Khái niệm Luật Hiến Pháp là một hệ thống các quy phạm quy định chế độ chính trị, chế độ kinh tế, văn hoá, giáo dục của một nước quy định các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân quy đị
Trang 1LUẬT HIẾN PHÁP I/Luật Hiến Pháp
1 Khái niệm
Luật Hiến Pháp là một hệ thống các quy phạm quy định chế độ chính trị, chế độ kinh tế, văn hoá, giáo dục của một nước quy định các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân quy định các nguyên tắc tổ chức hoạt động của bộ máy nhà nước và về chủ quyền quốc gia
Hiến pháp là nguồn cơ bản của nhà nước
2 Đối tượng điều chỉnh và phương pháp điều chỉnh :
*Đối tượng điều chỉnh :
- Những quan hệ chính trị, xã hội quan trọng, cơ bản nhất
- Những quan hệ xã hội xác định mối liên hệ giữa Nhà nước và cá nhân
- Những quan hệ xã hội xung quanh việc tổ chức hoạt động của bộ máy nhà nước
* Phương Pháp điều chỉnh
- Phương pháp cho phép;
- Phương pháp bắt buộc;
- Phương pháp cấm
II Một Số Nội Dung Chủ Yếu Của Hiến Pháp
1 Một số chế định cơ bản của Hiến pháp
1.1 Chế độ chính trị
Trong Hiến pháp Chế độ chính trị là một chế định pháp lý bao gồm nhiều quy phạm pháp luật quy định vị trí pháp lý của các tổ chức chính trị ( Đảng, Nhà nước, các tổ chức xã hội…… ) và quy định mối quan hệ giữa các chủ thể đó để thực hiện các mục tiêu và nhiệm vụ chính trị
Mục tiêu của chế độ chính trị : Điều 3 Hiến pháp xác định mục tiêu của chế độ chính trị là : “xây dựng đất nước giàu mạnh, thực hiện công bằng xã hội, mọi người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện”
1.2 Chế độ kinh tế
Trang 2Chế độ kinh tế trong Hiến pháp là chế định pháp lý bao gồm nhiều quy phạm pháp luật quy định mục tiêu, phương hướng, nguyên tắc hoạt động kinh tế và quản lý kinh tế của Nhà nước Chế độ kinh tế là cơ sở, nền tảng quyết định chế độ chính trị – xã hội
Mục đích: Điều 16 Hiến pháp khẳng định “Mục đích chính sách kinh tế của Nhà nước là làm cho dân giàu nuớc mạnh, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân dân trên cơ sở giải phóng mọi năng lực của sản xuất, phát huy mọi tiềm năng của các thành phần kinh tế ….”
Hiến pháp ghi nhận sự tồn tại và được nhà nước bảo hộ của các hình thức sở hữu khác nhau : Sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể và sở hữu tư nhân, trong đó sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể là nền tảng
1.3 Chế độ văn hóa xã hội
Khi nghiên cứu chế độ của một xã hội, không phải chỉ nghiên cứu đến chế độ chính trị, chế độ kinh tế mà còn phải nghiên cứu đến chế độ văn hóa, giáo dục, khoa học
và công nghệ như một bộ phận cấu thành của chế độ xã hội, có liên quan mật thiết với chế độ chính trị và chế độ kinh tế Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, một động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội, đồng thời là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội
Mục đích chính sách phát triển nền văn hóa dân tộc, nền giáo dục, phát triển khoa học và công nghệ là xây dựng phát triển, bảo vệ những giá trị văn hóa, xây dựng con người mới XHCN Vì vậy vấn đề con người là quốc sách hàng đầu Do đó Nhà nước không chỉ chú trọng đến giáo dục mà còn phải chú trọng đến phát triển khoa học và công nghệ, có như vậy nền văn hóa Việt Nam mới có thể là mộ nền văn hóa dân tộc, hiện đại
và nhân văn
1.4 Quyền và nghiã vụ cơ bản cuả công dân
- Quyền là khả năng công dân tự do lựa chọn hành động của mình và Nhà nước bảo đảm cho khả năng ấy
- Nghĩa vụ là trách nhiệm của công dân phải thực hiện một hành động cụ thể và Nhà nước trong trường hợp cần thiết, tác động buộc công phải làm việc đó vì lợi ích chung
Các quyền cơ bản được quy định trong Hiến pháp là các quyền về chính trị (tham gia quản lý Nhà nước, quyền bầu cử, quyền ứng cử); các quyền kinh tế, dân
sự, lao động (quyền lao động, quyền tự do kinh doanh, quyền sở hữu… ), các quyền về văn hoá, xã hội giáo dục (quyền học tập, quyền nghiên cứu khoa học, quyền được chăm sóc, giáo dục và bảo vệ của trẻ em, quyền được Nhà nước bảo hộ hôn nhân và gia đình
…), các quyền tự do dân chủ (tự do đi lại, tự do tín ngưỡng, tự do báo chí, quyền bất khả xâm phạm về thân thể, chổ ở được Nhà nước bảo hộ về tính mạng, sức khỏe,…)
Trang 3- Các nghiã vụ cơ bản của công dân là trung thành với Tổ Quốc, bảo vệ Tổ quốc, tôn trọng, bảo vệ tài sản Nhà nước và lợi ích công cộng, tuân theo Hiến pháp và pháp luật, nghĩa vụ đóng thế và lao động công ích
- Trách nhiệm của Nhà nước là tạo ra cơ sở pháp lý ( hệ thống pháp luật ) để cụ thể hoá Hiến pháp, cùng xã hội và toàn dân tạo ra các điều kiện vật chất, kinh tế – xã hội
để thực thi các quyền và nghiã vụ công dân
2 Bộ máy Nhà nước CHXHCN Việt Nam theo Hiến pháp
a) Hệ thống các cơ quan trong bộ máy nhà nước
-Hệ thống các cơ quan đại diện (hay còn gọi là các cơ quan quyền lực nhà nước )bao gồm :Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp (tỉnh, huyện, xã và tương đương)
-Hệ thống các cơ quan chấp hành (hay còn gọi là các cơ quan quản lý nhà nước ) bao gồm: Chính phủ, ủy ban nhân dân các cấp ( tỉnh, huyện, xã và tương đương)
-Hệ thống cơ quan xét xử bao gồm: Tòa án nhân dân Tối cao, Tóa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, tòa án nhân dân huyện, quận và tương đương, tòa
án quân sự( tòa án quân sự Trung ương, toàn án quân sự quân khu và tương đương, tòa án quân sự khu vực )
-Hệ thống cơ quan kiểm sát gồm có: Viện Kiển sát nhân dân Tối cao, viện kiểm sát nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, Viện kiểm sát nhân dân huyện, quận
và tương đương, viện kiểm sát quân sự các cấp
b) Chức năng, nhiệm vụ của một số cơ quan trong bộ máy nhà nước
-Quốc hội: lập hiến,lập pháp
-Chủ tịch nước: đối nội và đối ngoại
-Chính phủ: thống nhất quản lý việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của nhà nước
-Cơ cấu tổ chức của Chính phủ gồm các bộ, cơ quan ngang bộ Bộ và cơ quan ngang bộ thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với ngành hoặc lĩnh vực nhất định
-Tòa án nhân dân: xét xử các vụ án hình sự, dân sự, kinh tế, hành chính, lao động, giải quyết các việc khác theo quy định của pháp luật
-Viện kiểm sát nhân dân: thực hiện chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp, thực hành quyền công tố theo quy định của pháp luật
-Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân:
+ Hội đồng nhân dân : quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương, bảo đảm thực hiện nghiêm chỉnh các quyết định của cơ quan nhà nước cấp trên, thực hiện quyền giám sát đối với hoạt động của Ủy ban nhân dân
+ Ủy ban nhân dân : chịu trách nhiệm chấp hành Hiến pháp, luât, các văn bản pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên, nghị quyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp