- Hiểu rõ hơn về các thức, tiến trình làm một bài văn tự sự có kết hợp với yếu tố miêu tả và biểu cảm nói riêng và bài viết Tập làm văn nói chung.. - Có sự điều chỉnh, định hướng, rút ki[r]
Trang 1Tuần : 11 Ngày soạn:31/10/2015
Văn bản: BẾP LỬA
Bằng Việt
-A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
- Hiểu được bài thơ gợi nhớ những kỉ niệm về tình bà cháu đồng thời thể hiện tình cảm chân thành của người cháu đối với bà
- Thấy được sáng tạo của nhà thơ trong việc sử dụng hình ảnh, khơi gợi liên tưởng, kết hợp giữa miêu
tả, tự sự, bình luận với biểu cảm một cách nhuần nhuyễn
B TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG, THÁI ĐỘ :
1 Kiến Thức:
- Những hiểu biết ban đầu về tác giả Bằng Việt và hoàn cảnh ra đời bài thơ
- Những xúc cảm chân thành của nhà thơ và hình ảnh người bà hiàu tình thương và giàu đức hi sinh
- Việc sử dụng kết hợp nhuần nhuyễn với yếu tố tự sự, miêu tả, bình luận trong tác phẩm trữ tình
2 Kĩ năng:
- Nhận dịên, phân tích được các yếu tố miêu tả, tự sự, bình luận và biểu cảm trong bài thơ
- Liên hệ để thấy được nỗi nhớ về người bà trong hoàn cảnh tác giả đang ở xa Tổ quốc có mối liên hệ chặt chẽ với những tình cảm với quê hương, đất nước
3 Thái độ:
- Giaó dục tình cảm gia đình thiêng liêng
C PHƯƠNG PHÁP:
- Vấn đáp, đàm thoại kết hợp với thảo luận nhóm
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định lớp : Kiểm diện học sinh
Vắng:…………
Phép………Không ………
Vắng:…………
Phép……… Không………
2 Kiểm tra bài cũ : (4 ph )
- Đọc thuộc lòng bài "Đoàn thuyền đánh cá”của Huy Cận Nêu ý nghĩa của văn bản ?
3 Bài mới: Giới thiệu bài: ( 1 ph )
- Trong bài Tiếng Gà Trưa Xuân Quỳnh nói về anh lính trẻ trên đương hành quân, nghe tiếng gà gáy trưa lại nhớ tới bà mìn khum khum soi trứng và mắng yêu cháu nhìn gà đẻ mà mặt bị lang Tình cảm bà cháu thật cảm động Một thanh niên khác du học ở Liên Xô lai nhớ về bà mình, khi đang hàng ngày sử dụng bếp điện, bếp ga hiện đại, chợt thương về cái bếp lửa ấp iu tình bà cháu tuổi thơ xa
TIẾT 1 HOẠT ĐỘNG 1: Hướng dẫn học sinh tìm
hiểu chung về tác giả, tác phẩm
(?) Giới thiệu những nét chính về tác giả ?
- Dựa vào phần chú thích(sgk) nêu ngắn gọn
về tác giả ?
(?) Em hãy nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ ?
- Sáng tác năm 1963 – tác giả đang là sinh
viên học ngành Luật ở Liên Xô
HOẠT ĐỘNG 2: Đọc hiểu văn bản, Phân
I GIỚI THIỆU CHUNG: (5 ph )
1 Tác giả:
- Bằng Việt - Nguyễn Việt Bằng sinh 1941
- Quê: Thạch Thất - Hà Tây ( Hà Nội )
- Làm thơ từ đầu 1960 - Hiện là chủ tịch hội liên hiệp
văn hóa nghệ thuật Hà Nội
2 Tác phẩm:
- Sáng tác năm 1963 – tác giả đang là sinh viên học ngành Luật ở Liên Xô
II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN: ( 20 ph)
Trang 2tích văn bản
- Hướng dẫn học sinh đọc: To,rõ,chính xác,
chậm rãi, tình cảm, lắng đọng
- Giáo viên đọc – gọi học sinh đọc bài
(?) Cho biết mạch cảm xúc của bài thơ?
- Mạch cảm xúc của bài thơ: đi từ hồi tưởng
đến hiện tại, từ kỉ niệm đến suy ngẫm
- Bài thơ là lời của người cháu ở nơi xa nhớ
về bà và những kỉ niệm với bà, nói lên lòng
kính yêu và những suy ngẫm về bà
(?) Tìm bố cục của bài thơ? Và nội dung
chính của từng phần?
Bố cục: 4 phần
- Khổ thơ 1: Hồi tưởng về bếp lửa ,về bà.
- 4 khổ tiếp: Kỷ niệm tuổi thơ sống bên bà.
- Khổ 6: Suy ngẫm về bà.
- Khổ cuối: Cháu đã trưởng thành đi xa
không nguôi nhớ về bà.
(?) Văn bản thuộc phương thức biểu đạt
nào ?
(?) Sự hồi tưởng về bà bắt đầu từ hình ảnh
nào?
- Đó là một hình ảnh gần gũi, thân thuộc
trong mỗi gia đình Việt Nam từ bao đời.
Hình ảnh bếp lửa gợi nhớ về một người bà
tảo tần, chắt chiu, cần mẫn mỗi sáng mỗi
chiều đều gắn liền với bếp lửa Nó khơi
nguồn cho dòng hồi tưởng cảm xúc về bà.
(?) Từ hình ảnh bếp lửa đã gợi nhớ về bà và
những kỉ niệm về tuổi thơ như thế nào?
- HS đọc diễn cảm hai khổ tiếp theo
(?) Kỉ niệm tình bà cháu được gợi lại qua
những câu thơ nào?
- Một tuổi thơ đầy gian khổ, thiếu thốn bên
bà: Đói kém, chiến tranh…cái bóng đen ghê
rợn của lịch sử đã in đậm vào kí ức tuổi
thơ…có nỗi lo giặc tàn phá xóm làng Nhưng
bù lai luôn được sống trong sự cưu mang,
che chở của tình bà ấm áp Niềm hạnh phúc
được ở bên cạnh bà gợi cho người cháu một
liên tưởng khác về tiếng chim tu hú khắc
khoải , da diết và người cháu như muốn
được chia sẻ: “Tu hú ơi… xa”
(?) Hình ảnh của người bà hiện lên trong hồi
tưởng của tác giả như thế nào?
- HS tìm chi tiết
(?) Từ những hình ảnh tìm được em hình
dung và cảm nhận được điều gì về bà?
- Hình dung bà với những câu chuyện kể về
quê hương làng xóm, những câu chuyện cổ
1 Đọc – tìm hiểu nghĩa từ khó:
2.Tìm hiểu văn bản:
-
Mạch cảm xúc của bài thơ: đi từ hồi tưởng đến hiện tại, từ kỉ niệm đến suy ngẫm
a Bố cục: 4 phần
b Phương thức biểu đạt:Miêu tả tự sự, trữ tình
c Phân tích :
c.1 Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cho dòng hồi tưởng
- Bếp lửa chờn vờn sương sớm Bếp lửa ấp iu nồng đượm
Hình ảnh gần gũi, quen thuộc, gợi liên tưởng đến bàn tay kiên nhẫn, khéo léo và là biểu tượng cho tấm lòng chi chút của bà, có ý nghĩa khơi nguồn cho mạch cảm xúc
c.2 Những hồi tưởng về bà và kỉ niệm tình bà cháu.
+ Những kỉ niệm tình bà cháu:
- Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói
… Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay
- Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
- Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
… Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh
Tuổi thơ đầy gian khổ, thiếu thốn, nhọc nhằn, nhưng lại được sưởi ấm trong tình bà ấm áp
+ Hình ảnh người bà:
- hay kể chuyện những ngày ở Huế
- dạy cháu làm, chăm cháu học
- vẫn vững lòng Kết hợp tự sự với miêu tả, bình luận và biểu cảm
=> Gợi lại những kỉ niệm đầy xúc động về hình ảnh người bà và tình bà cháu: Bà cưu mang che chở, là
Trang 3tích như ru cho tuổi thơ của cháu vơi đi
những vất vả thiếu thốn.
(?) Em có nhận xét gì về phương thức biểu
đạt của tác giả trong đoạn thơ này?
TIẾT 2
- GV gọi HS đọc hai khổ cuối và nêu câu hỏi
(?) Vì sao có sự chuyển đổi từ hình ảnh bếp
lửa sang hình ảnh ngọn lửa?
- Nếu bếp lửa là biểu tượng của tình bà ấm
áp, thì ngọn lửa không chỉ là tấm lòng yêu
thương mà còn là ngọn lửa của sức sống dai
dẳng bền chặt vào tương lai Bà không chỉ là
người nhóm lửa, giữ lửa mà còn là người
truyền lửa- ngọn lửa của niềm tin, sức sống
cho các thế hệ nối tiếp.
(?) Vì sao tác giả đi đến lời khẳng định ngợi
ca: Ôi kì lạ và thiêng liêng- bếp lửa!
- Hình ảnh bà luôn gắn liền với hình ảnh bếp
lửa.Với bếp lửa, bà đã làm ra bao điều kì
diệu:
“ Nhóm bếp lửa….tâm tình tuổi nhỏ”
(?) Điệp từ nhóm ở mỗi câu lại có ý nghĩa
giống và khác nhau như thế nào? Qua đó em
thấy tình cảm của người cháu dành cho bà
cảm động như thế nào
- Điểm chung là cùng gắn với hành động
nhóm bếp nhưng lại khác nhau ở ý nghĩa cụ
thể: nhóm bếp lửa ấp iu để sưởi ấm cho
cháu; để luộc khoai, luộc sắn; để nấu nồi xôi
gạo chứa bao tình làng nghĩa xóm Để rồi
người cháu đã phải thốt lên: “Ôi kì lạ và …
bếp lửa”.
Chính vì vậy mà dù có đi xa, người cháu vẫn
không nguôi nhớ về bà: “ Giờ cháu…lên
chưa” Bà và bếp lửa mãi mãi là hình ảnh
ám ảnh, khắc ghi suốt cuộc đời người cháu.
Tình bà cháu thiêng liêng cao đẹp Bà mãi
mãi là biểu tượng cao qúy về quê hương dù
cháu sống ở góc bể, chân trời nào.
(?) Em có nhận xét gì về phương thức biểu
đạt của tác giả trong đoạn thơ này?
(?) Bài thơ chứa đựng ý nghĩa gì? Rút ra
những nét chính về nghệ thuật và nội dung
của bài thơ?
- HS tự phát hiện (những gì là thân thiết nhất
của tuổi thơ đều có sức lan tỏa, nâng đỡ con
người trong suốt cuộc đời Tình yêu thương,
lòng biết ơn chính là biểu hiện cụ thể của
tình yêu thương gắn bó với gia đình quê
hương
chỗ dựa tinh thần vững chắc, làm sáng lên phẩm chất cao quý của người mẹ Việt Nam yêu nước, tần tảo giàu lòng hi sinh
c 3 Hình ảnh ngọn lửa và tình cảm của tác giả
đối với bà
+ Hình ảnh ngọn lửa:
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng
Ngọn lửa của sức sống, của niềm yêu thương, niềm tin bền bỉ
+ Tình cảm của tác giả đối với bà
- Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa…
- Giờ cháu đã … lên chưa?
Kết hợp tự sự với miêu tả, bình luận và biểu cảm nhuần nhuyễn
=> Lòng kính yêu và biết ơn sâu sắc đối với bà
3 Tổng kết (10 ph)
a Nghệ thuật:
- Xây dựng hình ảnh thơ vừa cụ thể, gần gũi, vừa gợi nhiều liên tưởng, mang ý nghĩa biểu tượng - Viết theo thể thơ tám chữ phù hợp với giọng điệu cảm xúc hồi tưởng và suy ngẫm
.b Ý nghĩa văn bản:
- Từ những kĩ niệm tuổi thơ ấm áp tình bà cháu , nhà thơ cho ta hiểu thêm về những người bà, những người
mẹ, về nhân dân nghĩa tình
Trang 4 khởi đầu của tình yêu con người, tình yêu
đất nước
HOẠT ĐỘNG 3: Hướng dẫn tự học
- Học thuộc lòng bài thơ + đọc diễn cảm bài
thơ
- Nêu nội dung, nghệ thuật bài thơ
- Xem, tìm hiểu bài trong phần đọc-hiểu văn
bản: Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng
mẹ
III HƯỚNG DẪN TỰ HỌC ( 4 ph )
Bài cũ:
- Học thuộc lòng bài thơ + đọc diễn cảm bài thơ
- Phân tích sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa miêu tả, tự
sự, nghị luận và biểu cảm ở một đoạn tự chọn trong bài thơ
Bài mới:
- Xem tìm hiểu bài: Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ ( Hướng dẫn đọc thêm.)
E RÚT KINH NGHIỆM
………
………
Văn bản: KHÚC HÁT RU NHỮNG EM BÉ LỚN TRÊN LƯNG MẸ
Hướng dẫn đọc thêm
- Nguyễn Khoa Điềm –
A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
- Thấy được sự phong phú của thể thơ tự do
Trang 5- Hiểu cảm nhận được giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ: Khúc Hát Ru Những Em Bé Lớn Trên Lưng Mẹ
B TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG, THÁI ĐỘ :
1 Kiến Thức:
- Những hiểu biết ban đầu về tác giả Bằng Việt và hoàn cảnh ra đời bài thơ
- Tình cảm của người mẹ Tà – ôi dành cho con gắn chặt với tình yêu quê hương đất nước và niềm tin vào sự tất thắng của cách mạng
- Nghệ thuật ẩn dụ, phóng đại, hình ảnh thơ mang tính biểu tượng âm hưởng của những khúc hát ru thiết tha, trìu mến
2 Kĩ năng:
- Nhận dịên các yếu tố ngôn ngữ, hình ảnh mang màu sắc dân gian trong bài thơ
- Phân tích được mạch cảm xúc trữ tình trong bài thơ qua những khúc hát của bà mẹ, của tác giả
- Cảm nhận được tinh thần kháng chiến của nhân dân ta trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước
3 Thái độ :
- Giaó dục tinh thần yêu quê hương đất nước, lòng biết ơn và kính trọng cha mẹ
C PHƯƠNG PHÁP:
- Vấn đáp, đàm thoại kết hợp với thảo luận nhóm
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định lớp : Kiểm diện học sinh
Vắng:…………
Phép………Không ………
Vắng:…………
Phép……… Không………
2 Kiểm tra bài cũ: (4 ph)
- Đọc thuộc lòng bài "Bếp Lửa", nêu nội dung, nghệ thuật của bài?
3 Bài mới: Giới thiệu bài: (1 ph)
- Từ chủ đề Người Mẹ - Tình mẹ con trong chiến tranh cách mạng Việt Nam, từ những bà bầm,
bà bủ, bà mẹ Việt Bắc, mẹ Tơm, mẹ Suốt…… để dẫn vào người mẹ Tà Ôi (Miền Tây Thừa Thiên) vừa nuôi con vừa góp phần đánh Mĩ trong những năm 60 – 70 của thế kỉ 20
HOẠT ĐỘNG 1: Hướng dẫnhọc sinh tìm
hiểu chung về tác giả, tác phẩm
(?) Nêu đôi nét về tác giả.?
- Học sinh đọc phần giới thiệu về tác giả và
tìm những điểm cần chú ý
(?) Giới thiệu về tác phẩm và hoàn cảnh sáng
tác bài thơ?
(?) Bài thơ thuộc thể loại nào ?
HOẠT ĐỘNG 1: Đọc hiểu văn bản, Phân
tích văn bản
(?) Căn cứ vào đầu đề bài thơ, theo em bài
thơ cần đọc với giọng như thế nào? ( Tha
thiết ngọt ngào)
(?) Tìm bố cục của bài thơ Em nhận thấy có
điều gì đặc biệt trong mỗi đoạn?
- Mỗi đoạn là 2 khổ: lời ru của tác giả (nhập
vai; lời ru của mẹ và có những điệp khúc)
I GIỚI THIỆU CHUNG: ( 5 ph)
1 Tác giả:
- Nguyễn Khoa Điềm: 1943, Quê Thừa Thiên Huế Là nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ
2 Tác phẩm:
- Hoàn cảnh: Bài thơ viết 1971.Khi đang công tac ở chiến khu miền Tây Thừa Thiên Huế
- Thể thơ: Trữ tình tám tiếng.
II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:
1 Đọc – tìm hiểu nghĩa từ khó:
2.Tìm hiểu văn bản: ( 20 ph)
a Hình ảnh người mẹ Tà ôi
- Mẹ giã gạo nuôi bộ đội kháng chiến
- Mẹ đi tỉa bắp + So sánh: Sự chịu đựng gian khổ của mẹ giữa núi rừng mênh mông, heo hút
+ Ẩn dụ: Mặt trời, người con: Là tình yêu, là nguồn sống của mẹ
Trang 6(?) Qua từng đoạn thơ, em thấy người mẹ
được miêu tả trong những công việc gì, hoàn
cảnh nào?
(?) Tìm những chi tiết diễn tả công việc này?
Nhận xét
- Mẹ giã gạo nuôi bộ đội kháng chiến →
công việc vất vả khó nhọc Câu thơ có những
từ tạo hình, so sánh → Tăng sức gợi cảm:
tình yêu con của mẹ.
(?) Em hiểu như thế nào về hình ảnh “Mặt
trời” trong 2 câu thơ…? Nghệ thuật gì?
- Đoạn 3, miêu tả người mẹ qua những công
việc gì? Có gì khác so với 2 đoạn thơ trên?
(?) Hãy đọc kĩ 4 dòng ở cuối mỗi đoạn
(?) Ở đoạn 1, em thấy công việc hoàn cảnh
có mối quan hệ như thế nào với tình cảm
mong ước của mẹ qua lời ru?
(?) Nhận xét về mối liên hệ này?
(Tự nhiên, chặt chẽ)
(?) Vì sao nhà thơ không để người mẹ trực
tiếp nói mẹ mơ điều này, điều kia mà cụm từ
“con mơ cho mẹ” thể hiện điều gì? Làm cho
giọng điệu lời ru như thế nào?
(?) Phân tích sự phát triển của tình cảm, ước
vọng ở người mẹ qua 3 khúc hát ru?
- Mong con khôn lớn, trưởng thành trở thành
chàng trai mạnh mẽ, cường tráng trong lao
động sản xuất; người lính dũng cảm …
(?) Nêu những biện pháp nghệ thuật đặc sắc
của văn bản?
(?) Em hãy rút ra ý nghĩa của văn bản?
(?) Qua bài thơ, chúng ta còn hiểu thêm được
điều gì về thời kì kháng chiến chống Mĩ của
dân tộc?
- Gian khổ, anh dũng của nhân dân ở vùng
chiến khu – phần lớn ở vùng rừng núi cán
bộ, nhân dân ta vừa bám rẫy, bám đất tăng
gia sản xuất vừa sẵn sàng chiến đấu bảo vệ
căn cứ.
Rút ra phần ghi nhớ ( gọi 2,3 em đọc )
- “Mẹ đang chuyển lán…cuối” mẹ cùng mọi người tham gia chiến đấu bảo vệ căn cứ
- “Mẹ địu em…” yêu con, mẹ dũng cảm chiến đấu để giành cuộc sống tự do cho con, cho dân tộc
=> Người mẹ chiến khu vất vả, nghèo khổ nhưng một lòng một dạ với cách mạng , kháng chiến
b Mối liên hệ giữa công việc mẹ đang làm với tình cảm, mong ước của mẹ qua các khúc ru
- Mẹ giã gạo – con mơ cho mẹ: hạt gạo trắng…lớn vung chày…
- Mẹ tỉa bắp – con mơ cho mẹ: hạt bắp lên đều…con lớn …
- Mẹ đi chiến đấu – con mơ cho mẹ: Thấy Bác Hồ (đất nước thống nhất), con lớn làm người tự do
→ Mối liên hệ tự nhiên, chặt chẽ (công việc tình cảm,
mơ ước của mẹ Mẹ gửi trọn niềm tin mong mỏi, tự hào vào những giấc mơ đẹp của đứa con – lời ru thêm tha thiết, sâu lắng)
3 Tổng kết (5 ph)
a Nghệ thuật :
- Sáng tạo trong kết cấu nghệ thuật, tạo nên sự lặp lại giống như giai điệu của lời ru, âm hưởng của lời ru, Dùng nghệ thuật ẩn dụ, phóng đại
- Liên tưởng độc đáo, diễn đạt bằng hình ảnh thơ có ý nghĩa biểu tượng
b.Nội dung
Ý nghĩa văn bản
- Khúc Hát Ru Những Em Bé Lớn Trên Lưng Mẹ Ngợi ca tình cảm thiết tha cao đẹp của bà mẹTà ôi dành cho con,cho quê hương đất nước trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước
Trang 7HOẠT ĐỘNG 3: hướng dẫn tự học
- Ôn lại các khái niệm về các biện pháp tu từ,
từ vựng đã học ở lớp 7: so sánh, nhân hóa, ẩn
dụ, hoán dụ
- Khái niệm từ tượng thanh, tượng hình
III HƯỚNG DẪN TỰ HỌC Bài cũ:
- Xem lại các kiến thức về từ vựng đã học ở các tiết
trước
Bài mới:
- Xem và làm các bài tập trong bài Tổng kết từ vựng tiết 53
- Ôn lại các khái niệm về các biện pháp tu từ, từ vựng
đã học ở lớp 7: so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ
E RÚT KINH NGHIỆM:
Trang 8
Tuần : 11 Ngày soạn: 1/11/2015
Tiếng Việt: TỔNG KẾT TỪ VỰNG
A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT: Giúp HS:
- Tiếp tục hệ thống hóa một số kiến thức đã học về từ vựng và một số phép tu từ từ vựng.
B TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG, THÁI ĐỘ:
1 Kiến thức:
- Các khái niệm từ tượng thanh, tượng hình; phép tu từ so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ, nói quá, nói giảm, nói tránh, điệp ngữ, chơi chữ
- Tác dụng của việc sử dụng từ tượng hình, tượng thanh và các phép tu từ trong văn bản nghệ thuật
2 Kĩ năng:
- Nhận diện được từ tượng hình, tượng thanh Phân tích được giá trị của từ tượng hình, tượng thanh trong văn bản
- Nhận diện được các phép tu từ so sánh, nhân hóa, ẩn dụ,hoán dụ, nói quá, nói giảm, nói tránh, điệp ngữ, chơi chữ trong một văn bản phân tích tác dụng của phép tu từ trong văn bản cụ thể
3 Thái độ:
- Có thái độ giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt
C PHƯƠNG PHÁP:
- Nêu vấn đề, luyện tập
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định lớp : Kiểm diện học sinh
Vắng:…………
Phép………Không ……… Phép……… Không………Vắng:…………
2 Kiểm tra sự chuẩn bị của HS
3 Bài mới :
Các em đã nắm các kiến thức về từ vựng như: từ tượng thanh, tượng hình; so sánh, nhân hóa, ẩn
dụ, hoán dụ, nói quá, nói giảm, nói tránh, điệp ngữ, chơi chữ ở chương trình lớp 6,7,8 … bài học tổng kết từ vựng sẽ một lần nữa hệ thống và củng cố lại các kiến thức trên
HOẠT ĐỘNG 1: Hướng dẫn HS hệ thống hóa kiến thức
Bước 1: Hướng dẫn ôn tập lại phần lí thuyết về từ tượng
thanh và từ tượng hình cho ví dụ
- HS nêu lại khái niệm về từ tượng hình và từ tượng thanh
(mô phỏng âm thanh của tự nhiên, con người:ào ào, sang
sảng…; gợi tả hình ảnh, dáng vẻ, trang thái của sự vật: lắc
lư, lảo đảo…)
Bước 2: Hướng dẫn ôn tập một số biện pháp tu từ từ vựng:
- HS nêu lại các khái niệm về các biện pháp tu từ từ vựng đã
học: so sánh, ẩn dụ, nhân hoá, hoán dụ,nói quá, nói giảm, nói
I HỆ THỐNG KIẾN THỨC
1 Từ tượng thanh và từ tượng
hình
- Từ tượng hình: gợi tả hình ảnh, dáng
vẻ, kích thước,… của sự vật, hiện tượng tự nhiên và con người
- Từ tượng thanh là mô phỏng âm thanh của tự nhiên và con người
- Tác dụng: có khả năng gợi tả hình ảnh, âm thanh một cách cụ thể, sinh động, chân thực, có giá trị biểu cảm cao Nó giúp cho người đọc ngời nghe thấy được về sự vật và con người miêu
tả dùng trong tự sự, miêu tả
2 Đặc điểm, tác dụng của các phép
tu từ so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán
dụ, nói quá, nói giảm, nói tránh, điệp
Trang 9tránh, điệp ngữ, chơi chữ.
- GV yêu cầu HS lập bảng thống kê, so sánh các biện pháp tu
từ
(?) Thế nào là biện pháp tu từ so sánh và nêu tác dụng? Cho
ví dụ?
- HS dựa vào kiến thức đã học ở lớp 6 để trả lời
VD: - Cô giáo như mẹ hiền
(?) Thế nào là biện pháp tu từ nhân hóa và nêu tác dụng?
Cho ví dụ?
- HS trình bày khái niệm, tác dụng và lấy ví dụ
VD: Hàng bưởi đu đưa, bế lũ con…
(?) Thế nào là biện pháp tu từ ẩn dụ và hoán dụ nêu tác
dụng? Cho ví dụ?
- HS nêu khái niệm phân biệt giữa hoán dụ và ẩn dụ?
VD: - Ngày ngày mặt trời …
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.
- Áo chàm đưa buổi … hôm nay.
(?) Thế nào là biện pháp tu từ nói quá và nêu tác dụng? Cho
ví dụ?
- HS trình bày khái niệm, tác dụng và lấy ví dụ
(?) Thế nào là biện pháp tu từ nói giảm nói tránh và nêu tác
dụng? Cho ví dụ?
- HS trình bày khái niệm, tác dụng và lấy ví dụ
VD: Bác đã đi rồi sao Bác ơi
Mùa thu đang đẹp nắng xanh trời
(?) Thế nào là biện pháp tu từ điệp ngữ và nêu tác dụng?
Cho ví dụ?
- HS trình bày khái niệm, tác dụng và lấy ví dụ
VD: Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
(?) Thế nào là biện pháp tu từ chơi chữ và nêu tác dụng?
Cho ví dụ?
- HS trình bày khái niệm, tác dụng và lấy ví dụ
VD: Đi đến hàng nem chả muốn ăn
HOẠT ĐỘNG 2: Hướng dẫn HS luyện tập
Bài tập 1: Tìm tên loài vật là từ tượng thanh?
- HS tìm nhanh
Bài tập 2: Chỉ rõ tác dụng của việc dùng từ tượng hình,
tượng thanh trong một đoạn văn miêu tả?
- HS tìm đoạn văn miêu tả có sử dụng từ tượng thanh tượng
hình
Có thể lấy đoạn văn trích từ truyện Lão Hạc;
“…mặt lão đột nhiên co rúm lại ép cho nước mắt chảy ra…
cái miệng móm mém của lão mếu như con nít Lão hu hu
khóc…
Hoặc đoạn văn của Tô Hoài SGK - 147
ngữ, chơi chữ
- So sánh: Đối chiếu sự …tương đồng
làm tăng sức gợi hình gợi cảm cho sự diễn đạt
+ Tác dụng: vừa có tác dụng gợi hình giúp cho việc miêu tả sự vật, sự việc sinh động; vừa có tác dụng biểu hiện tư tưởng, tình cảm sâu sắc
- Nhân hóa: gọi hoặc tả con vật, .
bằng những từ…trở nên gần gũi với con người, biểu thị được suy nghĩ, tình cảm của con người
+ Tác dụng: lời thơ, văn có tính biểu cảm cao
- Ẩn dụ: Gọi tên …tương đồng với nó
+ Tác dụng: câu văn,thơ có tính hàm xúc, tăng tính gợi hình, gợicảm
- Hoán dụ: Gọi tên… mối quan hệ
gần gũi
- Nói quá: là biện pháp tu từ phóng đại
về mức độ, quy mô,tính chất của sự vật, hiện tượng được miêu tả để nhấn mạnh, gây ấn tượng tăng súc biểu cảm
- Nói giảm nói tránh: là biện pháp tu
từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển nhằm tránh gây cảm giác quá đau buồn, ghê sợ, nặng nề; hoăc thô tục, thiếu lịch sự
- Điệp ngữ: lặp lại từ ngữ (hoặc câu)
nhằm làm nổi bật ý gây cảm xúc mạnh
- Chơi chữ: là lợi dụng dụng đặc sắc
về âm, về nghĩa của từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm, hài hước,… làm câu văn hấp dẫn và thú vị
II LUYỆN TẬP
Bài tập 1:
- mèo, tu hú, chim cuốc, bò, tắc kè,…
Bài tập 2:
- Từ tượng hình: móm mém
- Từ tượng thanh: hu hu
Gợi hình dung dáng vẻ cử chỉ đau khổ, tội nghiệp của lão Hạc
- Đoạn văn SGK:
- Xác định từ tượng hình: lốm đốm, lê thê, loáng thoáng, lồ lộ
- Tác dụng: mô tả hình ảnh đám mây
Trang 10- HS xác định từ tượng thanh tượng hình Chỉ rõ tác dụng?
Bài tập 3 ( BT 2, 3-147 SGK): Chú ý tới các học sinh yếu
kém để rèn cho các em trong bài tập 2,3
Chỉ rõ các phép tu từ và phân tích tác dụng qua các ví dụ ?
- GV:Tổ chức hoạt động nhóm
- HS sử dụng bảng phụ để ghi kết quả, GV nhận xét, cho
điểm hoạt động của nhóm
GV bổ sung thêm BT3 SGK :
a điệp từ còn và dùng từ nhiều nghĩa: say sưa
b biện pháp nói quá nhấn mạnh sự trưởng thành và khí thế
của nghĩa quân Lam Sơn
c.biện pháp so sánh, miêu tả không gian thanh bình, thơ
mộng đang tồn tại trong lòng cuộc kháng chiến lâu dài, gian
khổ Thấy rõ sự lạc quan của tâm hồn thisĩ
d biện pháp nhân hóa
e biện pháp ẩn dụ: thể hiện sự gắn bó của đứa con với người
mẹ Đó chính là nguồn sống, nguồn nuôi dưỡng niềm tin của
mẹ vào ngày mai
HOẠT ĐỘNG 3: Hướng dẫn HS tự học
Bài cũ: HS vận dụng kiến thức đã học để viết đoạn văn
miêu tả
Bài mới: HS dựa vào một số câu hỏi SGK
một cách cụ thể, sinh động
Bài tập 3:
a Phép tu từ ẩn dụ: từ hoa, cánh dùng
để chỉ Thuý Kiều và cuộc đời của nàng
- Từ cây, lá dùng để chỉ gia đình của
Thuý Kiều Ý nói Thuý Kiều bán mình
để cứu gia đình
b Phép tu từ so sánh: Để nói lên tài đàn của Thuý Kiều
c Phép nói quá: Miêu tả vẻ đẹp của Thuý Kiều, qua đó đã thể hiện ấn tượng một nhân vật tài sắc vẹn toàn
III HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
Bài cũ:
- Tập viết một đoạn văn có sử dụng từ tượng thanh tượng hình
- Tập viết một đoạn văn có sử dụng một trong số các biện pháp tu từ nêu trên
Bài mới:
- Trả bài viết số 2 và bài kiểm tra văn
E RÚT KINH NGHIỆM
………
………
Tập làm văn: TRẢ BÀI VIẾT SỐ 2
A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT: Giúp học sinh :
- Nhận thấy được ưu, khuyết điểm của mình qua bài viết