Khái niệm Luật Nhà nước còn gọi là Luật Hiến pháp là một ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật Việt Nam, bao gồm tổng thể các quy phạm pháp luật điều chỉnh những quan hệ cơ bản nh
Trang 1BÀI 4 LUẬT NHÀ NƯỚC – HIẾN PHÁP 2013
A MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức:
- Phân tích được khái niệm, đối tượng điều chỉnh của Luật nhà nước
- Trình bày được nội dung cơ bản của Hiến pháp 2013
2 Về kỹ năng
- Xác định được các đối tượng điều chỉnh của luật nhà nước
- Đưa những nội dung của Hiến pháp 2013 vào cuộc sống
3 Về thái độ
- Tin tưởng vào nhà nước và pháp luật của nước CHXHCN Việt Nam
B NỘI DUNG BÀI HỌC
I Khái niệm Luật Hiến pháp
1 Khái niệm
Luật Nhà nước còn gọi là Luật Hiến pháp là một ngành luật độc lập trong
hệ thống pháp luật Việt Nam, bao gồm tổng thể các quy phạm pháp luật điều chỉnh những quan hệ cơ bản nhất, quan trọng nhất có liên quan đến tổ chức quyền lực Nhà nước, chế độ chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội; các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước; mối quan hệ giữa Nhà nước với công dân
2 Đối tượng điều chỉnh
Luật Nhà nước điều chỉnh các nhóm quan hệ xã hội:
+ Nhóm quan hệ xã hội cơ bản về: Chính trị, kinh tế, văn hoá, giáo dục, khoa học công nghệ, bảo vệ tổ quốc
+ Nhóm quan hệ cơ bản giữa Nhà nước và công dân chủ yếu ở hai chế định: Chế định về quốc tịch và chế định về Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân
Trang 2+ Nhóm các quan hệ phát sinh trong việc xây dựng, tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước, chủ yếu tập trung ở các chế định: Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước; Chế định về bầu cử; Chế định về tổ chức của Quốc hội, Chủ tịch nước, HĐND, Các cơ quan nhà nước khác,
3 Phương pháp điều chỉnh
Ngành luật nhà nước sử dụng phương pháp định nghĩa, bắt buộc, quyền
uy để điều chỉnh các quan hệ xã hôi
4 Nguồn của Luật nhà nước
- Các bản Hiến pháp;
- Luật tổ chức Quốc hội, Luật tổ chức Chính phủ…
II Một số chế định cơ bản của Hiến pháp năm 2013
* Ý nghĩa của các bản Hiến pháp
+ Hiến pháp 1946 ra đời ngay sau Cách mạng tháng tám thành công có ý nghĩa là bản hiến văn có hiệu lực pháp lý tối cao quy định lần đầu tiên trong lịch
sử dân tộc Việt Nam, nhân dân mọi tầng lớp đã được thực hiện quyền lực Nhà nước thuộc về mình Ngoài ra còn có nhiệm vụ củng cố nền độc lập mà nhân dân ta vừa giành được Vì lẽ rằng, lúc bấy giờ và cho cả đến ngày nay về nguyên tắc Nhà nước độc lập, một Nhà nước văn minh phải là một nhà nước có Hiến pháp thành văn
+ Hiến pháp 1959 ban hành sau thắng lợi của cuộc kháng cgiến chống thực dân Pháp, đề ra nhiệm vụ củng cố miền Bắc, đưa miền Bắc quá độ lên chủ nghĩa xã hội và tiếp tục đấu tranh giải phóng miền Nam
+ Hiến pháp 1980 là bản HP thống nhất đất nước, xây dựng chủ nghĩa xã hội trên toàn vẹn đất nước khẳng định quyền lực nhà nước thuộc về giai cấp công - nông
+ Hiến pháp 1992 là hiến pháp đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, củng cố những thành tựu bước đầu trong công cuộc đổi mới kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội,
Hiến pháp (sửa đổi) là sự kế thừa các bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980, 1992; là sự thể chế hóa cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên
Trang 3chủ nghĩa xã hội để xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền và nghĩa
vụ cơ bản của công dân; xây dựng và bảo vệ đất nước; tích cực và chủ động hội nhập quốc tế
* Tư tưởng xuyên suốt lịch sử lập hiến Việt Nam
Qua năm bản Hiến pháp ta thấy toát lên tư tưởng chủ đạo xuyên suốt sau: + Xuất phát từ bài học giành độc lập đầy gian khổ và hy sinh, các bản hiến văn của nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đều khẳng định rõ: Nhà nước ta là một nhà nước độc lập, có chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, bao gồm đất liền các hải đảo, vùng biển và vùng trời
+ Khẳng định bản chất Nhà nước ta là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Nhà nước bảo đảm và không ngừng phát huy quyền làm chủ mọi mặt của nhân dân, nghiệm trị mọi hành động xâm hại lợi ích của Tổ quốc và nhân dân Xây dựng đất nước Việt Nam giàu đẹp, thực hiện công bằng xã hội, mọi người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc
+ Mọi quyền lực nhà nước đều thuộc về tay nhân dân Nhân dân thực hiện quyền lực Nhà nước của mình một cách trực tiếp hoặc thông qua các cơ quan đại diện do nhân dân bầu trực tiếp bầu ra
+ Quyền lực nhà nước được tổ chức theo nguyên tắc tập trung dân chủ, không theo nguyên tắc tam quyền phân lập như các nhà nước tư bản Quyền lực nhà nước tập trung vào Quốc hội nhưng vẫn có sự phân công, phân nhiệm rõ ràng giữa các cơ quan tạo thành hệ thống thống nhất các cơ quan nhà nước
+ Đảng Cộng sản Việt Nam là người lãnh đạo Nhà nước và toàn xã hội, Đảng của liên minh giai cấp công - nông - trí được tổ chức dựa trên nền tảng tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh
+ Hiến pháp Việt Nam ngày càng phát triển thể hiện xu thế có tính quy luật, mở rộng quyền dân chủ của nhân dân
1 Chế độ chính trị
- Khái niệm
Trang 4Là hệ thống những nguyên tắc thực hiện quyền lực nhà nước, là tổng thể các quy định về những vấn đề có tính nguyên tắc chung làm nền tảng cho các chương sau của Hiến pháp như: bản chất nhà nước, nguồn gốc nhà nước, sự lãnh đạo của đảng cộng sản đối với hoạt động của nhà nước và xã hội, nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước
- Nội dung của chế định
+ Tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân Nhân dân sử dụng quyền lực nhà nước thông qua quốc hội và hội đồng nhân dân các cấp là những cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, do nhân dân bầu ra và chịu trách nhiệm trước nhân dân
+ Vị trí, vai trò của Đảng cộng sản: là lực lượng lãnh đạo nhà nước và xã
hội
+ Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân
2 Chế độ kinh tế
- Khái niệm
Là những nguyên tắc quy định, điều chỉnh những quan hệ trong lĩnh vực kinh tế nhằm thực hiện mục tiêu chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội nhất định
- Nội dung chế định
+ Nhà nước thực hiện nhất quán chính sách phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
+ Mục đích chính sách kinh tế của Nhà nước ta là làm cho dân giàu nước mạnh, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân dân trên cơ sở phát huy mọi năng lực sản xuất và mọi tiềm năng của các thành phần
kinh tế
+ Kinh tế nhà nước được củng cố và phát triển, nhất là trong những
ngành và lĩnh vực then chốt, giữ vai trò chủ đạo
Trang 53 Chích sách văn hóa, giáo dục, khoa học và công nghệ
+ Chính sách văn hóa: Nhà nước và xã hội bảo tồn, phát triển nền văn hoá Việt Nam: dân tộc, hiện đại, nhân văn; kế thừa và phát huy những giá trị của nền văn hiến các dân tộc Việt Nam, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; phát huy
mọi tiềm năng sáng tạo trong nhân dân
+ Chính sách phát triển văn học, nghệ thuật: nhà nước đầu tư phát triển văn hoá, văn học nghệ thuật tạo điều kiện để nhân dân được thưởng thức những tác phẩm văn học nghệ thuật có giá trị
+ Chính sách giáo dục: Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu Nhà nước và xã hội phát triển giáo dục nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài
+ Chính sách khoa học công nghệ: Khoa học công nghệ giữ vai trò then
chốt trong sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội của đất nước
+ Chính sách chăm sóc sức khỏe nhân dân
4 Quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân
- Các quyền về chính trị
+ Quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội;
+ Quyền bầu cử và ứng cử;
+ Quyền khiếu nại, tố cáo;
- Các quyền về kinh tế, văn hoá
+ Quyền tự do kinh doanh theo quy định của pháp luật;
+ Quyền sở hữu hợp pháp theo quy định của pháp luật;
+ Quyền về lao động, nghỉ ngơi, học tập, nghiên cứu khoa học, bảo vệ sức khoẻ, xây dựng nhà ở, bình đẳng nam - nữ, bảo hộ hôn nhân
- Các quyền tự do dân chủ và tự do cá nhân
+ Quyền tự do ngôn luận, tự do cư trú, tự do tín ngưỡng, bất khả xâm phạm về thân thể, chỗ ở
5 Nghĩa vụ cơ bản của công dân
Trang 6+ Công dân phải có các nghĩa vụ: Trung thành với tổ quốc; bảo vệ tổ quốc; tôn trọng và bảo vệ tài sản của nhà nước và lợi ích công cộng, tuân theo hiến pháp và pháp luật, đóng thuế
HƯỚNG DẪN ÔN TẬP
1 Trình bày đối tượng và phương pháp điều chỉnh của Luật hiến pháp
2 Vì sao Hiến pháp năm 2013 lại tách biệt Quyền con người với Quyền
và nghĩa vụ cơ bản của công dân?
3 Trình bày một số điểm mới cơ bản trong Hiến pháp năm 2013