Bài giảng luật hiến pháp nước ngoài bài 6

Luật HPNN: Chương trình tổng thể• Tuần 1: Những vấn đề lý luận về luật hiến pháp và hiến pháp • Tuần 2: Chính thể và các đảng phái chính trị • Tuần 3: Pháp luật bầu cử và mối quan hệ cơ

Luật HPNN: Chương trình tổng thể

• Tuần 1: Những vấn đề lý luận về luật hiến pháp

và hiến pháp

• Tuần 2: Chính thể và các đảng phái chính trị

• Tuần 3: Pháp luật bầu cử và mối quan hệ cơ

bản giữa Nhà nước và công dân

• Tuần 4: Nghị viện các nước

• Tuần 5: Chính phủ và nguyên thủ quốc gia các nước

• Tuần 6: Hệ thống tư pháp và vấn đề bảo vệ

Hiến pháp ở các nước

Tuần 6: Hệ thống tư pháp và cơ

chế bảo vệ hiến pháp

• A Hệ thống tư pháp các nước

– Vị trí hệ thống tư pháp trong BMNN

– Các nguyên tắc hoạt động

– Cơ cấu tổ chức các hệ thống toà án

– Nhân sự toà án

– Thẩm quyền của toà án các nước

• B Cơ chế bảo vệ hiến pháp

I Vị trí hệ thống tư pháp trong

BMNN

1 Ảnh hưởng của nguyên tắc tam quyền phân

lập: lập pháp, hành pháp, tư pháp

• Nhìn chung toà án các nước có chức năng tương

tự nhau (tư pháp, khác với hành pháp hay bị kết hợp chức năng), vị trí có sự khác biệt đáng kể chủ yếu liên quan đến tính độc lập (Mỹ, Pháp, Đức, Việt Nam)

2 Khái niệm hệ thống tư pháp:

• Nghĩa rộng: Toà án, công tố, cảnh sát, thi hành án

(nhà tù …)

• Nghĩa hẹp: hệ thống toà án

• Lưu ý: CQ HChính có thực hiện một số chức năng

tư pháp.

II Các nguyên tắc hoạt động

• Các nước đều có những nguyên tắc chung nhằm làm

cho hoạt động của TÁ vì công lý

• Một số nguyên tắc cụ thể:

– Thẩm phán, toà án độc lập

– Suy đoán vô tội

– Xét xử tập thểNguyên tắc tranh tụng (adversarial)><nguyên tắc thẩm cứu (inquisitorial) và vai trò của luật sư

– Xét xử bởi những người cùng đẳng cấp (trial by peers): thể hiện

ở nhiều hệ thống, đặc biệt ở Mỹ và đối với các vụ việc mang tính dân sự, lao động

– Có luật sư bào chữa

– Xét xử công khai: Mức độ công khai khác nhau

III Cơ cấu tổ chức các hệ thống

toà án

• Hai cách thức tổ chức: Cấp xét xử - Cấp hành

chính lãnh thổ Nhìn chung đều tổ chức theo cấp

xét xử, ít theo cấp hành chính lãnh thổ

• Bao giờ cũng có một cấp cao nhất, cấp phúc

thẩm,sơ thẩm, sơ thẩm thẩm quyền hạn chế

• Mô hình tổ chức trong nhà nước liên bang (Mỹ, Đức) trong nhà nước đơn nhất (Pháp, Việt

Nam) Lưu ý Đức là trường hợp đặc thù

IV Nhân sự toà án

• Thẩm phán:

– đại diện nhà nước

– có thể có nhiều loại hoặc một loại thẩm phán, vai trò thẩm phán ở các nước không phải lúc nào cũng

giống nhau

– Cách thức bổ nhiệm, con đường sự nghiệp khác

nhau

• Đại diện các bên hoặc xã hội:

– hội thẩm, bồi thẩm…

– Có nhiều loại, tuỳ từng nước có những đặc điểm

riêng, Việt Nam, Mỹ là những trường hợp đặc thù ở chỗ chỉ có một loại người (VN: hội thẩm, Mỹ: bồi

thẩm)

V Thẩm quyền của toà án các

nước

• Thẩm quyền xét xử chung (hình sự, dân sự) và xét xử chuyên biệt (lao động, hành chính …)

– Thẩm quyền xét xử chung: ở TÁ tất cả các

nước

– Thẩm quyền xét xử chuyên biệt: không phải nước nào cũng giống nhau (Pháp, Việt Nam)

B Cơ chế bảo vệ hiến pháp

• Tại sao cần bảo vệ hiến pháp:

– Vì có sự vi phạm hiến pháp

– Vì HP là đạo luật cơ bản

• Đặc điểm của việc bảo vệ hiến pháp:

– Hành vi vi phạm không cụ thể

– Đụng chạm tới những cơ quan có thẩm quyền cao nhất của BMNN

• Phạm vi của bảo vệ hiến pháp: rất rộng, mọi hành vi, văn bản của cơ quan nhà nước

2 4 Cơ chế bảo vệ Hiến pháp

• Tiêu chuẩn của cơ chế bảo vệ HP:

− Phải có một thiết chế độc lập

− Pháp luật nội dung cụ thể, rõ ràng

− Trình tự thủ tục rõ ràng, thuận tiện

• Cơ chế bảo hiến: rất đa dạng và khác nhau giữa các nước Có các mô hình:

– Mô hình phi toà án: Pháp (Việt Nam)

– Mô hình toà án: Mỹ, Đức

– Mô hình bảo vệ trước: Pháp

– Mô hình bảo vệ sau: Mỹ (thẩm quyền chung) và Đức (thẩm quyền riêng)

Mô hình bảo vệ trước và bảo vệ sau

• Mô hình bảo vệ

trước: Pháp với sự

xuất hiện của hội

đồng bảo hiến

• Mô hình bảo vệ sau:

Đức, Mỹ với sự xuất

hiện của cơ quan tài

phán

Quy trình ban hành luật

Quy trình ra các văn bản pháp luật khác

Thông qua Soạn thảo Công bố Có hiệu lực,

áp dụng

Bảo hiến Kiểm hiến

Ban hành Soạn thảo Có hiệu lực, áp dụng

Bảo hiến Kiểm hiến

• Mô hình tòa án & bảo hiến Mỹ

Tòa án tối cao

Tòa án phúc

thẩm

Tòa án sơ

thẩm

Tòa án tối cao

Tòa án phúc

thẩm

Tòa án sơ

thẩm

Tòa án tối cao

Tòa án phúc thẩm

Tòa án sơ thẩm

Tòa án tối cao

Tòa án phúc thẩm

Tòa án sơ thẩm

• Mô hình tòa án & bảo hiến Đức

LIÊN BANG

BANG

Tòa

án tối cao liên bang

Tòa

án phúc thẩm bang

Tài chính

Tòa

án tối cao liên bang

Tòa

án phúc thẩm bang

Tòa

án sơ thẩm bang

Xã hội

Tòa

án tối cao liên bang

Tòa

án phúc thẩm bang

Tòa

án sơ thẩm bang

Lao động

Tòa

án tối cao liên bang

Tòa

án phúc thẩm bang

Tòa

án sơ thẩm bang

Hành chính

Tòa

án tối cao liên bang

Tòa

án phúc thẩm bang

Tòa

án sơ thẩm bang ds&hs

TÒA

ÁN HiẾN PHÁP LIÊN BANG

TÒA

ÁN HiẾN PHÁP BANG

Tòa án giám

đốc thẩm

Tòa án phúc

thẩm

Tòa án sơ

thẩm

Mô hình tòa án & bảo hiến Pháp

Thẩm quyền

thường

Thẩm quyền hành chính

Tòa án hành chính tối cao/Hội đồng Nhà nước

Tòa án hành chính phúc thẩm

Tòa án hành chính Tòa án phân định thẩm quyền

Hội đồng bảo hiến