp
Thư viện chưa có nhiều sách báo để tham khảo làm tốt đề tài nghiên cứu.Thời gianchưa nhiều để nghiên cứu kỹ và tốt hơn
3.Số liệu thống kê
Khi mới nhận lớp,qua trao đổi và thông qua một số tiết dạy địa lý đầu năm tôinhận thấy : Thực trạng học sinh lớp chỉ có khoảng 5 em có kỹ năng sử dụng bản đồthành thạo,10 em biết sử dụng bản đồ và phân tích một số liệu ở bảng thống kê ởmức biết nhưng chưa thành thạo, còn lại 12 em học rất thụ động và lúng túng khi sửdụng bản đồ, đọc bảng số liệu thống kê
thức về Địa lý Giáo viên là cầu nối giữa tri thức và nhân loại Giáo viên có nhiệm
vụ giúp Học sinh khám phá những kiến thức cơ bản cần thiết về trái đất Môi
trường sống của con người , về những hoạt động của loài người trên bình diện quốc
tế , quốc gia Trong thời kỳ công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước, địa lý là một trong những bộ môn quan trọng đòi hỏi mỗi người phải có kiến thức am hiểu về nó Trong sự nghiệp giáo dục hiện nay theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy học, trong những giờ lên lớp tôi luôn giữ vai trò tổ chức chỉ đạo,học sinh tích cực chủ động nắm tri thức,tạo cho học sinh sự tham gia hứng thú và trách nhiệm.Tôi luôn đảm nhận vai trò xây dựng kế hoạch,hướng dẫn hoạt dộng và hợp tác học sinh luôn được người dạy theo sát giúp đỡ nên tích cực tự giácthể hiện sự năng động trong hoạt động học tập.Kết quả là học sinh lớp tôi dạy đã tiếp thu được những nguồn tri thức mới, bằng sự khám phá của bản thân với sự định hướng giúp đỡ của giáo
viên.Khi tự mình khám phá ra tri thức học sinh sẽ cảm nhận được sự hứng thú, say
mê và yêu mến môn học hơn ngàn lần những gì học sinh tiếp nhận một cách thụ động từ giáo viên
Khi Tôi đến lớp giảng dạy bất cứ môn gì thì cũng cần phải có sự hỗ trợ của dụng
cụ dạy học hay còn gọi là thiết bị dạy học, nhất là ở môn địa lý cần phải có: bản đồ,lược đồ, tranh ảnh địa lý … Kết hợp các phương pháp dạy học nhằm phục vụ họcsinh những tri thức vững chắc để hiểu về những cơ sở khoa học, những kỹ năng vậndụng các tri thức đó vào cuộc sống đồng thời giúp học sinh phát triển toàn diện , rènluyện tính tích cực độc lập cho học sinh
Đặc điểm môn địa lý lớp 5 là giúp các em biết được các sự vật hiện tượng và mốiquan hệ địa lý ở Việt Nam và một số nước trên thế giới SGK lớp 5 được biên soạnphù hợp với tâm lý nhận thức của học sinh tiểu học và không quá tải về kiếnthức.Tạo điều kiện cho giáo viên đổi mới phương pháp dạy học và giúp học sinh tự
Trang 6rèn tại lớp, tại nhà Nhằm giúp các em phát huy hết năng lực của mình cũng như rènhọc sinh tính tự giác học tập.
Học sinh đến với môn địa lý là học sinh hình thành kỹ năng quan sát sự vật , hiệntượng , thu nhập tìm kiếm tư liệu địa lý từ sách giáo khoa, trong cuộc sống gần gũihọc sinh … Học sinh biết đặt câu hỏi trong quá trình học tập , đặt câu hỏi với bạn
bè, nhóm, với thầy cô và biết thông tin để giải đáp Biết nhận đúng các sự vật hiệntượng địa lý Học sinh biết trình bày kết quả học tập qua nhiều hình thức : lời nói,bài viết, hình vẽ, sơ đồ, bảng thống kê … Để từ những giờ học trên lớp, các em biếtđem về vận dụng vào cuộc sống phong phú Để từ đó các em hình thành thái độham học hỏi , tìm hiểu để biết về quê hương đất nước, môi trường xung quanh Đểthêm yêu thiên nhiên ,yêu con người, yêu quê hương đất nước và khát khao đượchọc để trở nên con người có ích cho gia đình, xã hội.Trở nên con người năng độngsáng tạo,đem hết sức mình để góp phần xây dựng một đất nước Việt Nam văn minhgiàu mạnh hơn
II NỘI DUNG BIỆN PHÁP THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI 1.Nguyên nhân những tồn tại trên :
Qua một số năm giảng dạy ở khối lớp 5, qua trao đổi cùng đồng nghiệp và thăm
dò ý kiến của học sinh tôi nhận thấy : Học sinh hiểu biết rất mơ hồ về các điều kiện
tự nhiên và vị trí địa lý của các địa danh tỉnh bạn, không hứng thú trong giờ địa lý Tình trạng trên theo ý kiến bản thân tôi là do những nguyên nhân sau :
Nguyên nhân khách quan : Phim ảnh, sách về địa lý của ta chưa phong phú, sức
hấp dẫn chưa cao Những chương trình trên ti vi, báo đài giáo dục về phân môn địa
lý chưa nhiều chưa có chương trình cho lứa tuổi tiểu học
Nguyên nhân chủ quan : Trang thiết bị phục vụ cho môn học còn nghèo nàn,
giáo viên chưa đi sâu nghiên cứu tài liệu giảng dạy, chưa nhiệt tình trong các giờ dạy địa lý Các hình thức dạy học còn đơn điệu khô cứng Bản thân giáo viên có phần xem nhẹ phân môn này so với Toán và Tiếng Việt, chính vì thế khi tham gia các đợt hội giảng giáo viên rất dè dặt khi lựa chọn phân môn địa lý
2 Biện pháp thực hiện:
Để phát huy tính tích cực của học sinh khi dạy môn địa lý thì việc lựa chọn
phương pháp dạy học và hướng dẫn học sinh cách học là rất quan trọng Giáo viên phải lựa chọn phương pháp cho phù hợp với từng loại bài, từng đối tượng học
sinh.Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh sẽ tự khám phá ra kiến thức
Dạy môn địa lý cần sử dụng các phương pháp đặc trưng của nhiều môn học khác nhau Do tính tích hợp của nội dung Đề cao vai trò chủ thể của người học, tăng cường tính tự giác tích cực và sáng tạo của hoạt động học tập
Ở bậc tiểu học do đặc điểm tâm lý của lứa tuổi học sinh nên yêu cầu về mặt trithức của dạy học địa lý chủ yếu chỉ dừng lại ở việc cung cấp các biểu tượng địa lý Bước đầu hình thành 1 số khái niệm, xây dựng một số mối quan hệ địa lý đơn giản
Để giúp học sinh học tốt một địa lý,Tôi luôn tâm niệm: Giáo viên phải hình thành biểu tượng địa lý và rèn luyện cho học sinh một số kỹ năng địa lý như: sử dụng bản đồ, phân tích bảng số liệu và biểu đồ…Do đó việc hình thành biểu
Trang 7tượng địa lý và rèn luyện kỹ năng sử dụng bản đồ là 2 nhiệm vụ quan trọng của phần địa lý ở tiểu học Theo tôi nghĩ có sử dụng tốt hai phương pháp này thì người giáo viên mới dạy tốt môn địa lý được
2.1 Một số phương pháp cụ thể :
Dạy địa lý ở tiểu học thông qua hai phương pháp chính là :
- Phương pháp hình thành biểu tượng địa lý
- Phương pháp sử dụng bản đồ
a.Phương pháp hình thành biểu tượng địa lý : Một số biểu tượng địa lý được
dạy ở tiểu học: núi, đồi, rừng rậm nhiệt đới, đồng bằng, sông hồ, thác …
Với phương pháp hình thành biểu tượng địa lý tốt nhất là cho các em quan sátcác sự vật hiện tượng có thể trực tiếp quan sát được trên thực địa như : núi , rừng , lễhội …ở thị trấn, hoặc quan sát qua tranh ảnh , băng hình
Trước khi cho học sinh quan sát tôi xác định cho học sinh quan sát theo các bước
* Bước 3 Tổ chức hướng dẫn học sinh quan sát thông qua hệ thống câu hỏi, bàitập Hệ thống này được xây dựng dựa trên mục đích quan sát và trình độ hiểu biếtcủa học sinh nhằm:
+Hướng cho học sinh chú ý đến đối tượng quan sát
+Điều khiển tri giác và hướng dẫn tư duy của học sinh theo hướng quan sát cầnthiết
+Giúp học sinh tổng kết và khái quát những điều đã quan sát, liên hệ với các đốitượng cùng loại mà các em đã nhìn thấy, rồi rút ra những kết luận khách quan, khoahọc
* Bước 4.Tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả Tôi sẽ cùng các em trao đổi,thảo luận, xác nhận và hoàn thiện kết quả nhằm giúp các em có biểu tượng đúng vềđối tượng
b.Phương pháp sử dụng bản đồ: Quan niệm của tôi là sử dụng bản đồ để học
sinh khai thác, tìm tòi kiến thức Nên cho từng nhóm học sinh quan sát bản đồ thay
vì cho cả lớp chỉ quan sát 1 bản đồ Với cách cho từng nhóm sử dụng bản đồ giáoviên phải tổ chức các hoạt động học tập để học sinh được tự tìm ra kiến thức mớitrên cơ sở kết hợp giữa kiến thức với kỹ năng địa lý mà học sinh đã có Chính vìvậy kiến thức các em thu được bền vững hơn, đồng thời trong quá trình tìm tòi kiếnthức, kỹ năng địa lý của học sinh cũng được rèn luyện và củng cố
Sử dụng bản đồ: tôi cần hướng dẫn học sinh các bước:
* Bước 1 Nắm mục đích làm việc với bản đồ
Trang 8* Bước 2.Xem bảng chú giải để có biểu tượng địa lý cần tìm trên bản đồ.
* Bước 3 Tìm vị trí địa lý của đối tượng trên bản đồ dựa vào ký hiệu
* Bước 4.Quan sát đối tượng trên bản đồ, nhận xét và nêu đặc điểm đơn giản củađối tượng
* Bước 5.Xác lập mối liên hệ địa lý đơn giản giữa các yếu tố & các thành phầnnhư địa hình và khí hậu: địa hình, khí hậu, sông ngòi , thiên nhiên & hoạt động sảnxuất của con người … Trên cơ sở HS biết kết hợp những kiến thức bản đồ và kiếnthức địa lý để so sánh và phân tích
- Để giúp học sinh khai thác được kiến thức từ bản đồ Tôi phải trang bị cho các emmột số kiến thức, kỹ năng tối thiểu cần thiết để biết cách làm việc với bản đồ như :xác định phương hướng trên bản đồ, nắm được ký hiệu trong bảng chú giải, có biểutượng về những sự vật và đối tượng địa lý trên bản đồ, nghĩa là đọc và hiểu được kýhiệu trên bản đồ
c Ngoài hai phương pháp chính, tùy dạng bài mà tôi kết hợp thêm một số
phương pháp để giúp giờ học thật sinh động, thật bổ ích hấp dẫn đối với các em.Giáo viên cần huy động tối đa kinh nghiệm và vốn kiến thức có sẵn vào việc dẫn dắtcác em tự phát triển tri thức mới của bài học Thiết kế hệ thống câu hỏi, bài tập giaocho học sinh thực hiện với sự hướng dẫn cần thiết Tổ chức các hoạt động như tròchơi học tập, sắm vai …Nhằm qua đó giúp học sinh lĩnh hội kiến thức Đó là ta đãdạy học đề cao vai trò chủ thể nhận thức của học sinh.Ngoài ra tôi vẫn thường xuyêndạy tự học cho học sinh Đó là rèn cho các em khả năng tự học ngay trong quá trìnhhọc tập ở trên ghế nhà trường.Vì vậy quá trình dạy học bao gồm cả dạy tự học Vìtrong nhà trường học sinh không thể học hết khối lượng tri thức nhân loại ngày càngtăng nhanh trong mọi lĩnh vực Việc học cần phải diễn ra ra suốt đời của học sinh
Đề cao vai trò chủ thể của học sinhtrong học tập chính là điều kiện quan trọng choviệc dạy tự học Bởi vì học là “sự biến đổi bản thân mình trở nên có giá trị, bằng nỗlực của chính mình để chiếm lĩnh những giá trị mới lấy từ bên ngoài “
Môn địa lý lớp 5 có nhiều dạng bài khác nhau, để giúp học sinh học tốt giáo viênnên :
d.Hướng dẫn học sinh cách học theo từng loại bài:
Phần địa lý lớp 5 bao gồm hai mảng lớn : Địa lý đất nước & Địa lý thế giới
Mảng địa lý đất nước đề cập tới các vấn đề :
Trang 9Mảng ĐL thế giới đề cập đến những đặc điểm chung nhất về tự nhiên dân cư ,
kinh tế của các châu lục và sơ lược một vài đặc điểm của một số quốc gia thuộcchâu lục đó Đề cập tới địa lý là đề cập tới không gian rộng lớn các kiến thức mới
mẻ và xa lạ với học sinh Vì vậy giáo viên phải hình thành chohọc sinh biểu tượng
về địa lý và thường xuyên sử dụng bản đồ Giúp học sinh xác định được các vị trícác sự vật ,hiện tượng, sử dụng tranh ảnh cũng như lời miêu tả của giáo viên để họcsinh hình dung ra sự vật đó biểu hiện như thế nào ?
Tuy nội dung khác nhau nhưng nhìn chung các bài địa lý được trình bày theo một
số dạng nhất định Tuỳ dạng bài mà áp dụng những phương pháp cho phù hợp
* Dạng bài thông báo kiến thức bằng kênh chữ kết hợp kênh hình , hướng dẫn họcsinh quan sát , nhận xét rút ra bài học
*Dạng bài thực hành : Ở những bài này, kênh hình, biểu đồ, bảng chứa đựng thôngtin cần thiết, học sinh phải biết sử dụng chúng, phân tích, nhận xét và rút ra kiếnthức bài học Khi dạy bài này giáo viên vừa hình thành cho học sinh kỹ năng họctập địa lý và biết vận dụng để phát hiện và lĩnh hội kiến thức của bài Học sinh cần
tự lực làm việc dưới sự chỉ đạo của giáo viên
* Dạng bài kết hợp của hai dạng bài trên : kênh chữ và kênh hình cùng cung cấpthông tin
Nhưng ở tất cả mọi dạng bài thì phương pháp sử dụng bản đồ và hình thành biểutượng địa lý vẫn là quan trọng trong giờ học môn địa lý lớp 5 Nhưng quan trọnghơn hết thiết nghĩ đó là sự nhiệt tình, tâm huyết của người giáo viên để làm sao giờhọc trở nên sôi động, tích cực, say mê đối với học sinh Để các em thực sự yêu mến
và mong đợi giờ học
GIÁO ÁN MINH HOẠ : BÀI 24:CHÂU PHI (T T)
I MỤC TIÊU:
-Nắm đặc điểm chính về dân cư & kinh tế Châu Phi
- Xác lập mối quan hệ giữa các yếu tố tự nhiên dân cư , kinh tế Châu Phi
- Kỹ năng : chỉ được vị trí các nước Nam Phi , An-giê-ri, Ai -cập
II ĐỒ DÙNG DẠY HỌ C
-Bản đồ Châu Phi
-Tranh ảnh về chủng tộc Nê-grô-it về đời sống sản xuất của nhân dân Châu Phi, Kim tự tháp (Ai -cập ),Mũi hảo vọng (Nam Phi )
-Bảng phụ ghi số liệu về diện tích và dân số các châu lục
- Các các hoa bằng bìa có nội dung ghi đặc điểm dân cư châu Phi
III CÁC HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP
Trang 101.Khởi động : Lớp hát tập thể
2 Kiểm tra bài cũ :
3 học sinh chọn ô số và trả lời theo nội
dung ghi sau mổi ô số ;
- Nêu đặc điểm chung khí hậu châu
Phi ?
-Chỉ vị trí hoang mạc Xa-ha-ra, sông
Nin, Sông Côn-gô trên lược đồ
- Xác định vị trí châu Phi trên lbản đồ,
châu Phi giáp những đại dương nào ?
3 Hoạt động 1:
Giới thiệu bài : Cô mời các em lại trở
về thăm châu Phi qua bài châu Phi ( tt)
+ Tìm hiểu mục 3 :Dân cư châu Phi
Giáo viên treo bảng số liệu dân cư và
diện tích các châu lục
-Diện tích châu Phi là bao nhiêu ?
-Dân số châu Phi năm 2004 là bao
nhiêu triệu người?
-Em hãy so sánh dân số châu Phi với
các châu lục khác ?
- Em nào có thể tính xem mật độ dân
số châu Phi là bao nhiêu ?
Lớp hát bài : Trái đất này của chúng
1 Khởi động –hát
2 KTBC : 3 HS chọn ô số nêu nội dung sau mỗi ô số TLCH
-Nêu đặc điểm chung khí hậu Châu Phi
-Chỉ vị trí hoang mạc Xa-ha-ra , con sông Nin , sông Côn gô trên lược đồ
-Xác định vị trí Châu Phi trên bản đồ
3 Hoạt động 1: Giới thiệu bài
Cô mời các em đến thăm Châu Phi
Tìm hiểu mục 3 : đặc điểm dân cư
HS theo dõi bảng thống kê & trả lời câu hỏi cá nhân :
-Cho biết diện tích Châu Phi là bao nhiêu ?
-So sánh dân số Châu Phi với các châu lục khác ?
- Mật độ dân số Châu Phi là bao nhiêu ?
-So sánh mật độ dân số châu Phi với các châu lục khác ?
GV chốt : dân số châu Phi tăng nhanh & mật độ dân số châu Phi cũng cao so cácchâu khác
1
2 HĐ 2 : trò chơi bí mạt của hoa
Trang 11Cả lớp tìm hiểu SGK , tranh ảnh sưu tầm được tìm hiểu đặc điểm & sự phân bố dân
cư
Chọn 9 em lên mỗi em chọn 1 cánh hoa & đọc nội dung sau đó chọn bạn để cùngghép thành những bông hoa có ý nghĩa
1 HS đọc nội dung của toàn bức tranh
- Ở bức tranh này em thấy bông hoa nào đặc biệt nhất ?
HS tự do trả lời để tìm được hình ảnh lược đồ Châu Phi chính là nhuỵ hoa sen
GV chốt & nêu đặc điểm dân cư châu Phi
Ghi nội dung của phần 3
4 HĐ3 : thảo luạn nhóm
MĐ: hs biết đặc điểm nền kinh tế châu Phi
Bốn nhóm thảo luận 4 nội dung bài
-Nền kinh tế châu Phi có đặc điểm gì ?
-Kinh tế kém phát triển có ảnh hưởng gì đến đời sống nhân dân châu Phi ?
-Những nghành sx chính của châu Phi là nghành nào ?
Các nhóm báo cáo - nhận xét , bổ sung
GV chốt & hoàn chỉnh bảng tóm lược nền kinh tế châu Phi
HS đọc lại bảng tóm lược
Nêu nội dung toàn bài
2HS đọc lại toàn bộ
3.HĐ4 : Trò chơi du lịch
MĐ : Hs biết đặc điểm kinh tế của 1 số nước có KT phát triển nhất châu Phi
GV treo lược đồ châu Phi
HS lên xác định vị trí nước Ai-cập , Nam –phi , An-giê-ri trên lược đồ
Nêu những hiểu biết của em về các nước ở châu Phi em thích ( HS nêu – GV bổsung thêm )
Giới thiệu quốc kỳ các nước
Trang 12Kết quả cuối học kỳ I : 15 em biết đọc và phân tích bảng biểu, biết sử dụng bản
đồ thành thạo, 10 em biết sử dụng bản đồ và biết đọc bảng biểu, phân tích tốt, chỉcòn 2 em còn hơi lúng túng khi sử dụng bản đồ
Điều đó chứng tỏ, giáo viên biết lựa chọn các phương pháp phù hợp, và kết hợp
sử dụng đồ dùng dạy học tốt thì chất lượng giờ học luôn cao
V BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Như vậy trong thực tiễn dạy học địa lý, phương pháp hình thành biểu tượng địa
lý và phương pháp sử dụng bản đồ là hai phương pháp quan trọng Nếu sử dụngđúng và linh hoạt sẽ đem lại hiệu quả cao Đồng thời kết hợp chặt chẽ cácphươngpháp khác, giúp học sinh hiểu sâu, nhớ lâu, tiếp thu nhanh bài học Đồ dùng trựcquan sử dụng tốt sẽ huy động được sự chú ý theo dõi bài của học sinh Việc sử dụng
đồ dùng trực quan có chức năng quan trọng góp phần tích cực vào việc tạo biểutượng địa lý cho học sinh Học sinh sẽ hứng thú say mê học tập
Vì thế phương pháp sử dụng bản đồ và hình thành biểu tượng địa lý là rất cầnthiết và là yêu cầu cấp thiết trong quá trình dạy học
VI ĐỀ XUẤT Ý KIẾN & KẾT LUẬN
1.Đề xuất ý kiến :
- Nhà trường kết hợp phòng GD cần cung cấp thiết bị , tài liệu tham khảo thêm
- Thường xuyên mở lớp bồi dưỡng, chuyên đề để giáo viên trao đổi kinh nghiệmhọc hỏi lẫn nhau, nhằm nâng cao tay nghề và chất lượng giáo dục đạt hiệu quả cao
2.Kết luận :
Để có được những lớp thiếu niên trưởng thành tài giỏi & đủ nhân cách người
GV phải không ngừng trau dồi chuyên môn , nghiệp vụ & cả phẩm chất đạo đức Vì
“ Cây tốt sẽ cho trái tốt ”
Trên đây là những ý kiến riêng của cá nhân tôi Rất mong nhận được những ýkiến đóng góp quý báu của đồng nghiệp Để hoàn thiện bản thân giảng dạy tốt hơntrong sự nghiệp trồng người của mình
VII TÀI LIỆU THAM KHẢO
SGK –SGV tự nhiên xã hội lớp 5
Cơ sở ĐL tự nhiên – tác giả Lê Bá Thảo
Sách BDTX chu kỳ III n ăm 2003-2007
ĐL c ác ch âu l ục –NXBGD
Trang 13Một trong những nhiệm vụ của người giáo viên là phải biết cách hình thành ởhọc sinh những biểu tượng và khái niệm địa lí, giúp học sinh xác lập các mối quan
hệ địa lí trên cơ sở đó nắm vững các kiến thức địa lí Vì vậy theo định hướng đổimới phương pháp dạy học, các phương tiện dạy học như bản đồ, biểu đồ, lược đồ,bảng số liệu được sử dụng như một nguồn cung cấp kiến thức cho học sinh tự tìmtòi, phát hiện những kiến thức và hình thành rèn luyện một số kĩ năng bộ môn chứkhông chỉ để minh họa cho lời giảng của giáo viên
Như vậy bản đồ, biểu đồ, lược đồ, bảng số liệu là phương tiện trực quan, là đốitượng để học sinh chủ động, tự lực đến mức tối đa hứng thú khai thác kiến thức dưới
sự hướng dẫn của giáo viên
b.Thực trạng hiện nay
-HS lớp 5 sử dụng bản đồ, biểu đồ, lược đồ, xử lí bảng số liệu không thành thạo