* Nghĩa bóng: Đây chỉ là một cách nói bổ sung thêm về cách học chứ không đặt việc học bạn cao hơn việc học thầy.Bởi vừa học thầy vừa học hỏi thêm bạn, có như vậy mới có kiến thức đầy đủ.[r]
Trang 1KiÓm tra bµi cò
Hãy điền Đ (đúng) hoặc S (sai) vào các câu tục ngữ sau:
N Gió bấc thì hanh, gió nồm thì ẩm.
A Một nắng hai sương.
B Cơn đằng đông vừa trông vừa chạy.
C Rau nào sâu ấy.
D Mưa dây bão giật.
E Được voi đòi tiên
F Nước chảy đá mòn.
G Khoai đất lạ, mạ đất quen.
H Có chí thì nên.
I Nước mắt cá sấu.
K Một nong tằm là năm nong kén.
M Gieo gió, gặp bão.
Đ S
Đ
Đ S
Đ
S S
Đ Đ
Đ Đ
Trang 2KiÓm tra bµi cò
Tìm các câu tục ngữ tương ứng với các hình ảnh sau?
Trang 3Được mùa cau, đau mùa lúa.
Lúa lép
Cau sai
quả
HÕt giê
Trang 4Trăng quầng trời hạn, trăng tán trời mưa
HÕt giê
Trang 5HÕt giê
Tháng hai trồng cà, tháng ba trồng đỗ.
Trang 6HÕt giê
Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa.
Trang 7Tục ngữ về con người và xã hội
TiÕt 77
Trang 8Tiết 77:
TỤC NGỮ VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI
I Đọc – Chú thích
1 Đọc.
2 Chú thích: Sgk
II.Tìm hiểu văn bản
1.Kiểu văn bản
- Nghị luận
I Đọc – Chú thích
1 Đọc.
2 Chú thích: Sgk
II.Tìm hiểu văn bản
1.Kiểu văn bản
- Nghị luận
2.Bố cục
- Câu 1,2,3: Tục ngữ về
phẩm chất con người -Câu 4,5,6: Tục ngữ về học tập, tu dưỡng
-Câu 7,8,9: Tục ngữ về quan hệ ứng xử.
2.Bố cục
- Câu 1,2,3: Tục ngữ về
phẩm chất con người -Câu 4,5,6: Tục ngữ về học tập, tu dưỡng
-Câu 7,8,9: Tục ngữ về quan hệ ứng xử.
Trang 9của.
* Nghĩa đen:
- “mặt người”: con người, tình người,
giá trị con người.
- “mặt của” của cải, giá trị vật chất.
+ Nghệ thuật: so sánh đối lập ( mặt
người – mặt của; một ( ít ) – mười
(nhiều)); hoán dụ (mặt người :
người); nhân hóa (mặt của: của cải )
* Tác dụng: Nhân hoá: Tạo điểm nhấn
sinh động về từ ngữ và nhịp điệu.
- So sánh, đối lập: Khẳng định sự quí giá
của người so với của.
Câu 1: Một mặt người bằng mười mặt
của
* Nghĩa đen:
- “mặt người”: con người, tình người,
giá trị con người.
- “mặt của” của cải, giá trị vật chất.
+ Nghệ thuật: so sánh đối lập ( mặt
người – mặt của; một ( ít ) – mười
(nhiều)); hoán dụ (mặt người :
người); nhân hóa (mặt của: của cải )
* Tác dụng: Nhân hoá: Tạo điểm nhấn
sinh động về từ ngữ và nhịp điệu.
- So sánh, đối lập: Khẳng định sự quí giá
của người so với của.
*Nghĩa bóng: Lời khuyên người quí
hơn của.
- Khẳng định tư tưởng coi trọng giá trị của con người.
*Phê phán những trường hợp coi của
hơn người
*An ủi động viên những trường hợp
“của đi thay người”.
*Các câu khác:
- Người làm ra của chứ của không làm
ra người.
- Người sống hơn đống vàng.
- Lấy của che thân chứ không lấy thân che của…
*Nghĩa bóng: Lời khuyên người quí
hơn của.
- Khẳng định tư tưởng coi trọng giá trị của con người.
*Phê phán những trường hợp coi của
hơn người
*An ủi động viên những trường hợp
“của đi thay người”.
*Các câu khác:
- Người làm ra của chứ của không làm
ra người.
- Người sống hơn đống vàng.
- Lấy của che thân chứ không lấy thân che của…
Tiết 77:
TỤC NGỮ VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI
Trang 10Câu 2: Cái răng, cái tóc là góc con
người.
- Nghĩa đen: răng, tóc là một phần hình
thức con người.
- Nghĩa bóng: Những cái gì thuộc về hình
thức của con người đều thể hiện tính
tình, tư cách của người đó.
- Nhắc nhở mỗi người cần giữ gìn răng,
tóc của mình luôn sạch, đẹp.
- Sử dụng khi nhìn nhận, đánh giá,
phẩm bình con người qua một phần
hình thức (dáng vẻ bề ngoài) của
người đó
* Các câu khác
- Một yêu tóc bỏ đuôi gà
Hai yêu răng trắng như ngà dễ thương.
Câu 2 : Cái răng, cái tóc là góc con
người.
- Nghĩa đen: răng, tóc là một phần hình
thức con người.
- Nghĩa bóng: Những cái gì thuộc về hình
thức của con người đều thể hiện tính
tình, tư cách của người đó.
- Nhắc nhở mỗi người cần giữ gìn răng,
tóc của mình luôn sạch, đẹp.
- Sử dụng khi nhìn nhận, đánh giá,
phẩm bình con người qua một phần
hình thức (dáng vẻ bề ngoài) của
người đó
* Các câu khác
- Một yêu tóc bỏ đuôi gà
Hai yêu răng trắng như ngà dễ thương.
Câu 3: Đói cho sạch, rách cho thơm.
-Có vần, có đối: làm cho câu tục ngữ cân đối,
dễ thuộc, dễ nhớ.
- Nghĩa đen: Dù có đói vẫn phải ăn uống sạch
sẽ, chớ có ăn bẩn Dù rách vẫn phải ăn mặc cho sạch sẽ, giữ gìn cho thơm tho.
- Nghĩa bóng: Dù nghèo khổ, thiếu thốn cũng phải sống cho trong sạch, đừng vì nghèo túng mà làm điều xấu xa, tội lỗi.
- Phải giữ gìn phẩm giá của con người trong bất cứ hoàn cảnh nào.
- Sử dụng để tự khuyên mình và khuyên bảo
nhau khi gặp phải cảnh ngộ nghèo túng vẫn luôn giữ lòng tự trọng, phẩm giá của mình.
* Các câu khác
- Chết trong còn hơn sống đục.
- Giấy rách phải giữ lấy lề.
- No nên bụt, đói nên ma.
Câu 3: Đói cho sạch, rách cho thơm.
-Có vần, có đối: làm cho câu tục ngữ cân đối,
dễ thuộc, dễ nhớ.
- Nghĩa đen: Dù có đói vẫn phải ăn uống sạch
sẽ, chớ có ăn bẩn Dù rách vẫn phải ăn mặc cho sạch sẽ, giữ gìn cho thơm tho.
- Nghĩa bóng: Dù nghèo khổ, thiếu thốn cũng phải sống cho trong sạch, đừng vì nghèo túng mà làm điều xấu xa, tội lỗi.
- Phải giữ gìn phẩm giá của con người trong bất cứ hoàn cảnh nào.
- Sử dụng để tự khuyên mình và khuyên bảo
nhau khi gặp phải cảnh ngộ nghèo túng vẫn luôn giữ lòng tự trọng, phẩm giá của mình.
* Các câu khác
- Chết trong còn hơn sống đục.
- Giấy rách phải giữ lấy lề.
- No nên bụt, đói nên ma.
Tiết 77:
TỤC NGỮ VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI
Trang 11Câu 4: Học ăn, học nói, học gói,
học mở.
- 4 vế bổ sung cho nhau, điệp từ
(học), từ ngữ giản dị, gần gũi:
Vừa nêu cụ thể những điều
cần thiết mà con người phải
học, vừa nhấn mạnh tầm quan
trong của việc học.
- Phải học hỏi từ cái nhỏ cho đến
cái lớn.
* Khuyên về tinh thần học hỏi về
sự khéo léo trong cách ứng xử
và trong giao tiếp.
Câu 4: Học ăn, học nói, học gói,
học mở.
- 4 vế bổ sung cho nhau, điệp từ
(học), từ ngữ giản dị, gần gũi:
Vừa nêu cụ thể những điều
cần thiết mà con người phải
học, vừa nhấn mạnh tầm quan
trong của việc học.
- Phải học hỏi từ cái nhỏ cho đến
cái lớn.
* Khuyên về tinh thần học hỏi về
sự khéo léo trong cách ứng xử
và trong giao tiếp.
* Các câu khác -Chim khôn tiếng hót rảnh rang Người khôn ăn nói dịu dàng dễ nghe.
- Ăn trông nồi ngồi trông hướng.
- Ăn nên đọi, nói nên lời.
- Ăn có nhai, nói có nghĩ.
- Lời nói gói vàng.
- Lời nói chẳng mất tiền mua Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.
* Các câu khác -Chim khôn tiếng hót rảnh rang Người khôn ăn nói dịu dàng dễ nghe.
- Ăn trông nồi ngồi trông hướng.
- Ăn nên đọi, nói nên lời.
- Ăn có nhai, nói có nghĩ.
- Lời nói gói vàng.
- Lời nói chẳng mất tiền mua Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.
Trang 12Không thầy đố mày làm nên.
* Nghĩa đen:
- “không thầy”: Không có thầy dạy cho
mình học, không được sự dạy dỗ
bảo ban của thầy, của nhà trường.
- “đố mày”: Cách nói thách đố của dân
gian.
-“ Làm nên” : Chỉ sự thành đạt trong
cuộc đời.
* Nghĩa bóng: Khẳng định vai trò và
công ơn của thầy, nhắc nhở mọi
người phải nhớ đến công lao dạy
bảo của thầy.
Câu 5:
Không thầy đố mày làm nên.
* Nghĩa đen:
- “không thầy”: Không có thầy dạy cho
mình học, không được sự dạy dỗ
bảo ban của thầy, của nhà trường.
- “đố mày”: Cách nói thách đố của dân
gian.
-“ Làm nên” : Chỉ sự thành đạt trong
cuộc đời.
* Nghĩa bóng: Khẳng định vai trò và
công ơn của thầy, nhắc nhở mọi
người phải nhớ đến công lao dạy
bảo của thầy.
- Nhắc nhở không quên công
ơn dạy dỗ của thầy.
- Khi tìm thầy giỏi để thành đạt.
* Các câu khác:
- Muốn sang phải bắc cầu kiều
Muốn con hay chữ phải yêu lấy thầy.
- Nhất tự vi sư, bán tự vi sư.
Tiết 77:
TỤC NGỮ VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI
Trang 13- “không tày”: không bằng
* Nghĩa đen: Vì thầy chỉ có một còn
bạn thì có nhiều và luôn ở bên
ta, lại có quan hệ bình đẳng nên
gặp bạn sẽ dễ dàng hơn gặp
thầy, hỏi bạn dễ hơn hỏi thầy.
* Nghĩa bóng: Đây chỉ là một cách
nói bổ sung thêm về cách học
chứ không đặt việc học bạn cao
hơn việc học thầy.Bởi vừa học
thầy vừa học hỏi thêm bạn, có
như vậy mới có kiến thức đầy
đủ.
Câu 6: Học thầy không tày học bạn
- “không tày”: không bằng
* Nghĩa đen: Vì thầy chỉ có một còn
bạn thì có nhiều và luôn ở bên
ta, lại có quan hệ bình đẳng nên
gặp bạn sẽ dễ dàng hơn gặp
thầy, hỏi bạn dễ hơn hỏi thầy.
* Nghĩa bóng: Đây chỉ là một cách
nói bổ sung thêm về cách học
chứ không đặt việc học bạn cao
hơn việc học thầy.Bởi vừa học
thầy vừa học hỏi thêm bạn, có
như vậy mới có kiến thức đầy
đủ.
* Không chỉ học chữ, học kiến thức, còn học hỏi ở bạn những đức tính tốt, những kinh nghiệm tốt. Và học bạn cũng là đang thi đua với bạn.
- Phải tích cực chủ động trong học tập. Muốn học tốt phải mở rộng
sự học ra xung quanh. Nhất là liên kết sự học với bạn bè đồng nghiệp.
-lối nói so sánh.
*Lời khuyên: Đề cao vai trò và ý nghĩa của việc học bạn Đây là cách học tốt trong đời sống
* Không chỉ học chữ, học kiến thức, còn học hỏi ở bạn những đức tính tốt, những kinh nghiệm tốt. Và học bạn cũng là đang thi đua với bạn.
- Phải tích cực chủ động trong học tập. Muốn học tốt phải mở rộng
sự học ra xung quanh. Nhất là liên kết sự học với bạn bè đồng nghiệp.
-lối nói so sánh.
*Lời khuyên: Đề cao vai trò và ý nghĩa của việc học bạn Đây là cách học tốt trong đời sống
Trang 14Câu 7: Thương người như thể
thương thân.
* Nghĩa đen:Thương người:
tình thương dành cho người
khác; thương thân: tình
thương dành cho bản thân
* Nghĩa bóng: Nhấn mạnh đối
tượng cần sự đồng cảm,
thương yêu.
-Hãy cư xử với nhau bằng lòng
nhân ái và đức vị tha.
Câu 7: Thương người như thể
thương thân.
* Nghĩa đen:Thương người:
tình thương dành cho người
khác; thương thân: tình
thương dành cho bản thân
* Nghĩa bóng: Nhấn mạnh đối
tượng cần sự đồng cảm,
thương yêu.
-Hãy cư xử với nhau bằng lòng
nhân ái và đức vị tha.
Câu 8: Ăn quả nhớ kẻ trồng cây -Quả là hoa quả; cây là cây trồng sinh ra hoa quả; kẻ trồng cây là người trồng trọt, chăm sóc cây
để cây ra hoa kết trái.
- Nghĩa đen: Khi ăn quả phải nhớ đến công ơn người trồng và chăm bón cây đã cho ta quả ngọt.
-Nghĩa bóng: Khi được hưởng thụ thành quả nào thì ta phải nhớ đến công ơn của người đã gây dựng nên thành quả đó
Câu 8: Ăn quả nhớ kẻ trồng cây -Quả là hoa quả; cây là cây trồng sinh ra hoa quả; kẻ trồng cây là người trồng trọt, chăm sóc cây
để cây ra hoa kết trái.
- Nghĩa đen: Khi ăn quả phải nhớ đến công ơn người trồng và chăm bón cây đã cho ta quả ngọt.
-Nghĩa bóng: Khi được hưởng thụ thành quả nào thì ta phải nhớ đến công ơn của người đã gây dựng nên thành quả đó
Trang 15c. Câu 9:
Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.
- Một cây: chỉ sự đơn lẻ, ít ỏi.
Ba cây: chỉ sự liên kết, nhiều.
-Lối nói ẩn dụ: Chia rẽ thì yếu, đoàn
kết thì mạnh ; một người không
thể làm nên việc lớn, nhiều
người hợp sức lại sẽ giải quyết
được những khó khăn trở ngại
dù là to
c. Câu 9:
Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.
- Một cây: chỉ sự đơn lẻ, ít ỏi.
Ba cây: chỉ sự liên kết, nhiều.
-Lối nói ẩn dụ: Chia rẽ thì yếu, đoàn
kết thì mạnh ; một người không
thể làm nên việc lớn, nhiều
người hợp sức lại sẽ giải quyết
được những khó khăn trở ngại
dù là to
* Các câu khác:
- Đoàn kết thì sống, chia rẽ thì chết.
- Hơn nhau là bởi chữ đồng.
- Đoàn kết là sức mạnh vô địch.
- Thuận vợ thuận chồng, biển đông tát cạn.
* Các câu khác:
- Đoàn kết thì sống, chia rẽ thì chết.
- Hơn nhau là bởi chữ đồng.
- Đoàn kết là sức mạnh vô địch.
- Thuận vợ thuận chồng, biển đông tát cạn.
Tiết 77:
TỤC NGỮ VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI
Trang 16III Tổng kết:
1. Nghệ thuật:
- Sử dụng cách diễn đạt
ngắn gọn, cô đúc.
- Sử dụng các phép so
sánh, ẩn dụ, đối, điệp
từ, ngữ…
- Tạo vần, nhịp cho câu văn
dễ nhớ, dễ vận dụng.
III Tổng kết:
1. Nghệ thuật:
- Sử dụng cách diễn đạt
ngắn gọn, cô đúc.
- Sử dụng các phép so
sánh, ẩn dụ, đối, điệp
từ, ngữ…
- Tạo vần, nhịp cho câu văn
dễ nhớ, dễ vận dụng.
2. Ý nghĩa văn bản:
Không ít câu tục ngữ là những kinh nghiệm quý báu của nhân dân ta về cách sống, cách đối
nhân xử thế.
2. Ý nghĩa văn bản:
Không ít câu tục ngữ là những kinh nghiệm quý báu của nhân dân ta về cách sống, cách đối
nhân xử thế.
Tiết 77:
TỤC NGỮ VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI
Trang 171 Chọn đáp án đúng : Tục ngữ về con người xã hội được hiểu theo những nghĩa nào?
a Cả nghĩa đen và nghĩa bóng
b Chỉ hiểu theo nghĩa đen
c Chỉ hiểu theo nghĩa bong
d Cả a, b, c đều sai
2 Nối nội dung cột A với nội dung cột B đề được một nhận định đúng:
1 Chọn đáp án đúng : Tục ngữ về con người xã hội được hiểu theo những nghĩa nào?
a Cả nghĩa đen và nghĩa bóng
b Chỉ hiểu theo nghĩa đen
c Chỉ hiểu theo nghĩa bong
d Cả a, b, c đều sai
2 Nối nội dung cột A với nội dung cột B đề được một nhận định đúng:
Dưới hình thức nhận
xét, khuyên nhủ, tục
ngữ về con người và
xã hội truyền đạt rất
nhiều bài học về cách
1 nhìn nhận các quan hệ giữa con người với tự nhiên.
2 nhìn nhận giá trị con người trong cách học, cách sống và cách ứng xử hang ngày.
3 nhận biết các hiện tượng thời tiết.
Trang 18Tỡm những cõu tục ngữ đồng nghĩa và trỏi nghĩa.
Cõ
u Đụ̀ng nghĩa Trỏi nghĩa
1
2
3
4
7
8
- Người sống hơn đống vàng
- Người là vàng, của là ngói
- Người ta là hoa đất
- Chết vinh cũn hơn sống nhục
- Chết đứng cũn hơn sống quy
- Chết trong cũn hơn sống ngoài
- Ăn trụng nồi, ngồi trụng hướng
- Núi hay cũn hơn hay núi
- Bõ̀u ơi thương…
- Chị ngó em nõng
- Lỏ lành đùm lỏ rỏch
- Uống nước nhớ nguồn
- Uụng nước nhớ kẻ trồng cõy
- Chỏy nhà hàng xúm bỡnh chõn như vại
- Thân trâu trâu lo, thân bò bò liệu
- Ăn chỏo đỏ bỏt
- Ăn cõy tỏo rào cõy sung
- Đ ợc chim bẻ ná, đựơc cá quên nơm
- Của trọng hơn người
- Đói ăn vụng túng làm liều
Trang 19HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Häc thuéc ghi nhí SGK
- N¾m ch¾c néi dung, h×nh thøc nghÖ thuÇt cña chÝn c©u tôc ng÷
- ChuÈn bÞ bµi: “Rót gän c©u” :
+ §äc vÝ dô
+ T×m c¸c thµnh phÇn c©u bÞ rót gän + T¸c dông cña viÖc rót gän c©u