Giới thiệu bài: Văn nghị luận bao giờ cũng nhằm mục đích hướng tới giải quyết một vấn đề cụ thể mà thực tế cuộc sống đặt ra, đồng thời cũng để xác lập cho người đọc người nghe một tư tưở[r]
Trang 1Ngày soạn : Thứ 7/2/1/2010
Tuần 20: Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất
Khái quát truyện dân gian Thanh hoá
Tìm hiểu chung về văn nghị luận
Tiết 73: Văn bản:Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất
A Mục tiêu cần đạt :
1 Kiến thức : Hiểu được sơ lược khái niệm về tục ngữ, nội dung từ một số hình thức
nghệ thuật và ý nghĩa của 8 câu tục ngữ trong văn bản
- Thuộc lòng những câu tục ngữ trong văn bản
- Tích hợp với tiếng Việt ở bài ôn tập tiếng việt, với phần TLV ở bài: Tìm hiểu
chung về văn NL
2 Kỹ năng: Phân tích nghĩa đen và nghĩa bóng của tục ngữ
3 Thái độ: Vận dụng tục ngữ trong nói và viết hàng ngày
B Chuẩn bị: Giáo viên : Bảng phụ
Tài liệu tham khảo Học sinh : Soạn bài, làm bài tập, học thuộc lòng tục ngữ
C Tổ chức các hoạt động dạy học:
1 Giáo viên ổn định những nề nếp bình thường
2 Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh
3 Giới thiệu bài: Tục ngữ là một thể loại văn học dân gian.Nó được ví là kho báu
của KN và trí tuệ dân gian,là “ Túi không dân gian vô tận”.Tục ngữ là thể loại triết
lý, nhưng đồng thời cũng là cây đời xanh tươi Tục ngữ có nhiều chủ đề.Tiết học này
giải thích 8 câu tục ngữ cho chủ đề về thiên nhiên và lao động sản xuất
Hoạt động của thầy và trò Nội dung chính cần đạt
Hoạt động 1:
GVhướng dẫn học sinh đọc văn bản
và chú thích
? Em hiểu thế nào là tục ngữ ?
HS phát biểu, gv kết luận, lấy dẫn
chứng minh hoạ
GV đọc mẫu,học sinh đọc
I Tìm hiểu chung
1 Khái niệm về tục ngữ:
- Tục ngữ là 1 câu nói có đặc điểm: gắn gọn, bền vững, có h/ả và nhịp điệu và dễ nhớ
- Diễn đạt những kinh nghiệm của ND
- Tục ngữ thường có nghĩa đen, hoặc có cả
nghĩa bóng
2.Đọc
3 Giải nghĩa từ khó Mau, ráng, thục, thì
Trang 2Giáo viên: Hoàng Thị Hảo 167
Hoạt động 2:
? Phân loại chủ đề của 8 câu TN
HS đọc câu 1
? Em hãy chỉ ra biện pháp nghệ
thuật
? Em có nhận xét gì về vần, nhịp
trong câu tục ngữ
? Tác dụng của biện pháp nghệ
thuật ấy
? Bài học được rút ra từ ý nghĩa của
câu tục ngữ này là gì
Học sinh đọc câu 2
Kết hợp khi tìm hiểu từng câu cụ thể
II Tìm hiểu chi tiết
Câu 1: “ Đêm ………….tối”
- Nghệ thuật: phép đối : Đêm – ngày Tháng năm- tháng mười, sáng – tối
- Nói quá
Làm nổi bật sự trái ngược tính chất đêm – ngày giữa mùa hạ với mùa đông
Sử dụng thời gian làm việc sao cho phù hợp với thời tiết mỗi mùa
Câu 2: “ Mau sao ……thì mưa”
? Câu này nêu nhận xét về hiện
? Từ mau, vắng ở đây đồng nghĩa
nắng Trời ít sao sẽ mưa
? Kinh nghiêm được đúc kết từ hiện
tượng này
Trông sao, đoán thời tiết nắng mưa
? Em có nhận xét gì về nghệ thuật
? Đọc câu tục ngữ nãy sẽ giúp em
điều gì ?
HS đọc câu tục ngữ số 3 HS thảo
luận nhóm, đại diện trình bày
? Em hiểu ráng mỡ gà là gì?
? Kinh nghiệm được đúc kết từ hiện
tượng này là gì
GV liên hệ với thực tế
Con người có ý thức nhìn sao để dự đoán thời tiết chủ động công việc hôm sau
Câu 3: Ráng mỡ gà…….giữ
- Ráng mỡ gà: sắc vàng màu mỡ gà xuất hiện
ở phía chân trời điềm báo sắp có bão phải
lo giữ nhà tránh nhưng thiệt hại do bão gây ra
? Trông kiến để đoán lụt
Điều này cho thấy đặc điểm nào của
kinh nghiệm dân gian quan sát tỉ mỉ những biểu hiện nhỏ nhất trong thiên nhiên để đưa ra nhận xét to lớn
Trang 3? Bài học rút ra ở đây là gì Nhân dân có ý thức dự đoán lũ lụt từ
nhiều hiện tượng thiên nhiên để chủ động phòng chống
* Tóm lại 4 câu tục ngữ vừa tìm
hiểu có đặc điểm gì chung? * Tục ngữ đúc kết kinh nghiệm về thời gian, thời tiết, bão lụt, cho thấy phần nào cuộc
sống vất vả, thiên nhiên khắc nghiệt ở đất nước Việt Nam
của đất nước với con người
? Em có nhận xét gì về hình thức
diễn đạt của câu tục
Hình thức: ngắn gọn, dễ nghe, dễ nhớ
? Kinh nghiệm sản xuất được rút ra
? Cơ sở thực tiễn của kinh nghiệm
nêu trong câu tục ngữ này là gì?
? Giá trị của câu tục ngữ này là gì?
- Cơ sở: giá trị kinh tế thực tế của các nghề
giúp con người khai thác tốt điều kiện hoàn cảnh tự nhiên để tạo ra của cải vật chất
HS đọc câu tục ngữ số 7
? Các chữ: Nhất, nhì, tam, tứ có
nghĩa là gì?
? Điều đó chứng tỏ câu tục ngữ này
nói tới điều gì ?
Câu 7: Nhất nước……tứ giống
- Thứ nhất là nước, thứ 2 là phân, thứ 3 là chuyên cần, thứ tư là giống
Các yếu tố của nghề trồng lúa
từng yếu tố trong nghề trồng lúa, dễ nói, nhớ
yếu tố thì lúa tốt, mùa màng bồi thụ
HS đọc câu tục ngữ số
? Nghĩa của thì và thục
Câu 8: Nhất thì, nhì thục
- Thì: Thời vụ
- Thu: đất canh tác
? Kinh nghiệm được đúc kết trong
câu tục ngữ này là gì? thời vụ, đất đai Trong đó yếu tố thời vụ là Trong trồng trọt, cần đảm bảo hai yếu tố
quan trọng hàn đầu
? Hình thức câu tục ngữ có gì đặc Ngắn gọn, đối xứng thông tin nhanh, dễ
Trang 4Giáo viên: Hoàng Thị Hảo 169
biệt ? Tác dụng
Giáo viên liên hệ
Hoạt động 3:
? Nêu nội dung và nghệ thuật của các
câu tục ngữ ?
Học sinh đọc ghi nhớ SGK
Giáo viên cho HS làm bài tập
Học sinh thảo luận nhóm GV cho
các nhóm cử đại diện trình bày, gv
nhận xét, kết luận
nói, dễ nghe, dễ nhớ
III Tổng kết
1.Nội dung: Những kinh nghiệm đúc kết từ các hiện tượng thiên nhiên và lao động sản xuất đã cho thấy người dân lao động nước ta
có những khả năng nổi bật nào
Để kinh nghiệm đó dễ nói, dễ truyền bá, dân gian đã tạo ra câu tục ngữ có cách diễn đạt
độc đáo như thế nào
2 Nghệ thuật: Vần lưng, đối( hình thức-nội dung), giàu hình ảnh, lập luận chặt chẽ
IV Luyện tập
Tục ngữ lao động sản xuất và thiên nhiên còn có ý nghĩa gì trong cuộc sống hôm nay
D Hướng dẫn học ở nhà
Học sinh làm bài tập:
Sưu tầm những câu tục ngữ có nội dung như trên
Đọc bài đọc thêm
Chuẩn bị bài tiếp theo
Điều chỉnh đánh giá kế hoạch
Trang 5
Ngày soạn : Thứ 2/4/1/2010
Tiết 74 Chương trình địa phương
Khái quát truyện dân gian thanh hoá
A Mục tiêu cần đạt:
- Nắm được những thể loại và đặc điểm của truyện dân gian Thanh Hoá và những
đóng góp riêng của truyện dân gian Thanh Hoá với Văn học dân gian Việt Nam
- Tăng thêm hiểu biết và tình cảm gắn bó với địa phương quê hương mình
B Chuẩn bị: Giáo viên: Bảng hệ thống Truyện dân gian Thanh Hoá
Học sinh : Soạn bài, hệ thống thể loại
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy – học
1 Giáo viên ổn định những nề nếp bình thường
2 Kiểm tra bài cũ:? Đọc thuộc lòng các bài ca dao Thanh Hoá?
Kiểm tra việc chuẩn bị bài của HS
3 Giới thiệu bài: Từ câu hỏi kiểm tra bài cũ giáo viên chuyển tiếp giới thiệu vào bài
mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung chính cần đạt
Hoạt động 1:
HS đọc phần 1, HS làm việc độc lập trả
lời câu hỏi, lớp nhận xét, bổ sung
? Nêu các thể loại truyện dân gian
Thanh Hoá?
? Nêu những đặc điểm truyện dân gian
Thanh Hoá? HS làm việc độc lập, trả lời
câu hỏi, lớp nhận xét, giáo viên kết
luận
I Thể loại và đặc điểm truyện dân gian Thanh Hoá
1 Thể loại:
- Sử thi
- Truyện về sự hình thành núi sông, ruộng
đồng
- Truyện cổ tích
- Truyện thơ
- Tuyện ngụ ngôn
- Truyện cười, giai thoại
2 Đặc điểm
a Những truyện thần thoại chung của cả
nước đều được lưu hành ở Thanh Hoá
nhưng khuynh hướngcủa người xứ T là
địa phương hoá các thần thoại, thần tích(
Hà Trung có cồn Ông Thánh - Thánh Gióng, Quảng Xương có chuyện Mỵ Châu Trọng Thuỷ và An Dương Vương,
Đẻ đất đẻ nước ở các huyện miền núi Thanh Hoá)
b Một số cổ tích của xứ Thanh đã đi vào
Trang 6Giáo viên: Hoàng Thị Hảo 171
Hoạt động 2:
Học sinh đọc mục II
Học sinh làm việc theo nhóm, đại diện
trả lời, lớp nhận xét, bổ sung, giáo viên
kết luận
? Nêu những đóng góp riêng của truyện
dân gian Thanh Hoá đối với Văn học
dân gian?
? Vị trí của các truyện cổ và những đặc
sắc riêng của các truyện cổ Thanh Hoá?
kho tàng chung của dân tộc( Mai An Tiêm, Phương Hoa, Từ Thức)
c Truyện cười( Nhất là truyện TRạng Quỳnh) là đóng góp lớn của truyện dân gian Thanh Hoá
d.Truyện thơ của các dân tộc thiểu số cũng góp phần vào truyện dân gian cả
nước( Truyện Nàng Nga - Hai Mối, Khăm Panh
II Những đóng góp riêng của truyện dân gian Thanh Hoá với văn học dân gian Việt Nam.
1 Văn học dân gian các dân tộc thiểu số Thanh Hoá là một kho tàng quý báu
a Hai dân tộc có số người đông nhất và cư trú trên địa bàn rộng nhất ở Thanh Hoá
là người Mường và người Thái cũng là hai dân tộc đã bảo lưu được những pho sử thi đồ sộ, những truyên thơ và những bản tình ca như: Đẻ đất đẻ nước, Nàng Nga - Hai Mối của dân tộc Mường và Tooi ặm
đìn, Khanh Panh của dân tộc Thái
b Đó là những tác phẩm có giá trị về nhiều mặt: phản ánh sự phát triển tư duy, phát triển văn hoá chung của dân tộc ta.Tình yêu và khát vọng chiến thắng giặc ngoại xâm
2 Truyện cổ Thanh Hoá có vị trí quan trọng và đặc sắc riêng trong kho tàng truyện cổ
a Mai An Tiêm góp phần hoàn chỉnh hệ thống truyền thuyết dựng nước thời quốc gia Văn Lang- Âu Lạc Truyên không chỉ giải thích nguồn gốc một sản vật, tinh thần lạc quan mà còn thể hiện sức sáng tạo, khai mở văn hoá biển đảo của cha ông
b Truyên Phương Hoa hoàn thiện vẻ đẹp tài năng, trí tuệ, tình cảm và bản lĩnh của người phụ nữ Việt Nam
c Truyện Trạng Quỳnh là vũ khí sắc bén nhất trong đấu tranh xã hội Là đỉnh cao của thể loại truyện cười Bỉ ở đây tập trung cao độ thông minh, tài trí, sâu sắc, bản lĩnh
Trang 7Hoạt động 3:
HS thảo luận
? Những dấu ấn Thanh Hoá trong kho tàng
truyện dân gian
? Kể lại một số truyện dân gian Thanh
Hoá
của đầu óc phê phán khi dựng nên một cuộc đời, một con người bằng năng lực thật sự đương đầu với các thế lực thống trị
từ thấp đến cao nhất đối diện vấn đề của con người và xã hội- những thói hư tật xấu
Giao tiếp ngang hàng sòng phẳng với các tài năng, trí tuệ tiêu biểu đương thời
c Hệ thống truyền thuyết, giai thoại về Lê Lợi và Khởi nghĩa Lam Sơn là đỉnh cao chứng tỏ vai trò của VHDG trong sự nghiệp giữ nước
III Luyện tập
1 Truyện dân gian Thanh Hoá mang đậm dấu ấn Xứ Thanh( tên địa danh, con người,
sự việc) và mang đậm sắc riêng đóng góp vào kho tàng truyện dân gian Việt Nam
2 Kể lại truyện Từ Thức, Ông Bưng, Truyện Trạng Quỳnh các truyện dân gian hoặc ở địa phương
D Hướng dẫn học bài ở nhà.
- Nắm thể loại, đặc diểm, đóng góp của truyện dân gian Thanh Hoá
- Sưu tầm truyện dân gian ở địa phương
- Chuẩn bị bài 3: Truyện Phương Hoa
Điều chỉnh đánh giá kế hoạch
Trang 8
Giáo viên: Hoàng Thị Hảo 173
Ngày soạn : Thứ 2/4/1/2010
Tiết 75-76: Tìm hiểu chung về văn nghị luận
A Mục tiêu cần đạt :
1 Kiến thức:
- Bước đầu làm quen với kiểu văn bản mới
- Hiểu được yêu cầu nghị luận trong đời sống là phổ biến và rất cần nắm được đặc
điểm chung của văn nghị luận
2 kĩ năng: Nhận biết văn bản nghị luận khi đọc sách, báo, chuẩn bị để tìm hiểu kỹ
hơn về kiểu văn bản quan trọng này
3 Thái độ : Có ý thức tốt vận dụng văn nghị luận trong đời sống hàng ngày
B Chuẩn bị: Giáo viên : Bảng phụ
Một số kỹ năng nâng cao Tập làm văn 7 Học sinh : Soạn bài, làm bài tập
C Tổ chức các hoạt động dạy- học:
1.giáo viên ổn định những nề nếp bình thường
2 Kiểm tra bài cũ: Gv kiểm tra sự chuẩn bị của HS
3 Giới thiệu bài mới : Giáo viên giới thiệu vào bài bằng cách nêu nhu cầu văn nghị
luậnđể vào bài
Hoạt động của thầy và trò Nội dung chính cần đạt
Hoạt động 1:
GV nêu câu hỏi như mục 1a để học sinh
thảo luận
? Trong cuộc sống em có thường gặp
các vấn đề như: vì sao con người cần
phải có bạn bè?
Học sinh nêu thêm các câu hỏi khác về
những vấn đề tương tự
VD: Vì sao em thích đọc sách?
- Làm thế nào để học giỏi môn văn
- Câu tục ngữ chọn bạn mà chơi có ý
nghĩa gì?
I Tìm hiểu nhu cầu nghị luận và văn bản nghị luận
1 Nhu cầu nghị luận trong đời sống:
- Thường gặp các vấn đề trên
đời sống hàng ngày, cần phải tìm cách giải quyết
? Để giải quyết các vấn đề trên có thể
dùng kiểu văn bản như miêu tả, tâm sự
biểu cảm được không? Vì sao?
- Không thể mà chỉ có văn bản nghị luận mới giúp ta hiểu rõ ràng vấn đề được
Trang 9( gv lấy một vd cụ thể )
? Những loại văn bản nghị luận mà em
biết trong đời sống( đài phát thanh, vô
tuyến truyền hình, báo chí)
* Văn bản nghị luận thường gặp: xã luận, bình luận thời sự, bình luận thể thao…
? Vậy, theo em thế nào là văn bản nghị
luận
Gọi một học sinh đọc văn bản
Cả lớp chuẩn bị thảo luận
? Bác Hồ viết bài này nhằm mục đích
gì? Để thực hiện mục đích ấy bài viết
nêu ra những ý kiến nào? Những ý kiến
ấy diễn đạt thành những luận điểm nào?
? Tìm câu văn mang luận điểm
? Vậy, với các mục đích trên người
viết có thể thực hiện bằng việc kể
chuyện, biểu cảm miêu tả được không?
vì sao?
? Văn nghị luận có đặc điểm gì?
-> Văn bản nghị luận là một văn bản
được nói (viết) nhằm nêu ra và xác lập cho người đọc, người nghe một tư tưởng, một vấn đề nào đó Văn nghị luận phải
có luận điểm rõ ràng, lý lẽ và dẫn chứng xác thực
2 Đặc điểm chung của văn bản nghị luận
* Đọc văn bản: Chống nạn thất học
* Đối tượng Bác hướng tới toàn thể nhân dân Việt Nam
* Mục đích: Chống giặc dốt 1 trong 3 thứ giặc nguy hại đến cách mạng tháng 8
* Luận điểm:
- Nâng cao dân trí cấp tốc
* Lý lẽ:
- Chính sách ngu dân của thực dân pháp, làm cho nhân dân ta mù chữ, lạc hậu, dốt nát
- Phải biết đọc viết thì mới có kiến thức
để tham gia xây dựng nước nhà
- Làm cách nào để nhanh chóng biết chữ
- Góp sức vào bình dân học vụ
- Đặc biệt phụ nữ càng cần phải học
- Thanh niên cần sốt sắng giúp đỡ
- Công việc ấy quan trọng, to lớn, nhất
định làm được ( tạo niềm tin cho người
đọc ) rất thuyết phục
-> Các loại văn bản ấy không thể thực hiện được một cách đầy đủ, rõ ràng đầy sức thuyết phục như văn nghị luận được
* Văn nghị luận xác lập cho người đọc, người nghe một tư tưởng quan điểm nào
đó
* Văn nghị luận phải có đặc điểm rõ ràng, có lý lẽ dẫn chứng thuyết phục
Trang 10Giáo viên: Hoàng Thị Hảo 175
Học sinh đọc ghi nhớ
Hoạt động 3:
Học sinh đọc văn bản và nhận diện văn
bản?
Giáo viên hướng dẫn học sinh làm bài
tập theo SGK
Trả lời câu hỏi ở SGK
Giáo viên cho học sinh đọc yêu cầu bài
tập 2 Học sinh làm việc theo nhóm, đại
diện trình bày, lớp nhận xét, bổ sung, giáo
viên kết luận
- Đó có phải là văn bản nghị luận
không? Vì sao?
- Vấn đề nêu ra và giải quyết là gì?
Giáo viên cho học sinh đọc yêu cầu bài
tập 3 HS làm việc độc lập, trả lời câu hỏi
* Những tư tưởng quan điểm trong văn nghị luận phải hướng tới giải quyết những vấn đề đặt ra trong xã hộithì mới
có ý nghĩa
-> ghi nhớ ( SGK)
II Luyện tập
Bài 1:
a, Đây là một văn bản nghị luận vì:
Vấn đề nêu ra để bàn luận và giải quyết
là một vấn đề xã hội: Cần tạo ra thói quen tốt trong đời sống xã hội, lối sống
về đạo đức
Để giải quyết vấn đề trên tác giả đã sử dụng nhiều lý lẽ lập luận và dẫn chứng
để trình bày
b, Tác giả đề xuất ý kiến: Cần phân biệt thói quen tốt và thói quen xấu … cần tạo thói quen tốt và khắc phục thói quen xấu
Những câu văn : có thói quen tốt và thói quen xấu ….cho xã hội lý lẽ
Dẫn chứng khá phong phú linh hoạt , thuyết phục
Luôn so sánh thói quen tốt – xấu để nhắc nhở con người khẵc phục thói quen xấu để thành người tốt
- Đây là vấn đề rất thực tế của xã hội tán thành với ý kiến trên cần xây dựng phong trào xây dựng nếp sống văn minh ở moị nơi
Bài 2: GV kiểm tra điểm văn nghị luận
do học sinh sưu tầm; lưu ý các vấn đề
Bài 3: Nhận diện và tìm hiểu văn bản Hai biển hồ
Đây là văn bản nghị luận được trình bày một cách gián tiếp hình ảnh, bóng bẩy và