Thế giới nghệ thuật thơ trần huyền trân

Tác giả luận văn mong muốn sẽ nhận được những nhận xét, góp ý của các thầy cô, các nhà nghiên cứu và những người có quan tâm đến vấn đề được thực hiện trong luận văn... Thơ của ông so vớ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ THỊ HOA

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT THƠ TRẦN HUYỀN TRÂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ THỊ HOA

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT THƠ TRẦN HUYỀN TRÂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Mã số: 60 22 01 21

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lưu Khánh Thơ

Hà Nội – 2015

LỜI CẢM ƠN

Luận văn được hoàn thành tại Khoa Văn học – Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn Em xin chân thành cảm ơn PGS.TS Lưu Khánh Thơ

đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ và động viên em trong suốt quá trình nghiên cứu để thực hiện luận văn này!

Em xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy, cô giáo trong Khoa Văn học và các anh chị trong phòng Đào tạo sau đại học - Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn đã giảng dạy, trang bị cho em những nền tảng kiến thức bổ ích, giúp đỡ em hoàn thành khóa học và tạo điều kiện để em nghiên cứu, thực hiện đề tài và được tiến hành bảo vệ luận văn

Cuối cùng em xin cảm ơn gia đình, đơn vị công tác, người thân và bạn

bè đã giúp đỡ, động viên, khuyến khích, tạo điều kiện về thời gian, giúp đỡ về mọi mặt trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để em hoàn thành được bản luận văn!

Với trình độ và kiến văn còn hạn chế của người viết, luận văn chắc chắn không tránh khỏi khiếm khuyết Tác giả luận văn mong muốn sẽ nhận được những nhận xét, góp ý của các thầy cô, các nhà nghiên cứu và những người có quan tâm đến vấn đề được thực hiện trong luận văn

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 26/10/2015

Tác giả luận văn

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Lịch sử vấn đề 4

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

4 Phương pháp nghiên cứu 10

5 Cấu trúc luận văn 11

NỘI DUNG 12

Chương 1: Trần Huyền Trân và thi phái “áo bào gốc liễu” 12

1.1 Vài nét về cuộc đời, sự nghiệp và quá trình sáng tạo thơ ca của Trần Huyền Trân 12

1.1.1 Cuộc đời 12

1.1.2 Sự nghiệp văn học và quá trình sáng tạo thơ ca của Trần Huyền Trân 13

1.2 Trần Huyền Trân và thi phái “áo bào gốc liễu” 15

Chương 2: Những nguồn cảm hứng chủ đạo và sự thể hiện cái tôi trữ tình trong thơ Trần Huyền Trân 21

2.1 Những nguồn cảm hứng chủ đạo 23

2.1.1 Hiện thực cuộc sống nơi “lều gianh Cống Trắng” 23

2.1.2 Tình cảm gia đình, bạn bè, tình yêu đôi lứa 28

2.1.3 Hiện thực Cách mạng 34

2.2 Cái tôi trữ tình trong thơ Trần Huyền Trân 43

2.2.1 Cái tôi cảm khái, bi phẫn, trăn trở, băn khoăn nhưng tràn

đầy ước vọng trước thời cuộc 43

2.2.2 Cái tôi cảm thông với những thân phận bất hạnh, chứa chan tình yêu con người 51

2.2.3 Cái tôi lãng mạn, đa tình 54

Chương 3: Một số phương diện nghệ thuật thơ Trần Huyền Trân ……… 61

3.1 Ngôn ngữ thơ 61

3.1.1 Ngôn ngữ đời sống 61

3.1.2 Ngôn ngữ bác học, cổ điển, tượng trưng 64

3.2 Thể thơ 66

3.2.1 Thể thơ bảy chữ 66

3.2.2 Thể thơ lục bát 67

3.2.3 Thể thơ tự do 72

3.3 Giọng điệu thơ 73

3.3.1 Giọng điệu cảm khái, bi phẫn 73

3.3.2 Giọng điệu xót xa, đau đớn 77

3.3.3 Giọng điệu đằm thắm, dịu dàng 81

KẾT LUẬN 84

TÀI LIỆU THAM KHẢO 87

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trần Huyền Trân (1913-1989) tên thật là Trần Đình Kim Bạn bè thường gọi ông là Trần Kim mà không dùng tên đệm Ông là một nhà thơ sáng tác ở cả hai thời kỳ trước và sau cách mạng và có cống hiến không nhỏ đối với nền thơ ca dân tộc Nhà thơ Hữu Thỉnh đã từng nhấn mạnh: “Thành tựu của Trần Huyền Trân đóng góp cho nghệ thuật Việt Nam là rất lớn Thơ của ông so với Chế Lan Viên, Huy Cận, Xuân Diệu… không thua kém, song việc có nhiều ý kiến đánh giá chưa hết những đóng góp của ông trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, trong hoạt động cách mạng, nhất là văn hóa cứu quốc

là một thiếu sót.” Thế nhưng, cho đến nay, sự nghiệp thơ ca của ông vẫn chưa được tìm hiểu một cách thỏa đáng Chính vì vậy, luận văn này ra đời với mong muốn góp một phần vào việc khẳng định giá trị nghệ thuật thơ Trần Huyền Trân với độc giả

Trần Huyền Trân không phải là tác giả có một sự nghiệp văn học đồ sộ nhưng là tác giả của nhiều tác phẩm có giá trị ở nhiều thể loại khác nhau Riêng trên lĩnh vực thơ ca, ông có đóng góp không nhỏ cho nền thơ ca Việt Nam hiện đại, cả về phương diện nội dung và hình thức nghệ thuật Tác phẩm

thơ của Trần Huyền Trân chủ yếu được in trong tập thơ Rau tần (1986) Đến năm 2001, Nhà xuất bản Văn học đã xuất bản cuốn Thơ Trần Huyền Trân

tuyển tập sưu tầm đầy đủ tất cả các bài thơ của nhà thơ Tuy cùng “hội tam

anh” với Thâm Tâm và Nguyễn Bính nhưng có thể nói, so với những người bạn của mình, đóng góp của Trân Huyền Trân cho Thơ Mới và văn học Việt Nam vẫn chưa được nhìn nhận một cách xứng đáng

Thế giới nghệ thuật chính là tính chỉnh thể, thống nhất của sáng tác nghệ thuật của tác phẩm hay tác giả được hình thành nên từ quan niệm của chính tác giả về thế giới Nghiên cứu thế giới nghệ thuật là để tìm hiểu quy

luật sáng tạo của chủ thể, những tư tưởng, tình cảm, tâm trạng, suy nghĩ chủ đạo chi phối đến tác phẩm của các tác giả

Từ việc khảo sát và nghiên cứu thế giới nghệ thuật thơ Trần Huyền Trân, chúng ta sẽ thấy được những nét lớn độc đáo và đặc sắc nhất của thơ ông, nhất là về cảm hứng chủ đạo, cái tôi trữ tình và phong cách nghệ thuật của nhà thơ trong mối quan hệ với phong trào Thơ Mới đương thời nói chung

và trong mối liên hệ, so sánh với thi phái “áo bào gốc liễu” nói riêng Qua đó, khẳng định những đóng góp của ông cho thơ Việt Nam hiện đại

Chính từ những lí do trên, luận văn này ra đời nhằm mục đích góp một tiếng nói vào việc nhìn nhận và đánh giá những tác phẩm thơ Trần Huyền Trân một cách đầy đủ toàn diện hơn Mặt khác, chúng tôi cũng muốn khẳng định vị trí của nhà thơ trong làng thơ Việt Nam hiện đại Vì vậy, chúng tôi

chọn đề tài Thế giới nghệ thuật thơ Trần Huyền Trân làm đề tài nghiên cứu

cho luận văn của mình trên cơ sở tiếp thu các ý kiến nhận xét, đánh giá của những người nghiên cứu đi trước để nhằm góp thêm một cái nhìn khái quát về thơ Trần Huyền Trân Đồng thời, chúng tôi cũng hi vọng rằng, sau khi đề tài này được nghiên cứu thành công, luận văn sẽ là một tài liệu tham khảo hữu ích trong việc học tập và giảng dạy thơ Việt Nam hiện đại nói chung và phong trào Thơ Mới cũng như tác giả Trần Huyền Trân nói riêng

2 Lịch sử vấn đề

Chặng đường thơ Trần Huyền Trân kéo dài từ những năm trước Cách mạng tháng Tám – 1945 cho đến thời kỳ đất nước đổi mới và chỉ dừng lại khi

ông qua đời năm 1989 Tác phẩm cuối cùng của ông là bài thơ “Tặng khoa

ngoại”, được viết năm 1988 khi ông chữa bệnh ở bệnh viện Hữu Nghị Có thể

nói rằng, đây là một quãng đường rất dài, xuyên suốt cuộc đời tác giả, trải qua rất nhiều biến động của lịch sử dân tộc, từ khi đất nước còn nô lệ dưới chế độ của Thực dân Pháp cho đến khi giành độc lập, thống nhất và bắt tay vào công

cuộc xây dựng, đổi mới đất nước Trong suốt quãng đường dài đó, Trần Huyền Trân sáng tác không ngừng nghỉ ở nhiều thể loại văn học: thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch, kịch thơ, chèo

Riêng trên lĩnh vực thơ ca, suốt một chặng đường dài như vậy nhưng gần như thế giới nghệ thuật thơ Trần Huyền Trân không có nhiều biến đổi, ông sử dụng một phong cách thơ đồng nhất trong suốt quá trình sáng tác của mình Mặc dù vậy, cho đến nay, vẫn chưa có công trình nghiên cứu nào nghiên cứu chuyên sâu về thơ Trần Huyền Trân, về thế giới nghệ thuật thơ ông lại càng không có Ông chỉ được nhắc đến trong một số sách nghiên cứu

và các trang báo, tạp chí Theo thống kê của chúng tôi, cho đến nay, mới chỉ

có khoảng 20 bài viết in trên sách, báo, tạp chí và mạng internet nghiên cứu,

đánh giá thơ Trần Huyền Trân Có lẽ ấn phẩm “Thơ Trần Huyền Trân tuyển

tập” năm 2001 của Nhà xuất bản Văn học là tuyển tập đầy đủ nhất về thơ ông,

đồng thời cũng trong tuyển tập này, Ban biên soạn đã trích dẫn một số ý kiến nhận xét, đánh giá, phê bình thơ Trần Huyền Trân của các nhà nghiên cứu thay cho lời cuối sách

Hoài Thanh và Hoài Chân là hai nhà phê bình đầu tiên có những thẩm định, đánh giá về thơ Trần Huyền Trân Tuy vậy, lúc đó, Trần Huyền Trân mới bắt đầu sự nghiệp sáng tác thơ ca của mình nên số lượng tác phẩm cũng

chưa nhiều Năm 1940 - 1941, cuốn Thi nhân Việt Nam được hoàn thành có

nghĩa là Hoài Thanh và Hoài Chân mới chỉ có thể đọc được 24/99 bài thơ của Trần Huyền Trân Chính vì vậy có thể khẳng định rằng những đánh giá của

Hoài Thanh và Hoài Chân trong Thi nhân Việt Nam đối với thơ Trần Huyền

Trân sẽ không thể đầy đủ và hoàn chỉnh được Đó mới chỉ là một phần của thơ ông trước Cách mạng Tháng Tám - 1945

Tác giả Thi nhân Việt Nam khẳng định “Trần Huyền Trân, con người

có tên lạ ấy không phải là một thiên tài.” Ý kiến này đúng ở nhiều phương diện, Trần Huyền Trân không phải một nhà thơ mới được đông đảo nhiều người biết đến như Xuân Diệu, Huy Cận hay Thế Lữ , ông cũng không phải

là nhà thơ có số lượng lớn các tác phẩm, càng không phải một nhà thơ có nhiều bài thơ tiêu biểu của thời ấy Nhưng chính những điều này có lẽ lại là lý

do để Hoài Thanh “mở cửa” đón Trần Huyền Trân bởi thơ ông cũng có những

nét độc đáo riêng của mình Tác giả Thi nhân Việt Nam “ưa những vần thơ

hiền lành và ít nói yêu đương” của Trần Huyền Trân Quan điểm này của Hoài Thanh rất chính xác Trong khi hầu hết các nhà thơ mới say đắm với tình yêu, với thiên nhiên thì Trần Huyền Trân ít khi viết về đề tài này Ông “tìm thi hứng, hoặc trong những cảnh đời buồn bã hoặc trong cảnh đồng quê” Hoài Thanh đã nhận xét: “Thơ Trần Huyền Trân không xuất sắc lắm Nhưng sau khi đọc hoài những câu rặt anh anh em em tôi đã tìm thấy ở đây cái thú của người đi đổi gió” Thế có nghĩa là thơ Trần Huyền Trân có một sự khác biệt lớn đối với phần chung của bức tranh thơ mới lãng mạn và Hoài Thanh là người đã sớm nhận ra sự khác biệt ấy và dành cho nhà thơ một niềm ưu ái

không nhỏ Tuy chỉ được dành chưa đầy hai trang giấy trong Thi nhân Việt

Nam và cũng chưa được Hoài Thanh trích dẫn đầy đủ bài thơ nào nhưng là

một trong số 46 nhà thơ tiêu biểu nhất của phong trào Thơ Mới cũng đủ để khẳng định vị trí của Trần Huyền Trân Đó chính là lý do vì sao Hoài Thanh

lại phải thêm Trần Huyền Trân vào những trang cuối của Thi nhân Việt Nam :

“Viết đến đây tôi đã định khép cửa lại, dầu có thiên tài đến gõ cũng không

mở Thế mà lại phải mở cửa để đón một nhà thơ nữa: Trần Huyền Trân” [51, tr.374]

Trong cuốn Việt Nam thi nhân tiền chiến (Quyển hạ), nhà nghiên cứu

Nguyễn Tấn Long đã lý giải con đường thơ của Trần Huyền Trân Ông nhận

định rằng, chính cuộc sống nghèo khổ, bươn chải nơi “lều gianh Cống Trắng” của Trần Huyền Trân đã tạo nên “nỗi niềm u uẩn” cũng như tâm trạng cảm khái, bi phẫn trước thời cuộc, từ đó tạo nên đề tài xã hội trong thơ ông Trần Huyền Trân bất lực trước hiện thực đời sống nhưng đã nhanh chóng nhận ra con đường giải phóng cho tâm hồn mình, con đường Cách mạng để từ đó những bài thơ hay về cuộc chiến đấu của nhân dân ta được ra đời

Tiến sỹ Nguyễn Phan Cảnh, Phạm Thị Hòa trong bài Trần Huyền Trân

– Nhà thơ kết thúc phong trào thơ mới 1930 – 1945 in trên Báo Sài Gòn giải

phóng đã có những nhận định hết sức đáng quý về thơ Trần Huyền Trân Hai tác giả đã khẳng định được đóng góp của nhà thơ đối với phong trào Thơ Mới, đó là nội dung xã hội, tính chất hiện thực của thơ; về mặt nghệ thuật, ông có những sáng tạo độc đáo về ngôn ngữ và thể thơ, đặc biệt là thể thơ lục bát

Trong Trần Huyền Trân tài hoa và bất hạnh, nhà nghiên cứu Hoài Việt

phân tích tâm trạng bi phẫn, cái ngang tàng của thơ Trần Huyền Trân thể hiện qua một số bài thơ và nhận xét “Trần Huyền Trân làm thơ không nhiều, nhưng có khá nhiều bài hay, câu hay Có vị ngọt mật ong, cái say của “bồ đào

mỹ tửu””

Giáo sư Hoàng Như Mai là một trong số ít những nhà nghiên cứu quan tâm và đánh giá cao đóng góp của thơ Trần Huyền Trân đối với văn thơ Việt Nam hiện đại Giáo sư đã chỉ những nét lớn nhất trong thơ Trần Huyền Trân qua việc phân tích, cảm nhận hai bài thơ “Độc hành ca” và “Cái thai hoang” Hai bài thơ trên là tiêu biểu cho phong cách thơ Trần Huyền Trân “Độc hành ca” là tâm trạng của Trần Huyền Trân cũng như tâm trạng chung của nhiều thế hệ đương thời Đó là là “tiếng rên rỉ của đồng bào đói khổ, hấp hối, nghe

thấy lời trách mắng kêu gọi của non sông quằn quại trong xiềng xích” Họ bế

TÀI LIỆU THAM KHẢO Sách nghiên cứu:

1 Aristote (1964), Nghệ thuật thơ ca, NXB Văn hóa thông tin, Hà Nội

2 Aristote – Lưu Hiệp (1999), Nghệ thuật thơ ca – Văn tâm điêu long,

NXB Văn học, Hà Nội

3 Lại Nguyên Ân (2003), 150 thuật ngữ văn học, NXB Đại học Quốc gia

Hà Nội

4 Phạm Quốc Ca (2003), Mấy vấn đề thơ Việt Nam 1975 – 2000, NXB

Hội nhà văn, Hà Nội

5 Nguyễn Phan Cảnh (1987), Ngôn ngữ thơ, NXB Văn hóa thông tin

6 Nguyễn Phan Cảnh, Phạm Thị Hòa, Trần Huyền Trân – Nhà thơ kết

thúc phong trào thơ mới 1930-1945, Báo Sài Gòn giải phóng

7 Nguyễn Đình Chính, Đặc trưng cơ bản của thơ sau 1975, phụ bản thơ,

báo Văn nghệ, quý III, 2003

8 Huy Cận - Hà Minh Đức (1997), Nhìn lại cuộc cách mạng trong thi ca,

NXB giáo dục, Hà Nội

9 Nguyễn Văn Dân (2000), Lý luận văn học so sánh, NXB Đại học Quốc

gia Hà Nội

10 Nguyễn Văn Dân (2004), Phương pháp luận nghiên cứu văn học, NXB

Khoa học xã hội, Hà Nội

11 Xuân Diệu (1994), Công việc làm thơ, NXB Văn học, Hà Nội

12 Nguyễn Sĩ Đại, Từ những đêm mưa lều vó đến vô tận nguồn hương,

Báo Văn nghệ

13 Hữu Đạt (2000), Ngôn ngữ thơ Việt Nam, NXB Khoa học xã hội, Hà

Nội

14 Phan Cự Đệ (1982), Phong trào Thơ Mới 1932 – 1945, NXB Khoa học

xã hội, Hà Nội

15 Phan Cự Đệ (1999), Văn học lãng mạn Việt Nam (1930-1945), NXB

Giáo dục, Hà Nội

16 Phan Cự Đệ - Trần Đình Hượu (2002), Văn học Việt Nam

(1900-1945), NXB Giáo dục, Hà Nội

17 Nguyễn Đăng Điệp (2002), Giọng điệu trong thơ trữ tình, NXB Văn

học, Hà Nội

18 Hà Minh Đức (1997), Khảo luận văn chương, NXB Khoa học Xã hội

19 Hà Minh Đức (chủ biên) (2007), Lý luận văn học, NXB Giáo dục, Hà

Nội

20 Hà Minh Đức (1997), Một thời đại trong thi ca, NXB Khoa học xã hội,

Hà Nội

21 Hà Minh Đức – Đoàn Phương (2001), Nguyễn Bính về tác giả và tác

phẩm, NXB Giáo dục, Hà Nội

22 Hà Minh Đức (1974), Thơ và mấy vấn đề trong thơ Việt Nam hiện đại,

NXB Khoa học xã hội, Hà Nội

23 Tô Hà, “Đôi mùa” – Thơ Trần Huyền Trân, Báo Văn nghệ

24 Lê Bá Hán – Trần Đình Sử - Nguyễn Khắc Phi (2010), Từ điển thuật

ngữ văn học, NXB Giáo dục Việt Nam

25 Đỗ Đức Hiểu - Nguyễn Huệ Chi - Phùng Văn Tửu - Trần Hữu Tá

(2003), Từ điển văn học, NXB Thế giới, Hà Nội

26 Nguyễn Thái Hòa, Tiếng Việt và thể thơ lục bát, Tạp chí Văn học, số

tháng 2/1999

27 Tô Hoài (1988), Những gương mặt, NXB Tác phẩm mới

28 Bùi Công Hùng (1983), Góp phần tìm hiểu nghệ thuật thơ ca, NXB

Văn hóa thông tin, Hà Nội

29 Bùi Công Hùng (2000), Sự cách tân thơ Việt Nam hiện đại, NXB Văn

hóa thông tin, Hà Nội