CHẨN đoán VIÊM đại TRÀNG

2 MỤC TIÊU  Trình bày các nguyên nhân VĐT  Trình bày LS-CLS Viêm đại tràng do lao  Trình bày LS-CLS Viêm đại tràng do amibe  Trình bày LS-CLS Viêm loét đại tràng... Inflammatory

1

CHẨN ĐOÁN VIÊM ĐẠI TRÀNG

Võ Thị Mỹ Dung vodung@ump.edu.vn

2

MỤC TIÊU

 Trình bày các nguyên nhân VĐT

 Trình bày LS-CLS Viêm đại tràng do lao

 Trình bày LS-CLS Viêm đại tràng do amibe

 Trình bày LS-CLS Viêm loét đại tràng

3

DÀN BÀI

I ĐẠI CƯƠNG

II NGUYÊN NHÂN

III GIẢI PHẪU BỆNH

4

ĐẠI CƯƠNG

 Viêm đại tràng: hội chứng

 Nguyên nhân: đa dạng

 Cần phân biệt: K đại tràng

Inflammatory Bowel Disease - IBD

 Viêm loét đại tràng

Viêm trực tràng-đại tràng xuất huyết  Bệnh Crohn

Viêm ruột từng vùng

 Tổn thương không đặc hiệu: viêm

 Tổn thương đặc hiệu: lao, amibe…

11

TRIỆU CHỨNG

 Cận lâm sàng

 Khảo sát phân

 Chụp X quang đại tràng cản quang

 Nội soi đại tràng - sinh thiết

 Thăm dò tùy theo nguyên nhân

Hội chứng nhiễm lao chung

Triệu chứng nhiễm lao tại chỗ

 Tiêu chảy, phân nhầy, thi thoảng máu đỏ

 Khối u lao ở hố chậu phải, không đau

 Đau bụng âm ỉ, đau quặn gò cục

dấu Koenig, tắc ruột

LAO HỒI MANH TRÀNG

VIÊM ĐẠI TRÀNG DO LAO (LAO HỒI MANH TRÀNG)

VIÊM ĐẠI TRÀNG DO LAO

VIÊM ĐẠI TRÀNG DO AMIBE

 Phân: a- míp thể hoạt động, kén, HC, BC

VIÊM ĐẠI TRÀNG DO AMIBE

 Phân: a-míp thể hoạt động, kén, HC, BC

 Huyết thanh chẩn đoán amibe

- Kết quả < 2,5 giờ

- Dễ thực hiện

- Chuẩn hóa cao

- Độ đặc hiệu cao

VIÊM ĐẠI TRÀNG DO AMIBE

 Phân: a-míp thể hoạt động, kén, HC, BC

 Huyết thanh chẩn đoán amibe

 NSĐT: tổn thương hình dấu ấn ngón tay

VIÊM ĐẠI TRÀNG DO AMIBE

 Phân: a-míp thể hoạt động, kén, HC, BC

 Huyết thanh chẩn đoán amibe

 Nội soi đại tràng – sinh thiết

 X quang đại tràng

có cản quang:

vết loét tạo ảnh

lồi dạng cổ chai

25

BỆNH VIÊM ĐẠI TRÀNG

Inflammatory Bowel Disease - IBD

 Không rõ căn nguyên

 Tự miễn - Autoimmune

 Viêm loét đại tràng

Viêm trực tràng-đại tràng xuất huyết

 Bệnh Crohn

Viêm ruột từng vùng

Yếu tố nguy cơ

60-80

VLĐT

 Hút thuốc lá/không hút nguy cơ 40%

 Tiền căn hút thuốc/không hút 1,7 lần Bệnh Crohn

 Hút thuốc/không hút nguy cơ gấp 2 lần

Cùng trứng Crohn 67% UC 20% Sinh đôi khác trứng Crohn 8%

1 bố (mẹ), nguy cơ con 10%

Cả hai bố mẹ, nguy cơ con 36%

15-30

VIÊM LOÉT ĐẠI TRÀNG

25-30%

40%

30%

28

VIÊM LOÉT ĐẠI TRÀNG

 TCLS

 Đau bụng: dọc khung đại tràng

rõ nhất ở vùng đại tràng di động

đau âm ỉ, cơn dữ dội, giảm sau đi tiêu

 Tiêu phân lẫn máu, tiêu toàn máu

mức độ đi tiêu phụ thuộc vào đợt cấp của bệnh thường xảy ra trong đêm và/hoặc sau ăn

 TR: rất đau, găng dính máu

 Biểu hiện ngoài ruột

Dò Nhiễm trùng tiểu

Hồng ban dạng nốt

Mủ da hoại thư

Viêm tĩnh mạch

Viêm cột sống Viêm khớp chậu Viêm khớp ngoại vi

Viêm miệng Loét dạng Aphth

Gan nhiễm mỡ

Sỏi mật Viêm đường mật xơ hóa

CẬN LÂM SÀNG

 X quang bụng KSS, viêm nhẹ: 

mất nếp, ruột ngắn, nặng: ĐT giãn

 XQ khung đại tràng, cấp: không nên

Giai đoạn đầu:  

Tổn thương niêm mạc dạng hạt lan tỏa, loét, mất nếp, phù nề, giả polyp, teo hẹp do xơ hóa

 NSĐT - sinh thiết

 Khảo sát miễn dịch dị ứng

31

VIÊM LOÉT ĐẠI TRÀNG

 Biến chứng

 Cấp

o xuất huyết tiêu hóa

o toxic megacolon: sốt, đau bụng nhiều, bạch cầu máu tăng, XQ bụng KSS đại tràng giãn to, mất nếp

o thủng

 Lâu dài: tái phát, K hóa

K hóa: 5% sau 10 năm, P > T

10% sau 10-20 năm

50% sau 35 năm

32

BỆNH CROHN

 Không rõ nguyên nhân

 30-40% tổn thương ruột non đơn thuần

 40-55% tổn thương ruột non & ruột già

 15-25% tổn thương ruột già đơn thuần

33

BỆNH CROHN

 Triệu chứng lâm sàng

 Đau bụng: âm ỉ thường ở HC P

không  sau khi đi tiêu

 TC: phân lẫn máu, toàn máu: hiếm

  khối u ở HC P

 Tổn thương hậu môn-trực tràng: # lỵ

 Biểu hiện ngoài ruột

 Nội soi đại tràng & sinh thiết

 Nội soi đường tiêu hóa trên

 XQ đường tiêu hóa trên, ruột non

Chẩn đoán IBD

 Thử nghiệm chẩn đoán

 Nội soi đại tràng

▪ VLĐT: viêm niêm mạc liên tục

▪ Crohn: tổn thương xen kẽ mô lành

Bệnh Crohn

Vị trí tổn thương đại tràng

Chẩn đoán IBD

 Nội soi đại tràng

 Mô học

VLĐT: viêm niêm mạc mạn, hốc áp-xe

Crohn: tế bào khổng lồ đa nhân, u hạt không hoại tử

 Dấu ấn huyết thanh về miễn dịch dị ứng

▪ kháng thể kháng bào tương của BCĐNTT

▪ kháng thể kháng Saccharomyces cerevisiae

▪ C-reactive protein, VS: bệnh hoạt động

 Cấy phân tìm C.difficile, đợt bệnh bùng phát

Chẩn đoán IBD

 Thử nghiệm chẩn đoán

 Nội soi đại tràng

 Mô học

 Chụp cắt lớp (CT, MRI) XQ đại tràng cản quang

 Dấu ấn huyết thanh về miễn dịch dị ứng

▪ pANCA: perinuclear antineutrophil cytoplasmic ▪ ASCA

▪ C-reactive protein, VS: bệnh hoạt động

 Cấy phân tìm C.difficile, đợt bệnh bùng phát

43

VIÊM ĐẠI TRÀNG GIẢ MẠC

Viêm đại tràng do C.difficile

44

 Tuổi cao

 Dùng kháng sinh trước đó

 Nằm viện kéo dài

 Hóa trị liệu ung thư

 Phẫu thuật ống tiêu hóa

 Nuôi ăn qua ống thông

 Dùng thuốc kháng acid dạ dày

* Clinical Practice Guidelines for Clostridium difficile Infection in Adults: 2010 Update by SHEA and IDSA, Infect Control Hosp Epidemiol 2010; 31(5):431-455

45

Nhiễm Clostridium difficile *

 Tiêu phân lỏng  nhầy, máu ẩn /phân

hiếm tiêu phân đen hoặc tiêu máu

 Đau vùng bụng dưới quặn

 Sốt nhẹ

 Buồn nôn

 Chán ăn

 Tăng bạch cầu máu

 Nhiễm trùng huyết

 Viêm khớp

* Lamont J Thomas (2016), ‘Clostridium difficile infection in adults: Clinical manifestations & diagnosis’ UpToDate, pp 01

* Clinical Practice Guidelines for Clostridium difficile Infection in Adults: 2010 Update by SHEA and IDSA, Infect Control Hosp Epidemiol 2010; 31(5):431-455

46

CẬN LÂM SÀNG

 Xét nghiệm miễn dịch men

 Xét nghiệm tìm độc tố vi khuẩn

 PCR phân tìm chủng sinh độc tố

 Cấy phân

 XQ ĐT: viêm không đặc hiệu

 Nội soi: màng giả

VIÊM ĐẠI TRÀNG GIẢ MẠC

48

*Lamont J Thomas (2016), Clostridium difficile infection in adults: Clinical manifestations and diagnosis UpToDate, pp 15

VIÊM TÚI THỪA

50

VIÊM TÚI THỪA

Bệnh túi thừa: 90% không triệu chứng

 đau hố chậu trái, bụng dưới cấp

 sốt

 tiêu chảy phân nhầy, máu

 dấu viêm phúc mạc khu trú

 sờ: khối abcès hoặc đám quánh

 nhu động ruột  hoặc  , mất

 TR: định vị ổ abcès, khối viêm

 XQ bụng KSS: liệt ruột, tắc ruột, thủng

 SAB: phát hiện khối viêm, abcès; ∆ 

 Nội soi đại tràng

 XQ đại tràng cản quang

 đau bụng dưới cấp, sốt &  bạch cầu/

túi thừa đại tràng  viêm túi thừa

 Nội soi đại tràng

 Thăm dò theo nguyên nhân

∆  UNG THƢ ĐẠI TRÀNG

 C ơ địa > 50 tuổi

 Gia đình: K đại trực tràng, polyp

 Chế độ ăn: nhiều béo, ít xơ

 TC: máu/ phân, thay đổi thói quen đi tiêu, sờ thấy u, thiếu máu, sụt cân, biếng ăn, gầy yếu

 Thăm dò cận lâm sàng sớm

X quang đại tràng Nội soi đại tràng - sinh thiết

56

HỘI CHỨNG RUỘT KÍCH THÍCH – IBS

IRRITABLE BOWEL SYNDROME

 Cơ địa: nữ, 30-50 tuổi, tâm lý, thần kinh…

 TCLS

 Đau quặn bụng,  sau khi đi cầu

 Táo bón - Tiêu chảy

 Nhu động ruột 

 Phân:  nhầy, không máu

 Ợ hơi, trào ngược DD-TQ, khó tiêu: 

 CLS: không tổn thương thực thể

57

∆  HỘI CHỨNG KÉM HẤP THU

 TS: cắt dạ dày-ruột, viêm tụy mạn

 Tiêu chảy mạn: suy dinh dƣỡng, thiếu máu,

 Phân: đạm > 1,5 g/L; mỡ > 3,5 g/L

 Schilling test: bài tiết B 12 đánh dấu/ NT 24 giờ

 ∆ thiếu IF: thiếu máu ác tính, teo dạ dày

 Cho IF + B 12  đánh giá: hồi tràng, tụy

 XQ ruột non: mất hình ‘răng cƣa’

 Sinh thiết niêm mạc ruột non

58

NGUYÊN TẮC ĐIỀU TRỊ

 Các biện pháp chung

1 Tiết chế ăn uống: tránh các chất kích

thích niêm mạc (chất béo, rau sống)

2 Điều chỉnh tình trạng đi tiêu

3 Điều trị hỗ trợ: an thần,

thuốc điều hòa vận động đường ruột

 Điều trị theo nguyên nhân

59

KẾT LUẬN

 Viêm đại tràng

 Nguyên nhân: nhiễm amibe, lao…

 ∆  loại trừ sớm ung thƣ đại tràng

Take home message

 Nguyên nhân Viêm đại tràng

 LS-CLS Viêm đại tràng do lao

 LS-CLS Viêm đại tràng do amibe

 LS-CLS Viêm loét đại tràng

Võ Thị Mỹ Dung vodung@ump.edu.vn