nguyên tắc sử dụng kháng sinh

Bệnh tay chân miệng •Do virus gây ra •Chưa có thuốc điều trị đặc hiệu •Chỉ điều trị hỗ trợ không dùng kháng sinh khi không có bội nhiễm.. Phải biết lựa chọn kháng sinh hợp lí Lựa chọn kh

NGUYÊN TẮC SỬ

DỤNG KHÁNG SINH

ThS DS Hoàng Kim Long

Trường hợp 1:

BN ho, sổ mũi nhiều Nhân viên nhàthuốc bán:

1/ Klamentin 500mg ( Amoxicillin+ acid clavulanic) : 10 gói

x 2 gói/ngày 2/ Auclanityl 625mg : 10 viên x 2 viên/ ngày 3/ Chlorpheniramin 4mg: 10 viên x 2 viên/ngày 4/ Cedetamin 2mg( Betamethason + Dexchlorpheniramin ) : 10 viên x 2 viên/ngày

Trường hợp 2:

Bé gái 5tuổi bị mụn nhọt, sốt:

Nhân viên nhàthuốc bán:

1/ Tetracyclin 500 mg: 10 viên x 2 viên/ ngày

2/ Paracetamol 500 mg: 10 viên x 3 viên/ ngày

3/ Chlorpheniramin 4mg: 10 viên x 2 viên/ngày

1 Chỉ sử dụng KS khi có nhiễm khuẩn

Trước khi CĐ KS cần phải xác định xem có phải BN bị bệnh do NK không?

- Thăm khám LS : đo nhiệt độ, phỏng vấn, khám bệnh

=> sốt là biểu hiện điển hình khi NK do đó đo nhiệt độ góp phần quan trọng để khẳng định NK

Ngoại lệ:

- NK ở BN suy giảm MD, BN quá già yếu…chỉ sốt

nhẹ

- Trái lại, nhiễm virus như bệnh quai bị, thủy đậu,

sốt xuất huyết, bại liệt…thân nhiệt có thể tăng tới

39oC

Thăm khám LS và phỏng vấn BN giúp BS dự đoán

1 Chỉ sử dụng KS khi có nhiễm khuẩn

Điều trị như vậy được hay chưa?

BN A 3 tuổi, đến khám với các dấu hiệu : + Sốt ( 38,5 độ C), mệt mỏi, biếng ăn + Chảy nước miếng nhiều, đau họng,

lở miệng + Xuất hiện các mụn nước nổi ở tay chân miệng

CĐ: Tay chân miệng độ 1 ĐT: Paracetamol 250 mg (15 gói)

Về nhà theo dõi, uống thuốc hạ sốt, vệ sinh răng miệng, nghỉ ngơi, tránh kính

Bệnh tay chân miệng

•Do virus gây ra

•Chưa có thuốc điều trị đặc hiệu

•Chỉ điều trị hỗ trợ (không dùng kháng sinh khi không có

bội nhiễm)

•Theo dõi sát các bệnh nhi để phát hiện sớm và điều trị

biến chứng

•Phải bảo đảm dinh dưỡng đầy đủ, nâng cao thể trạng

•Ăn đồ ăn loãng, uống thuốc hạ sốt, vệ sinh răng miệng,

nghỉ ngơi, tránh kính thích

Nhận xét đơn thuốc sau:

•BN A hết sốt nhưng 2 ngày nay lại sốt cao 40 độ C, chảy mũi nhiều, ho nhiều, có đờm

•Qua thăm khám lâm sàng

•CĐ: Viêm phế quản- phổi

•ĐT:

1 Ciprofloxacin 500 mg 10 viên Sáng : 1v, Tối: 1 viên

2 Bisovol Kid

3 Nhỏ mũi Xisat

2 Phải biết lựa chọn kháng sinh hợp lí

Lựa chọn kháng sinh phụ thuộc 3 yếu tố:

- Vi khuẩn gây bệnh

- Vị trí nhiễm khuẩn

- Cơ địa bệnh nhân

Lựa chon KS phải phù hợp với VK Mỗi KS sẽ chỉ có TD trên 1 VK nhất định =>

muốn CĐ KS hợp lí thì phải chọn được KS phù hợp với tác nhân gây bệnh

định danh Vk tốn kém, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm

Lựa chọn KS theo vị trí NK:

Muốn điều trị thành công, KS phải + Có hiệu lực cao với VK

+ Thấm vào được ổ NK => phải nắm được tất

cả dược động học KS

=> đặc biệt là những vị trí NK khó thấm thuốc như màng não, tuyến tiền liệt, xương khớp, mắt.

•Viêm màng não ?

•NK da-mô mềm?

•NK tai – mũi – họng?

•NK mắt ?

•NK âm đạo ?

Lựa chọn KS theo cơ địa BN Một số đối tượng đặc biệt cần lưu ý:

- Trẻ em, người già, người suy giảm chức năng gan thận

- Phụ nữ có thai, đang cho con bú

- Người có cơ địa dị ứng

KS với trẻ em

• Nhóm kháng sinhcần lưu ý nhất khi sử dụng cho trẻ sinh

non vàtrẻ sơ sinh là nhóm Aminosid (Gentamycin,

Amykacin…), Glycopeptid (Vancomycin), Polypeptid

(Colistin) vìđây là những kháng sinh có khả năng phân

bố nhiều trong pha nước nên gây khuếch tán rất rộng ở

cáclứa tuổi này

KS với người cao tuổi

+ Do sự suy giảm chức năng gan – thận nên sự chuyển hóa và bàixuất thuốc đều yếu hơn bình thường,

phải hiệu chỉnh lại liều của những kháng sinh bị chuyển hóa nhiều qua gan hoặc bài xuất chủ yếu qua thận ở dạng còn hoạt tính

+ Do tỷ lệ dị ứng với kháng sinh cao hơn bình thường (người trên 65 tuổi có tỷ lệ dị ứng với kháng sinh nhóm beta-lactamin tới 20%),

thận trọng, nhất là dùng qua đường tiêm

+ Do bị nhiều bệnh nên thường phải dùng cùng một lúc nhiều thuốc

thận trọng, tránh các tương tác gây tăng độc tính hoặc tác dụng phụ

Nhận xét trường hợp sau

•BN B 85 tuổi, bị đau bụng, tiêu chảy, sốt sau khi ăn bún mắm

•BN đang dùng thuốc trị suy tim, hở van tim, đau thắt ngực:

1 Digoxin 0,25 mg

S ½ v

2 Clopidogrel 75mg

S 1v

3 Nitroglycerin 2,5mg

S:1v, T: 1v

ĐT:

1 Ofloxacin 200mg 20v

S:1v, T: 1v

2 Men tiêu hóa 20 gói

S:1gói, T: 1gói

3 Orezol 10 gói

Tra tương tác Medscape

•ofloxacin + digoxin

ofloxacin will increase the level or effect of digoxin by altering intestinal flora Applies only to oral form of both agents Use Caution/Monitor

•digoxin + ofloxacin

digoxin will increase the level or effect of ofloxacin by basic (cationic) drug competition for renal tubular clearance Use Caution/Monitor

KS với bệnh nhân suy thận

•Giám sátnồng độ kháng sinh trong huyết thanh

•Hiệu chỉnh liều căn cứ vào trị số Clearance – Creatinin

•Lưu ý : lượng ion Natri có trong chế phẩm Cần phải tính

đến lượng Na+ này để giảm lượng đưa vào hàng ngày

KS với bệnh nhân suy gan

•Tăng sinh khả dụng của một số kháng sinh dùng theo đường uống chịu ảnh hưởng mạnh của vòng tuần hoàn đầu như Fluoroquinolon

•Kéo dàithời gian bán thải tăng tác dụng và độc tính

KS với người có cơ địa dị ứng

•Tất cả các kháng sinh đều có thể gây ra ADR, do đó cần cân

nhắc nguy cơ/lợi ích trước khi quyết định kê đơn

•ADR nghiêm trọng: hội chứng Stevens – Johnson, Lyell…

Cần phải khai thác tiền sử dị ứng, tiền sử dùng thuốc ở người

bệnh trước khi kê đơn và phải luôn sẵn sàng các phương tiện

chống sốc khi sử dụng kháng sinh

Cơ địa dị ứng kháng sinh beta lactam

Lyell Biểu hiện dị ứng của các nhóm kháng sinh

Kháng sinh chuyển hóa qua gan > 70 % Kháng sinh ít chuyển hóa qua gan

Nhận xét đơn thuốc sau:

•BN A hết sốt nhưng 2 ngày nay lại sốt cao 40 độ C, chảy

mũi nhiều, ho nhiều, có đờm

•Qua thăm khám lâm sàng

•CĐ: Viêm phế quản- phổi

•ĐT:

1 Augmentin 250 mg

Sáng : 1goi, Tối: 1 goi

2 Bisovol Kid

3 Nhỏ mũi Xisat

3 Phối hợp kháng sinh đúng

Mục đích:

•Làm giảm khả năng xuất hiện chủng đề kháng: Phối hợp kháng sinh làm giảm xác suất xuất hiện một đột biến kép

•Điều trị nhiễm khuẩn do nhiều loại vi khuẩn gây ra

Phối hợp Betalactam + Metronidazol

•Làm tăng khả năng diệt khuẩn (hiệp đồng):

+ sulfamethoxazol & trimethoprim tác động vào 2 điểm khác nhau trong quá trình sinh tổng hợp acid folic hoặc

+ cặp phối hợp kinh điển beta-lactam (penicilin hoặc cephalosporin) với aminoglycosid (gentamicin hoặc tobramycin hay amikacin)

•Lưu ý: Mỗi kháng sinh đều có ít nhiều tác dụng không mong muốn; khi phối hợp thì những tác dụng phụ này cũng sẽ cộng lại

4 Phải dùng theo đúng thời gian qui định

•Độ dài điều trị phụ thuộc vào tình trạng nhiễm khuẩn, vị trí

nhiễm khuẩn và sức đề kháng của người bệnhngười bệnh

• Nhiễm khuẩn tiết niệu – sinh dục chưa biến chứng: Liều 3

ngày, hay một liều duy nhất

• Trường hợp nhiễm khuẩn nhẹ và trung bình: Thường 7 - 10

ngày

• Trường hợp nhiễm khuẩn nặng, NK tổ chức mà kháng sinh khó

thâm nhập (màng tim, màng não, xương-khớp…), bệnh lao…

thì đợt điều trị kéo dài hơn nhiều

•Lưu ý: Không nên điều trị kéo dài để tránh kháng thuốc, tăng tỷ

kệ xuất hiện tác dụng không mong muốn và tăng chi phí điều

trị

Chỉ sử dụng kháng sinh khi có nhiễm khuẩn

Lựa chọn kháng sinh hợp lý:

• Độ nhạy cảm của vi khuẩn

• Vị trí nhiễm khuẩn

• Cơ đia bệnh nhân

Phối hợp Kháng sinh đúng

Sử dụng kháng sinh đúng thời gian quy định

NGUYÊN TẮC SỬ DỤNG