Nga sơn trong 15 năm đổi mới (1986 2000)

Trong 15 năm kiên trì thực hiện đờng lối đổi mới của Đảng 1986 2000 cùng với các địa phơng trong cả nớc nói chung, huyện Nga Sơn nói riêng -đã thu đợc nhiều thành tựu to lớn, giành đợc n

2.1.2 Những thành tựu và hạn chế trong thời kỳ đầu thực hiện công

2.2 Nga Sơn tiếp tục thực hiện công cuộc đổi mới 1991-1995 39

HĐND : Hội đồng nhân dânUBND : Uỷ ban nhân dân

PTTH : Phổ thông trung họcCNH-HĐH : Công nghiệp hoá- hiện đại hoá

(1954-đầu những năm 80 cùng với những biến động phức tạp trên thế giới, nớc talâm vào tình trạng khủng khoảng trầm trọng về kinh tế-xã hội nh sản xuất bị

2

đình đốn, lạm phát tăng vọt, tăng trởng kinh tế chậm, đất nớc bị bao vây cấmvận dẫn đến đời sống nhân dân hết sức khó khăn, lòng tin của nhân dân đốivới Đảng, Nhà nớc giảm sút Trong bối cảnh chung của cả nớc, Nga Sơn cũngtrong tình trạng khủng hoảng, sản xuất đình trệ, hàng hóa khan hiếm, giá cảtăng cao, cơ sở vật chất kỹ thuật cha bảo đảm phục vụ cho sản xuất, dẫn đếntổng sản lợng lơng thực xuất khẩu giảm nhiều, trong khi đó dân số tăngnhanh, lực lợng lao động đông nhng cha đợc sử dụng và bố trí hợp lý, dẫn đếnviệc giải quyết chính sách xã hội và đời sống nhân dân gặp rất nhiều khókhăn Trớc tình hình đó Đảng ta đã nghiêm túc kiểm điểm những sai lầmkhuyết điểm, nắm bắt thời cơ và xu thế thời đại, quyết tâm đổi mới toàn diện

đất nớc Đại hội đại biểu toàn Quốc lần thứ VI của Đảng (tháng 12 năm1986) đã xác định đờng lối đổi mới toàn diện đất nớc, đa đất nớc ta bớc vàomột giai đoạn lịch sử của thời kỳ đổi mới

Trong 15 năm kiên trì thực hiện đờng lối đổi mới của Đảng (1986 2000) cùng với các địa phơng trong cả nớc nói chung, huyện Nga Sơn nói riêng

-đã thu đợc nhiều thành tựu to lớn, giành đợc nhiều thắng lợi quan trọng cả vềkinh tế, chính trị, xã hội, đối nội, đối ngoại, đa đất nớc thoát khỏi khủng hoảngkinh tế, xã hội nghiêm trọng, tình hình kinh tế tăng trởng nhanh, tình trạng

đình đốn sản xuất, rối ren trong lu thông đợc khắc phục, lạm phát bị đẩy lùi,

đời sống nhân dân đợc nâng lên rõ rệt, kết cấu cơ sở hạ tầng đợc xây dựngcủng cố từng bớc đáp ứng yêu cầu phát triển đất nớc, tình hình chính trị, xã hội

ổn định và giữ vững, quốc phòng, an ninh đợc củng cố, giáo dục phát triểnmạnh, tạo tiền đề và động lực để đất nớc ta tiếp tục đẩy mạnh sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc trong thời kỳ đổi mới

Để tổng kết những thành tựu mà nhân dân Nga Sơn đạt đợc trong 15năm đổi mới và rút ra những bài học làm cơ sở xác định những chủ trơng, giảipháp mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội đa Nga Sơn trở thành mộthuyện giàu mạnh trong thời gian tới,đồng thời khẳng định sự đúng đắn, sángtạo đờng lối đổi mới của Đảng ta, cần có một đánh giá đúng đắn, chính xácnhững kết quả 15 năm thực hiện đổi mới Là một sinh viên đợc học tập trau

dồi kiến thức và rèn luyện dới mái trờng đại học Vinh, tôi mạnh dạn chọn đề

tài: "Nga Sơn trong 15 năm đổi mới (1986-2000)" làm khóa luận tốt nghiệp,

mong muốn đợc góp phần nhỏ bé của mình vào quá trình tổng kết đánh giánhững thành tựu trong công cuộc đổi mới của đất nớc nói chung, huyện NgaSơn nói riêng và đem sức trẻ, trí tuệ của mình cùng với nhân dân quê hơngNga Sơn tiếp tục đẩy mạnh sự nghiêp CNH-HĐH đất nớc trong thời kỳ đổimới, xây dựng Nga Sơn ngày càng giàu, đẹp hòa nhịp chung với sự phát triểncủa cả nớc

2 - Lịch sử nghiên cứu vấn đề:

Nghiên cứu công cuộc đổi mới đất nớc đợc đề ra từ đại hội đại biểutoàn quốc lần VI (12/1986) nói chung, vấn đề "Nga Sơn trong 15 năm đổimới" nói riêng, hiện đang còn là một đề tài hết sức mới mẻ mang tính thời sự,vì các sự kiện vừa xảy ra và còn đang diễn biến, do đó việc tổng kết đánh giágặp rất nhiều khó khăn, hơn nữa đây là một vấn đề khó, hàm chứa trong đó cảtính lý luận và tính thực tiễn Trên phạm vi cả nớc hiện nay có một số đề tàimang tính chuyên khảo nghiên cứu đờng lối đổi mới của Đảng hoặc chỉ đềcập đến một số khía cạnh của vấn đề đổi mới

+ Cuốn "Lịch sử Việt Nam từ 1975 đến nay - những vấn đề lý luận

và thực tiễn" của Giáo s Trần Bá Đệ biên soạn, do Nhà xuất bản Đại học

Quốc gia 1998, đã nêu lên những thành tựu tiến bộ và nhiều hạn chế yếu kém,khuyết điểm của đất nớc từ khi đổi mới đến năm 1996

+ Luận án Tiến sỹ sử học "Đặc điểm công cuộc đổi mới dới sự lãnh

đạo của Đảng cộng sản Việt Nam (1986-1996)" của Tờng Thuý Nhân, mã

số 50316 bảo vệ tại Hà Nội năm 2000 Tác giả đã đề cập đến quá trình thựchiện đờng lối đổi mới của đất nớc ta trên một khía cạnh, những thành tựu,khuyết điểm và một số vấn đề cần bổ sung cho đờng lối đổi mới

+ Ngoài các tài liệu mang tính chuyên khảo trên còn có các văn kiện

đại hội toàn quốc của Đảng cộng sản Việt Nam tại các Đại hội VI, VII, VIII,

IX đã tổng kết những thành tựu tiến bộ và vạch ra những yếu kém tồn tại,khuyết điểm của việc thực hiện những nhiệm vụ, mục tiêu mà các nghị quyếtcủa Đại hội đó đề ra

+ Các tạp chí lịch sử Đảng của Nhà xuất bản Học viện Chính trị quốcgia "Với một số vấn đề có liên quan đến công cuộc đổi mới"

ở phạm vi địa phơng mà cụ thể là huyện Nga Sơn cha có một côngtrình nào nghiên cứu toàn diện quá trình đổi mới ở huyện mà chỉ tản mạntrong các tài liệu liên quan đến một số khía cạnh của quá trình đổi mới.

+ Lịch sử Đảng bộ huyện Nga Sơn tập I (1945-1975) Nhà xuất bảnChính trị quốc gia, nghiên cứu dới góc độ lịch sử của huyện

+ Lịch sử Đảng bộ huyện Nga Sơn tập II (1975-2000) Nhà xuất bảnChính trị quốc gia, là công trình nghiên cứu dới góc độ của lịch sử Đảng Nộidung của cuốn sách có ít nhiều đề cập đến thời kỳ đổi mới, nhng chủ yếu làviết về các hoạt động của huyện uỷ, các cơ sở đảng, mà cha nêu lên đợcnhững nội dung cơ bản của thời kỳ đổi mới ở huyện Nga Sơn

Nh vậy, vấn đề đổi mới ở Nga Sơn cha thu hút sự quan tâm nghiên cứumột cách toàn diện, hoàn chỉnh, do đó để có một công trình nghiên cứu khoahọc về "Nga Sơn trong 15 năm đổi mới" cần đầu t nhiều thời gian công sức vàtrí tuệ của nhiều ngời

3 - Phạm vi đề tài và đối tợng nghiên cứu:

Trong đề tài "Nga Sơn trong 15 năm đổi mới 1986-2000", mục đíchcủa chúng tôi là nhằm tổng kết đánh giá những thành tựu và hạn chế, từ đó rút

ra những bài học kinh nghiệm trong 15 năm thực hiện đờng lối đổi mới(1986-2000) ở huyện Nga Sơn

Với mục đích đó, trớc hết chúng tôi đề cập đến đặc điểm tự nhiên, đặc

điểm lịch sử - xã hội của huyện Nga Sơn, đây là những nhân tố ảnh hởng tolớn đến công cuộc đổi mới Trọng tâm là những thành tựu đạt đợc và nhữnghạn chế trong công cuộc thực hiện đờng lối đổi mới ở huyện Nga Sơn Qua đókhẳng định tính đúng đắn, sáng tạo của đờng lối đổi mới do Đảng ta vạch ra

từ Đại hội VI (1986) và Nga Sơn đã thực hiện đờng lối đó cho phù hợp vớithực tế ở một địa phơng, tạo nên sự thay đổi tích cực trên tất cả các lĩnh vực ởhuyện Nga Sơn Trên cơ sở đó tôi mạnh dạn nêu lên một số giải pháp nhằmphát triển kinh tế - xã hội của Nga Sơn, đồng thời rút ra một số bài học kinhnghiệm đóng góp vào công cuộc đổi mới trên quê hơng mình

4 - Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu:

Với đề tài "Nga Sơn trong 15 năm đổi mới (1986-2000)" chúng tôi đã

khai thác những nguồn tài liệu sau:

Tài liệu thành văn gồm: Những tác phẩm viết về lịch sử Việt Nam hiện

đại 1975 - nay (Phần đổi mới đất nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa), cáccông trình nghiên cứu về lịch sử xã hội và văn hoá Nga Sơn từ trớc đến nay,các văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng từ Đại hội VI đến Đại hội

IX Đặc biệt chúng tôi tập trung khai thác các báo cáo của huyện uỷ, UBNDhuyện Nga Sơn qua các nhiệm kỳ từ 1986-2000, các t liệu viết về lịch sửhuyện ở dạng lịch sử đảng bộ (Đợc lu trữ ở Phòng lu trữ huyện uỷ, UBNDhuyện, uỷ ban tuyên giáo huyện ủy)

Tài liệu điền dã là quá trình chúng tôi trực tiếp gặp gỡ, tiếp xúc với các

đồng chí lãnh đạo ở các cấp của huyện trong các thời kỳ và xuống các cơ sở

để tìm hiểu nắm bắt các thông tin và số liệu thực tế

Thực hiện đề tài này chúng tôi sử dụng các phơng pháp nghiên cứu nh:Phơng pháp logic, phơng pháp lịch sử, phơng pháp điều tra điền dã

5 - Cấu trúc của đề tài:

Khóa luận đợc trình bày trong 76 trang, ngoài phần dẫn luận, kết luận,tài liệu tham khảovà phụ lục thì nội dung của đề tài kết cấu trong 2 chơng:

Chơng 1: Khái quát tình hình huyện Nga Sơn trớc đổi mới (1986)

Chơng 2: Nga Sơn trong 15 năm thực hiện đờng lối đổi mới (1986-2000)

Phần b nội dungchơng 1 khái quáttình hình nga sơn trớc đổi mới (1986)

1.1 Đặc điểm tự nhiên

Nga Sơn là huyện nằm ở vùng ven biển tỉnh Thanh Hoá, gồm có 26 xã

và một thị trấn, với diện tích tự nhiên là 146 km2, dân số 147.447 ngời Với vịtrí nằm ở phần Đông - Bắc của tỉnh, Nga Sơn có toạ độ địa lý là 19056'30" đến

2003'45" vĩ bắc và 105034'30" đến 10603'10" kinh đông Phía Bắc giáp vớihuyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình, phía Nam giáp huyện Hậu Lộc, phía Tây giáphuyện Hà Trung và phía Đông giáp biển Đông Nhìn trên bản đồ hành chính,hình dáng của huyện Nga Sơn gần giống với lá cờ đuôi nheo mà cạnh huyềnchạy theo hớng Đông Bắc - Tây Nam, kéo dài từ xã Nga Điền, qua phần tiếpgiáp với biển xuống xã Nga Thạch

Huyện Nga Sơn có loại khí hậu hải dơng đặc trng và mang tính chấtchuyển tiếp giữa đồng bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ: Nắng lắm ma nhiều vàomùa hè, rét sớm và chịu tác động của bão biển theo mùa Hàng năm nhiệt độtrung bình của các ngày từ 230C đến 240C, lợng ma trung bình là 1.540, lợngbốc hơi là 808mm, ma thờng kéo dài từ 5 - 10 tháng, tháng có lợng ma nhiềunhất là tháng 7, tháng 8, về mùa đông gió lạnh, ít ma nhng lợng sơng muốinhiều, độ ẩm không khí là 84%.Điều kiện khí hậu của Nga Sơn nh vậy là hếtsức thuận lợi cho việc phát triển một nền nông nghiệp với nhiều chủng loạicây, con phong phú

Nga Sơn là huyện nằm giữa các con sông Hoạt và sông Báo Văn, sôngLèn của hệ thống sông Mã, với tổng lu lợngnớc mùa ma của các con sông lêntới 1.720m3/s, nhng mùa cạn chỉ còn 20m3/s Trong các cuộc kháng chiến giữnớc trớc đây sông Hoạt là đờng giao thuỷ rất quan trọng, các con sông trêncùng với 2 lạch lớn là Lạch Sung và Lạch Càn tạo thuận lợi cho việc tiêu ứng

về mùa ma bão

Bờ biển Nga Sơn dài 11km, có nhiều giá trị kinh tế cao, liên quan đếnmột nền nông nghiệp trồng trọt ven biển, từ lâu Nga Sơn đã nổi tiếng với nghềtrồng cói, dệt chiếu truyền thống Từ lâu trong ý nghĩa của ngời Việt Nam,nhắc đến Nga Sơn là nói đến quê hơng của chiếu cói nổi tiếng bên cạnhnhững sản phẩm tiêu biểu của địa phơng khác

" Chiếu Nga Sơn gạch bát tràng

Vải tơ Nam Định lụa hàng Hà Đông " (Việt Bắc)

Bờ biển Nga Sơn có tốc độ bồi tụ khá nhanh Dòng sông Đáy và xa hơnnữa là sông Hồng từ bao đời nay đã mang phù sa đến bồi đắp cho vùng đấtnày Chỉ tính từ năm 1960 đến năm 1994, diện tích tự nhiên của toàn huyện

đã tăng hàng ngàn hecta do việc mở mang diện tích bằng quai đê lấn biển

Nga Sơn là một trong những vùng đánh bắt hải sản truyền thống, baogồm cả khơi và lộng Bãi tôm Nẹ là một trong những bãi tôm lớn nhất của tỉnhThanh Hoá với trữ lợng khai thác hàng năm từ 300 đến 500 tấn Ngoài ra còn

có các loại hải sản khác nh cá, cua, mực, moi cũng đợc đánh bắt nhiều ở NgaSơn Toàn huyện vùng biển có quy mô khai thác khoảng 1.900 hecta, có tiềmnăng lớn cho việc nuôi trồng các loài hải sản nớc lợ, nớc mặn

Xuất phát từ đặc điểm là một vùng đất do phù sa bồi tụ lên, do đó địahình Nga Sơn nói chung đợc kiến tạo theo dạng sóng, đất đai canh tác tronghuyện tạo thành 3 vùng: Vùng đồng chiêm, vùng đồng màu và vùng ven biển

Độ cao giữa các vùng có mức chênh lệch từ 0,3 đến 0,5m, không thuận lợicho việc tới tiêu nớc trong sản xuất nông nghiệp

Bên cạnh những điều kiện tự nhiên để phát triển một ngành nôngnghiệp, ng nghiệp, tiểu thủ công nghiệp phong phú, ở Nga Sơn còn có một sốtiềm năng kinh tế khác nh tiềm năng du lịch với động Từ Thức, núi Mai AnTiêm, Đảo Nẹ.v.v Trong huyện có các dãy núi nh núi Thiết Giáp, núi ThầnPhù là các dãy núi đá vôi có trữ lợng lớn và có giá trị kinh tế cao mà trớc mắt

là trong việc cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp sản xuất vật liệuxây dựng nh: xi măng, vôi.v.v Du khách ngày nay có thể đến thăm động TừThức để hoà mình trong cảnh thần tiên, đọc những dòng chữ Hán lu đề ngoàicửa động của các bậc danh nhân ngày xa, hoặc đi lễ chùa Tiên thăm hồ ĐộngVụa, hoặc đến núi Mai An Tiêm quê hơng của quả da hấu đỏ để ngỡng mộ vềmột thời xa xa cha ông ta bằng sức lao động, ý chí vợt khó và óc thông minhsáng tạo đã lập nên mảnh đất này

Dọc theo quốc lộ 10B du khách sẽ đến thăm xứ đạo với quần thể nhàthờ ở Điền Hộ và xa hơn ít nữa đến Kim Sơn với nhà thờ Phát Diệm nổi tiếng,trục đờng 10 còn đi từ Nga Sơn sang Hậu Lộc một cách gần nhất Với trục đ-ờng 13 bắt nguồn từ quốc lộ 1A đi từ huyện Hà Trung đến ngã ba hạnh (xãNga Mỹ huyện Nga Sơn) có chiều dài là 18 km, tạo mạch đờng giao thôngquan trọng cho việc giao lu đi lại với các vùng lân cận và cả nớc Bên cạnh đó

các du khách lên thuyền ra thăm Đảo Nẹ cũng là một thú vui thởng ngoạncảnh trời mây non nớc, từ đờng biển này có thể đi tàu sang Trung Quốc đểthực hiện giao lu buôn bán Đó là những tiềm năng du lịch quý báu của NgaSơn.

1.2- Đặc điểm lịch sử – xã hội: xã hội:

Căn cứ theo truyền thuyết lịch sử thì gia đình Mai An Tiêm là nhữngngời đầu tiên đặt chân lên mảnh đất hoang vu mà từ thời Hùng Vơng còn làbãi biển xa xôi này Ngày nay, các nhà nghiên cứu cùng những công trình củamình đã có những bằng chứng để khẳng định rằng ngay từ thời đại đồng thau

đã có ngời sinh sống ở đây

Họ là những chủ nhân của nền văn hoá Hoa Lộc có niên đại 4145± 60năm cách ngày nay Một số di chỉ khảo cổ tìm thấy ở huyện Nga Sơn chothấy các bộ lạc ở đây đã sinh sống bằng nghề nông, khai thác thuỷ sản và sănbắn thú rừng Ngay từ thời điểm đó, con ngời đã biết trồng lúa với nhữngchiếc cuốc đá dễ sử dụng trên loại đất phù sa trên biển Trong các di chỉ củavăn hoá Hoa Lộc, các nhà khảo cổ học đã tìm thấy đợc số lợng lớn xơng, răngtrâu bò, chó, lợn bên cạnh dấu vết của các loại thú rừng khác nh nai, hơu,hoẵng

Nh vậy, ngoài việc săn bắn, ngời việt cổ ở đây đã bắt đầu chăn nuôi đểchủ động hơn về nguồn thực phẩm Tại một số địa điểm sinh sống của ngờiHoa Lộc, ngời ta cũng tìm thấy một số xơng, răng cá gồm cả cá nớc mặn vàcá nớc ngọt C dân việt cổ ở đây không chỉ khai thác cá biển mà còn đánh bắtcả các loài thuỷ sản nớc ngọt ở các đầm hồ, sông lạch quanh vùng.Cũng quacác di chỉ của nền văn hoá Hoa Lộc, các nhà nghiên cứu thấy rằng ngời Việt

cổ ở đây đã đạt tới trình độ khá cao trong việc sản xuất đồ gốm thông dụng

nh bình, nồi, bát, đĩa Với 18 đồ án hoa văn khác nhau, các nhà nghiên cứucũng cho rằng lúc này, ngời Hoa Lộc biết đến kỹ thuật luyện đồng Sự phongphú của các di chỉ khảo cổ đã khai quật cho thấy dân số của ngời Hoa Lộctrên vùng duyên hải này khá cao

Nh vậy, ngay từ cách đây mấy nghìn năm, vào thời đại đồ đồng thau đã

có những c dân đầu tiên sinh sống trên vùng đất Nga Sơn

Bớc vào thời kỳ xã hội văn lang Âu Lạc, c dân ở đây trở nên đông đúchơn, làng xóm đợc hình thành và ngày càng trù phú Đến đầu công nguyên,vùng Nga Sơn ngày nay thuộc địa hạt huyện Vô Thiết quận Cửu Chân trong

suốt thời kỳ dài phát triển của chế độ phong kiến Việt Nam, Nga Sơn tiếpnhận nhiều đợt ngời từ đồng bằng Bắc Bộ vào sinh cơ lập nghiệp Đó là sự di

c tự nhiên do nhu cầu của cuộc sống, hoặc theo chế độ phong cấp ruộng đấtthời phong kiến

Địa giới và tên gọi của huyện Nga Sơn qua các thời kỳ đã đợc sách Đạinam nhất thống chí ghi chép nh sau:"Huyện Nga Sơn, Đông Tây cách nhau

21 dặm, Nam Bắc cách nhau 21 dặm, phía Đông đến biển 5 dặm, phía Tây

đến địa giới huyện Vĩnh Lộc 16 dặm, phía Nam đến địa giới huyện Hậu Lộc

6 dặm, phía Bắc đến địa giới 2 huyện Yên Mô và Phụng Hoá của tỉnh NinhBình 15 dặm Từ đời Trần về trớc gọi là Chi Nga hay Nga Lạc; thời thuộcMinh do ái Châu lãnh lệ vào phủ Thanh Hoá; đời Lê Quang Thuận gọi làNga Giang, đổi lệ vào phủ Hà Trung, sau đổi tên hiệu này, bản triều vẫn theo

nh thế, năm Tự Đức thứ ba bỏ chức tri huyện, do Phủ kiêm lý: Trớc lãnh 7tổng, năm Minh Mệnh thứ 19 tách lấy tổng thần phù cho vào huyện Yên Môtỉnh Ninh Bình, nay lãnh 6 tổng, 102 xã, thôn, trang" Từ năm 1838 (MinhMệnh thứ 19) địa danh huyện Nga Sơn đợc thay cho các địa danh cũ và tồntại cho đến ngày nay Cho tới trớc cách mạng tháng 8/1945, huyện Nga Sơnvẫn thuộc phủ Hà Trung Năm 1977 hai huyện Nga Sơn và Hà Trung sápnhập với nhau gọi là huyện Trung Sơn Đến ngày 30/8/1982, Hội đồng bộ tr-ởng lại ra Quyết định số 149-HĐBT chia huyện Trung Sơn thành hai huyện làNga Sơn và Hà Trung nh ngày nay

Ngời Nga Sơn vốn có truyền thống sáng tạo từ lâu trong lịch sử, do

điều kiện hoàn cảnh sống ở một vùng duyên hải không mấy màu mỡ, đất bịnhiễm mặn, khó canh tác lại phải đơng đầu với đại dơng bao la nên con ngời

ở đây ngay từ xa đã phải chống chọi với thiên nhiên, ngày đêm lao động cần

cù, một nắng hai sơng để khẳng định sự tồn tại của mình Câu chuyện về Mai

An Tiêm từ thời Hùng Vơng với hai bàn tay trắng mà đã dựng nên đợc cơnghiệp từ miền hoang vu là niềm tự hào của ngời Nga Sơn Đó còn là biểu t-ợng đầu tiên của con ngời Nga Sơn về tinh thần vợt khó, chiến thắng thiênnhiên, chiến thắng định mệnh

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, ít nhất là từ đầu công nguyên cách đâygần 2000 năm, ngời Nga Sơn đã biết đến kỹ thuật quai đê lấn biển Theo một

số tài liệu, từ thế kỷ thứ X, dới thời Vua Lê Đại Hành (Lê Hoàn) nhân dân ởhuyện Nga Sơn đã tham gia vào các công trình giao thông luồng lạch, nạo vét

sông ngòi nổi tiếng trong lịch sử Các con sông trên địa phận của huyện nhsông Hoạt, sông Chính Đại đợc đào rộng hơn, khơi sâu hơn Việc cải tạo hệthống sông ngòi thời Lê Hoàn nhằm phục vụ mục đích quân sự là chính nhngcũng nhờ đó mà nông nghiệp ở Thanh Hoá nói chung và ở Nga Sơn nói riêng

có điều kiện phát triển Năm 1009 Vua Lê Long Đĩnh xuống chiếu theo đềnghị của Đô đốc Kiểu Hành Hiến cho quân và dân ở đây "Đào sông từ cửa ảiChi Lăng qua núi Đích Sơn đến sông Vũ Lũng" Đến 1248 "Nhân dân ở đâylại tham gia đào kênh chiếu bạch nối sông Hoạt với sông Lèn, đây là consông đào tiêu úng đầu tiên ở vùng bắc Thanh Hoá dới thời Trần" [3, 145]

ở Nga Sơn, ngoài nghề nông thì thủ công cũng là nghề có truyền thống

từ lâu đời và nổi tiếng nhất là nghề dệt chiếu nh trình bày ở trên Nghề mộc

và nghề xây dựng cũng phát triển mà chúng ta có thể nhận rõ qua những đờngnét, chi tiết chạm khắc phức tạp ở nhiều đình chùa, nhà thờ vẫn còn đến ngàynay

Ngay từ những buổi đầu của nền văn hoá Hoa Lộc, c dân ven biển bắcTrung Bộ đã có một nền văn hoá khá phát triển Đó là cội nguồn của c dân ởvùng này nói chung và ở Nga Sơn nói riêng Là một huyện ở địa đầu của tỉnhThanh Hoá, có vị trí vừa là tụ điểm vừa là sự tiếp nối trong giao lu giữa Bắc

và Trung, nên từ lâu trong lịch sử ở Nga Sơn đã có một nền văn hoá mangnhiều sắc thái Những đặc trng địa lý, văn hoá của vùng đất này ảnh hởng khá

rõ trong căn tính, dáng dấp, giọng nói của ngời Nga Sơn Vừa có cái nền nãcủa c dân đồng Bắc Bộ, lại vừa có cái chất phác của ngời xứ Thanh

Lễ hội là một trong những hoạt động văn hoá tinh thần chủ yếu của

ng-ời Nga Sơn dới thng-ời phong kiến Vào những năm đợc mùa, ở đây đã diễn ranhiều lễ hội truyền thống Từ trong cái nôi của nền văn hoá làng xã, văn hoánhân dân đó, dới thời phong kiến, cùng với sự phát triển chung của nho giáotrong cả nớc, ở Nga Sơn cũng đã xuất hiện nhiều nhân tài có tiếng, thành đạttrong đờng khoa cử Đó là truyền thống hiếu học của ngời Nga Sơn, thờiphong kiến ở huyện Nga Sơn đã có 6 vị đỗ tiến sỹ Truyền thống hiếu học của

ông cha ta trong lịch sử cho tới nay đã đợc ngời Nga Sơn giữ gìn và phát huy.Dới chế độ mới, học trò Nga Sơn chuyên cần học tập, lập đợc nhiều thành tíchxuất sắc Năm 1995 cả huyện có 105 học sinh thi đỗ đại học, chiếm tỉ lệ khácao trong tỉnh

Từ quá khứ xa xa cũng nh hiện nay, sinh hoạt tôn giáo là bộ phận quantrọng trong đời sống văn hoá tinh thần của ngời Nga Sơn, có hai tôn giáochính là Phật giáo và Thiên chúa giáo Ngôi chùa lớn đầu tiên đợc xây dựng

là chùa Vân Lỗi thuộc Nga Lĩnh đợc xây dựng thế kỷ XIV nhà Trần đến thế

kỷ thứ XVI có thêm một ngôi chùa nữa là chùa Đào Viên, hiện nay ở chùavẫn còn lu giữ đợc nhiều pho tợng có giá trị nghệ thuật cao nh tợng Thích CaMâu Ni, tợng các vị La Hán Đạo Thiên chúa (Cơ đốc giáo) là tôn giáo lớnthứ hai đợc du nhập vào Nga Sơn, muộn hơn nhiều so với phật giáo, trongcông cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đồng bào thiên chúa giáo ở Nga Sơn

đã "Kính chúa yêu nớc", "Tốt đời đẹp đạo", có nhiều đóng góp thiết thực choquê hơng [3, 79-80]

Cũng nh nhiều vùng khác của đất nớc, ngời Nga Sơn còn thờ cúng các

vị thần, các anh hùng dân tộc, thờ cúng tổ tiên Điều đó thể hiện một trongnhững nét đẹp truyền thống chung của dân tộc, đó là truyền thống "Uống nớcnhớ nguồn"

Trong suốt chiều dài của lịch sử, để có đợc cuộc sống bình yên mà lao

động sản xuất, xây dựng quê hơng, phát triển kinh tế, văn hoá, ngời Nga Sơn

đã phải nhiều lần cùng nhân dân trong tỉnh và cả nớc đứng lên chống giặcngoại xâm Ngay từ đầu công nguyên, nhân dân Nga Sơn theo hai Bà Trngvùng lên khởi nghĩa đánh đổ ách đô hộ của nhà Hán, lập lại nghiệp xa củaVua Hùng, Vua Thục Hiện nay ở xã Nga Thiện hiện còn lu giữ tấm bia ghicông tích và đền thờ bà an nội Lê Thị Hoa - nữ tớng của hai Bà Trng cùng vớibốn ngời con tham gia khởi nghĩa và chặn đánh đạo quân xâm lợc của MãViện Nga Sơn lại có vị trí xung yếu về giao thông đờng thuỷ Bắc - Nam, làmột trong cửa ngõ quan trọng phía Nam đất nớc bấy giờ nên chắc chắn, đãtừng là nơi diễn ra nhiều trận đánh các đạo quân xâm lợc Trong cuộc khángchiến chống quân Nguyên, quân Minh xâm lợc ra khỏi bờ cõi, có một phần

đóng góp đáng kể của nhân dân Nga Sơn Trong thời kỳ phong kiến, cùng ởng ứng phong trào Cần Vơng thì Ba Đình thuộc phạm vi huyện Nga Sơn đợcchọn làm căn cứ vững chắc cho phong trào chung toàn quốc (Nhằm bảo vệcửa ngõ miền Trung làm bàn đạp đánh địch ở Đồng bằng) [19, 35] Nhândân Nga Sơn tự hào là đã trực tiếp đợc tham gia phục vụ chiến đấu trong cuộckhởi nghĩa Ba Đình Họ đã không quản sức mình không tiếc của cải, không

h-sợ hy sinh cùng nhân dân cả nớc vùng lên đánh bọn cớp nớc Từ những cây

tre, sọt rơm, những nếp nhà, mảnh vờn để lại trong buổi đầu xây dựng căn cứcho đến những ngời tình nguyện, chấp nhận hy sinh vì sự nghiệp chung, tất cả

đều thể hiện tinh thần yêu nớc của ngời dân Nga Sơn Đó cũng chính là cộinguồn của sức mạnh, là nơi bám rễ vững chắc cho nghĩa quân Ba Đình lậpnên những chiến công làm chấn động tới tận sào huyệt của kẻ thù Vì vậy cáitên Ba Đình mãi mãi toả sáng trong lịch sử chống xâm lăng của Việt Nam

Tất cả những nét đẹp truyền thống quê hơng là di sản vô giá ăn sâu vàotiềm thức của mỗi ngời dân Nga Sơn Truyền thống đó sau này đã đợc pháthuy khi nhân dân Nga Sơn đợc Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo, tạo thànhsức mạnh lật đổ ách đô hộ của thực dân phong kiến và xây dựng quê hơngngày càng tơi đẹp

Từ những đặc điểm về vị trí địa lý, con ngời và truyền thống lịch sử đó,trớc khi bớc vào thực hiện đờng lối đổi mới, nhìn chung Nga Sơn có nhữngthuận lợi và khó khăn sau đây:

ở vị trí địa lý với loại khí hậu nhiệt đới gió mùa, có lợng ma và độ ẩmkhá cao nên Nga Sơn có điều kiện khí hậu hết sức thuận lợi cho nền kinh tếnông nghiệp với nhiều loại cây con phong phú Là một huyện ven biển, códiện tích đất đai ngày càng đợc mở rộng do lợng phù sa bồi tụ khá nhanh đãtạo điều kiện thuận lợi cho Nga Sơn phát triển các ngành kinh tế nh nôngnghiệp với các loại cây công nghiệp làm nguyên liệu, cây nông nghiệp, ngnghiệp với việc tổ chức đánh bắt và nuôi trồng thuỷ sản, công nghiệp chế biến

và tiểu thủ công nghiệp với các loại mặt hàng xuất khẩu Thực tế đã chứngminh cho thấy Nga Sơn là một trong năm huyện đứng đầu cả nớc có khối l-ợng hàng hoá lớn xuất khẩu (Mà chủ yếu là thị trờng Đông Âu), hơn nữa với

vị trí đó tạo ra đầu mối giao lu buôn bán với các khu vực khác thuận lợi, buônbán sang Trung Quốc và các nớc khác bằng đờng thuỷ, có mối quan hệ giaodịch kinh tế rộng lớn với các nớc trên thế giới, giao lu văn hóa xã hội giữa cáchuyện xung quanh

Nga Sơn có truyền thống lao động cần cù, sáng tạo, có ý thức đoàn kếttơng trợ lẫn nhau ở một vùng đất không mấy màu mỡ, đất bị nhiễm mặn,khó canh tác, nên phải trải qua một quá trình chinh phục và chế ngự thiênnhiên, ngời Nga Sơn đã đúc kết lên những kinh nghiệm trong lao động sảnxuất Họ luôn giữ vững ý chí, vợt khó vơn lên, không chịu lùi bớc trớc mọi

khó khăn thử thách, đó là một thuận lợi lớn khi tiến hành xây dựng các mặtcủa đời sống xã hội theo đờng lối đổi mới của Đảng.

Cùng với nhân dân cả nớc, nhân dân huyện Nga Sơn đã đợc Đảng cộngsản tổ chức, lãnh đạo đạt đợc nhiều thắng lợi trong đấu tranh cách mạng cũng

nh trong xây dựng và đổi mới Do vậy đời sống nhân dân ngày càng đợc nângcao, từng bớc đợc cải thiện Dới ánh sáng của đờng lối, nghị quyết Trung ơng

Đảng, cộng với sự cố gắng của Đảng bộ Nga Sơn trong xây dựng và phát triển

đất nớc , nhân dân Nga Sơn đã phát huy truyền thống, tạo thành sức mạnh tolớn, đa sự phát triển kinh tế, văn hoá giáo dục chính trị, an ninh quốcphòng v.v ở Nga Sơn đi lên, vợt qua mọi khó khăn khủng hoảng

Bên cạnh những mặt thuận lợi của mình, Nga Sơn cũng gặp phải một sốkhó khăn trong việc thực hiện đờng lối đổi mới

Cũng chính từ vị trí địa lý là một huyện nằm ở vùng ven biển, phải

đ-ơng đầu với đại dđ-ơng bao la nên Nga Sơn luôn phải chịu ảnh hởng trực tiếpcủa các đợt thiên tai nh bão lụt, hạn hán, bên cạnh đó đất đai của vùng nàynhiễm mặn, khó canh tác.v.v Những điều đó là nguyên nhân dẫn đến khôngthuận lợi cho nhân dân Nga Sơn trong quá trình tổ chức sản xuất Thiên taidịch bệnh xảy ra thờng xuyên, dẫn đến mùa màng thất bát, ngành kinh tếnông nghiệp của huyện cũng vì thế mà ảnh hởng đến năng xuất sản lợng Từ

đó đời sống nhân dân trong huyện cũng gặp rất nhiều khó khăn Tuy có một

số mặt hàng, sản phẩm thủ công nghiệp xuất khẩu ra nớc ngoài, với số lợngngày càng tăng, chất lợng ngày càng cao, giải quyết đợc công ăn việc làm chonhân dân của huyện, đem lại giá trị kinh tế lớn, nhng ở Nga Sơn vẫn cha hìnhthành những làng nghề truyền thống mang tính chất "Chuyên làng nghề"

Điều đó dẫn đến sự cha quan tâm đúng mức đến các xã trong huyện, sảnphẩm làm ra cha đợc đánh giá đúng mức về giá trị kinh tế của sản phẩm, gây

ảnh hởng đến thu nhập trong lao động sản xuất của ngời dân Từ đó đời sốngcủa nhân dân trong vùng chậm đợc cải thiện Do điều kiện đặc điểm của đất

đai, có tới 8 xã trong huyện chuyên canh cây cói, làm hàng xuất khẩu nhngthị trờng tiêu thụ các nông sản sản phẩm thủ công của huyện làm ra cũngkhông đợc ổn định, gây ảnh hởng đến nhịp độ sản xuất nhất là sản xuất tiểuthủ công nghiệp Nền kinh tế huyện Nga Sơn vì thế chậm phát triển và khókhăn cho Đảng bộ trong việc tổ chức nhân dân thực hiện các chơng trình pháttriển kinh tế lao động sản xuất

1.3 Tình hình Nga Sơn trớc năm 1986.

Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nớc của nhân dân ta đã kết thúc thắnglợi đa đất nớc ta bớc vào thời kỳ mới xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Namxã hội chủ nghĩa Nhiệm vụ đặt ra cho cả nớc nói chung và huyện Nga Sơnnói riêng, trớc hết là hàn gắn, khắc phục hậu quả chiến tranh để lại, tập trungphát triển kinh tế- xã hội, văn hoá, quốc phòng, an ninh theo định hớng mụctiêu của thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội

Trong 10 năm đầu (1975-1985) với tinh thần dũng cảm và sức mạnh

đại đoàn kết toàn dân, Nga Sơn đã nỗ lực cố gắng vơn lên trên mọi hoàncảnh, cùng với nhân dân cả nớc gạt bỏ mọi chớng ngại vật trên con đờng pháttriển của đất nớc và đã đạt đợc một số thành tựu bớc đầu, nh ổn định tình hìnhchính trị, khôi phục và phát triển kinh tế xã hội, hàn gắn vết thơng chiếntranh, song nhìn chung Nga Sơn vẫn là một huyện nghèo nàn, lạc hậu, cáclĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội vẫn nằm trong tình trạng khủng hoảngtrầm trọng, tốc độ phát triển kinh tế xã hội còn quá chậm, cơ sở vật chất kỹthuật còn nghèo nàn lạc hậu, cha đáp ứng đợc yêu cầu phát triển chung vềkinh tế xã hội của huyện Nga Sơn Cơ cấu kinh tế trên địa bàn huyện đã đợcxác định nhng còn nhiều bất cập, khuyết điểm lớn nhất là cha coi trọng pháttriển nông nghiệp toàn diện, cha kết hợp nông nghiệp với lâm nghiệp, nôngnghiệp với ng nghiệp để khai thác tiềm năng to lớn của đất đai

Trong sản xuất nông nghiệp tuy có nhiều cố gắng nhng vẫn ở trình độthấp, các mục tiêu về lơng thực cha đạt, vấn đề thâm canh mở rộng diện tíchcha đợc quan tâm đúng mức, dẫn đến năng suất cây trồng đạt thấp, cha đạtmức bình quân của tỉnh đề ra Chính vì vậy vấn đề thiếu lơng thực, thực phẩmcòn kéo dài, phần lớn là phải phụ thuộc vào sự cứu tế của tỉnh, đời sống củanhân dân hết sức khó khăn Sự thấp kém về sản lợng lơng thực, kéo theo hàngloạt các ngành có liên quan nhất là ngành chăn nuôi chậm phát triển, dẫn đếnthiếu nguồn thực phẩm và nguồn sức kéo cho nông nghiệp

Các ngành kinh tế quan trọng khác của Nga Sơn cũng rơi vào tình trạngtrì trệ và khó khăn Ngành đánh bắt cá biển là một trong ba ngành thể hiện cơcấu kinh tế của huyện, nhng cha phát huy đợc thế mạnh của vùng biển, cònnhiều biểu hiện yếu kém, nghề đánh bắt và nuôi tôm xuất khẩu có chiều hớnggiảm sút, cha giải quyết đợc công ăn việc làm cho ng dân vùng ven biển

Trong sản xuất tiểu thủ công nghiệp và làm hàng xuất khẩu còn nhiều hạnchế, đây là ngành sản xuất mũi nhọn của Nga Sơn, hàng năm tổng giá trị sản l-ợng đều tăng nhng so với tiềm năng, thế mạnh của huyện thì vẫn cha khai tháchết, phong trào sản xuất tiểu thủ công nghiệp và làm hàng xuất khẩu phát triểncha đồng đều Việc sắp xếp lại sản xuất, cung ứng, vật t, nguyên liệu, cải tiếnquản lý kỹ thuật đến thu mua của các cơ quan chức năng còn chậm đổi mới,không tập trung Nhìn chung việc củng cố quan hệ sản xuất, quản lý ở hợp tácxã đã đợc tiến hành nhng còn rất lỏng lẻo, chậm tổ chức mở rộng sản xuất kinhdoanh, mức khoán sản lợng ở một số hợp tác xã còn thấp, mức tồn đọng sảnphẩm còn nhiều Lĩnh vực xây dựng cơ bản, giao thông, vận tải là một trongnhững điều kiện quan trọng để phát triển kinh tế xã hội nh đờng xá thì xuốngcấp, cầu cống thì h hỏng, một số cơ sở hạ tầng cũ nát, cha chú trọng đầu t, đây làkhâu còn yếu nhất của Nga Sơn trong thời kỳ này.

Nền kinh tế công nghiệp đã chuyển sang cơ chế mới, nhng vẫn chậmtrễ, không phát huy hết khả năng của các xí nghiệp, công việc phân phối luthông vẫn còn nhiều khuyết điểm, không nắm đợc đại bộ phận hàng hoá tiềnmặt trong tay, việc quản lý thị trờng vẫn bị buông lỏng, mạng lới thơngnghiệp nhất là hợp tác xã mua bán nhiều nơi còn yếu kém, tổ chức bộ máycồng kềnh Hiện tợng luồn lách đầu cơ phá giá lũng loạn thị trờng của t thơng

đã làm cho thơng nghiệp trì trệ ngày càng trì trệ hơn

Mời năm (1975-1985) bớc đầu xây dựng theo định hớng xã hội chủnghĩa, công tác quốc phòng an ninh giáo dục đợc nâng lên, tuy nhiên nó đợcthực hiện không thờng xuyên, nên một số nơi bọn đội lốt thiên chúa phục hồivẫn lén lút hoạt động, tung tin đồn nhảm, công tác chống chiến tranh tâm lýcha mạnh, lực lợng công an, đơn vị trực chiến cha mạnh và cha đủ tin cậy

Trên lĩnh vực văn hoá xã hội đã đạt đợc một số thành tựu, nhìn chungmục tiêu xây dựng nền văn hoá mới và con ngời mới xã hội chủ nghĩa vẫn cònnhiều mặt yếu, phong trào giáo dục chất lợng không đồng đều, số trờng họccòn ít, cơ sở vật chất kỹ thuật đảm bảo cho dạy tốt, học tốt theo tinh thần Nghịquyết 14 của Bộ Chính trị về cải cách giáo dục còn gặp khó khăn

Công tác dân số theo chủ trơng của Đảng và Nhà nớc đã tiến hànhnhiều biện pháp tích cực, nhng tỉ lệ dân số ở một số xã còn cao, cá biệt có xã

tỉ lệ tăng dân số hàng năm lên tới 2,45% đến 2,96% Những nơi này vợ concán bộ, đảng viên thiếu gơng mẫu, trạm y tế cha đợc đầu t và quan tâm đúng

mức Việc phòng chống dịch bệnh cha thờng xuyên, nên ảnh hởng tới việcchăm sóc và bảo vệ sức khoẻ cho nhân dân.

Công tác xây dựng Đảng, củng cố chính quyền, địa phơng của các

đoàn thể quần chúng đã đợc các cấp ủy, chính quyền địa phơng xác định lànhiệm vụ trọng tâm Song quá trình tiến hành vẫn còn bộc lộ nhiều khuyết

điểm: nh việc tăng cờng vai trò lãnh đạo và sức chiến đấu của các cấp ủy, độingũ đảng viên ở cơ sở cha ngang tầm với nhiệm vụ, một số đảng viên giảmsút ý chí, cha tạo lòng tin với nhân dân Trình độ điều hành và quản lý độingũ cán bộ của chính quyền địa phơng còn thấp và lúng túng trong việc xác

định cơ chế quản lý Hoạt động của các đoàn thể quần chúng cha thu hút đợc

đông đảo các lực lợng tham gia, cha tạo ra phong trào rộng khắp Trong khi

đó, Nga Sơn sau chiến tranh lâm vào sự khủng hoảng trầm trọng về kinh tế,xã hội, văn hoá giáo dục, xuất hiện nhiều hiện tợng tiêu cực, đã ảnh hởngmạnh mẽ đến niềm tin của quần chúng đối với Đảng, Nhà nớc và các cấpchính quyền

Nguyên nhân của tình trạng yếu kém tồn tại trên trớc hết là do sự chỉ

đạo xây dựng cấp huyện và quá trình tổ chức lại sản xuất Việc thực hiện chỉthị 100 của Ban bí th về khoán sản phẩm đến nhóm, đội sản xuất ở trên địabàn huyện cha đồng bộ Tình trạng "Khoán trắng" cho nông dân là phổ biến.Mặc dù Tỉnh uỷ Thanh Hoá có chỉ thị và thành lập các đoàn công tác xuốngcơ sở chỉ đạo, uốn nắn những lệch lạc trong “khoán” nhng không đem lại kếtquả Quan hệ sản xuất chậm đợc củng cố, mô hình sản xuất nhiều nơi khôngphù hợp làm cho tình trạng sản xuất phát triển chậm Sự chuyển biến của một

số ngành và cơ sở chậm, không theo kịp với tình hình và nhiệm vụ mới Tínhbảo thủ vẫn còn nặng nề ở cả các ngành, các cấp Việc áp dụng những tiến bộcủa khoa học kỹ thuật về giống cây trồng vật nuôi có năng xuất cao trong sảnxuất cha đợc chú trọng đúng mức

Có thể nói những năm trớc 1986 là một giai đoạn đầy khó khăn và thửthách đối với toàn bộ đất nớc ta nói chung, của huyện Nga Sơn nói riêng, thờitiết diễn biến phức tạp, thiên tai dịch bệnh liên tiếp xảy ra Nga Sơn cùng cảnớc phải trải qua một giai đoạn khó khăn về kinh tế và đời sống do cơ chế cũkhông phù hợp, tình hình thế giới có nhiều biến động phức tạp Bao trùm lêntất cả chủ yếu là do t tởng bảo thủ, công tác tổ chức giáo dục, bồi dỡng cán bộcủa huyện cha theo kịp với yêu cầu của thời kỳ mới

Trải qua 10 năm (1975-1985) tiến hành phát triển kinh tế xã hội, nângcao đời sống nhân dân trong điều kiện hoà bình Đảng bộ và nhân dân NgaSơn cũng đã giải quyết đợc nhiều việc lớn nh: Từng bớc đa cơ chế khoán vàonông nghiệp ,phát triển mạnh cây công nghiệp (Cói, đay) Sản xuất nhiềuhàng xuất khẩu, hàng tiêu dùng Nhiều công trình phục vụ cho sản xuất và đờisống đợc xây dựng Đó là cơ sở đầu tiên và quan trọng cho phép Nga Sơn bớcvào một giai đoạn mới, giai đoạn cùng cả nớc thực hiện đờng lối đổi mới toàndiện, đặc biệt là kinh tế

Tuy nhiên những hạn chế và tồn tại trong thời gian qua cũng là một thửthách vô cùng nghiệt ngã, đòi hỏi Đảng bộ và chính quyền các cấp ở Nga Sơnphải nhìn lại sự thật để khẳng định những mặt làm đợc và cha làm đợc, từ đórút ra những bài học kinh nghiệm và đề ra đợc chủ trơng đúng đắn, phù hợpvới điều kiện của huyện và phù hợp với yêu cầu của giai đoạn tiếp theo

Chơng 2 nga sơn trong 15 năm thực hiện

công cuộc đổi mới 1986-2000

2.1 Nga Sơn bớc đầu thực hiện đờng lối đổi mới (1986-1990):

đến t tởng, văn hoá mà trọng tâm là đổi mới kinh tế Với tinh thần tráchnhiệm cao trớc Đảng và nhân dân

Đại hội xác định nhiệm vụ bao trùm, mục tiêu tổng quát của chặng ờng đầu tiên, trong quá trình thực hiện đờng lối đổi mới toàn diện, nhất là vềkinh tế do Đại hội đề ra đó là: ổn định tình hình kinh tế - xã hội, tiếp tục xâydựng những tiền đề cần thiết cho việc đẩy mạnh công nghiệp hoá xây dựngchủ nghĩa xã hội trong chặng đờng tiếp theo Đại hội toàn quốc lần thứ VI đãxác định những mục tiêu cụ thể về kinh tế - xã hội và khẳng định: Con đờng

đ-đổi mới xây dựng đất nớc với ba chơng trình kinh tế lớn là lơng thực, thựcphẩm, hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu Đồng thời tăng cờng các nhiệm vụcải tạo xã hội chủ nghĩa một cách thờng xuyên với những bớc đi thích hợp,

thúc đẩy lực lợng sản xuất phát triển, tăng cờng kinh tế xã hội chủ nghĩa trêncả 3 mặt: Chế độ sở hữu, chế độ quản lý, chế độ phân phối Đổi mới cơ chếquản lý, nhằm tạo ra động lực thúc đẩy các đơn vị kinh tế và quần chúng lao

động hăng hái, nâng cao năng xuất, chất lợng và hiệu quả kinh tế Kiên quyếtxoá bỏ cơ chế tập trung, quan lu bao cấp, thiết lập và hình thành đồng bộ cơchế kế hoạch hoá theo phơng thức hoạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa

đúng với nguyên tắc tập trung dân chủ

Nhằm triển khai thực hiện chủ trơng, đờng lối đổi mới của Trung ơng

Đảng và các nghị quyết của Tỉnh uỷ, Đảng bộ huyện Nga Sơn đã tiến hành

đại hội lần thứ XV (1986) nhìn nhận lại toàn bộ quá trình phát triển củahuyện, nêu cao ý thức tự lực tự cờng, phát huy những thuận lợi, khắc phụckhó khăn, hoàn thành những nhiệm vụ mới đợc đặt ra giai đoạn đầu của côngcuộc đổi mới:

Tập trung mọi sức lực để phát huy thế mạnh, khai thác tốt tiềm năng,

đất đai lao động, ngành nghề, ổn định và cải thiện một bớc đời sống vật chất,văn hoá của nhân dân, cán bộ công nhân viên, cụ thể là: ăn đủ no, có thêmdinh dỡng, mặc lành và đủ ấm, đáp ứng tốt hơn các nhu cầu về chữa bệnh, đilại, học hành và hởng thụ văn hoá Bằng mọi biện pháp thâm canh, lúa màu,cây công nghiệp: Cói, đay và sản xuất nhiều hàng xuất khẩu đa dạng vàphong phú, phấn đấu từng bớc tự túc đợc lơng thực Tiếp tục sắp xếp lại cơcấu kinh tế từ cơ sở lên địa bàn huyện và từng đơn vị sản xuất, đổi mới tổchức bộ máy và cơ chế quản lý kinh tế, lấy kế hoạch hoá làm trung tâm, nhằmxoá bỏ hành chính quan liêu Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, củng cố quốcphòng, giữ vững an ninh chính trị và trật tự xã hội Chủ yếu đập tan kiểuchiến tranh phá hoại nhiều mặt của địch Kiên quyết đấu tranh đẩy lùi cáchiện tợng tiêu cực trong đời sống kinh tế xã hội Đảm bảo chất lợng dạy vàhọc ngày càng tốt hơn, xoá bỏ những phong tục tập quán lạc hậu, đẩy mạnhcuộc vận động xây dựng gia đình văn hoá mới, thực hiện tốt cuộc vận độngsinh đẻ có kế hoạch Giữ vững và xây dựng đảng bộ huyện trong sạch vữngmạnh, nâng cao năng lực lãnh đạo toàn diện cho Đảng bộ, chủ yếu là nângcao năng lực quản lý kinh tế, xây dựng đội ngũ cốt cán từ cơ sở đến huyện,thanh toán cơ sở chi bộ yếu kém [7, 2-3]

Phấn đấu đạt đợc mục tiêu đề ra trên các lĩnh vực sau:

Về lơng thực thực phẩm, phấn đấu 1990 đạt 38.000 - 40.000 tấn đạt từ

9 vạn đến 10 vạn lợng quy ra thóc, bình quân lơng thực trên đầu ngời là 300

2.1.2 Những thành tựu và hạn chế trong thời kỳ đầu thực hiện công cuộc đổi mới:

Trong 5 năm bớc đầu thực hiện công cuộc đổi mới (1986-1990) Đảng

bộ và nhân dân Nga Sơn đã tổ chức thực hiện nghị quyết đại hội Đảng bộhuyện lần thứ XV trong những điều kiện thuận lợi, song cũng không ít nhữngvớng mắc khó khăn đó là: năm đầu tiên thực hiện nghị quyết đại hội Đảngtoàn quốc lần thứ VI, nhiều cơ chế chính sách mới của Đảng, Nhà nớc đợctriển khai Đặc biệt là các nghị quyết của TW Đảng, Bộ Chính trị về kinh tế,xã hội, cùng với các địa phơng trong cả nớc, đời sống nhân dân huyện NgaSơn hết sức khó khăn do tình trạng sản xuất đình trệ, hàng hoá khan hiếm, giácả tăng cao, thiếu thốn vốn vật t, điện nớc đợt lũ lụt, thiên tai tháng 10-1986

đã ảnh hởng nghiêm trọng tới kế hoạch sản xuất Toàn huyện có hơn 3.400 halúa chín, hàng trăm ha rau màu, cây vụ đông bị ngập và hơn 3.000 tấn cói bịhỏng 2,123-124

Dới ánh sáng nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (1986);nghị quyết đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XII (1986) nắm vững và vận dụngsáng tạo các chủ trơng, chính sách của Đảng, Nhà nớc và nghị quyết Đại hội

Đảng bộ huyện lần thứ XV, với tinh thần "Đổi mới - tiến công - thiết thực",huyện Nga Sơn đã đạt đợc những thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực:

2.1.2.1 Về kinh tế:

Với phơng châm coi nông nghiệp là mặt trận hàng đầu, gắn nôngnghiệp với đẩy mạnh phát triển công nghiệp, thủ công nghiệp là thế mạnh củaNga Sơn trong thời kỳ này, gắn nông nghiệp với lâm nghiệp, kết hợp, cân đối

giữa trồng trọt và chăn nuôi, giữa lúa và màu, cây lơng thực và cây côngnghiệp Nga Sơn chủ trơng bố trí lại cơ cấu cây trồng, mùa vụ, thực hiện thâmcanh, gối vụ mở rộng diện tích trồng cây lơng thực, cải tạo đất trồng tuỳ theotừng loại đất, từng vùng kinh tế để bố trí cây, con cho phù hợp, mặt khác tậptrung đầu t thuỷ lợi, phân bón, phòng trừ sâu bệnh và đa các loại giống mới,mạnh dạn áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nh trồng ngô, khoai lang,khoai tây trên nền đất ớt cho hiệu quả năng xuất cao Từ việc đổi mới cơ chếquản lý kinh tế trong nông nghiệp, thay đổi cơ cấu vụ mùa, áp dụng tiến bộkhoa học vào sản xuất là một chủ trơng đúng, đã huy động lực lợng, đẩynhanh tiến độ thu hoạch vụ mùa và tổ chức gieo trồng vụ đông theo phơngchâm "Sáng lúa chiều khoai"đa nông nghiệp lên sản xuất ba vụ chính Nhờ đó

đã đa diện tích lúa hè thu từ 1.200 ha năm 1986, lên 15.280 ha năm 1990 2,124; 157

Việc triển khai thực hiện cơ chế khoán mới theo Chỉ thị 100 của Ban bí

th đã trở thành động lực to lớn thúc đẩy sản xuất nông nghiệp phát triển

Đảng bộ Nga Sơn đã cơng quyết chỉ đạo khoán 10 đến từng hộ gia đình, từngcá nhân, tổ chức và điều chỉnh mức khoán hợp lý bảo đảm lợi ích của ngời lao

động, điều đó đã tạo ra tâm lý thoải mái, phấn khởi yên tâm sản xuất của ngờinông dân Nhờ đó sản lợng lơng thực năm 1986 26.947 tấn vợt 27,1% so vớinăm 1985 (Năm 1985: 20.711 tấn) 2,124 Đây là năm Nga Sơn có tổng sảnlợng lơng thực cao nhất so với các năm trớc đó Tuy nhiên trong quá trìnhthực hiện do có giai đoạn thiếu biện pháp sát với thực tiễn nh vấn đề giảiquyết nớc tới, phòng trừ sâu bệnh, mặt khác do thời tiết hàng năm diễn ra hếtsức bất lợi, nắng hạn kéo dài, hoặc nhiều đợt ma lớn gây ngập úng, sâu bệnhphát triển, đặc biệt là nạn bọ xít hại lúa, trong khi đó các nguồn vật t thiết yếu

nh phân hoá học, thuốc trừ sâu thiếu nghiêm trọng, nguồn điện không ổn định

đã ảnh hởng nghiêm trọng tới kế hoạch sản xuất, nhiều diện tích lúa, câymàu, cây công nghiệp không đợc thu hoạch hoặc năng xuất thấp dẫn đến sảnlợng lơng thực hàng năm giảm Năm 1987 đạt 23.375 tấn bằng 70% kế hoạchnăm, năm 1988 đạt 21.354 tấn bằng 62,8% kế hoạch năm; năm 1990 đạt21.774 tấn Bình quân lơng thực đầu ngời 164kg (1990) [8, 2]

Sản lợng các loại cây công nghiệp chính nh: đay, lạc, liên tục tăng vàkhông ngừng đẩy mạnh sản xuất, diện tích cây công nghiệp tăng nhanh quacác năm từ 23,94%, năm 1986 lên 27,32%, năm 1990 18;4 sản lợng đang t-

ơng đối ổn định năm 1986 đạt 2.515 tấn, năm 1987 đạt 2.494 tấn đến năm

1988, 1990 tăng lên 2.582 tấn Lạc giống mới MD7 tăng cả năng xuất và sảnlợng năm 1986 3.12 tấn đến năm 1990 350 tấn, năng xuất tăng 10 tạ/ha năm

1986 lên 16 tạ/ha năm 1990 Riêng cây cói do hạn hán kéo dài và chính sách

đối lu về lơng thực của Nhà nớc giảm nên sản lợng giảm nhiều, so với năm

1986 là 18.000 đến năm 1990 là 14.178 tấn 8,2

Phát huy thế mạnh của một huyện đồng bằng ven biển, đồng thời vậndụng cơ chế khoán mới trong hợp tác xã nông nghiệp khai thác thế mạnh củacác thành phần kinh tế, Nga Sơn đã có bớc chuyển biến mạnh mẽ, đang từngbớc chuyển từ chăn nuôi truyền thống sang chăn nuôi theo phơng pháp nôngnghiệp, giá trị sản xuất ngành chăn nuôi liên tục tăng, cơ cấu ngành chăn nuôitrong nông nghiệp tăng từ 13,7% năm 1986 lên 15,9 năm 1990 2;4 Tổng

đàn trâu, bò năm 1986 là 7.172 con đến năm 1990 là 8.667 con, đàn lợn tuy

số lợng chỉ đạt khoảng 26.000-27.000 con, nhng trọng lợng xuất chuồng hàngnăm tăng rõ rệt, bình quân năm 1986 đạt 50-60kg/con đến năm 1990 đạt 65-75kg/con, chất lợng đàn bò, lợn thay đổi theo hớng lợn lai, lợn hớng nạc đểtham gia xuất khẩu, chơng trình bò lai sin vàng đợc triển khai thực hiện tốc

độ nhanh 8,3 Các mô hình trang trại, hộ gia đình nuôi lợn giống ngoại xuấtkhẩu theo phơng pháp công nghiệp đợc xây dựng

Về nuôi và khai thác hải sản do thiếu vốn và phơng tiện nên các hợptác xã nghề cá giải thể hoặc ngừng hoạt động do làm ăn kém hiệu quả, sản l-ợng khai thác giảm xuống còn 1.300 tấn vào năm 1986 Từ cuối năm 1986huyện đã chỉ đạo tổ chức sắp xếp lại nghề khai thác cá biển theo tình hìnhkhoán mới, hợp tác xã nghề cá từng bớc chuyển nhợng tàu thuyền ng cụ chocác hộ gia đình, t nhân để phát triển nghề cá nhân dân Từ đó các hộ gia đình,

t nhân đầu t mua sắm phơng tiện, ng cụ, gắn buồm, gắn máy, nên sản lợngkhai thác, đánh bắt có chiều hớng tăng lên nhng tăng chậm năm 1987 đạt1.450 tấn, tăng 150 tấn so với năm 1986, đến năm 1988-1990 đạt từ 1.400-1.500 tấn Diện tích nuôi trồng và sản lợng cá, tôm, cua đợc mở rộng và tăng

đáng kể, ao đầm nuôi tôm cua, cá của các hộ gia đình đợc hình thành đa vàochăn nuôi, khai thác thu đợc kết quả tốt Toàn huyện đến năm 1990 có hơn 50

ha ao đầm cải tạo nuôi tôm cua, cá, mỗi năm bình quân thu nhập từ 700-800tấn sản phẩm

Trong sản xuất tiểu, thủ công nghiệp và xuất khẩu đợc Đảng bộ huyệnquan tâm đúng mức và xác định đây là ngành kinh tế mũi nhọn vì vậy phảikhai thác triệt để Thực hiện chủ trơng cói xuất khẩu là mũi nhọn đột phá,thúc đẩy sản xuất phát triển, huyện đã chỉ đạo các cấp, các ngành nhất làngành ngoại thơng của huyện tiếp tục tăng cờng các mối quan hệ với bạnhàng truyền thống với các nớc Đông Âu và Liên Xô để mở rộng thị trờng.

Đồng thời phát động nhân dân đẩy mạnh sản xuất các mặt hàng truyền thống,nắm chắc các mặt hàng mũi nhọn (hàng chiếu cói) mặt hàng có thị trờng ổn

định để phát triển sản xuất Mặt khác thúc đẩy sản xuất mũi cày, máy tuốtlúa, xe vận chuyển thô sơ, gạch hoa, vật liệu xây dựng Huyện đã chủ độngtao mọi điều kiện thuận lợi cho tất cả các thành phần kinh tế cùng thi đuaphát triển bảo đảm nguồn hàng phục vụ cho nhu cầu xuất khẩu Riêng 3 năm

1986 đến 1988 có tốc độ phát triển đồng đều và đạt kết quả khá nhất Năm1986: Giá trị sản lợng đạt 109 triệu 330 ngàn đồng, năm 1987: 125 triệu 545ngàn đồng, Năm 1988 135 triệu

Về xuất khẩu, mặc dù các chính sách của Nhà nớc cha đồng bộ, đặcbiệt là khâu thanh toán cho tập thể và ngời lao động không kịp thời là vấn đềcản trở đến sản xuất Song với thế mạnh của một huyện sản xuất hàng chiếucói xuất khẩu đợc duy trì Giá trị sản lợng xuất khẩu đạt đợc hai năm 1987 là2,57 triệu R-US bình quân đầu ngời trong huyện là 20,8R-US; năm 1988 2,8triệu R-US bình quân đầu ngời là 23,1 R-US  8,3- 4

Tuy nhiên, vào những năm 1989-1990 do biến động tính kinh tế, chínhtrị- xã hội ở Liên Xô và Đông Âu đã tác động lớn đến tính xuất khẩu các mặthàng thủ công nghiệp của huyện, thị trờng xuất khẩu bị thu hẹp nên sản xuất

và kinh doanh các mặt hàng tiểu, thủ công nghiệp gặp rất nhiều khó khăn,chất lợng hàng hoá ngày càng giảm sút, toàn bộ khối lợng hàng tiểu thủ côngtruyền thống của huyện không xuất khẩu đợc Tổng lợng hàng tồn kho lên tới

300 triệu đồng 2, 158 trong khi đó hàng hoá tiêu dùng nội địa chỉ chạy theo

số lợng, không chú ý thay đổi mẫu mã và nâng cao chất lợng sản phẩm nêntiêu thụ chậm Hệ thống nhà xởng, cơ sở sản xuất bị bỏ hoang, để hỏng, ngânhàng không thu hồi đợc vốn Các cơ sở sản xuất của quốc doanh, tập thể và

hộ gia đình bị thua lỗ nặng, tổng thiệt hại lên tới hơn 7 tỷ đồng Hàng vạn lao

động ở các khu vực sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm cói, đay mất việclàm, đời sống của hơn 48.000 nhân dân vùng cây công nghiệp ven biển trở

nên đặc biệt khó khăn, hầu hết nhân dân không có việc làm, tình trạng thiếu

ăn ngày càng gay gắt, có tới 8.718 hộ với hàng chục ngàn nhân khẩu hết lơngthực 2,163

Trớc tình hình đó Huyện uỷ đã có nghị quyết lãnh đạo về phát triểntiểu thủ công nghiệp trong những năm trớc mắt Nghị quyết đã đánh giá đúngtình hình và chỉ rõ những tiềm năng to lớn cần khai thác đó là: Phải nhanhchóng phát triển sản xuất tiểu, thủ công nghiệp ở nông thôn, thực hiện cơ chế

"Thông thoáng bên trong, mở cửa bên ngoài" áp dụng nhiều hình thức sảnxuất quốc doanh, tập thể, gia đình, tổ hợp t nhân với quy mô vừa và nhỏ, sảnxuất phong phú, đa dạng các loại hàng hoá phù hợp với thị trờng và thị hiếungời tiêu dùng

Thực hiện theo đúng phơng châm chỉ đạo: tạo ra sức sản xuất hàng hoá

ở từng gia đình, từng hợp tác xã trong đó sản xuất lơng thực là mục tiêu sốmột, hàng xuất khẩu là mũi nhọn, hàng tiêu dùng từ nông sản, ng nghiệp làquan trọng Thực hiện tốt hơn cơ chế khoán đến hộ gia đình lấy hiệu quả kinh

tế làm mục tiêu, nhanh chóng chia đất vùng ven biển cho nhân dân để nuôitôm cua và trồng cây Đồng thời kiến nghị với Tỉnh uỷ Thanh Hoá về vấn đề

tổ chức lại sản xuất kinh doanh ở vùng chuyên canh sản xuất cói theo hớng:lúa lấn cói, cói lấn biển; phát triển nâng cao chất lợng sản xuất hàng chiếu cóinội địa; tạo điều kiện và đầu t vốn phát triển kinh tế ao vờn, nuôi tôm, cua đểtăng việc làm, tăng thu nhập cho nhân dân Trong giai đoạn này huyện đãtriển khai thực hiện dự án chuyển 811,5 ha đất đang trồng cói sang trồng lúa,diện tích đất trồng lúa ở vùng cói lên 1.060 ha; chuyển 200 ha nớc lợ của xãNga Thuỷ, Nga Tân, Nga Tiến sang nuôi trồng Thuỷ Sản và dự kiến lấn biến200-300 ha để trồng cói mới 2,64

Nghị quyết và các nghị định nêu trên đã tạo ra một động lực mới trongphát triển tiểu, thủ công nghiệp kinh tế hàng hoá nhiều thành phần tronghuyện dần dần đợc hình thành, nhân dân nhanh chóng tiếp cận cơ chế quản lývới đẩy mạnh việc huy động vốn kỹ thuật để mở rộng và phát triển sản xuất,phát huy đợc năng lực sáng tạo của cơ sở sản xuất và ngời lao động trong lựachọn cơ cấu đầu t và hình thức sản xuất kinh doanh, đồng thời tích cực tìmkiếm thị trờng, tạo công ăn việc làm cho số lao động d thừa, tạo ra nền sảnxuất nhân dân rộng khắp trong toàn huyện Đến cuối năm 1990 tình hình sảnxuất kinh doanh hàng xuất khẩu của các cơ sở sản xuất trong toàn huyện đã

thu đợc kết quả hết sức khả quan Riêng tổng giá trị xuất khẩu đã đạt 3,2 triệu

đô la tăng 25% so với năm 1988 Từ năm 1988 chuyển đổi sang cơ chế mới làhoạch toán kinh doanh với nền kinh tế nhiều thành phần, thơng nghiệp phảicạnh tranh gay gắt, quy mô tổ chức, mạng lới, bộ máy hoạt động động khôngphù hợp kém hiệu quả, buôn bán thua lỗ, nên phần lớn cơ sở quốc doanh phảigiải thể, một số ngành của doanh nghiệp quốc doanh đợc duy trì nhng thu hẹpquy mô, giảm bớt biên chế Các cơ sở kinh tế cá thể và t nhân, thơng nghiệpnhỏ làm dịch vụ thơng mại phát triển mạnh ở tất cả các thành phần, các tụ

điểm kinh tế, dân c, góp phần lu thông hàng hoá phục vụ sản xuất và đời sốngnhân dân Các cấp uỷ, chính quyền địa phơng quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tạomọi điều kiện thuận lợi để phát triển dịch vụ thơng mại trong cơ chế mới, mặtkhác khuyến khích các thành phần kinh tế phát triển dịch vụ thơng mại Từngbớc quy hoạch, xây dựng mạng lới dịch vụ thơng mại theo các tụ điểm kinh tế

nh ở thị trấn, Hói Đào, Bào Văn, Điền Hộ, phát triển chợ nông thôn ở Hói

Đào, Nga Thuỷ, Nga Nhân, Nga Văn Số cơ sở kinh doanh và lao động trongkhu vực này tăng nhanh, năm 1986 có 340 cơ sở với 950 lao động, đến năm

1990 tăng lên 1.169 cơ sở 2.060 lao động, giá trị sản xuất (giá thực tế tăng từ40,8 tỷ đồng năm 1986 lên 80,7 tỷ đồng năm 1990 20,6 Các dịch vụ thuỷlợi, bảo vệ thực vật thuốc trừ sâu, giống cây trồng, phân bón, khai thác cá vànuôi trồng thuỷ sản, dịch vụ vận tải hoạt động có hiệu quả phục vụ đắc lựccho sản xuất kinh doanh và kinh tế hộ gia đình

Việc đầu t xây dựng cơ sở hạ tầng đợc quan tâm và có những tiến bộ rõrệt, với phơng châm Nhà nớc và nhân dân cùng làm, huyện đã chỉ đạo tậptrung nâng cấp, sửa chữa cầu Báo Văn, Cầu Điền Hộ và trạm biến áp điệntrung gian, ngoài ra xây dựng mới hàng chục cầu lớn nhỏ, làm 16 km đờngnhựa tỉnh lộ và 24km đờng liên thôn xã đợc đổ nhựa, bê tông, các tuyến đờngcòn lại đổ cấp phối Kết hợp giữa hỗ trợ của tỉnh, huyện và nhân dân đónggóp các xã đã nâng cấp và làm mới trạm xá, trờng học, nhà văn hoá, hệ thống

điện thắp sáng, hệ thống kênh mơng dẫn nớc chính trong toàn huyện đợc đổ

bê tông hoá với tổng số 14km Chỉ tính trong phạm vi các công trình củahuyện từ năm 1986 đến 1990 đã đầu t xây dựng cơ bản 2,5 tỷ đồng cha kể

đầu t của các xã và nhân dân đóng góp 20, 8

Trong 5 năm đầu (1986-1990) thực hiện đờng lối đổi mới xây dựng đấtnớc do Đảng khởi xớng, huyện Nga Sơn đã có nhiều chuyển biến vơn lên và

tạo ra động lực lớn trong việc phát triển kinh tế - xã hội Liên tiếp trong 3năm 1986-1988 Đảng bộ và nhân dân Nga Sơn đã giành đợc những thành quảrất quan trọng trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội Kiên trì với mục tiêu, đờnglối đổi mới của Đảng, khắc phục những khó khăn thử thách của những năm(1989-1990) do sự tác động của Liên Xô - Đông Âu khủng hoảng Với sựnăng động sáng tạo, dựa vào thế mạnh của mình để định hớng đầu t sản xuấtkinh doanh ổn định đời sống nhân dân phát triển kinh tế - xã hội theo kịp tiếntrình phát triển, đổi mới của đất nớc Do có đờng lối lãnh đạo đúng đắn, đi

đúng hớng, năng động trong quản lý điều hành và sự đoàn kết nhất trí caogiữa Đảng với nhân dân Nga Sơn đã có nhiều biện pháp bứt lên, tạo ra các b-

ớc đột phá vợt khỏi khó khăn, ổn định kinh tế, đời sống nhân dân, đó lànhững thành công bớc đầu, tạo tiền đề để tiếp tục thúc đẩy phát triển kinh tế -xã hội phát triển đúng hớng trong những năm tiếp theo

Tuy nhiên qua 5 năm bớc đầu thực hiện đổi mới Nga Sơn vẫn còn bộc lộnhững khuyết điểm tồn tại trong lĩnh vực kinh tế Nền kinh tế biến đổi chậm,

có mặt dừng lại, một số mục tiêu kinh tế đại hội đề ra cha đạt, cha tạo ra nềnsản xuất có khối lợng hàng hoá lớn, chất lợng cao Nhìn chung nền kinh tế củahuyện hiệu quả sản xuất kinh doanh thấp, đặc biệt là kinh tế quốc doanh chatạo ra đợc ngân sách đáp ứng nhu cầu của nền sản xuất và đời sống

Sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp cha tiếp cận thờng xuyênvới thị trờng, cha gắn sản xuất với liên doanh Chậm bố trí lại cơ cấu sản xuất

để triển khai mạnh mẽ các thành phần kinh tế, nhất là nền sản xuất nhân dântrên các lĩnh vực kinh tế Chậm đổi mới và cha kịp thời áp dụng khoa học vàosản xuất, mặt hàng xuất khẩu giảm, chất lợng hạn chế Việc triển khai pháttriển nuôi trồng thuỷ sản ở vùng ven biển còn chậm, hiệu quả khai thác sản l-ợng thấp do thiếu vốn, thiếu kỹ thuật áp dụng Năng xuất lúa tăng chậm,không ổn định, có nơi còn bỏ lại diện tích đất trồng ở các vụ mùa

Cơ sở vật chất kỹ thuật, đặc biệt là những công trình phục vụ cho sảnxuất đầu t còn chậm Việc huy động vốn từ nhân dân để xây dựng cơ bản ở 1

số xã còn yếu nên đờng xá, hệ thống thuỷ lợi, cầu cống xuống cấp, h hỏngnhiều Cơ chế quản lý mới đợc triển khai đặc biệt là nghị quyết 10 của BộChính trị, Quyết định 217 của Hội đồng Bộ trởng còn thiếu sáng tạo trong vậndụng để cụ thể hoá hoặc thiếu đồng bộ giữa các ngành, các cấp, nên còn có

khâu cản trở đến quá trình sản xuất kinh doanh, dịch vụ đông nhng hoạt độngcòn hạn chế 8,7

2.1.2.2 Chính trị, an ninh quốc phòng :

Trong quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế xã hội Nga Sơn đã đạt đợcnhững thành tích nhất định trên nhiều lĩnh vực nhng bên cạnh đó vẫn cònnhiều thiếu sót Điều đó nó cũng thể hiện rõ tình hình về công tác xây dựng

Đảng chính quyền và các đoàn thể quần chúng của huyện trong những nămqua Ngay từ buổi đầu thực hiện công cuộc đổi mới Huyện ủy đã xác định cầntập trung đẩy mạnh công tác xây dựng Đảng, củng cố bộ máy chính quyền vàcác đoàn thể nhân dân

Đến đầu những năm 1989, các đợt sinh hoạt chính trị gắn với phongtrào thi đua sản xuất hớng vào các cuộc bầu cử Hội đồng nhân dân huyện, xã

và đại hội các tổ chức quần chúng đã đợc các cấp bộ Đảng triển khai rộngkhắp Nghị quyết 03 về công tác t tởng và nghị quyết về " việc củng cố tổchức cơ sở Đảng, nâng cao chất lợng đảng viên ngang tầm với yêu cầu nhiệm

vụ của công cuộc đổi mới " đã nhanh chóng đợc triển khai thực hiện Trong

đợt bầu cử Hội đồng nhân dân huyện, xã các đoàn thể đã vận động đợc 99%

cử tri đăng kí đi bầu cử, trong số đại biểu trúng cử đó có 75% là trình độ vănhoá cấp III ; 2,4% là trình độ đại học và trung cấp Tại các chi bộ đảng việcgiáo dục cán bộ đảng viên đợc gắn chặt với các nhiệm vụ xây dựng kinh tế vàcủng cố bộ máy tổ chức Qua phân loại, toàn Đảng bộ có 6274 /6425 đảngviên đủ t cách Số đảng viên phát huy đợc phẩm chất và năng lực là 2941

đồng chí bằng 45,77% và 22 đảng bộ chi bộ trong 65 đảng bộ chi bộ của NgaSơn phát huy đợc vai trò lãnh đạo trong cơ chế mới Số còn lại là các đảng bộ,chi bộ phải có sự giúp đỡ của cấp trên để củng cố vơn lên

Nhằm củng cố hơn nữa sức mạnh của đảng bộ để chỉ đạo nhân dân vợtqua những khó khăn lớn trên các mặt kinh tế, xã hội Giữa tháng 7 năm 1990BCH đảng bộ họp hội nghị toàn thể bàn kế hoạch triển khai Nghị quyết 24Tỉnh uỷ Thanh hoá về vân động “làm trong sạch đội ngũ cán bộ đảng viêntăng cờng sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng” Đảng bộ đã nhận định và đa

ra yêu cầu cấp thiết đòi hỏi các đảng viên cần phải gơng mẫu

Ngay sau hội nghị, Huyện uỷ thành lập ban chỉ đạo tiến hành cuộc vận

động, đã tổ chức lớp bồi dỡng cho 297 cán bộ ở huyện, xã Các tổ chức đảngtiến hành sinh hoạt nghiêm túc thực hiện tự phê bình và phê bình kết hợp với

lấy ý kiến của nhân dân Qua các đợt sinh hoạt sức mạnh của Đảng bộ đợcnâng lên một bớc, mỗi đảng viên đã nhận thức sâu sắc hơn về nhiệm vụ củamình trong công cuộc đổi mới Chính nhũng nỗ lực phấn đấu của các cán bộ

đảng viên trong suốt những năm qua, Tỉnh uỷ Thanh Hoá quyết định chọnNga Sơn làm điểm chỉ đạo và cử đồng chí Vũ Thế Giao về làm bí th Huyện

uỷ Nga Sơn Việc phân loại chất lợng đảng viên cũng đợc tiến hành, kết quảtoàn đảng bộ Nga Sơn có 27 đảng bộ chi bộ vững mạnh; 33 đảng bộ chi bộkhá; 4 đảng bộ chi bộ yếu từng mặt Trong tổng số 6.284 đảng viên có 3119

đồng chí chiếm 50% phát huy tối đa vai trò tiên phong gơng mẫu trong côngcuộc đổi mới [5,13-14]

Bên cạnh những thành tích đạt đựơc thì đảng bộ và các cấp chính quyềnvẫn còn tồn tại những khuyết điểm Trong công tác t tởng, các cán bộ đảngviên đã trở thành lực lợng tuyên truyền rộng lớn, là hạt nhân trong tổ chức vàchỉ đạo toàn dân thực hiện Nghị quyết của Đảng, pháp luật của Nhà nứơc.Tuyệt đại cán bộ, đảng viên trung thành có quyết tâm cao thực hiện ngàycàng tốt hơn công cuộc đổi mới, quyết tâm xoá bỏ quan lu bao cấp chống đặcquyền đặc lợi có ý chí vơn lên, công tác huấn luyện bồi dỡng trình độ chínhtrị tập trung cho các cán bộ cao cấp và trình độ sơ cấp cho đảng viên đợc tiếnhành thờng xuyên Nhng bên cạnh đó một số ít cán bộ đảng viên còn nặng t t-ởng bảo thủ trì trệ trong nhận thức, có t tởng gia trởng, phong kiến đang là trởngại cho công cuộc đổi mới của đảng, số cán bộ đảng viên và công luận, một

bộ phận cha nghiêm túc phê bình trớc cán bộ đảng viên có khuyết điểm sailầm, cha nghiêm túc phê bình trớc cán bộ đảng viên và công luận, một bộphận cán bộ đảng viên lời học lời suy nghĩ Cá biệt có một số hoạt động bèphái lợi dụng đổi mới làm những việc sai nguyên tắc của đảng, phát ngôn vô

tổ chức, kỷ luật, thậm chí giảm sút ý chí chiến đấu, mất phẩm chất cáchmạng, mê tín dị đoan nhng cha đợc đấu tranh ra khỏi đảng, làm cho cán bộ

đảng viên và quần chúng phân vân và giảm lòng tin, do đó đảng bộ đông

nh-ng khônh-ng mạnh

Trong công tác tổ chức cán bộ: Nhìn chung các tổ chức cơ sở đảngvững mạnh đợc phát triển, đội ngũ đảng viên đợc đổi mới về chất lợng cơ sở

đảng vững mạnh và khá đạt 87,7% tăng 9% so với trớc Song những cơ sở

đảng yếu kém mất đoàn kết kéo dài vẫn cha đợc giải quyết, tổ chức Đảngvững mạnh đợc công nhận vẫn còn một số thiếu vững chắc Công tác phân

công quản lý giáo dục bồi dỡng cán bộ đảng viên còn thiếu thờng xuyên,thiếu nội dung và biện pháp cụ thể, nội dung sinh hoạt đảng thiếu thiết thực,thiếu tính giáo dục nên sự chuyển biến của tổ chức Đảng, chất lợng đảng viêncha mạnh Việc kiện toàn sắp xếp bộ máy, bố trí đề bạt bồi dỡng cán bộ bớc

đầu có ý thức xuất phát từ yêu cầu đổi mới của Đảng, nhìn chung công tác đềbạt bố trí chuẩn xác nhiều cán bộ đang phát huy tác dụng Bên cạnh đó vẫncòn một số cán bộ không phát huy đựơc đang cản trở cho quá trình đổi mới,

mà nguyên nhân là do quan niệm đánh giá cán bộ thiếu khách quan toàn diện

và cha xuất phát từ yêu cầu của công cuộc đổi mới Việc đề bạt bố trí cònthiên lệch, đội ngũ cán bộ của huyện đợc phân loại nh sau:

Một bộ phận có lòng trung thành, có bản lĩnh cách mạng nhiệt tình cóphong cách làm việc dân chủ, nếp sống trong sạch Bộ phận này tuổi cha caohiện tại vẫn phát huy đợc tác dụng nhng bớc vào công cuộc đổi mới laị thiếukiến thức để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của đất nứơc

Một bộ phận cán bộ trẻ đợc đào tạo cơ bản, có kiến thức khoa học kỹthuật, có trình độ lý luận phần đông phát huy tác dụng song lại cha đợc bố tríhợp lý hoặc thiếu thực tiễn

Một số cán bộ thiếu năng lực, cửa quyền thiếu dân chủ hoặc có saiphạm cha đợc đấu tranh làm rõ để giúp đỡ họ sửa chữa khuyết điểm

Công tác phát triển đảng viên mới và những ngời không đủ t cách rakhỏi đảng đợc tiến hành thờng xuyên, có nề nếp chỉ trong một thời gian ngắnkhoảng 2 năm đã bồi dỡng kết nạp 348 đảng viên mới đồng thời đa ra khỏi

Hoạt động của hội đồng nhân dân từ huyện xuống xã có nhiều tiến bộcác cấp chính quyền từng bớc đợc củng cố, làm tốt chức năng quản lý nhà n-

quyền lợi của công dân Thực hiện chủ trơng của Đảng, củng cố và phát triểncác tổ chức đoàn thể quần chúng vững mạnh làm cơ sở phát động phong tràoyêu nớc Ngay từ đầu năm, Hội liên hiệp phụ nữ huyện tiến hành tổ chức Đạihội đại biểu lần thứ XIII nhằm củng cố bộ máy tổ chức của hội và phát độngphong trào chăm dạy con ngoan và xây dựng gia đình văn hoá mới.

Tháng 5/1987 Đại hội lần thứ III của Hội nông dân tập thể đợc tổ chứctrọng thể, đã tổng kết những kinh nghiệm trong lao động sản xuất, xây dựngcuộc sống mới ở nông thôn

Đến những năm 1987 – xã hội: 1988 nông dân huyện Nga Sơn đã có nhiềuthành tích quan trọng trong phong trào xây dựng quê hơng, đặc biệt là trongphong trào thi đua giành danh hiệu “Gia đình nông dân tập thể sản xuất giỏi”.Toàn huyện có hơn 19.500 trong tổng số 29000 hộ đạt danh hiệu “gia đìnhnông dân sản xuất giỏi”, cấp tỉnh là 137 hộ, cấp huyện 9.418 hộ, cấp xã 9.938hộ

Phong trào gửi tiền tiết kiệm cũng thu hút nhiều hội viên tham gia, chỉtính riêng năm 1986 số tiền d của huyện là 14 triệu đồng, vợt 2 triệu đồng sovới chỉ tiêu đợc giao

Những kết quả đạt đợc của hội nông dân tập thể đã tạo ra động lựcthúc đẩy công cuộc đổi mới ở Nga Sơn Từ đây phong trào sản xuất giỏi vàphong trào xây dựng nông thôn mới có thêm bớc phát triển [2,131-132]

Trong toàn huyện bầu không khí dân chủ đã lan toả, tạo niềm tin choquần chúng nhân dân đối với sự đổi mới của Đảng, song nhìn chung phongtrào của quần chúng cha mạnh, cha đều mà nguyên nhân chủ yếu là do các

đoàn thể quần chúng cha đổi mới về nội dung, tổ chức, phơng thức hoạt độngthiếu thiết thực, cha hấp dẫn, mặt khác các cấp uỷ Đảng và chính quyền chanhận thức đầy đủ vai trò to lớn của các đoàn thể quần chúng cán bộ chủ chốtcủa các đoàn thể năng lực hạn chế, phơng pháp công tác chậm đổi mới [ 8,

11 - 12]

Thực hiện nghị quyết 02 của Bộ chính trị, Nghị quyết 19 của Ban thờng

vụ Tỉnh uỷ về công tác quốc phòng an ninh, Đảng bộ và nhân dân huyện NgaSơn đã nhận thức sâu sắc hơn nhiệm vụ chiến lợc bảo vệ tổ quốc gắn liền vớicông cuộc đổi mới toàn diện trong xã hội Đã có tiến bộ trong việc xây dựngtuyến phòng thủ ven biển, xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận chiếntranh nhân dân Hoàn thành xuất sắc chỉ tiêu gọi thanh niên nhập ngũ, thực

hiện tốt chơng trình huấn luyện, diễn tập hàng năm Ngay từ đầu năm 1988 khimột số đảo thuộc quần đảo Trờng Sa bị đánh chiếm, huyện đã phát động phongtrào: “vì Trờng Sa thân yêu”, “bảo vệ trật tự trị an” trong tất cả các tầng lớpnhân dân, đồng thời tập trung củng cố các lực lợng dự bị động viên và dânquân tự vệ Năm 1989 huyện phát lệnh động động viên và huy động 1.500 ng-

ời gồm các lực lợng: bộ đội thờng trực, quân dự bị động viên, dân quân tự vệthực hiện đợt diễn tập 02 - TH - 89 chỉ trong một ngày đã đào đắp đợc1950m3

đất đá Qua đợt diễn tập công tác sẵn sàng chiến đấu đợc giữ vững và tăng ờng, góp phần giữ vững truyền thống đấu tranh kiên cờng, bất khuất khôngquản ngại hy sinh, gian khổ của Đảng bộ và nhân dân Nga Sơn

c-Mặc dù vậy, công tác huấn luyện, giáo dục, tập duyệt cho lực lợng dự

bị động viên, dân quân tự vệ cha đợc tiến hành thờng xuyên, tổ chức tự vệ ởcơ quan cha đợc củng cố, phơng án phòng thủ ở các địa điểm cha đợc bổsung và thực hiện Trong việc thực hiện nghị quyết 135 của Hội đồng Bộ tr-ởng, Nga sơn đã củng cố đợc 148 tổ an ninh nhân dân Hệ thống hòm th tốgiác tội phạm đã đợc triển khai rộng khắp ở các xã, thị trấn và khu dân c, từ

đó đã giúp cho chính quyền, lực lợng an ninh kịp thời phát hiện và tuy quéttội phạm Các lực lợng an ninh và nhân dân đã bắt đợc 5 tên tội phạm có lệnhtruy nã, 4 tên côn đồ, thu một quả lựu đạn, 3 dao găm , triệt phá 3 ổ nhómtrộm cắp, 7 tên lu manh và nhiều tụ điểm đánh bài lớn Với những thành tích

đó đã đa an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội đợc củng cố một bớc

Tuy nhiên công tác an ninh còn bộc lộ những yếu kém nh trong huyệntình hình một số nơi vẫn hết sức phức tạp, đặc biệt khu chợ Nga Thạch, NgaNhân, những vụ gây rối trật tự công cộng, xâm phạm tính mạng tài sản vànhân phẩm của nhân dân vẫn diễn ra Hành động vi phạm pháp luật của một

số đảng viên sa sút phẩm chất và những tên lu manh kích động xúi dục nhândân tổ chức các cuộc xô xát tập thể, thậm chí bắt giữ cả đoàn cán bộ của huyện

về cơ sở công tác

Do đây là thời kỳ đầu của đất nớc chuyển sang cơ chế thị trờng, Đảng

bộ và nhân dân Nga Sơn đã phải đối mặt với rất nhiều khó khăn các hiện tợngbài bạc, đánh đề và những thủ đoạn lừa đảo tinh vi đã gây ra những hậu quảnghiêm trọng về các mặt kinh tế xã hội , đạo đức và trật tự an ninh trên địabàn huyện Đòi hỏi các cấp các ngành lãnh đạo phải cố gắng hơn nữa, đa Nga

Sơn trở nên bình yên và nhân nhân yên tâm lao động sản xuất [2,151 – xã hội:153].

2.1.2.3 Văn hoá - giáo dục – xã hội: y tế:

Song song với những cố gắng trong xây dựng kinh tế Đảng bộ và nhândân Nga Sơn thờng xuyên quan tâm tới công tác văn hóa - xã hội và coi đây

là một trọng tâm của công cuộc đổi mới xây dựng quê hơng

Trên mặt trận giáo dục Đảng bộ và nhân dân Nga Sơn tiếp tục dành

đ-ợc những thành tích quan trọng Thực hiện Nghị quyết đại hội VI của Đảng

và đại hội Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá lần thứ XII Toàn ngành giáo dục huyệnnhà duy trì củng cố ổn định số trờng lớp hiện có, phát triển các ngành học,cấp học vững chắc kết hợp chính quy, phi chính quy “đại trà” và mũi nhọntrên tinh thần đó, với sự nổ lực đóng góp của nhân dân trong năm học 1986– xã hội: 1987, tất cả các trờng lớp ở cả 3 cấp đều đợc lợp ngói và có bàn ghế đầy đủcho học sinh học 2 ca Toàn huyện có 22000 học sinh phổ thông các cấp,42% số cháu trong độ tuổi nhà trẻ và 50% số cháu trong độ tuổi mẫu giáo đ-

ợc đến trờng Tại các trờng phổ thông phong trào thi đua dạy tốt, học tốt đãthu hút đông đảo các thầy cô giáo và các em học sinh tham gia toàn huyện có

172 thầy cô giáo đạt danh hiệu giáo viên giỏi, 320 em học sinh đạt loại giỏi

và 34 em đậu vào các trờng đại học và cao đẳng Năm học 1987 – xã hội: 1988 cácnhà trờng tích cực hởng ứng phong trào “việc cần làm ngay trong giáo dục”,trờng PTTH Ba Đình đợc công nhận là trờng tiên tiến, xuất sắc dẫn đầu ngànhgiáo dục tỉnh nhà [23, 13]

Huyện Nga Sơn trong 5 năm bớc đầu thực hiện đờng lối đổi mới đãgiành đợc những thành tích quan trọng trong sự nghiệp trồng ngời Mặc dùvậy cơ sở vật chất, phục vụ nhiệm vụ dạy và học ở nhiều nơi cha đáp ứng đợcyêu cầu, chất lợng giáo dục còn thấp, hành vi đạo đức học sinh có nhiều biểuhiện giảm sút, đặc biệt từ năm học 1989 – xã hội: 1990 do những khó khăn về kinhtế- xã hội đã xuất hiện tình trạng học sinh cấp II, cấp III bỏ học hàng loạt.Cấp uỷ Đảng, chính quyền và đoàn thể nhân dân ở một số cơ sở cha chú ý

đúng mức đến công tác giáo dục

Việc chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ cho nhân dân cũng đợc huyện quantâm và đầu t Các cấp uỷ Đảng, chính quyền các đoàn thể và nhân dân tíchcực tham gia tu sửa nâng cấp các cơ sở y tế, bệnh viện huỵên Nhiều trạm y tếcơ sở đợc tu sửa nâng cấp, bảo đảm công tác khám chữa bệnh ban đầu cho

nhân dân, phục vụ công tác kế hoạch hoá gia đình Năm 1987 các cơ sở y tếtrong huyện nhanh chóng dập tắt đợt dịch sốt xuất huyết trên địa bàn 16 xãtrong huyện Bệnh viện huyện đợc củng cố từ 100 lên 130 giờng bệnh, côngtác phòng chống dịch bệnh, chữa bệnh, trồng và chế biến dợc liệu bớc đầu cókết quả Thực hiện kế hoạch hoá gia đình, tỷ lệ tăng dân số hàng năm củahuyện từ 1,87% năm 1986 giảm xuống 1,75% năm 1988 [8, 5].

Tuy nhiên hoạt động y tế vẫn còn nhiều thiếu sót, tình trạng tiêu cựctrong ngành y tế còn nhiều, thị trờng thuốc quản lý cha chặt chẽ, cơ sở hạtầng còn thấp kém, công tác vệ sinh môi trờng cha đợc chú ý, tỷ lệ tăng dân

số còn quá cao 2,2% năm 1990, những hiện tợng đó ảnh hởng đến cuộc sốngcủa nhân dân

Các hoạt động văn hoá thông tin đã hớng vào nhiệm vụ phục vụ chínhtrị xây dựng nếp sống văn minh gia đình văn hoá, xây dựng con ngời mới

đáp ứng đợc phần nào đó yêu cầu đời sống tinh thần và hởng thụ văn hoá củanhân dân Các hệ thống truyền thanh đợc mở rộng gắn liền với các hoạt độngtuyên truyền đờng lối đổi mới của Đảng, ôn lại truyền thống đấu tranh củahuyện nhà, làm tăng niềm tin và sức mạnh lòng tự hào với quê hơng của nhândân, phấn đấu cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Các hoạt động vănhoá, văn nghệ, thể dục thể thao gắn với những ngày lễ lớn đợc tổ chức longtrọng nh: “kỷ niệm 100 năm khởi nghĩa Ba Đình”, các phong trào đấu tranhchống các tệ nạn hủ tục đợc phát động sôi nổi

Việc xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, nông thôn mới, con ngời mớicha đợc coi là trọng tâm, cha phổ biến xuống tận làng xã, các hoạt động tínngỡng và mê tín dị đoan cha đợc phân định rõ ràng, thuần phong mỹ tục cóchiều hớng mai một

Việc thực hiện các chính sách xã hội đã đợc chú trọng, các cấp cácngành đã tỏ rõ trách nhiệm uống nớc nhớ nguồn, ghi ơn các gia đình thơngbinh, liệt sỹ, những gia đình có công với nớc, chăm sóc bà mẹ trẻ em khôngnơi nơng tựa, giúp đỡ gia đình nghèo khó…

Mặc dù vậy mức sống của nhân dân vẫn còn cha đợc đảm bảo nên việcgiải quyết các chính sách xã hội cũng chỉ là phần nào, chứ không thể đápứng đợc nhu cầu của nhân dân

2.2 Nga Sơn tiếp tục thực hiện công cuộc đổi mới (1991 – xã hội: 1995) 2.2.1 Tình hình và nhiệm vụ: