Tiểu Luận Luật Thương Mại 1

Hồ sơ đăng ký thành lập doanh nghiệp trên cơ sở chuyển đổi từ hộ kinh doanh bao gồm bản chính Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh, bản sao Giấy chứng nhận đăng ký thuế và các giấy tờ q

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 3

B NỘI DUNG 3

I Khái quát lý luận chung 3

1 Khái niệm 3

2 Quy định pháp luật về chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp 3

3 Lợi ích khi chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp 4

II Thực tiễn thực hiện pháp luật về chuyển đổi hộ kinh doanh sang doanh nghiệp 6

C KẾT LUẬN 13

Danh mục tài liệu tham khảo 14

A MỞ ĐẦU

Khởi đầu cho mọi hoạt động bắt nguồn từ các cá nhân, hoạt động kinh doanh cũng không nằm ngoài quy luật này Khởi sự kinh doanh ban đầu là cá nhân kinh doanh, phát triển cao hơn một chút là cá nhân trong cùng gia đình kinh doanh với nhau Sự phát triển của mô hình này và các yêu cầu của hoạt động kinh doanh đã cho ra đời các mô hình kinh doanh với các công ty, doanh nghiệp mà chúng ta thấy ngày nay Sự ra đời của công ty không làm cho mô hình cá nhân kinh doanh mất đi Hiện nay, Việt Nam có gần 5,5 triệu hộ gia đình kinh doanh cá thể (gọi chung là Hộ kinh doanh - HKD), hàng năm góp phần lớn vào GDP của cả nước Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam đã tạo ra nhưng cơ hội cho các doanh nghiệp (DN) hơn hộ kinh doanh, như giúp mở rộng thị trường xuất khẩu, tiếp nhận vốn và công nghệ thông qua đầu tư trực tiếp, nhờ đó tạo ra nhiều công ăn việc làm và đảm bảo tăng trưởng kinh tế, học tập được công nghệ quản lý mới Nhà nước ta đã có chính sách

hỗ trợ cho hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp vừa và nhỏ tuy vẫn cần thêm những hỗ trợ nhưng đây là bước đầu cho thấy quá trình chuyển đổi rất được quan tâm và chú trọng Để tìm hiểu thêm về những quy định pháp luật và thực tiễn vấn đề này em xin chọn đề số 16: “Đánh giá thực tiễn thực hiện pháp luật về chuyển đổi hộ kinh doanh sang doanh nghiệp Lấy ví dụ cụ thể để minh chứng cho các đánh giá trên”

B NỘI DUNG

I Khái quát lý luận chung

1 Khái niệm

Theo Khoản 1 Điều 79 Nghị định 01/2021/NĐ-CP: “Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh của hộ Trường hợp các thành viên hộ gia đình đăng ký hộ kinh doanh thì ủy quyền

cho một thành viên làm đại diện hộ kinh doanh Cá nhân đăng ký hộ kinh doanh, người được các thành viên hộ gia đình ủy quyền làm đại diện hộ kinh doanh là chủ hộ kinh doanh.“

Theo khoản 10 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020, doanh nghiệp là tổ chức

có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được thành lập hoặc đăng ký thành lập theo quy định của phập luật nhằm mục đích kinh doanh

2 Quy định pháp luật về chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp

Theo quy định tại điều 27 nghị định 01/2021/NĐ-CP như sau:

“Điều 27 Đăng ký chuyển đổi từ hộ kinh doanh thành doanh nghiệp

1 Việc đăng ký thành lập doanh nghiệp trên cơ sở chuyển đổi từ hộ kinh doanh thực hiện tại Phòng Đăng ký kinh doanh nơi doanh nghiệp dự định đặt trụ sở chính.

2 Hồ sơ đăng ký thành lập doanh nghiệp trên cơ sở chuyển đổi từ hộ kinh doanh bao gồm bản chính Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh, bản sao Giấy chứng nhận đăng ký thuế và các giấy tờ quy định tại các Điều 21, 22, 23

và 24 Nghị định này tương ứng với từng loại hình doanh nghiệp, trong đó không bao gồm Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư quy định tại điểm b khoản 4 Điều 22, điểm c khoản 4 Điều 23, điểm c khoản 3 Điều 24 Nghị định này Trường hợp doanh nghiệp được chuyển đổi từ hộ kinh doanh có nhà đầu tư nước ngoài, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tham gia góp vốn, mua

cổ phần, mua phần vốn góp thuộc trường hợp phải thực hiện thủ tục đăng ký góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp theo quy định của Luật Đầu tư thì

hồ sơ phải có văn bản của Cơ quan đăng ký đầu tư chấp thuận về việc góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

3 Trong thời hạn 02 ngày làm việc kể từ ngày cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, Phòng Đăng ký kinh doanh gửi bản sao Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và bản chính Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh

đến Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện nơi hộ kinh doanh đặt trụ sở để thực hiện chấm dứt hoạt động hộ kinh doanh.”

3 Lợi ích khi chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp

Lợi ích đối với HKD khi thực hiện chuyển đổi thành DN là khá rõ ràng

Về pháp lý, HKD không có tư cách pháp nhân, nhưng DN có tư cách pháp nhân, có con dấu riêng, tạo niềm tin cho khách hàng khi giao dịch DN được pháp luật điều chỉnh các quan hệ bên trong, pháp luật bảo vệ nhà đầu tư thiểu

số trong doanh nghiệp Trong khi HKD phải chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản của mình, DN chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn điều lệ của công ty, hạn chế rủi ro của mô hình hộ kinh doanh Trường hợp

DN kinh doanh thua lỗ thì được phép phá sản theo Luật Phá sản

Về phạm vi hoạt động, HKD chỉ được phép kinh doanh trong một địa bàn nhất định, không thể thành lập các đơn vị trực thuộc trong và ngoài nước, khi chuyển đổi sang mô hình DN, hạn chế này sẽ bị xóa bỏ Về tài chính, HKD không thể đứng tên để vay vốn ngân hàng, chuyển đổi thành DN sẽ có nhiều thuận lợi hơn trong tiếp cận mặt bằng kinh doanh, kênh phân phối bán lẻ hiện đại, kênh huy động vốn (như ngân hàng, chứng khoán) DN được tự do đặt in hóa đơn, sử dụng hóa đơn khấu trừ và chỉ phải nộp thuế theo đúng doanh thu thực tế bán hàng hóa, dịch vụ Khi hoạt động kinh doanh hiệu quả mang lại lợi nhuận cao thì cũng chỉ nộp thuế theo đúng mức độ lợi nhuận kiếm được, nếu kinh doanh thua lỗ thì không phải nộp thuế thu nhập và được bù trừ số lỗ

đó với lợi nhuận của năm tiếp theo, trong khi HKD phải nộp thuế khoán ổn định, nếu có xuất hóa đơn bán hàng thì phải nộp thêm tiền thuế của doanh thu xuất trên hóa đơn; và nếu HKD thua lỗ, vẫn phải nộp mức thuế khoán đã ấn định DN được hưởng những chính sách ưu đãi thuế và các chính sách ưu đãi,

hỗ trợ khác theo chủ trương khuyến khích chuyển đổi của Nhà nước, được

hoàn thuế GTGT đối với hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu, các dự án đầu tư (Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa, 2017)

Ngoài ra, khi chuyển đổi sang mô hình DN, HKD có thể nghiên cứu áp dụng các mô hình quản trị, quản lý phù hợp trong các lĩnh vực nhân sự, tiếp thị, thu chi tài chính, kế toán, đầu tư,… phù hợp với từng mục tiêu và giai đoạn phát triển của doanh nghiệp, tạo nền tảng thuận lợi cho việc mở rộng hoạt động kinh doanh về sau DN dễ dàng tiếp cận được các tiến bộ khoa học

kỹ thuật, chuyển giao công nghệ tiên tiến Có thể áp dụng mô hình quản trị ứng dụng công nghệ thông tin tiên tiến

II Thực tiễn thực hiện pháp luật về chuyển đổi hộ kinh doanh sang doanh nghiệp

Với những lợi ích trên thì việc chuyển đổi từ hộ kinh doanh thành DN

sẽ nâng cao vị thế, điều kiện, thu nhập, an toàn, phúc lợi và hướng đến sự phát triển bền vững Đồng thời, đảm bảo tính chính xác, công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế giữa các loại hình kinh doanh và tận dụng được các ưu đãi,

hỗ trợ từ cơ chế, chính sách của Nhà nước

Tuy nhiên phần lớn các hộ kinh doanh vẫn chưa "mặn mà" với việc chuyển đổi Nguyên nhân cơ bản là nhiều hộ kinh doanh còn “ngại chuyển đổi”, chưa hiểu rõ được những lợi ích của việc chuyển đổi; chưa tận dụng được hết các ưu đãi hỗ trợ từ chính sách và thực tế vẫn còn những vướng mắc, khó khăn khi chuyển sang hoạt động theo mô hình mới cần có chính sách hỗ trợ thúc đẩy các hộ kinh doanh mạnh dạn chuyển đổi thành doanh nghiệp…

Việc chuyển đổi mô hình từ hộ kinh doanh sang mô hình doanh nghiệp (DN) không phải là chuyện mới ở Việt Nam Thực tế, vấn đề hộ kinh doanh đã được quy định tại Luật Thương mại năm 2005 và buộc phải đăng ký kinh doanh theo Luật DN Trong cả 3 Luật DN (1999, 2005, 2014) đều quy định

cụ thể định danh loại hình này dưới tư cách một tổ chức kinh doanh chuyên

nghiệp Điều này đồng nghĩa với việc hộ kinh doanh là một loại hình hoạt động hợp pháp, bình đẳng với các loại hình khác như DN tư nhân

Trong một số trường hợp, hộ kinh doanh được ví như một DN tư nhân siêu nhỏ, là một tổ chức kinh doanh có quyền tự do kinh doanh nhưng lại không có tư cách pháp nhân và chịu trách nhiệm vô hạn đối với các nghĩa vụ tài sản Sự tồn tại của hình thức này mang yếu tố lịch sử khi đây là một giải pháp thay thế cho DN tư nhân trong suốt thời kỳ dài không muốn thừa nhận các công ty, DN tư nhân Dù sau đó, các hình thức công ty, DN tư nhân đã được thừa nhận, tuy nhiên, mô hình hộ kinh doanh vẫn tiếp tục được duy trì như một tổ chức kinh doanh chuyên nghiệp và đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Theo thống kê của Hiệp hội DN nhỏ và vừa Việt Nam, cả nước hiện có trên 3,5 triệu hộ được cấp mã số thuế và có hơn 2 triệu hộ sản xuất nhỏ lẻ Với khoảng trên 5,5 triệu hộ kinh doanh, ước tính tổng tài sản khoảng trên

655 nghìn tỷ đồng, tạo ra khoảng trên 2,2 triệu tỷ đồng doanh thu, nộp 12.362

tỷ đồng tiền thuế, giải quyết 7,945 triệu lao động Trong số đó, khoảng 80%

hộ kinh doanh hoạt động trong ngành công nghiệp - xây dựng; 20% trong ngành Thương mại dịch vụ, trong đó, tập trung vào lĩnh vực bán buôn, bán lẻ, sửa chữa ô tô, xe máy (45%), lưu trú, ăn uống (16%)

Với quy mô hàng triệu hộ sản xuất kinh doanh, không thể phủ nhận bộ phận hộ kinh doanh cá thể cùng với đội ngũ DN đã, đang giữ vai trò quan trọng, đóng góp to lớn vào việc tạo công ăn việc làm, cung cấp các dịch vụ cho nền kinh tế Vì vậy, nếu “chính thức hóa” hoạt động kinh doanh, hộ kinh doanh sẽ nâng cao chất lượng lao động, tạo sự chính xác, công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế giữa các loại hình kinh doanh Tuy nhiên, trên thực

tế các hộ kinh doanh không mặn mà, thậm chí ngại chuyển đổi thành DN

Về bản chất hộ kinh doanh và DN vừa và nhỏ là một, nhưng hiện nay còn phân biệt chính sách, còn nhiều hạn chế so với DN Cụ thể, hộ kinh doanh bị hạn chế về quyền kinh doanh, chỉ được đăng ký tại một địa điểm,

hoạt động kinh doanh trong phạm vi quận, huyện, không mở chi nhánh, văn phòng đại diện tại địa bàn khác… Bên cạnh đó, hạn chế về ngành nghề kinh doanh và hạn chế quy mô sử dụng lao động, dưới 10 lao động thường xuyên

Hộ kinh doanh cũng bị hạn chế huy động vốn ngân hàng, hỗ trợ vốn của các hiệp hội ngành nghề, chủ yếu là sử dụng vốn từ chính thành viên tham gia

Mặt khác, mô hình hộ kinh doanh còn thể hiện sự kém minh bạch, tính đại chúng, huy động vốn để phát triển của hộ kinh doanh, kèm theo đó là những vấn đề liên quan đến các biện pháp chế tài, thực thi, bảo vệ lợi ích hợp pháp khi có sự cố… đều không thuận lợi so với pháp nhân là DN Và vấn đề quản lý, quản trị đối với DN sẽ khó khăn hơn nhiều so với HKD

Việc chuyển thành doanh nghiệp sẽ khiến các hộ kinh doanh phải mở

sổ sách, thuê kế toán, lập báo cáo tài chính Chưa kể một số ngành nghề kinh doanh có điều kiện khi chuyển đổi mô hình phải chuyển đổi giấy phép kinh doanh có điều kiện như: Giấy chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm; giấy chứng nhận bán lẻ rượu, thuốc lá Khi có giấy chứng nhận thành lập doanh nghiệp, thủ tục hành chính phức tạp hơn như bảo hiểm, công đoàn, thuế, lao động Điều này sẽ khiến chi phí doanh nghiệp tăng lên Trong khi đó, so với doanh nghiệp, hộ kinh doanh cá thể lại có những lợi thế hơn nhất định Chẳng hạn như chế độ sổ sách kế toán chỉ có 6 loại so với vài chục loại của doanh nghiệp vừa và nhỏ; hồ sơ trình tự, thủ tục thành lập, lệ phí thành lập chỉ bằng 50% lệ phí thành lập doanh nghiệp Sâu xa hơn, đó là nỗi lo sợ sẽ bị ràng buộc nhiều hơn từ các cơ quan quản lý

Một thực tế nữa, đó là có những trường hợp không muốn lên doanh nghiệp để tìm cách tránh thuế bởi khi hoạt động dưới hình thức hộ kinh doanh

họ vẫn được hưởng chế độ thuế khoán

Lấy ví dụ ở TP HCM có 33.499 doanh nghiệp được cấp phép thành lập mới trong 10 tháng của năm 2020, trong đó chỉ có 120 hộ kinh doanh cá thể chuyển đổi lên doanh nghiệp

Theo bản báo cáo phục vụ cuộc họp về tình hình kinh tế, xã hội 10 tháng năm 2020 của TPHCM diễn ra chiều 3-11, số doanh nghiệp thành lập mới giảm nhưng số vốn đăng ký lại tăng so với cùng kỳ Trong mười tháng, TP.HCM có 33.499 doanh nghiệp được cấp giấy phép thành lập mới với tổng

số vốn đăng ký là 769.550 tỉ đồng (giảm 7,63% về số lượng doanh nghiệp và tăng 41,60% về vốn đăng ký so với cùng kỳ)

Đáng chú ý là trong tổng số 33.499 doanh nghiệp thành lập mới, chỉ có

120 hộ kinh doanh cá thể chuyển đổi lên doanh nghiệp Mặc dù, chính quyền TPHCM đã tạo sự thông thoáng, dễ dàng trong các thủ tục chuyển hộ kinh doanh thành doanh nghiệp nhưng các hộ kinh doanh vẫn không mặn mà

Qua ghi nhận ý kiến của các hộ kinh doanh, có nhiều lý do dẫn tới tình trạng nhiều hộ kinh doanh không muốn chuyển thành doanh nghiệp Đầu tiên

là việc sợ bị cơ quan thuế kiểm tra, bắt lỗi sổ sách, hóa đơn chứng từ Có trường hợp bị phạt, truy thu thuế

Để được lên doanh nghiệp hộ kinh doanh phải làm thủ tục tạm khóa mã

số thuế, tạm ngưng kinh doanh để làm thủ tục chuyển đổi lên doanh nghiệp Khi hộ kinh doanh liên hệ chi cục thuế thường không được chấp thuận và được yêu cầu phải giải thể, ngưng kinh doanh mới được xác nhận Chính vì vậy, nhiều hộ kinh doanh từ bỏ ý định lên doanh nghiệp

Ông Lê Minh, chủ hộ kinh doanh tại TPHCM, cho biết hộ kinh doanh ngại lên doanh nghiệp, vì phát sinh nhiều chi phí, chẳng hạn như thuê đại lý thuế, rủi ro pháp lý Trong khi hoạt động kinh doanh đang chịu ảnh hưởng nặng do dịch Covid-19 nên việc chuyển lên thành doanh nghiệp không phải là điều ưu tiên cần làm

Theo Quyết định số 1482/QĐ-UBND giai đoạn 2017- 2020, mỗi năm

có bình quân TPHCM có khoảng 20.000 doanh nghiệp được chuyển đổi từ hộ kinh doanh chuyển sang hoạt động theo hình thức doanh nghiệp để đạt mục tiêu đến năm 2020 có 500.000 doanh nghiệp

Tuy nhiên, số liệu được thống kê tính đến năm 2018, TPHCM mới có hơn 3.000 hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp, con số này là rất ít so với khoảng 250.000 hộ kinh doanh đang hoạt động trên địa bàn TPHCM Cũng như vậy trên địa bàn thành phố Hà Nội thì tình hình chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội đến nay gần như “giậm chân tại chỗ”

Hà Nội đã ghi nhận làn sóng thành lập doanh nghiệp mới đầy ấn tượng

Từ năm 2016 đến 2019, trên địa bàn Thành phố đã có 100.850 doanh nghiệp thành lập mới Số lượng doanh nghiệp thành lập mới trung bình tăng 9,7%/năm Chỉ tính riêng năm 2019, Hà Nội đã cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp cho 27.114 đơn vị thành lập mới, với số vốn đăng ký 386.449 tỷ đồng, tăng 8% về số lượng doanh nghiệp so với năm 2018 Tuy nhiên, trong

số hơn 27 nghìn doanh nghiệp đó chỉ có 48 doanh nghiệp mới được chuyển đổi từ mô hình hộ kinh doanh cũ Trong khi, theo thống kê, Hà Nội có tới 300 nghìn hộ kinh doanh, nhưng hầu hết đều ngại chuyển đổi, khiến công tác này vẫn "giậm chân tại chỗ”

Theo Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Đăng ký kinh doanh (Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà Nội) Trần Hà Thanh, nguyên nhân là do tâm lý e ngại gặp phiền hà trong quá trình hoàn thiện hồ sơ thủ tục; đặc biệt là sợ phải chi phí nhiều hơn khi trở thành doanh nghiệp Về phía cơ quan chức năng, vẫn còn một

số bất cập trong việc nắm bắt tình hình, áp dụng nghiệp vụ quản lý đối với hộ kinh doanh

Từ góc độ của người trong cuộc, chị Phạm Thị Thư, chủ một ki ốt kinh doanh tổng hợp tại chợ Mai Động (quận Hoàng Mai) cho biết, gia đình chị đã kinh doanh ổn định hơn 20 năm, nhưng chưa bao giờ nghĩ tới việc phát triển thành doanh nghiệp “Nguyên nhân trước hết vì quy mô hoạt động nhỏ, chủ yếu dựa vào nhân lực trong gia đình nên chỉ quen vận hành theo cách thức đơn giản Mặt khác, nếu “lên” doanh nghiệp thì sẽ vướng một số yêu cầu mang tính bắt buộc

như phải đáp ứng quy định về sổ sách kế toán, nhân sự Quản lý cũng phức tạp hơn”, chị Phạm Thị Thư chia sẻ

Cùng quan điểm, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Vũ Tiến Lộc cho rằng, thiếu hành lang pháp lý làm cho việc quản lý các hộ kinh doanh gặp không ít khó khăn; đồng thời lại không bảo vệ được lợi ích hợp pháp khi hộ kinh doanh gặp sự cố

Theo một khảo sát của Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương được thực hiện với những hộ kinh doanh lớn tương đương doanh nghiệp nhỏ cho thấy: Chỉ có khoảng 8,7% hộ kinh doanh có vốn từ 1 – 5 tỉ đồng nghĩ tới việc chuyển đổi thành doanh nghiệp Tỉ lệ hộ kinh doanh có trên 10 lao động muốn trở thành doanh nghiệp chỉ có khoảng 5,63% Vẫn có hơn 10% hộ còn e ngại không muốn thành doanh nghiệp Nguyên nhân sâu xa mà các hộ kinh doanh không chuyển đổi thành doanh nghiệp là do cách thức quản lý Đối với

hộ kinh doanh hiện nay đóng theo thuế khoán và cách thức quản lý rất đơn giản Nếu như hoạt động thành doanh nghiệp, các yêu cầu về quyết toán, thanh tra kiểm tra… phức tạp hơn rất nhiều Yêu cầu về chế độ kế toán là như nhau giữa doanh nghiệp lớn, vừa và nhỏ Chính vì thế, hộ kinh doanh chuyển đổi sang doanh nghiệp rất khó khăn vì họ phải tuân thủ tất cả quy định giống như một doanh nghiệp lớn

Từ những đánh giá và thực tiễn trên, để có được kết quả chuyển đổi doanh nghiệp tốt cần có những hỗ trợ từ địa phương, nhà nước Như tại TP

Hà Nội, Thành phố sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền đến các hộ kinh doanh, trong đó nhấn mạnh một số lợi ích thiết thực khi thành lập doanh nghiệp, như các chính sách hỗ trợ đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, khả năng tiếp cận nguồn vốn, quyền thế chấp tài sản; nhất là tính minh bạch và tư cách pháp nhân trong giao dịch với đối tác trong nước, nước ngoài

Ðể khuyến khích việc chuyển đổi này, Hà Nội đang triển khai các hỗ trợ về mặt thủ tục như miễn phí thành lập, miễn phí đăng ký con dấu cho doanh nghiệp mới đăng ký Thủ tục kê khai thuế đã được cải tiến, đơn giản,