BÀI GIẢNG LỊCH SỬ NGÀNH DƯỢC

LỊCH SỬ NGÀNH Y DƯỢC LỊCH SỬ NGÀNH DƯỢC THẾ GIỚI Ấn Độ ➢Ngành dược Ấn Độ đã phát triển rực rỡ và có ảnh hưởng đến 1 số nước như: Tây Tạng, Trung Á, Đông Dương, Indonesia, 1 số vùng ở Tru

Trang 1

DƯỢC XÃ HỘI HỌC

LỊCH SỬ NGÀNH Y DƯỢC

Trang 2

MỤC TIÊU

1 Hiểu được qui luật chung của sự phát triển ngành

dược thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng.

2 Trình bày được các giai đoạn phát triển của ngành

dược thế giới và ngành dược Việt Nam

3 Giải thích được ý nghĩa của một số dấu hiệu, biểu

tượng được dùng như thể hiện sự tiếp nối giữa quá khứ và hiện tại trong ngành dược.

Trang 3

NỘI DUNG

LỊCH SỬ NGÀNH DƯỢC THẾ GIỚI LỊCH SỬ NGÀNH DƯỢC VIỆT NAM

Trước công nguyên

Công nguyên

… 3 2 1

1 2 3 …

Chúa Jesus được sinh ra

Trang 4

Hypocrate (460-370 TCN)

Ai là ông

tổ của ngành dược Việt Nam?

Ai là ông

tổ của ngành Y Việt Nam?

Hải Thượng Lãn Ông

Lê Hữu Trác 1721-1791

Trang 5

Nguồn gốc-sự khác biệt giữa biểu tượng của ngành dược và biểu tượng của ngành y?

Ý nghĩa!

Trang 6

➢ GIAI ĐOẠN 4 : TỪ THẾ KỶ 9,10 -THẾ KỶ 11,12

➢ GIAI ĐOẠN 5: THẾ KỶ 11,12 -THẾ KỶ 14,15 = thời kỳ thực nghiệm

➢ GIAI ĐOẠN 6: TỪ THẾ KỶ 14,15 -THẾ KỶ 18,19 ( chuyển sang nền văn minh phương Tây)

➢ GIAI ĐOẠN 7 : TỪ THẾ KỶ 19,20 ĐẾN NAY

Trang 7

Thời kỳ bản năng

Trang 8

Kiến thức y dược : những kỹ năng

phân biệt dược liệu có tác dụng

trị bệnh và dược liệu có độc tính

Những hình khắc trên đá mô tả các dạng thuốc giống thuốc bột, viên hoàn, thuốc nước, cao dán…

Trang 9

GIAI ĐOẠN 3:

Phát triển mạnh: quân sự, kinh tế, chính trị, văn hóa, y tế…

Đây là 1 giai đoạn phát triển rực rỡ của xã

hội loài người với 1 số nền văn minh sớm

Trang 10

➢ “Bản thảo” của Thần Nông

➢ “Nội kinh” của Hoàng đế

➢ “Bản thảo cương mục” của Lý Thời Trân

TỪ THẾ KỶ THỨ 5, THỨ 4 TCN ĐẾN THẾ KỶ 9, THỨ 10 SCN = thời kỳ Hi – La

GIAI ĐOẠN 3:

Trang 11

GIAI ĐOẠN 3:

“Thần Nông bản thảo kinh”

Trang 12

Rất giỏi về châm cứu

Sáng kiến thay những mũi kim châm đábằng những mũi kim châm kim loại

Các danh y

Hoàng đế

GIAI ĐOẠN 3:

“Nội kinh”

Trang 14

Các chuyên gia thảo mộc

dạy Lý Thời Trân về các loại

cây trong vùng

(Bưu thiếp năm 1988, Thiên Tân, Trung Quốc)

Trang 15

BIỂN THƯỚC TRƯƠNG TRỌNG CẢNH

Trang 16

Nền Y học Trung Hoa

Trang 17

LỊCH SỬ NGÀNH DƯỢC THẾ GIỚI

Ấn Độ

➢Ngành dược Ấn Độ đã phát triển rực rỡ và có ảnh hưởng

đến 1 số nước như: Tây Tạng, Trung Á, Đông Dương,

Indonesia, 1 số vùng ở Trung Quốc và Nhật

➢Tài liệu quý thời này còn lưu lại: Tập Védas

➢Nguồn dược liệu rất phong phú:

✓ Dùng làm gia vị: tỏi, tiêu, đại hồi…

✓ Dùng làm thuốc: thực vật, động vật và khoáng vật :Hg,borax, phèn, rắn, hải ly,…

➢Các phương pháp trị bệnh rất hiệu quả đặc biệt là phươngpháp trị rắn cắn

GIAI ĐOẠN 3:

Trang 19

LỊCH SỬ NGÀNH DƯỢC THẾ GIỚI

Ai Cập

Ai Cập đã có 1 nền văn minh chói

sáng và rất sớm trên thế giới, trải

qua nhiều cuộc chiến tranh, các tài

liệu quý giá của thời đại này đã bị

thất lạc và không còn tồn tại bao

nhiêu.

GIAI ĐOẠN 3:

Thần chim ưng Thần Horus

Trang 20

Thần chim ưng Thần Horus

Trang 21

Xúc giác

½: khứu giác

¼: thị giác1/8: não1/16: thính giác 1/32: vị giác

1/64: xúc giác

Trang 22

RX=Rp=Récipe= hãy dùng toa thuốc này như sau

Trang 23

GIAI ĐOẠN 3:

Trang 25

Sử thi Illiad và Odysse

Y học cổ đại của Hy Lạpgắn liền nhiều truyềnthuyết

Theo đó, trước khi đượcphong thần y học,

Asklépios/ Esculape làvua của xứ Thessalie, là

1 thầy thuốc giỏi

Trang 26

sử thi Iliad và Odyssey

Trang 27

27

Trang 28

Á Thần-thần y

Asklépios/Esculape

Trang 29

▪ Công chúa Hygie & Rắn thần Epidaure

▪ Hygiene (vệ sinh)→môn Vệ sinh học

Trang 30

Công chúa Hygie & Rắn thần Epidaure

Trang 31

➢ Cái bát: là bát đựng thuốc của công chúa Hygie

➢ Con rắn: là thần Epidaure tượng trưng cho sự

khôn ngoan và thận trọng (rắn và chó là 2 loài vật

thiêng được khắc trong các đền thờ)

❖ Ý nghĩa: khôn ngoan và thận trọng

GIAI ĐOẠN 3:

Biểu tượng ngành dược cũng xuất phát từ truyền thuyết Hy Lạp cổ đại :

Trang 33

LỊCH SỬ NGÀNH DƯỢC THẾ GIỚI GIAI ĐOẠN 3:

Symbols Associated with Pharmacy

Trang 34

DANH Y

➢ Thời kỳ này có nhiều thầy thuốc giỏi được ghi danh vào ngành Y dược thế giới, đặc biệt là

Hyppocrate Ông đã biết rất nhiều sách thuốc và

đã thâu nhận rất nhiều học trò để truyền bá kiến thức y học.

➢ Ông đã để lại nhiều tài liệu y học rất quý, đặc biệt là cuốn “từ điển bách khoa y học ” còn có giá trị cho đến tận thế kỷ 17.

➢ Do có những cống hiến to lớn nên ông được nhân loại tôn vinh là tổ sư của ngành Y thế giới.

➢ Trong giai đoạn này người thầy thuốc còn kiêm nhiệm cả 2 việc: vừa kê đơn vừa bốc thuốc

Trang 35

GIAI ĐOẠN 3:

Trang 36

Đã viêt cuốn “Dược liệu học”

gồm 5 quyển được các thầy thuốc Hy Lạp, La Mã tham khảo mãi cho đến thời kỳ Phục Hưng

Dioscoride gốc Hy Lạp

Trang 37

✓ Được tôn vinh là tổ sư ngành dược thếgiới và tên ông được đặt cho môn bàochế học: pharmacie gallénique

Tuy nhiên gđ này Y-Dược vẫn chưa tách ra

Trang 38

áp dụng luật lệ về vệ sinh và biệt trú rất gắt gao

Moise

Y học Do Thái đã chấm dứt với kỷ nguyên của thiên chúa giáo, nhưng có điều vĩ đại là sự toàn thịnh của nền y tế công cộng ở quốc gia bé nhỏ này cách đây mấy ngàn năm

Trang 39

❑ Người bệnh đã tin thầy thuốc nhiều hơn cúng bái

❑ Số bệnh nhân ngày càng đông→Người thầy thuốc khôngcòn đủ thời gian để vừa kê đơn, vừa pha chế→cần nhữngtrợ thủ:

➢ Pigmentarius: trợ thủ bào chế thuốc

➢ Apothicaire: chuyên đi thu hái dược liệu

❑ Đây chính là tiền thân nghề nghiệp của người dược sĩ hiện

nay, với 2 chức năng có chuyên môn kỹ thuật về bào chếthuốc và biết kinh doanh thuốc

❑ Giai đoạn này đánh dấu bước đầu sự tách ra của ngành dược khỏi ngành y

Trang 40

❖ Đóng góp to lớn của người Ả Rập cho ngành dược:

➢ Hoàn chỉnh các kiến thức về môn Bào chế

➢ Đầu TK 12 cho thành lập cơ quan thanh tra về dược phẩm đầu tiên trên thế giới.

❖ Thuật giả kim , tìm thuốc trường sinh bất tử và

thuốc trị bách bệnh Đây là giai đoạn đen tối của ngành dược

Trang 41

Ở Ả Rập, thời bấy giờ, các nhà học giả ai cũng đều thích y học và thuật giả kim Với mục đích đi tìm thuốc trường sinh và thuốc trị bách bệnh, ai cũng muốn độc quyền công thức, từ đó các nhà luyện đan

đã sinh ra bí hiểm, đố kỵ và dẫn đến thất truyền.

Đây là gia đoạn đen tối của ngành dược.

Mặc dù thất bại trong việc tìm thuốc trường sinh

nhưng quá trình tìm kiếm này cũng đã làm phong phú thêm kiến thức và thực nghiệm trong lĩnh vực hóa dược

THẾ KỶ 11,12 ĐẾN THẾ KỶ 14,15 = thời kỳ thực nghiệm

Trang 43

▪ Ông là cha đẻ của ngành độc học.

▪ Là người đầu tiên dùng hóa chất đểđiều trị, ông dùng cồn thuốc phiệntiêm để giảm đau

→việc dùng hóa chất ngày càng đượcphát triển

Paracelse (1493-1541)

Trang 44

➢ Từ thế kỷ 17 cho đến cuối thế kỷ 18 (thời kỳ cận đại)nhiều phát minh quan trọng trong các ngành khoa học:

lý, hóa, toán, cơ khí,… đã đẩy mạnh sự phát triển củangành dược, nhất là hóa học

➢ Nơi hành nghề của người dược sĩ là hiệu thuốc

➢ Nhiều hiệu thuốc lớn đã trở thành trung tâm nghiên cứu

vì có phòng thí nghiệm, phòng pha chế (viện Hàn lâmkhoa học Pháp xuât thân từ 1 hiệu thuốc)

TỪ THẾ KỶ 14,15 ĐẾN THẾ KỶ 18,19 (chuyển sang nền văn minh phương Tây)

Trang 45

Giai đoạn phát triển thần kỳ

Trang 46

➢ Năm 1883: tìm ra vi trùng

➢ Năm 1886: vaccin ngừa dại

➢ Cuối TK 19, nhiều vaccin ra đời→giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ con do siêu vi gây ra

Louis Pasteur (1822-1895)

TỪ THẾ KỶ 19,20 ĐẾN NAY Giai đoạn phát triển thần kỳ

Trang 47

Thế kỹ XX với các phát minh mới trên các lĩnh vực :

❑ Hóa liệu pháp:

❑ Các kháng sinh:

❑ Các nội tiết tố:

❑ Các vitamin:

❑ Sự quay trở lại nguồn

TỪ THẾ KỶ 19,20 ĐẾN NAY Giai đoạn phát triển thần kỳ

Trang 48

➢ Kỹ thuật nhuộm màu: vi khuẩn và huyết học

➢ Năm 1909: ông đã đoạt giải Nobel với côngtrình về “sự miễn dịch đối với các chất độc”

➢ 1910 tìm ra Salvarsan và Neo salvarsan ít độchơn để trị Giang mai

➢ Năm 1896 ông là giám đốc của Viện nghiên cứuQuốc gia về Huyết thanh

Paul Ehrlich 1854-1915

Trang 49

Alexandre Fleming

(1881-1955)

vi sinh bán tổng hợp tổng hợp

Trang 50

➢ Năm 1921 Insulin được phân lập

➢ các nội tiết tố nam và nữ

➢ Năm 1996 Huggín được nhận giải thưởng Nobel về côngtrình điều trị ung thư tuyến tiền liệt bằng nội tiết tố nữ,…Thế kỹ XX với các phát minh mới trên các lĩnh vực :

Trang 51

*TÓM LẠI: Không thể nào kể hết được những thuốc mới tìm

ra trong những thập kỉ gần đây Khoảng 20 năm trở lại đâyngười ta nghiên cứu nhiều về bệnh ung thư và hiện nay làHIV-AIDS làm chết hàng triệu người nhưng vẫn chưa có thuốcchữa hiệu quả

Trang 52

➢ bệnh thiếu máu ác tính với B12

➢ bệnh còi xương với Ca và Vitamin D,…

Trang 53

❑ Sự quay trở lại nguồn:

Mặc dù có những bước tiến bộ và thành công trong côngtác điều trị nhưng mối quan hệ giữa cấu trúc cơ thể và tácdụng của thuốc vẫn chưa được biết rõ ràng

Ngày nay người ta đã chứng minh rằng có từ 5% cho đến20% số người mắc bệnh là do dùng thuốc gây ra:

Trang 54

▪ Thalidomide (thuốc an thần) gây ra quái thai

▪ Tétracyclin (gây vàng răng)

▪ Các loại corticoid (gây mục xương)

▪ Các loại thuốc an thần như chlopromazine (gây bệnh parkinson, thiếu máu bất sản)

▪ Paracetamol (gây ngộ độc gan cấp tính)

➢ Cảnh giác thuốc (pharmaco–vigilance)

➢ Quay trở về với y học cổ truyền và xu thế này đangđược tổ chức y tế thế giới ủng hộ và cổ vũ

Trang 55

2000

năm

TCN

10 năm SCN

Ăn rễ cây là ngoại đạo Hãy cầu nguyên đi!

TK Tôn giáo

1000 năm SCN

Cầu nguyện là

mê tín

Hãy uống thứ nước này đi!

1940

Thứ nước

đó chỉ là dầu thôi, hãy uống viên thuốc này

2000

Viên thuốc đó chỉ là vô dụng thôi Hãy uống viên

KS này

Thứ KS

đó chỉ là nhân tạo Hãy ăn cái rễ cây này

1985

Trang 56

KẾT LUẬN:

Sự tiến bộ vượt bậc của của khoa học và các phát minhhiện đại đã cho ra đời những thứ thuốc tuyệt vời, chặnđứng biết bao bệnh hiểm nghèo Nhưng mặt khác, nó vẫncòn đó những nguy hiểm khó lường Do đó, thái độ thíchnghi, phù hợp với xu thế hiện nay là sự kết hợp hài hòagiữa y học hiện đại và y học cổ truyền để phục vụ sức khỏecủa con người

Trang 57

LỊCH SỬ NGÀNH DƯỢC

VIỆT NAM

Trang 58

NỘI DUNG

LỊCH SỬ NGÀNH DƯỢC VIỆT NAM

➢GIAI ĐOẠN 1: TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY ĐẾN NĂM 111 TCN

➢GIAI ĐOẠN 2: THỜI KỲ BẮC THUỘC (111 TCN–937 SCN)

➢GIAI ĐOẠN 3: NỀN Y DƯỢC HỌC VIỆT NAM DƯỚI CÁC TRIỀU ĐẠI PHONG KIẾN (937 – 1945)

➢GIAI ĐOẠN 4: NỀN Y DƯỢC HỌC VIỆT NAM TRONG

KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP (1945 – 1954)

➢GIAI ĐOẠN 5: GIAI ĐOẠN CHỐNG MỸ CỨU NƯỚC (1954 -1975)

Trang 59

TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY ĐẾN NĂM 111 TCN

❖ Thời kì Hồng Bàng: Kinh Dương Vương →Lạc LongQuân →Hùng Vương (Văn Lang)

GIAI ĐOẠN 1:

Trang 60

❖ Thời kì Hồng Bàng: Kinh Dương Vương →Lạc LongQuân →Hùng Vương (Văn Lang)

❖ Nhà Thục: An Dương Vương-Thục Phán (Âu Lạc)

GIAI ĐOẠN 1:

❖ Nhà Triệu-Triệu Đà

Trang 61

❖ Hồng Bàng: Kinh Dương Vương→Lạc Long Quân →Hùng Vương (Văn Lang)

❖ Nhà Thục: An Dương Vương (Âu Lạc)

GIAI ĐOẠN 1:

▪ Nhuộm răng

▪ Biết dùng dược liệu: sử quân tử, quế, sen…

▪ Thời kỳ này kéo dài hơn 2000 năm, dân tộc ta đã xâydựng cho mình 1 nền văn hóa cũng như 1 nền y dượcriêng biệt

▪ Biết dùng gia vị để kích thích tiêu hóa

Trang 62

THỜI KỲ BẮC THUỘC (111 TCN – 937 SCN)

❖ Năm 111 TCN, nhà Hán sang xâm chiếm, đổi nước

ta thành 1 huyện của Trung Quốc là Giao Chỉ

❖ Giai đoạn Bắc thuộc này kéo dài > 1000 năm

❖ Kết thúc bằng các cuộc khởi nghĩa :

➢ Trưng Vương (40-43): 03 năm

➢ Nhà Tiền lý- Lý Bí (541-602) nhà nước Vạn Xuân

Trang 63

THỜI KỲ BẮC THUỘC (111 TCN – 937 SCN)

Về y dược: có sự giao lưu giữa 2 nền y học VN và

TQ→khó xác định được nguồn gốc của 1 số dược liệu (Quế, Sa nhân, Nhục đậu khấu,…)

Phái thuốc Bắc và phái thuốc Nam

Về hành chính: người Việt không được nắm quyền

Về văn hóa: đưa chữ Hán vào VN, tìm cách xóa bỏ phong tục tập quán VN, đưa tôn giáo TQ vào VN (Phật, Khổng, Lão,…) nhưng với tình thần dân tộc mạnh mẽ, ta không bị đồng hóa mà Việt hóa nó

GIAI ĐOẠN 2:

Trang 64

➢ NỀN Y DƯỢC HỌC VIỆT NAM DƯỚI CÁC TRIỀU ĐẠI PHONG KIẾN (937 – 1945)

1 Thời Ngô, Đinh, Lê (937 – 1009)

2 Triều đại nhà Lý (1009 – 1224)

3 Triều đại nhà Trần

4 Thời đại nhà Hồ và thời kì thuộc Minh (1400–1427)

5 Nhà Hậu Lê (1428 – 1788)

6 Triều đại Tây Sơn (1788 – 1802)

7 Triều đại nhà Nguyễn (1802 – 1945)

GIAI ĐOẠN 3:

Trang 65

1 Thời Ngô, Đinh, Lê (937 – 1009)

Năm 938 Ngô Quyền đại thắng quân Nam Hán trên sôngBạch Đằng thành lập nhà Ngô

Ngô Quyền mất, con còn nhỏ Các thủ lĩnh chiếm cứ cácvùng tạo thành loạn 12 sứ quân→Định Bộ Lĩnh dẹp loạnthành lập nhà Đinh Vua mất, người kế vị còn nhỏ, nhà Tốnglăm le xâm chiếm, nên triều đình bầu Lê Hoàn lên ngôi thànhlập nhà Lê Năm 1009, Lê Hoàn mất

Suốt 3 triều đại do tình hình phải đối phó với thù trong giặcngoài nên nền y học trong thời kỳ này không có gì phát triển

và cũng không có tài liệu ghi chép nào còn được lưu lại

GIAI ĐOẠN 3:

Trang 66

2 Triều đại nhà Lý (1009 – 1224)

GIAI ĐOẠN 3:

▪ Lập ra Văn miếu Quốc tử giám (1070)

▪ Năm 1076, Trường Quốc Tử Giám ở bên cạnh Văn Miếu

có thể coi đây là trường đại học đầu tiên ở Việt Nam

▪ Thái Y viện, điều trị cho vua và hoàng gia

▪ Giai đoạn này tôn giáo phát triễn mạnh, nên việc chữa

bệnh còn tin vào bùa chú nên đã phần nào ảnh hưởngđến Y-dược học

▪ Do phật giáo phát triển cho nên việc chữa bệnh thường

nằm trong tay các thầy tu

Trang 67

Trang 68

➢ NỀN Y DƯỢC HỌC VIỆT NAM DƯỚI CÁC TRIỀU ĐẠI PHONG KIẾN

❖ Nhà Trần chú trọng tới việc phát triển thuốc Nam

và khuyến khích các lương y dùng thuốc Nam thay cho thuốc Bắc trong chữa bệnh

GIAI ĐOẠN 3:

3 Triều đại nhà Trần (1224-1400)

Trang 69

➢Ông đỗ tiến sĩ năm 22 tuổi

Trang 70

Về mặt y dược (tt):

➢Tổ chức 24 chùa →24 cơ sở chữa bệnh

➢Sử dụng thuốc Nam để phục vụ rộng rãimọi tầng lớp nhân dân

➢ Vận dụng lí luận Trung Y 1 cách có sángtạo vào hoàn cảnh VN

Định dạng
Số trang	99
Dung lượng	2,65 MB