Luật hiến pháp khuôn mẫu dân chủ quyển 1 (NXB sài gòn 1975) lê đình chân, 322 trang

PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP 7 Mà đầu có một bộ óc phi thường như vậy, dầu có thề học, thấu biều và ghỉ nhớ toàn thề những dữ kiện hiện hữu vào một lúc nào, sự thấu biều siêu đẳng đó cũng chưa đổ

luậtkhoa ĐạiLhọc Solgon

Tuậi-sư Tòa Thượng-Thầm SG

KHUÔN MẪU DÂN CHỦ

LE pINH CHAN

Giáo-se thực-thụ

ludtkhoa Bai-hoc Saigon

Ludt-sw Toa Thuweng-Thém SG

HIEN-

KHUÔN MẪU DÂN CHỦ

GIANG VAN DUNG TRONG NIÊN HOC 1975

CỬ NHÂN !

TỦ SÁCH BẠI HỌC SAIGON 1975

động nghiên cứu và học tập Chúng tôi phản đối việc sử

dụng tài liệu này cho mục đích thương mại

Thông tim liên hệ

b uat Khoa Thu Quan

x 1 z8 cà sấu cà § 3

ese Pt +e SEMIS eae Sakae ‡ zR TY Of NE By: CN X SEN PAR PIERS Vii G Seat ey Set say ces pene Pee a Se seed aa

DAWA ASS QU PYS) PEEACA FEATS ES AA Snes Vader SRRCRLIAS CRRA REELS ORR

PHƯƠNG PHÁP HỌC TAP

I

%w#4* MOT PHUO'NG PHAP LAM VIEC

CHO SINH VIÊN TRƯỜNG LUẬT (*)

Kính thưa Quý vị,

Các bạn Sinh viên thân mến

Sinh viên cấp sách tối Trường này, nhằm mục đích gi? Boat được một cái bằng, một mảnh bằng, theo cái giọng khinh khỉnh và đơn bạo của những người chê bai bằng cấp Các bạn hãy tạm bổ ngoài tại lời chê bai vê cắn cứ hay ghen tức của hạng người đó Trong khi chưa ai tìm

ra được một mực thước đề đo năng lực rõ ràng hơn, bằng cấp vẫn là cái tiêu chuần giá trị nhất đề đánh giá trình độ học vấn của mọi người,

Tiêu chuẩn đó có nhiều khuyết điềm, nhưng cho tới lúc này, nó

vẫn là thứ tiêu chưần đố giổ hơn cả

Cái mục đích đó, mà người sinh viên đặt cho sự theo học khoa Luật và khoa Kinh tế, ở Trường này, tốt nhiên không phải là một mục đích mà ta có thề coi thường được

Chứng chỉ chánh thức của một khả năng rõ rệt, bằng Củ nhân

luật học là chìa khóa mổ cửa cho rất nhiều chức vụ trong các ngành

( #) Diễn văn khai mạc niên học 1961 — 1962, đọc ngày 7-8-1961 tại Đại

giảng đường Trường Luật Khoa Đại học Saigon,

hành chánh, giáo dục, tư pháp, cũng như là trong các ngành hoạt động

tự do như: luật sư, chưởng khế v.v Trong bất cứ trường hợp nào, bằng Cử nhân luật vẫn là kết luận cần thiết của bốn năm học tập tại

Trường này

Nhưng đoạt được một cái bằng không phải là mục đích độc nhất của người sinh viên Luật học, Vi rằng nhập vào nghề Luật (giáo sư,

thầm phán, luật sư v.v.) chưa đủ, ta còn cần phải nồi danh, phải + trội ›

phải ‹ hơn người ° trong cái nghề đó, Và sự thành công trong nghề mà

mình đã chợn đòi hổi sự phối hợp của rất nhiều đức tính trí não Sự

thâu đắc những trí tính này, chính là các mục đích shi hai, ma người

sinh viên phẩi tìm cách mà đạt cho được, trong những năm học tập ở đây Mục đích sau này quan trọng hơn mục đích thứ nhất nhiều, vì, như

các bạn thừa rõ, chúng ta có thẻ sửa chữa một sự « rớt thi » bằng cách

cố học đề đỗ kỳ sau Nhưng một khi nhập nghề Luật rồi và nếu trong

nghề đó ta kém người, thời ta rất khó mà sửa chữa được sự thua kém

đó Thi rớt thì thi lại Nhưng Hệu ta có thề làm lại cuộc đời của

tá không 7

Hai cái mục đích đó: thi cho dé và thâu đắc một khả năng kỹ thuật uững chắc đề trội trong cái ngành mình đã chọn, liên hệ mật thiết với nhau Thực ra, ta có thề tách biệt hai mục dich đó Vì, có những phương pháp vội vàng và nông cạn, với sự trợ giúp của may mắn có thề

đem lại thành công cho những người sài tới nó: đó là những phương

phấp © học tả » (Pháp gọi là: bachotage), nhằm chọn dim bay dau dé, học cho thuộc như cháo, và hôm thi, nếu may mà « trúng tủ », thì hy vọng thề nào cũng vào vấn đáp

Và nếu trong khi thỉ vấn đấp, cũng vẫn may mà trúng tủ nữa, thì chắc chăn trên « Đẳng Đen + (hay vì Bảng Vàng thời xưa) ở hành

lang Trường Luật, sẽ có tên mình, Những sinh viên ưa học tủ, đem hậu quả của thì cử đánh đố với số phận và sau khi, thắng trong cuộc đánh

đố đó, bổ bằng vô túi, có đề mà chơi, không sài tới, những bạn sinh viên đó rất có thề bỏ ngoài tai những lời tôi nối sau đây Nhưng

PHUONG PHAP HOC TAP 5

đối với những bạn sinh viên nào muốn tiếp tục nghe chúng tôi, chúng tôi xin nhấz lại rằng : cái phương pháp học tập mà tôi đề nghị cùng các bạn — dựa vào kinh nghiệm bản thân, cũng như và những lời khuyên bảo của các vị Đại Giáo Sư như quý ông Vũ -văn - Mẫu, Vũ-quốc Thúc, Nguyễn cao Hách, Vũ quốc Thông, v.v sẽ giúp các bạn có

đủ khả năng đề vượt mực thường một khi nhập nghề hành luật, và đồng thời cống hiến các bạn một « phếp» đề « đỗ» mầu nhiệm hơn

là các phương pháp học tủ nhiều lắm Vì phương pháp mà chúng

tôi đề nghị sẽ giúp các bạn thâu đắc được một nền học vấn chắc chắn, và như vậy, các bạn sẽ có rất nhiều hy vọng đạt được những bằng cấp mà các bạp nhằm Vì — và tôi xin nhấn mạnh — học tủ chỉ giúp các bạn thắng trong kỳ thi viết Chứ tới lúc vấn đáp, trước những giám khảo đã lšn lộn trong nghề, khả năng tầm thường và thiếu sốt của

một sinh viên học tủ; thường hiện nguyên hình, y như con yêu tỉnh khoác hình giai nhân tuyệt sắc, trước phép mầu của một tiên ông, đã trở lại

"kiếp nguyên thủy của một con “chồn» không hơn không kém

Rèn luyện một thí sinh đi thị, không phải chỉ là đòi hỏi cố gắng

của trí nhớ tầm thường của sinh viên đó, chỉ bảo cho y dim bay đều đề

tử đáng chú ý, đáng thâm cứu hơn các đầu đề khác Tất nhiên trí nhớ khả năng học thuộc, vẫn đồng, và còn đống một vai quan trọng

Sinh viên không có trí nhớ tốt, không cố gắng học di, hoc lại, một

bài, đề ghỉ những ý những ý chính bài đố vào trí nhớ mình, sinh viên đó

rất nhiều hy vọng rớt thì Nhưng cuộc thị, và nhất là thì ở Trường này,

trong những năm tới đây, dưới hai bình thức : thi viết, và vấn đáp, phải

Ja một cuộc thử thách khá gian nan đề cho cáo vị giấm khảo có đủ dip,

đã cơ hội, đủ tài liệu đề nhận xét cdi mire biều biết thông mỉnh của thí sinh Đó là mộtquyết nghị rất mới của Hội đồng các Giáo sw Trường

Luật Khoa Đại Học Gá «lõi» trả lời đầu đề thi viết, cái lối đần bài đã

chọn, cái lối hành vấn, sẽ bầy tổ một cách không chối cấi được, cái mực

Học luật, như vậy có hai mục đích rõ ràng mà tôi dám chắc là không sinh viên nào chối cãi được Vì hai mục đích đó giằng buộc với nhau, cho nên người sinh viên học theo một phương pháp tốt, có thề với một hòn đá, ném được tới hai lần, nghĩa là không những đỗ dễ, mà còn

sau này, hơn người trong nghề minh sé chon

Trong nghé Luật, muốn trội muốn vượt mực thường luật gia, theo ý kiến chung của các vị Giáo sư, Thâm phán và Luật sư nồi danh,

cần phải có ba đức tính :

— biết tìm tòi

— biết trình bày

— và biết tranh luận

Ba đức tính đó, phối hợp nhau sẽ thừa sức giúp sinh siên, xử

dụng với một năng hiệu tối đa, những hiều biết thâu đắc được, đề thắng

một cách vinh dự trong bất cứ cuộc thi nào

Một luật gia cũng như một kinh tế gia, phải thầu đáo tới cùng, ba khả năng trí não sau đấy +

— tìm tòi

=— trình bày và

_— tranh luận Bất cứ ở nghề nào mình đã chọn, sinh viên cố ba

khả năng đó sẽ thing, sé thành công

ams

Trước bết là biết tim tồi Luật học, cũng như kinh tế học, là

một khoa học quá ư rộng lớn, cho sức của một người, mà dầu là người

dó thông minh một các phì thường: Ai là người có thề tự hào đã học hết mọi quy pháp, mọi nguyên tắc, của môn Luat hoc ? Lai con sy mênh mông, sự phức tạp của Khoa Kinh tế nữa ! Tôi còn nhớ G.S Vũ-quốc-Phúc, một kinh tế gia lỗi lạc, có lần than phiền như sau : khoa Kinh tế thật là

mênh mông như một khu rừng miền nhiệt đới, và chúng ta, bọn cinh viên

kinh tế, y như la những đứa nhỗ lên ba đang lac trong rừng đó Ì

PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP 7

Mà đầu có một bộ óc phi thường như vậy, dầu có thề học, thấu biều và ghỉ nhớ toàn thề những dữ kiện hiện hữu vào một lúc nào, sự thấu biều siêu đẳng đó cũng chưa đổ, vì luôn luôn cố những vấn đề mới được đặt ra, và việc làm mà người ta đồi hổi ở Luật gia hay Kinh tế gia

là giải quyết những vẫn đề đó Vậy luật gia hay kinh tế gia phải biết đi tìm những yếu tố cho phếp mình giải quyết sốn đề mà người (a tới hở minh Định nhân nào mà chả muốn biết ngay mình mắc bệnh gì, và phải

uống những thứ thuốc gì ? Người nòo có công việc gì dính líu với pháp

đình, cũng muốn như vậy Biết tìm tồi là một khoa học rất khó thấu đáo Trước hết là phải thực hành luôn luôn : phải hàng ngày tìm tòi, Các giáo

sư thường phần nàn rằng rất nhiều sinh viên đã tốt nghiệp ban Cử nhãn

mà vẫn không biết cách tìm một bản án trong một cuốn Tạp chí về án

lạ, hay một đạo luật cũ, đã đăng trong Công Báo Đó là một khuyết điềm

rất lớn và đã làm mang tiếng cái bằng Củ nhân luật, mà hiện nay, nếu tôi không nhầm, nhiều giới trong chính quyền xem thường hơn các thứ

Cử nhân khác

Vậy các bạn phải biết tm tòi tài liệu : ngoài các Giáo sư, các bạn

có thề học cách tìm tồi tài liệu ở nơi các vị Luật sư trứ, danh, các

vị Thầm phán giầu kinh nghiệm của Tòa Thượng Tham ma Trường Luật Khoa đã mời tới diễn giảng đề giúp các bạn trau giồi môn Thực tập

Có tầm tòi tài liệu, các bạn mới trực tiếp hàng ngày với đời sống pháp luật ; các bạn mới thấy những nguyên tắc pháp luật được áp dụng

ra sao trong thực tế; các bạn mới thấy sự ích lợi thiết thực của những

bài diễn giảng lý thuyết ở Trường học Có như vậy các bạn mới lưu ý tới, mới ‹ thích > những điều mình học, vì người ta chỉ thích một môn khi nào người ta thấy giá trị thực dụng của nó

Và chỉ khi nào người ía thích cái gì thời người ta mới giỏi về

cái đó được Mà một khi đổ giỏi môn mình theo thì chuyện thí đỗ là một chuyện trong lòng bàn tay !

Ww

Nhưng biết tìm tồi cáo tài liệu cần thiết chưa đủ Chúng ta còn

phải biết cách xử dụng, khai thác những tài lệu mà ta đã khó nhọc mới kiếm ra Muốn như vậy, ta phải biết : trình bày và thảo luận cái vấn đề

ma ta nghiên cứu

Biết trình bày một vấn đề là gì ? Là, theo ông LAPALISSE, phơi bày vấn đề đó một cách rõ rằng Rõ ràng là đức tính cần thiết cho một

luật gia Luat sw R FLORIOT, một nhà biện hộ trứ danh đương thời

của Pháp thường nói: “ Chúng ta không bao giờ quá ư rõ rang > (Nous

ne sommes jamais trop clairs l) Giáo sư H Mazeaud, Viện Đại Học Ba-Lê

cũng nói : + Sáng sửa, rõ rằng, là đức tính mà luật gia, muốn thành công

trong nghề mình, phải có » Các bạn hãy cứ đọc cuốn Trai de la Responsabilité civile, của G 5, Mazeaud, thì hiều ngay thế nào là biết trình bày rõ ràng Hay những bạn nào may mắn được theo học lớp Đân luật của G.S, Vũ-văn.Mẫu, hay lớp Kinh tế học của G 5 Vũ¬-quốc-Thúc, cũng sẽ thấy ngay thế nào là trình bày rõ rằng một vấn đề Văn đề phấp

lý nào cũng phức tạp Vậy chúng ta phải phân tách, phải mồ xẻ vấn đề, tìm những yếu tố chính của nó, đề sau này với các bộ phận vụn đã tháo

ra chấp nó lại, xây dựng nó lại Luật gia, vẫn theo Đại giáo sư H Mazeaud

là người có đặc tính sau : đợi ánh sáng vào cái gì mình nói ra, trình bày

ra Nếu không biết trình bày sáng sửa, luật gia không sao thành công được trong nghề mình, Vì những người đã học luật một cách cần thận

thường có tài trình bày rõ ràng cho nên trong những ngành rất xa luật,

họ vẫn tổ ra hơn người mà hơn một cách rõ ràng Người ta thường nói nữa đùa nữa thật ; + Luật học đưa tatới bất cớ đâu, miễn là ta từ bỏ

được nó* (be droit mènẻ à tout, à conditon d” en sortir)

Ta hãy bổ cái phần khôi hài, và ta chỉ cần ghỉ lại rằng ngạn ngữ

đó đã thừa nhận rừng những người có học luật, thường có cấi khả năng

chiếm được những chức vụ quan hệ nhất trong bộ máy nhà nước, Gố 1ø là vì họ đã học được cái nghệ thuật dọi ánh sáng vào những vấn đề

mà họ phải giải quyết, mặc dầu rắc rối đến dâu Lam thế nào đề sáng

sửa trong việc trình bày ?

PHUONG PHAP HOC TAP 9

Trước hết ta phải tìm một dân bài trình bảy Ta phải chọn cai

thứ tự trình bày Ta phải phá tan cái câu hổi, cái vần đề, bằng cách phân

biệt những yếu tố cấu thành của nó Ta phải tháo cái bộ máy rắc rối đồ

ra, thành từng bộ phận Rồi sau ta lại lấy những bộ phận đó lắp lại, xây

dựng lại bộ máy Và xây dựng lại cũng đòi hỏi một đàn bài, một thứ tự Làm mật công việc phấp lý, như một từ trình về một vấn đề luật, mà không ấn định rõ một đần bài, tức là vứt lung tung vôi, gạch, cất, gỗ, ngói, rồi cứ tưởng là sau đó, tự nhiên sẽ nồi lên một tòa nhà,

Tìm kiếm một dần bài, đầu là khó khăn, đầu là mất thi giờ, xét cho cùng, bao giờ cũng là một việc tiết kiệm thời gian cho mình Lười biếng không chịu xây một đàn bài, một thứ tự trình bày những Ý chính,

Tà tránh, là bổ một công tác khần yếu Biết xây dựng một dàn bài là một đức tính đặc biệt của các luật gia Muốn thành công trong nghề luật, sinh viên phải có đức tính đó: phải biết trình bày rõ ràng, sáng sủa Muốn sáng sủa phải biết xây đựng một dan bài, theo thứ tự những ý chính mình muốn trình bày, Nếu không, sinh viên không sao có dịp đề thi thế một cách thông mình những sở đắc của mình,

Một đức tính trí não cuối cùng, mà sinh viên luật học phải cố mà thủ đắc : là biết thủo luận

Biệt thảo luận tức là :

— trình bày ý kiến của mình một cách khéo léo,

— một cách đàng hoàng, tự tin, đề khiến cho người nghe mình: phai nga theo cái chiều ý kiến của mình Trong thực tế, những vấn đề đặt

ra thường là những vẫn đế có bai lối giải quyết, những uẩn đề, không cổ

gi la dan di, rõ rang ca

Người ta nho luật gia làm gì? Người ta nhờ luội gia bình vực một quan điềm nào, một luận án nào, một chủ trương nào Muốn cho quan điềm đó thẳng, thâu góp các tài liệu cần thiết chưa đổ Trình bày nó

một cách sắng tổ cũng vẫn chưa đủ nốt Ta còn phải biết thâo luận : nghĩa

LUẬT HIẾN PHáp

là bày tả rag quan điềm

tủa tạ đúng, Tằng quan điềm đấi lập có nhiều

nhược điềm, Cái tài lam cho người khác ngả

theo Ý kiến của mình, Cũng

như cấi tại làm Sáng tỞ vấn đề, là một thy tai ma ch?

og Sự cén ci lam viée,

#Ự cần cù học tập, mới đem lại cho ta Sinh Viên,

ngay buội đầu, phải cổ

Vì đó là bị Quyết của quyện

hye, một ‹ thự › ii sén mot thự bùa

Va về vấn đề : biết học, biết cách học, tôi nhận

thấy là Sỉnh viên

Sẵn phải được hướng dấn,

PHUONG PHAP HOc TAP 11

Học làm sao ?

Các bạn nhập Trường này sẽ thấy là đối tượng của bốn năm Củ nhân là : bọc một số môn bộ của hai khoa : Luật học và Kinh tế học Những môn bộ nằm trong chương trình Cử nhân đều được diễn giảng trong những lớp học, mà các bạn sẽ theo, hay không, cái đó tùy ý Nhưng

sinh viên cũng có thềtìm những bài điễn giảng về chương trình nói trên

trong một số sách giáo khoa

Tôi có nói : Những diễn giảng cổa các Giáo sư, các bạn có thề tới

nghe, hay không, cái đó tùy ý Nhưng theo kinh nghiệm riêng của tôi thời :

đầu phải hy sinh, phải khó nhọc tới đâu đề tới nghe Giáo sư điển giảng,

các bạn cũng không nên ngần ngừ Sinh viênnào không đi nghe giảng văn

rất thiệt thòi, vừa trong việc sửa soạn thi củ, vừa trong công cuộc học hỏi trường kỳ của mình, Học một chương trình Cử nhân bằng sách in,

hay bằng giảng tập mua ở Trường Luật Ba-Lê, bay ở Trường này (tôi xin mổ một đấu ngoặc : cáo giẳng tập ở Ba-Lê, đều đượcin với sự thỏa thuận của Giáo sư, nghĩa là đã được Giáo sư xem và san nhuận lại Trong khi đó thì phần lớn các giảng lập ở đây đều được bấn ngoài sự ưng thuận của Giáo sư và cố nhiên không được tác giả phủ chính lại Gié oi các ging tap dé rất đáng cho ta thắc mắc vì gắn đây tôi có dịp được đọc kỹ một giẳng tập đề hôi vấn đáp Tôi thấy có lắm đoạn tôi không sao hiều được — mà lý do là sinh viên phụ trách «ghi âm” đã ghỉ không đúng những lời giảng của Giáo gư—-

Hồi chính những lời ghỉ sai đó đã được đánh máy, in sronéo*, đồng thành rất nhiều ban, gối bán khắp nơi Thật là một công cuộc reo hạt giống tại hại vì những sinh viên vào vấn đáp, trả lời ấp úng hay sai hay tối tăm dé v6 fink la nen nhén của doanh gìa làm việc xuất bản bừa bãi nếu không phải là bất hợp pháp đó Các sinh viên không may đó đã trả một giá rất đất sự văng mặt của mình tai các buồi diễn giảng :họ đã rớt vẫn dap kỳ

thứ hai, tức bị chậm mất một năm trường; một năm phi phạm, một năm

bồ đi, trong cuộc đời độc nhất và ngắn ngủi của mọi chúng ta lL Tôi xin

khép dấu ngoặc, Vậy tôi xin nhắc lại = học chương trình Cử nhân bằng

sách in, hay giẳng tập không oó tác giả xem lại, khó khăn bao nhiêu, thi

đi nghe giáo sư diễn giảng chương trình đó, sẽ đễ đãi bấy nhiêu, miễn là

minh cố sức, chú ý mà nghe, và khi nào không hiều, lễ phép và cương

quyết yêu cầu Giáo sư soi sáng lại cho mình cái đoạn mình không hiều Vì

tôi có nghe nhiều sinh viên nói «không dám hỏi Giáo sư» Tôi xin trả lời :

-Khi nào vấp một đoạn giảng văn tối tầm, khó biều, các bạn cố bổn phận và

có quyền hỏi Œ.S tác giả» Và hội như vậy các bạn số giúp Giáo sư tìm

cách trình bày tư tưởng mình một cách rõ rùng hơn trước Chúng ta không

bao giờ quá ư sáng sủa ! Tôi xin nhắc lại danh ngôn của luật sư René

Eloriot Hơn nữa đó là một dip Bặp gỡ giữa thầy trò, trau giỗi tình thân

thiện giữa hai thế hệ, một sự mà chúng ta cũng không bao giờ sợ đi quá

tron! Vay cdc bạn nên nghe tôi: cố gắng mà ởi nghe diễn giảng Nhưng

không may thay ! Đối với một số sinh viên bị ấm ảnh bởi những vẫn đề

phức tạp của đời sống ngày nay, những đòi hổi của sinh kế hay của nhu

cầu công vụ, việc có mặt tại các giảng đường là một khó khăn không giải

quyết được : thành ra họ phải dựa vào sách in Tôi xin nhắc các bạn sinh

viên không may mắn đó là học trình của họ sẽ đầy chông gai ; cố gắng

của họ phải gấp bội sự cố gỗng của các sinh viên hiện diện tại giẳng

đường và hy vọng vượt mọi thử thách của thi cử của họ cũng suy

giảm ấi nhiều, mặc đầu dung lượng cố gắng của họ phải nhân lên, Nhưng

chúng tôi cũng thấy bổn phận phải giúp họ, trong giới hạn khả hữa, vì

rằng họ bị đồn vào một tình thế khó khăn, ngoài ý muốn Vì thế cho nên

sau khi vạch một lối đi cho các sinh viên hiện diện tại giảng đường,

chúng tôi sẽ chỉ dẫn sơ 'lược cho các sinh viên được miễn chuyên cần,

một vài phương pháp có thề giúp họ vượt phần nào; những khó khăn

của sự khiếm diện

sự Đổi với các sinh viên ngày ngày có thề tựu trường chúng tôi

khuyên nên theo các bài điền giảng Mà không phải là theo raột cách

chập chờn, buồi đực buôi cái tùy theo trời đẹp hay không, tùy theo sở

thích của mình ; trái lại, theo một cách liên tục, tự đầu chỉ cuối, không

đề sót một giờ nào Trong một môn học, đầu là Công pháp hay Tư pháp

PHUONG PHAP HOC TAP 13

Kinh tế hay Tài chánh, phần nào cũng liên hệ mật thiết với các phần

khác Chương nọ bao giờ cũng dựa vào chương kỉa, có theo đoạn nhập

đề thì mới hiều đại ý của toàn môn:

Mà nếu những bài diễn giảng của Giáo Sư — cũng như là thể

xác của chính vị Giáo Sư đó — đối với các bạn không cố gì là lý thú,

hay hấp dẫn như một cuốn Tiều thuyết, thời giữa một số giảng văn về

một môn nào, và một cuốn Tiều thuyết hay, vẫn cố một điềm giống nhau

là tất c& hai sẽ trổ nên cực kỳ khó hiều nếu bạn chặt đứt mỗi thứ ra

từng mảnh

Ww

Nhưng theo các bai -gidng của Giáo Sư một cách liên tục cũng

chưa phải là đủ đâu Tới giảng đường, sinh viên có thề ngũ gật, đọc báo

hay viết thơ, hay thé xác ở đó, mà tâm hồn thì bay tận đâu đâu Nếu

như vậy thì thà ở nhà cồn hơn : Vì rằng Giáo Sư — tôi chắc chắn như

vậy — sẽ không thé thong cảm được sự hy sinh của một sinh viên chỉ

biết din thề xác tới giảng đường Ì Nếu bạn tới lớp, là đề làm việc

Nhưng làm việc thể nào? Sự cd ging cia cdc ban cing cin phải được

hướng đẫn

#ì

Làm việc thế nào ở lớp học ? Cổ nhiên là nghe Giáo 5ư giảng

Nhưng nghe chưa đủ, Vì rằng nếu bạn chỉ tới lớp: dựa lưng vào ghế,

ghếch chân lên bàn, bai tay thọc vào túi, và chỉ đề cho hai tai làm việc;

thì tới một lúc nào đó, (throng là hai chục phút sau) sức chú ý của bạn

sẽ tan đã, sẽ yéu ld di: hon nita cái giọng đều đều không lên không

xuống của một vài Giáo Sư — trong đó tất nhiên là có kể đang nối — sẽ

dần đần ru ngủ các bạn, nếu không phải là làm cho các bạn rên rï dưới

trọng lượng của một bài giảng vừa đài, vừa phức tạp vừa chấn Mà

đầu các bạn có may mắn được dự thính những bài linh động của một

Giáo Sư có biệt tài thì sự mỗi một, hậu quả máy móc của 2 hay 3

giờ nghe bài giảng liên tiếp, sẽ khiến cho các bạn không sao còn tỉnh

táo, mình mãn được nữa San hết, là vì các bạn, nếu ngồi không mà

nghe, thi sé quên ngay, và quên tức thì, toàn thề những lời mà diễn viên

vừa nói,

Ww

Vi vay cho nén téi nghe mi không cầm bút ghi chép, thời thật

là vô ích! Với quân bút trong tay, sẵn sàng chạy theo từ tưởng của diễn

viên, sớc chí ý của các bạn, trong suốt giờ học bắt buộc phải đồn đận vào

một mục đích rõ rệt, là ghi những ý tưởng quan trọng, và sau đó, khi

về nhà; bạn có thề tìm ngay lại hết tất cả những cái gì đáng ghi, mà

giáo sư trình bày

Nếu cần phải ghi bài giảng vào vẻ, thời các bạn phẩi ghí một

cách cần thận, một cách thông mình Đó là một điều rất khó, nhất là đối

với các sinh viên mới mổ, vừa ở Trung học ra Giáo Sư không đọc một

bài ám tả, Giáo Sư nói Và các bạn không bó buộc phải tốc ký lại hết tất

cả những gì đã nói Các bạn phải chọn — mà ghỉ những cái gì đáng ghi

Tất cả bí quyết là ở đó

by

Ta hãy thử phân tách cái bí quyết đó Trước tiên, trong buồi đầu

tôi xia khuyên các bạn là hãy cố mà ghỉ chép giảng văn một cách

hết sức đầy đủ, càng đầy đỗ càng hay Đó cũng là lời khuyên bảo của

G.S Henri Mazeaud, Luat khoa Đại Học Đường Ba-Lê lấy dan bai,

lấy toát yếu của điễn văn không đổ; sinh viên phải lia lịa ngồi mà

viết trong suốt giờ; nhưng vì không phẩi là một tốc ký gia (nếu sinh

viên biết tốc ký thì hay lắm), cho nên sinh viên, phải vừa nghe vừa

chọn : tay cầm bút lúc đó chỉlà cái mấy ghỉ rất nhanh những tư

tưởng mà óc đã chọn — mà phải chọn rất nhanh, sau khi thoạt

nghe Đó là một cuộc tập dượt trí não (une gymnastique de esprit)

rất khó nhọc trong những buồi đầu, tháng đầu, y như cái khó nhọc thề

xác của một người đã lâu không cổ động, nay phải dơ chân do tay trong

suốt một giờ Nhưng sau chừng lã hay 20 giờ lấy «nốt» (notes), ghi «cua»

PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP 15

(cours) như vậy, các bạn sẽ thấy quen, và các bạn số thấy trí não mình

chọn lọc những cái tình túy của bài điễn văn một cách máy móc, và tay

các bạn cũng sẽ máy móc ghỉ những tư tưởng đã chọn lọc Vì trí não

chứng ta có một khả năng không ngờ, néu ta chịu bắt nó làm việc

Y như nhà Đại Tâm lý Học W James đã nói với cáo sinh viên Ở

Harvard : « Các bạn chỉ mới chịu xử dụng 10% khả năng trí não mà Hóa

công phú cho ban !»

ie

Thứ chỉ :ta cố thề đặt nguyên tác san : là những «nbt» (notes)

nghĩa là những cái gi mA ta ghi trên giấy tờ, phải ghi làm sao cho sau

này, khi về nhà đọc lại những «notes đó ta thấy là nội dung cũng phải

đầy đã mà hình thức cũng phải chỉnh tè

Về nội dung : những điều mà ta ghi phải họp thành, cấu tạo thành

một đơn vị độc nhất; só đầu, có đuôi; mọi phầo ăn khớp với nhau tiền

hậu đuy nhất Không một tư tưởng quan hệ nào được lống quên — các

đoạn liên tiếp của một cuộc suy luận phải ghi cho đủ, cho cố thứ tự Tôi

không thề nói rõ ràng hơn được nữa, tôi chỉ xin trình bầy 3 nhận xết

sau Khi nào muốn bình dung một tư tưởng trừu tượng bằng một thí

dụ, thời Giáo Sư thường ngừng một tí, và sau đó nói tiếp : Thí dụ như

và ngay khi đó Giáo sư thường thấy mọi bút ngừng lại, mọi đầu ngầng

lên Nhưng cố những đi dự cực kỳ linh động, cực kỳ hình dung, mà cấc

bạn phải ghị, vì rằng nếu không dựa vào những thí dụ đó các bạn sẽ

không sao hiều một cách thấu đáo những đoạn đã qua, hay những đoạn

sắp tới, vì nhiều khi, Giáo sư trở lại những thí dy mô hình đó, vì nổ soi

sắng đề tài Tôi xin phếp kề lại một thi dy soi sing tw trong, mà tôi

mượn của một trong những vị Giáo sư có danh vọng nhất ở Đại học

Đường Ba.Lê, nay đã quá cố Đó là Giáo sư H, Donnedien de Vabres,

chuyên giảng về môn Hình Luật, tại Đại học Đường Balê, Giáo sư là

nhân viên cña Tối cao Pháp viện LAHAYE, và đã từng giữ chức Tham

phấn tại Tòa Aa NUREMBERG Vị Giáo sư đó muốn cho các sinh oiển

năm thứ hai thấu hiều một trong những đề tài khó nhất của môn Hình

Luat (Droit pénal) Bd Ta lý thuyết : Sự kiêm nhiệm lý tưởng các tội trạng

le Cumul idéal des infractions) Thé nto TA kiêm nhiém ly twong ? Néu

dùng định nghĩa cỗ điền, và trờu tượng Giáo sư sẽ giảng cho sinh viên

như sau : khi nào một hành oi phạm zội có thề bị truy tô dưới nhiều tội

danh, thời tòa án chỉ giữ lại tội danh nào nặng nhất giw ta dng

Nhung G.S cho ring l6i gidi thich 46 trira trong không sao giúp

sinh viên hiền một cách rõ rằng và eụ thề thế nào là ‹kiêm nhiệm lý trởng?

Sau đây là thí dụ ma G.S De Vabres đã tưởng tượng ra đề giúp sinh viên

hiều mình : “Tôi thí dụ, Giáo sư đó nói, là một trong những nữ sinh viên

tới nghe tôi ở đây, trong khi tới học đường, là nạn nhân cổa một vụ

hiếp dâm xầy trên đường sắt của xe điện số 19 (tức xe điện chạy tới

Trường Luật Tôi rất mong là không bao giờ cố một sự không may

như vậy xây ra Và việc đấng tiếc này xầy ra ngay trên đường xe

điện Cái người đàn ông làm việc thương luân bại lý này đã phạm tới

ba tdi:

1— Thứ nhất là tội cưỡng đâm đo Hình luật phạt bằng một

trọng hình (une peine criminelle) Và chỉ Tòa Đại Hình mới có thầm

quyền xét xổ vụ này,

2— Thứ hai; Hành vì người đố là một sự xâm phạm công

khai øôo thuần phong mỹ tục công cộng Íoutrage publis à la pudeur} do

Hình luật phạt bằng một tiều hình (peine correctionnelle)

— Tội này số đưa ra Tòa Trừng Trị xét xử

3— Thứ ba ; Người đó đã làm ngăn trở sự lưu thông công cộng,

một tội vỉ cảnh, và việc phạt tội này thuộc thầm quyền Tòa ấn vì cảnh,

Nhưng theo pháp luật, người đó chỉ bị đưa ra Tòa Đại hình

đề xét xử về tội đại hình mà thôi, Và Giáo sư H Donnedien de Vabres

tiếp : tôi thí dụ rằng trong khi nữ sinh kia bị cưỡng hiếp và la lối lên,

nếu bạn thân tôi là Giáo sư Hugueney (Hình luật) dùng kèn đi săn đề

che lấp những tiếng kêu cầu cứn của nạn nhân, thời ông ta sẽ không

PHƯƠNG PHAP HOC TAP 17

bị truy tố về tội gây tiếng lốn nơi công cộng, nhưng mà về tội đồng

lốa cưỡng hiếp (complicité de viol)

Tôi hơi thay đổi thí dụ này vì khung cảnh và dư luận ở, nước

nhà không cho phếp tôi kề hến lại đúng 10094 thí dụ của vị Giáo sư

danh tiếng ở Ba-Lé

Sau khi nghe thí dụ đố, ta có thề tưởng tượng sự ngạc nhiên

của các nữ sinh viên khi nghe vị giáo sư cao niên và đáng kính của

họ đưa ra một thí dụ « tục tằn> trắng trợn như vậy.» nhưng nhờ ở

thí dụ dẫn trên; họ đã thấu hiéu va ghỉ được mãi mãi trong trí não;

cũng như các nam sinh viên, thế nào là sự kiêm nhiệm lý tưởng các

tdi trang (cumul idéal des infractions)

Vậy các bạn nên lưu ý mà ghỉ những thí dụ mà Giáo sư đưa

ra đề soi sống những tư tưởng, những ý niệm cố nhiên trừu tượng

Nhận xét thứ hai: Giáo sư thường nói tới những sách, những

bài tạp chí, những bẩn án, những đạo luật nghĩa là kề lại một số tài

liệu, một số nguồn gốc pháp lý cầm phải tra cứu khi thâm cứu một

vin đề Và các sinh viên thường rất sao nhãng không chịu sau lớp, ra

thư viện đề tìm những tài liệu đã dặn Hơn nữa, có rất nhiều bạn

chẳng buồn ghi chếp lại những sách báo mà giáo sư đã ân cần khuyên

họ nén doc thêm Họ thường bảo nhau « Thôi, « cua » ông ấy là quá

đã — quá đủ đỗ đồ Xem chỉ thêm cho mệt xác !z Lười biếng như

vậy, có giỏi lắm, may lắm họ chỉ có thề đỗ Nhưng còn trổ nên xuất

chúng trong nghề, t&t nhiên không phải là tương lại của họ

Nhận xét thứ ba: Sinh viên không cần phẩi cố mà ghỉ chép

nguyên văn những đoạn ăn trích trong một cuốn sách, hay những điều

khoản của một đạo luật mà giáo sư đọc ra Bình viên chỉ cần ghi xuất

xứ của những đoạn văn và điều khoản đó Rồi sau đố, phải ra thơ

viện mà tìm kiếm

#

Những ghi chú của sinh viên phải đầy đủ về mặt nội dụng Về

hình thức, cũng phải chỉnh tề, Nghĩa là khi mang ‹ nốt về nhà, năm

đài ra xem lại những « nốt » đó, những « ghi chú › đó phải rõ ràng,

đề đọc, mà đọc ra, người nghe hiều ngay được Có rất nhiều sinh uiên

chăm chỉ cần thận, sau khi nghe bài giảng; về cháp hẳn lại một cách

sạch sẽ, những phi chú đã lay trong khi nghe 7ø phải gat bé hin cai

Wi lam viée đó: vì nó choán mất rất nhiều thời gian quý báu của các

bạn Sinh viên chớ nên dùng một lối tốc ký riêng, viết tắt nhiều chữ,

rồi mang về nhà chếp lại Sinh viên nên ghỉ ngay ở lớp cho rõ, những

điều mà trí não mính đã chọn, đồ sau này mang vở về nhà đọc ngay

được; khổi cần phải chép lại,

Bây giờ bạn đã lấy đổ ‹ nốt›, đã ghỉ chú cần thận, và tôi tin

ring ghỉ chú thông mỉnh và đấy đủ những điều mà Giáo sư đã

trình bày,

Nếu vậy, ngay sau giờ học, bạn đã thấu đáo được đề tài diễn

giãng, vì cấi gì mà ta đã chịu khó viết xuống, tất nhiên cái đó đã bắt

đầu in, khắc vào trí nhớ của ta Vì vậy cho nên các bạn phải tự chính

mình ghi chép lấy các bài giảng Đó là một tiệc lầm không thề trao cho

đi, nhờ dì lầm thay mink được Làm việc, học bài với những ghi chú

của chính tay mình, đễ hơn nhiều so với học bài với những ghi chú

của một người bạn cùng lớp cho mượn, Nếu không tin, các bạn thử

mượn ghi chú của một người khác mà học Và chỉ một lần thử như

vậy, các bạn sẽ thấy lời tôi là đúng,

Sự biên chép, ghi chú những diễn văn của Giáo sư chỉ là bước

đầu của công việc mà các bạn phải làm Bây giờ các bạn phải tiếp tục

công việc đã khơi mào Mỗi một ngày, sau khi ở lớp về, bạn phải:

1— doe lai những cái gì đã ghỉ chếp

2— dùng chì xanh hay đổ thấm đề gạch đít những đoạn

quan trọng,

3— và viết một toát yếu, một bản tóm tất bằng một lỗi văn cực

PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP _ 19

kỳ dân đị (người ta gọi là vấn điệu tín — style télégraphique), ngay

& bén mép vo ghi bài Tất nhiên mép vể phải đề thật rộng

Cái mục đích của công việc này (mà việc này phải làm cho nhanh — mỗi một bài học 1 giờ ở trường, phẩi được xem lại, gạch

chì và tốm tất ở nhà trong khoảng từ 25 đến 30 phút Nếu buổi sớm

mai, bạn phải ghi chếp 3 giờ về 3 môn, thời buồi chiều, việc xem lại

chỉ đồi hổi chừng 1 giờ cho tất cả 3) Cái công việc này nhằm hai mục

đích rõ rằng Thứ nhất, xem lại ngay buồi chiều bài giảng bau sáng

số giúp các bạn ‹ nhập đâm » một cách sâu xa những điều mà huồi sống, khi viết xong trong lớp, bạn đã bắt đầu hiền và nhớ Thứ hai, bạn đã sửa soạn ngay từ bây giờ công việc học ôm mà bạn phải làm,

đề sửa soạn thí cử, Đọc ngay lại những điều biên chép, phân biệt

những đoạn chính, Øw dần bài mà Giáo sư đã theo, rồi cạnh mỗi đoạn chính, siết bẩn toát yếu ngay ở bên mấp vd Voi những toát yếu đó

trước khi đi thi, bạn có thề học ôn cà một môn học toàn niên hay bán niên trong 15 hôm hay một tuần lễ Mà học ôn một cách kỹ càng

Bài giảng của Giáo sư như vậy, trong vòng một hôm, đã ngắm ngầm và vô tình ghỉ tạc vào trí nhớ các bạn Công việc theo bài nhà trường như vậy đã xong Gánh nặng của các bạn đã hết chưa ? Chưa hết đân Ngoài việc ra thơ viện đề xem những bẩn ấn, những bài bình luận những tài liệu phấp lý hay kinh tế, mà Giáo sư đã dặn phải xem thêm, các bạn còn phải bỗ khuyết các giảng vấn của Giáo sư bằng cách đọc kỹ cồng một cuốn sách giáo khoa, cũng uới về môn diễn giảng tại nhà trường Hồi xưa khi tôi theo học lớp Dân luật của ông

G.5 Camerlynck, một ông thầy rất giải, rất rõ răng, tôi vẫn chưa tin

giảng văn của ông ta là hay Tôi còn cố học luôn cuốn: Dân luật hiện hành (Cours de Droit Civil Positif) cia Giáo sư L Josserand Va sy đọc kỹ càng cuốn sách giáo khoa trứ danh và viết cực hay này đã khiến cho tôi khối bd Luat, vì tôi rất chán môn luật, bồi mới nhập học

Hơa nữa nhờ sách của Josserand tôi đã vượt một cách nhẹ nhàng

những cuộc thé: thách khá ngặt nghèo của thi cử thời Pháp thuộc, ở

các nước mở mang về học vấn như Pháp, Anh, MỸ, về mỗi một môn học thường có tới đăm bẩy cuốn sách giáo khoa đo các Giáo sư trứ danh viết ra Thí dụ như môn Dân luật ở Pháp có tới ít ra là những cuốn giáo khoa danh bất hư truyền của Louis Josserand, H Capitant, Planiol va Ripert Henri Mazeand QF Mỹ, sinh viên nhập môn kinh tế học có thề dựa vào cuốn sách giáo khoa nồi đanh toàn cầu một cách xứng đếng của Giáo sư P.A Samuelson, Ở Việt Nam, tiếc thay ! các bạn chưa có những loại sách quý báu đó, Không phải là vì các vị Giáo

sư Việt Nam không làm nồi đâu ! Tôi chắc chắn Tằng vị nào trong phạm

vi chuyên môn của mình, cũng sẵn sàng trong ngăn kéo một tập giẳng văn giá trị có thề đem xuất bản, Nhưng khi mà sách in rồi (tốn chừng hàng trăm ngàn đồng) mà bán ra chỉ chừng vài ba trăm cuốn, thì không còn

doanh nhân nào — nhất là một doanh nhân với mực lợi tức của nhà giáo — đám đâm đầu vào ngành sẵn xuất sách giáo khoa cả

Vậy các bạn phải tìm một cuốn sách giáo khoa bằng ngoại ngữ Các bạn phải sành hoặc Pháp hoặc Anh ngữ (1) Đó là điều tối cần đồ học cho rộng và cho giỏi, đề có một khả năng chuyên môn xứng đáng với bằng Đại học của mình Sách giáo khoa này, các bạn có thề nhờ Giáo

sư dạy môn mình theo chọn hộ — sả mua hộ, nều số người mua nhiều

Sau khi chọn xong sách giáo khoa, cố nhiên là bạn phải đọc mó Đọc cần

thận, bát chì căm lay — khi nào học xong một bài ở trường, bạn sẽ

tìm bài tương đương trong sách in mà xem,

Đọc như vậy rất bồ ích cho tỉnh thần, cho học hổi : bạn sẽ thấy

ánh sáng ở những điểm vẫn còn tối tăm đối với bạn, hoặc vì Giáo sư đã

trình bày điềm đó không được rõ rang, (cdi dé la thường) hoặc là vi bạn đã ghi chép giảng văn, ở điềm đó, một cách không được tường lận

và trung thành (cái đó cũng là thường), San đó, trong sách ín bạn có địp

€1) Theo một thông kê gần đây 4974 các bài khảo cứn yề khoa học trên thể giới viết băng tiếng Anh 142% bằng tiếng Đức 13% hằng tiếng Pháp và 8o/o bằng tiếng Nga,

PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP 51

tìm thấy những chỉ tiết mà Giáo sm không có đủ thì giờ đề trình bày

hết cho các bạn

Sau hốt, so sánh cái lối trình bày một đề tài trong sách in, với cái

lối trình bày của Giáo sư mình, tìm những điềm hay của sách, đồ bề

khuyết vào những thiếu sót của giẳng văn, hay ngược lại là một việc huấn

luyện óc:suy xét cực kỳ bồ ích Gái môn thề thao tỉnh thần đó, mất thì

giờ thật đấy, nhưng đền bù các bạn rất nhiều vì nó giúp bạn tiến bộ rất

nhanh Bạn sẽ vượt mực thường, đỗ đễ dang, trội trong nghề, nếu bạn

học một cách thông mỉnh và sâu rộng như vậy

Đó là công việc hàng ngày mà sinh viên chuyên cần tới lớp đều

phải làm nếu muốn thành công

by

Nhưng đối với sinh viên, vì công vụ, vì sinh kể, vì hoàn cảnh gia

đình, không tới nghe diễn giảng được, thì phải làm thế nào ? Dụng cụ

lầm việc của sinh viên được miễn chuyên cần, là những gì ? Cố nhiên là

nạn nhân cũng phải dùng cách này hay cách khác đề có một giảng tập

của chính vị Ciáo sư phụ trách môn mình phải học Vì giảng tập này

không được Giáo sư san nhuận lại cho nên bạn phẩi thận trọng trong khi

dùng nó Những đoạn nào tối tấm khó hiều, bạn phải đánh dấu cần thận,

đồ, nếu có địp, nhờ chính vị Giáo sư đó soi sáng cho mình Nếu không

nhờ được như vậy, bạn chỉ còn có cách là nhờ một người bạn chuyên

cần theo học giải thích cho mình Tôi thí dụ là giảng tập bạn mượn

hay mua được khá rõ rằng, khá trung tín đay lắm ! Bạn có thề dùng

giảng tập đó làm căn bản Nhưng bạn chớ nền lầm tưởng rằng bạn số

thấy trong một giảng lập đánh máy hốt tất cả những lợi điểm

mà bạn có thề thâu hoậch được khi có thề dẫn mình tới nghe Giáo

sư Vì không có tài liệu học fập nào có thề thay thế cho những “nốt*,

những «ghi chú" mà chính bạn đã khó nhọc làm lấy, với mô hỏi đấm

trấn và bào tay phải mỗi nhữ, Đầu sao, bạn đành phải theo giảng tập

Nhưng như đối với sinh viên hiện điện & Trường, bao giờ bạn cũng

phải ngoài giảng tập, đọc thêm một cuốn sách giáo khoa Đọc xong bài

nào, phải làm toát yếu bài đó, Giáo sư H Mazeand có việt: « Néu ban

muốn học một cách cần thận, uä muốn tiễn trong tiệc học, bạn hãy cằm

một quyền sách giáo khoa, rồi tóm tat nd lai cho tdi»

we

Câu chuyện đã quá dài Muốn phác họa một phương pháp học,

tập đầy đã, tôi còn phải nói tới:

1) cách làm bài thi viết (xem bài : Phương pháp làm bài thi viết)

2) cách làm dàn bài, của bài thi nói trên, vì dàn bài rất quan hệ

(xem bài dẫn trên),

3) cách tìm những tài liệu tại Thư viện,

4) cách thảo một bản án

5) cách trả lời khi vào vấn đáp v v,

Nhưng nếu nổi hết những vấn đề đề đó, tôi sẽ lạm dụng sự chú

ý quý bán và đã quá cố gắng của các bạn Hơn nữa tôi sẽ lấn sang địa

phận của các vị Giáo sư, Thầm phán, Luật sư lão thành có nhiệm vụ đầu

đất các bạn trong chương trình năm nay, qua các bài diễn giảng cũng như

cáo buôi thực tập Trong biền học mênh mông, các bạn :có thề tin & tai

dầu đất của những vị huynh trưởng giàu khả năng và kinh nghiệm đó,

Vì những người nhận một công tác giảng huấn ở Trường này, các bạn

có thể tin như vậy, là những người rất sành trong nghề của họ

Và trong thâm tâm, bọ không mong gi hon là giúp đố các bạn

trở nên những Luật gia mà nước Việt Nam tự do của chúng ta bao giờ

cũng cần tới vì người sinh viễn Trường Laật, trổ cũng như bạc đầu,

trong thâm tâm về tác phong bao giờ cũng là người tranh đấu đề nâng

cao PHAM GIÁ và DIA VI cia con người

Tôi thành thực chúc các bạn thành công trong niên học này

LE BINH CHAN

II

kkk PHUONG PHAP NGHIEN CUU

LUẬT HIẾN PHÁP

Phương pháp nào thích hợp với sự nghiên cứu Luật Hiến Pháp ?

Có phải là một phương pháp tương tự với phương pháp nghiên cứu

các môn Luật khác không, thí dụ như phương pháp bọc Dân luật ?

Về một vài khía cạnh nào, đúng như vậy ; nhưng ta cần phải

nói thêm rằng sự nghiên cứu Luật Hiến Pháp có một vài đặc điềm riêng

biệt của nó Về vấn đề này ta cần phải phân biệt hai loại phân tích

mà sinh viên Luật phải quen thuộc :

— Thứ nhất là sự mô tả các định chế

— Thứ hai là sự thảo luận những vấn đề pháp lý

#xww€ BOẠN 1

SỰ MÔ TẢ CÁC ĐỊNH CHẾ

Trước hết ta gặp ở môn Luật Hiến Phấp sự mô tẢ các

định chế, thí dụ như : mô tả sự tô chức, lối tuyền chọn cùng là thầm

quyền của Quấc hội; mổ tả sự tuyền chọn cùng là thầm quyền của

Quốc Trưởng, Thủ Tướng v.v»

Muốn mô tả cho đúng, cho đầy để những định chế, những cơ

quan dé, ta chi cầu áp dụng những quy tổo của phương pháp học

tập áp dụng chung cho tất cả các môn Luật học Ta cần phải trình diễn

rõ ràng những quy tắc pháp lý, phân tách chúng, và đưa ra ánh sáng những

lý do đã khiến cho nhà làm Luật đã chấp nhận chúng Phương pháp nghiên

cứu Luật Hiến pháp cũng giống phương pháp nghiên cứu của môn Dân luật

mà người ta dùng tới đề phân tách những quy tắc của chế độ ly đị, và

những lý do đã khiến cho định chế đó đã được nhà làm Luật chấp nhận

Bên cạnh sự áp dụng các phương pháp pháp lý (méthodes

juridiques) tồng quát, sự nghiên cứu môn Luật Hiến Pháp cũng có

những yếu tố riêng biệt, khác thường của nó Lý do của sự riêng biệt

đá la:

Trong nhiều trường hợp, sự nghiên cứu các định chế Hiến Pháp

không thê tách biệt với sự nghiên cứu những điều kiện thật sự cũng

là hoàn cảnh trong đó các định chế nói trên hoạt động, nghĩa là sự

nghiên cứu những yếu tố không có tính chất pháp lý gì cả, Nghiên

cứu kuật hiến pháp như là toàn bộ những quy tắc pháp lý lưng chừng

trên không, không có đặt toàn bộ đó vào cái khung cảnh của nó, tức

là sinh hoạt chánh trị, đời sống chính trị trong đó các định chế xuất

hiện và hoạt động, xét cho cùng, chỉ là làm một cái việc mô tả hoàn

toàn trừu tượng, đưa đến những sự hiều lầm phản sự thật và một sự

mô tâ hoạt kê sự thật không hơn không kém

Về vấn đề này, ta có thề đưa ra một vài nhận xết sau ;

+® Nhận xéi thứ nhất; Có những định chế được tiên liệu,

tồ chức trong các văn kiện Hiến Pháp, nhưng trong thực tế, không có

hoạt động, và xem ra có cũng như không Thí dụ: Viện Bảo Hiến,

trong Hiến Pháp năm 1956, dưới thờ Cộng Hòa đệ nhất Một thí dụ

thứ hai mượn của Pháp: ở Pháp, Hiến Pháp nấm 1875, dưới thời

đệ tam Cộng Hòa, có ghỉ cái quyền giải tín Quốc Hội của Tông Thống,

Hiến Pháp năm 1946 cũng thừa nhận cho vị nguyễn thủ Quốc

gia một thầm quyền y hệt, Nhưng cái quyền này, cái định chã này, được

các Luật gia coi aby 1a một bộ phận then chốt của chế độ nội các

(régime paileimeptaire) không bao giờ được xử dụng, thề hiện tại Phap,

PHUONG PHAP HOG TAP 35

trừ một lần, xầy ra vào năm 1877, Đổ quên sự trụy phố (désuétude)

của quyền giải tán, chỉ biết phân tích nó, theo đúng những điền khoản

ghi trong Hiến Pháp, thì thực là chỉ đưa ra một hình Ảnh hết sức sai

lệch của chế độ nội cáo tạ Phấp, đưới thời độ tam Cộng Hòa

(1875-1940)

% Nhận xét thứ hai: Trấi lại có những định chế có: trong

thực tế hẳn hơi, hơn nữa, đóng một vai trò rất quan bệ trong sinh hoạt chính trị Ấy thế mà Hiến Pháp không hề đã động tới, không có biết

tới Thí dụ : chức Cố vấn chính trị tại Phú Tông Thống, Cố vấn chính trị tại miền Trung dưới Đệ Nhất Cộng Hòa Bạn giở bản văn Hiến Pháp 1956 ra mà tìm xem có điều nào nói tới-hai chức vụ then chốt đó không Và sau đây là thí dụ mượn của Pháp Hiên Pháp năm 1875 không

hề nói tới chức vụ: Chủ tịch Hội đồng Tồng Trưởng (Président dụ Conseil des Ministres) tức Thủ Tướng Tuy vậy đó là một định chế then chốt đã có và đã hoạt động thường xuyên trong suốt Đệ tam Gộng hòa (1875-1940), và sự hiện hữn của định chế này trong số 65 năm đó là một sự hiền nhiên không ai phủ nhận được

% Nhận xét thứ ba: Lại còn có những định chế có tiên liệu trong Hiến Pháp có hoạt động thực sự nhưng vì những điều kiện của

cuộc sinh hoạt chính trị trong đó các định chế nói trên hoạt động cho

cho nên các định chế đó có một bộ mặí hoàn toàn khác biệt với bộ mặt được phác họa trong văn kiện Hiến Pháp ! Ta hãy lấy làm thí dụ cái lối bầu củ Tông Thống Hoa Kỳ Nếu bạn đọc chính văn Hiến Pháp

Mỹ bạn sẽ thấy răng việc bầu cứ đó thực biện trong hai nấc (hai giai đoạn): trong giai đoạn đầu tất cả mọi công dân Mỹ có quyền bầu cứ: bầu những dai dién (délégués), va nhong đại điện này sẽ là Đoàn cử trì Tồng Thống (ếlecteurs présidentiels) bau Tong Thống Bề ngoài môi một nghiệp vụ bầu cử đó rất quan hệ và nghiệp vụ thứ hai hình nhự,

và đó lại chính là ý muốn của các nhà lập hiến thảo ra Hiến Pháp Mỹ,

quan bệ hơn nghiệp vụ thứ nhãt rất nhiều

Nhưng trong thực tế ta thấy gì?

Ta thay ring, trước khi xẩy ra nghiệp vụ bầu cử thứ nhất, đã

có một nghiệp vụ sơ bộ (opération préliminaire) không có tiên liệu

trong Hiến Pháp: đó là cái việc chỉ định ai là ứng cử viên chức

Tồng Thống nước Mỹ Các tồ chức nội bộ của mỗi đẳng (trong sé hai

đẳng chính trị lớn nhất ở Mỹ) sẽ phụ trách cái việc chỉ định ứng cử

viên của mình,

San đó chúng ta nhận thấy là một khi các công dân Mỹ đã

chỉ định các cũ tri Tồng Thống, thời ta chỉ cần đếm xem số cử trì

Tồng Thống thuộc đảng Dân Chủ lớn; hay số cử trí Tổng Thống thuộc

đẳng Cộng Hòa lớn, là ta sẽ biết một cách chắc như đanh đóng vào

cột là: 4i sẽ là vị Tông Thống mới của nước Mỹ, dầu là 4 tuần lễ

sau, Đoàn cử trí Tổng Thống, thuộc các đẳng, mới họp nhau đề bầu

Tông Thống một cách chánh thức Thành ra cái nghiệp vụ bầu cũ cuối

cùng (việc bầu củ Tổng Thống chánh thức, do Đoàn cử tri Tồng Thống

thực biện) nghiệp vụ mà các nhà lập hiến hồi khai quốc cho là rất

mực quan trong, ngay may chỉ còn là một thủ tục hoàn toàn hình

thức Trong thực tế, cuộc bầu củ Tồng Thống thề hiện trong hai nấc,

hai giai đoạn nhưng không phải là hai giai đoạn mà các nhà lập hiến

đã nghĩ tới; hai giai đoạn có một tâm quan hệ thực sự là :

— Sự lựa chọn, của các tô chức (huộc hai chánh đẳng lớn (lựa

chọn ứng cử viên Tông Thống)

— Sự bầu cũ củ trí Tổng Thống, do các công din My

Những nhận xết mà chúng ta vừa trình bày, đưa đến kết luận

là: người fa không thể nghiên cứu Luật Hiến Pháp mà không lưu ý

tới những dữ kiện của sinh hoạt chính trị trong đó các định chế

xuất hiện và hoạt động, Đó chính là cái điềm riêng biệt của phương

pháp học Luật Hiến Pháp

Cái việc lưu ý tới, hơn nữa, cái việc nghiên cứu những đữ

kiện của sinh boạt chính trị trong đổ các định chế hoạt động, ngày

nay mang một cái tên càng ngày sàng phô thông: tên đó là:

cồ truyền Thí dụ : khi nghiên cứu tình trạng các cháng đẳng trong một nước; khi âm hiều ảnh hưởng mà số cùng là cơ cấu các chánh đẳng gây vào

sự hoạt động của các định chế, cùng là ảnh hướng của chế độ bầu cử vào

cơ cầu cdc chánh đẳng; khi tìm xem những định luật nào chỉ phối sự tiễn triỀn, sự biến thề của một chế độ chính trị, qua lịch sử, thí dụ như chế

dé noi cdc (régime parlementaire) khi làm những công cuộc nghiên cứu dẫn trên, người fa đang nghiên cứu CHÍNH TRỊ HỌC đó

ở Việt Nam, khoa này chưa được ghi vào chương trình Luật Khoa

Đại Học Saigon, vì lý do giản di là trường ta chưa có dịp mời được các giáo sư chuyên môn về khoa học này Ở Pháp, phải chờ tới bực Cao học, mới có diễn giảng về Chính trị học Ở nước sau mày, khoa Chính trị học

có khuynh hướng phát triền rõ rệt Cái ý niệm Chính trị học ở Pháp không

có gì là mới mẻ cả Ngay từ hồi thế kỷ 18, văn hào kiêm luật gia MONTES- QUIEU đã nồi danh về khoa này rồi Tay vậy cho tới ba chục năm gần đây, các Luật gia Pháp, có lẽ vì họ đều do các trường Luật đào tạo ra, không có khuynh hướng (hđm cứu một cách có phương pháp, kế hoạch, những vấn đề chính trị học; trái hẳn với các học giả Ảnh và Mỹ Khoa Chính trị học, mà người Ảnh và Mỹ gọi la Political Socienoe, rất được

mở mang tại hai nước sau Ở Pháp, trái lại có rất ít sách về Chính

trị học (1)

(1) Sinh viên, đọo thông Pháp van, muốn biết về Ghính trị học có thê xem sáo

cuỗn sich sau day:

a) Introduclion aux Etudes Poliliques, cia Gido sw G, VEDEL, Khoa truéng luật Khoa Đại Học Balả Sách này là giảng văn mà Giáo sư VEDPL dành cho các sinh viên trường Chínnh trị học Ba Lé (Institut d'Etudes Politiques) -— Les Cours de Drow, Paris, xudt ban

(Xem tiến trang 28)

Và trường có tiếng nhất chuyên về việc dạy khoa này là Institut

đ Etudes Politiques, 3 Paris, trực thuộc Viện Đại học Paris Đối với

những sinh viên mmốn chuyên hắn về Chính trị học, tôi khuyên nên xuất

đương sang Mỹ Và san khi tốt nghiệp, nếu không chê lương lậu ít ổi,

sẽ được Trường nhà hân hoạn mời nhập ban giảng huấn

Ngày nay, ở Pháp, Chánh trị học cổ khuynh hướng tách biệt với

luật Hiến Pháp, đề trả nên một môn học riêng, tự trị, trong khi trước

đây, môn đó chỉ được coi là một trạng thái, một phân bộ của Luật Hiến

Pháp Khuynh hướng này tổ rõ ở Pháp như sau : bên cạnh Revue du

Droit Public et de la Science Poliique' do các giáo sư Luật Khoa Đại Học

Paris chủ trương, mới xuất hiện, trong liên ba chục năm gần đây, một

tạp chí khác, chuyên về Chính trị học: Revue Frangaise de Science

Politique

Đây giờ, ta còn một vấn đề phải giải quyết : đó là mối liên lạc nếu

có giữa Luật Hiến Pháp và Chính Trị Học, nói khác; vị trí mà Luat

Hiến Pháp nên dành cho phương pháp của Chính Trị Học Đó là một vấn

đề có thực, được đặt ra vì những như cầu thực tế của ngành Luật học,

Như các bạn đã rõ, ở Pháp, bên cạnh các Luật khoa Đại học, cồn có

nhitng Chinh tri hoc vién (Institut d‘Etudes Politiques) Việt Nam, chẳng

(Tiép theo trang 27)

bb) Inteoduction & la Science Politique ciia JMEYNAUD : Gido sw igi Bai hoe

Lausanno, do Armand Colin, Paris, xudt bau nim 1961,

0) Sinh viên Lhông hiều Ánh văn, có thề eoi cuốn ; The Elements of Political

Science cia Alfred GRAZIA, New York, 1952

d} Giáo sư (Pháp) J.].GHEVALLIER, Luật Khoa Đại Học Balẻ, có viết một cuỗn :

Les Grandes Euvres Politiques, de Machiavel & nos jours, Armand Colin, Paris 1950

mã Sinh viên Chính trị học nào cũng phải đọc tới

2 Giác sư M DUVERGEE số viết cuön: LES-PARTIS POLITIQUES, rãi sá

giá trị, và phải là sách đọc đi đọc lại của Sinh viên Chíah trị hee Do Armand

Colin Paris xuất bản,

PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP 29

chống thì chày, sẽ có những Chính trị học viện Dĩ nhiên là Luat

Hiến Pháp và Chính trị học không nên cùng làm một việc, cùng dạy

một môn, cạnh tranh nhau một cách vô ích vì chỉ có ý thức

mập mờ về đối tượng riêng của mỗi môn Trái lại, Luật Hiến Pháp và

Chính trị học phải phân công rõ rệt, mỗi ngành dạy một môn học

riêng biệt Sự phân chia lãnh vực hay đối tượng nghiên cứu xét ra rất

dễ nếu ta chịu suy xét một chút Sau đây là những căn bản của sự

phân chia giới hạn giữa Luật Hiến Pháp và Chính tri hoc: om

1) Không thề chỉ dạy Tuật Hiến Pháp thuần túy, tách biệt hin

với Chính Trị Học

Thí dụ: Muốn hiều chế độ chính trị Việt Nam dưới thời Đệ

nhất Cộng hòa, chỉ đọc Hiến pháp năm 1956, là một việc nông cạn nếu

không phải là mù quáng

Hay khi nghiên cứu chế độ chính trị nước Anh, mà chỉ căn cứ

vào Hiến Pháp Anh (thực ra nước này không só Hiến pháp thành văn)

thì thực là thiếu sốt

9) Những trong khi học luật Hiến Pháp thì ta không thề chỉ

chuyên chú tới Chính Trị Học Vậy cái việc phải làm là : bọc Luật Hiến

Pháp, nhưng đồng thời trau đồi môn đố bằng những kết quả, những

thân đắc, mà Khoa Chính Trị Học đem lại Ta hãy lấy một thí dụ đề cụ

thề hóa tr tưởng Ta hãy raượn một kết quã của Khoa Chính Trị Học : đó

là tình trạng các chánh đẳng trong một nước Đó là một kết quả của

tìm tồi một đữ kiện chính trị căn bản đề hiều sự hoạt động của các

định chế chính trị của một nước

Ở Anh và ở Pháp (ở Pháp từ 1875 tới 1958), một chế độ chính

trị đuy nhất, tức chế độ nội các, hoạt động Nhưng chế độ nội các của

Pháp KHÁC HAN chế độ cùng tên của Ảnh Lý do là:-ổ Anh, chỉ cố

hai chánh đẳng lớn kế tiếp nhau nấm chánh quyền, trong khi ở Pháp,

số chánh đẳng rất nhiều Vì vậy cho nên chế độ nội các của Pháp không

vững bằng chế độ cùng tên của Ảnh Trong môn Luật Hiến Pháp, ta

không nghiên cứu sự tiến triền, cơ cấu xã hội, tr tưởng chính trị và

xã hội, ảnh hưởng của các chánh đẳng đó là phần việc của Khoa Chính

Tri Hoc thuần túy

Nhưng coi những vấn đề trên như đã biết rõ, nhờ ở sự nghiên

cứu của Khoa Chính Trị Học, ta sẽ fìm :

— ảnh hưởng của chế độ lưỡng đẳng,

— hay của chế độ đa đẳng,

vào hoạt động của các định chế chính trị trong chế độ nội

sác nhự :

— Lối chỉ định Thủ Tướng,

— Lối thiết lập Hội đồng Bộ Trưởng

— Sự thề hiện trách nhiệm chính trị của Chánh Phủ trước

Quốc hội v.v

w#w# THẢO LUẬN VỀ CÁC VẤN ĐỀ PHÁP LÝ

Bên cạnh việc mô tả các định chế, sự nghiên cứu Luật Hiến Pháp

cũng như các môn [Luật học khác, còn bao gồm những cuộc thảo luận

về các vấn đề pháp lý,

Sau đây là một vài vấn đề Hiến luật đã được đặt ra trong

những năm gần đây: Ở nước ta cũng như ở Pháp, các luật gia (ngành

Công Pháp) đã thảo luận rất nhiều về vấn đề ủy quyền lập pháp Quốc

hội cố quyền ra một đạo luật cho phép Chánh Phủ sửa đồi những đạo

luật hiện hữu bằng những sắc lệnh thường mà vì lý do đó người ta gọi

là sắc luật (đếcrets lois) không ? (1)

qớ Pháp, Hiến pháp năm 1946, điều 13, có định rằng : "Chỉ số Quốc hội

mới oó quyền biều quyết luật ; Quốc hội không số quyền ủy nhiệm quyền đó °,

Đựa vào điều 13 đẫn ;rên, có nhiều luật gia chủ trương răng khi Quốc hội cho phép

Chánh Phủ thay đôi những luật hiện hữu hang slic luật, cơ quan Lập pháp đã ủy

nhiệm cha Chánh phủ quyền biều quyết luật Vậy cái tục lệ làm sắc luật & Pháp,

đã vị phạm điều 13, Hiến pháp năm 1946,

PHUONG PHAP HOC TAP 31

Đó là một vấn đề thuộc luật Hiến Pháp, Đối với sự thảo luận vấn đề đó, có một phương pháp riêng biệt nào không ?

Nói một cách tông quát: không Những nguyên tắc tổng quát chỉ phối sự lập luận pháp lý (raisohnement juridique), néi khác, những phương pháp của sự thảo luận các vấn đề pháp lý, đều giống nhau trong tất cả các môn của Khoa Luật Học

Về những nguyên tắc tồng quất ghi trên, như : giá trị của lối lập luận bằng sự so sánh (raisonnemenf par analogie}, bằng sự đối lập (raisonnement par a conirario) v.v., tôi xin các bạn cắn cứ vào chương dẫn nhập của môn DÂN LUẬT Giáo sư Dân luật sẽ giảng giải

tinh vi vé các lỗi lập luận đó

Về việc giải thích các văn kiện pháp luật (interprétation des textes) cũng vậy : những nguyên tốc vốn có giá trị trong môn Dân luật: vẫn có giá trị trong môn luật Hiến Pháp

Thường thường, Øong môn luật Hiến Pháp cũng như trong

các môn luật khác, muốn giải quyết những vin dé phdp ly, ngwoi ta cần phải giải thích một săn kiên, nghĩa là tìm ra ý nghĩa của nỗ, giới hạn nh hưởng của nó

Những phương phấp phải theo đề giải thích pháp luật, trong môn Luat Hiến Pháp cũng không khác những phương pháp áp dụng

trong môn Dân luật,

Trước tiên, người ta phải tim chỗ ý của nhà lập phấp Muốn

ấn định ý nghĩa rõ ràng của một văn kiện, người ta phải tìm xem tác giả đó muốn gì, có dụng ý gì ? Nếu không rõ nồi thâm ý nhà làm luật, qua bản văn của đạo luật, người ta còn phải xét tới những công tác dự

hi (travaux prếparatoires) như là : các từ trình, bản điều trần lý do, biên bản các cuộc thảo luận tại Quốc hội

Thí dụ : đối với Hiến phap, người ta sẽ căn cứ không những vào những cuộc thảo luận của Quốc hội Lập hiến (Assemblếe constituante) mà còn phải đọc đến những từ trình, những biên bản ghi lại các cuộc thảo

luận của Ủy ban dự thảo Hiến pháp (Commission đe la constitution) vì

chính những việc làm cña Ủy ban này sửa soạn những cuộc thảo luận của

Quốc hội Lập hiến (1)

Nhưng ta không nên quên rằng, ¿heo nguyên tắc luật gia chỉ phải tìm

lồi đốn những công tiệc sửa soạn dự bị, khi nào oăn kiện phải giải thích có

tính chất :

— Hoặc tối tầm

— Hoặc có thề gầy ra, sui ra những sự thông hiều uà giải thích

khác nhau (le texte prête a discussion)

Nếu văn kiện trái lại rõ rầng như 2 với 2 là 4, thì ta phải dựa và

chỉ dựa vào nó mà thôi Đó là phương pháp mà Ấn lệ (jurisprudence)

áp dụng trong môn Dân luật, Sau đây là một thí dụ trong đó chúng ta

áp dụng điều vừa nói Ta hãy trổ lại vấn đề hợp hiến (problàme de la

constitutionnaHté) của những Sắc luật Các bạn nhớ ring điều 13 của

Hiến pháp (Pháp), nấm 194ó có nói tới vấn đề này, Nhưng ý nghĩa của

điều 13 này không được rõ rệt cho lắm Có luật gia thì cho Tằng điều 13

cẩm tục lệ làm Sắc luật của thời Đệ tam Cộng hòa Có luật gia thì phủ

nhận lối giải thích đó Và Tham Chánh Viện Pháp đã được mời đề cho

ý kiến của mình về vấn đề Hiến pháp quan hệ và tế nhị đó Tham Chánh

Viện đã tham khảo các cổng ¿ác nghiên cứu dự bj (travaux préparatoires)

việc soạn thảo Hiến pháp năm 1946, chính vì ý nghĩa điều 13 không rõ

ràng, Và cơ quan tư vấn đó đã phát biều ý kiến của mình trong bản

THAM KIÊN ngày 6.2-1953 như sau : ‹ Chiều chỉ rồng những cuộc thảo

luận xây ra trước khi điều 13 được chấp thuận, điều mà nguyên tắc đã

được ghỉ trong điều 55 của bẩn dụ án Hiến Pháp do Quốc Hội Lập Hiến

thứ nhất soụn thảo, cho biét rằng tác giả uăn kiện đố (điều 13) đã có

dụng ý cấm đoán dùng đến cóc sắc luật ban hành nguyên do ở các đạo

€1) Một Hiến Pháp dân chủ, trong trường hợp nghỉ hoặc, phải được giải thích

theo chiều hướng thuận tiện nhất eho quyền lợi và tự đo công dân,

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33

luật ủy nhiệm tồn quyền (lols de pleins pouuơirs) thường được biều quyết

dưới thời Dé tam Cong haa »

Bên cạnh cái quy tắc giải thích thứ nhất đĩ (tìm tịi ý định của nhà lập pháp, do các cơng tác dự bị soi sáng, chỉ dẫn, nếu cĩ) Luật Hiển

Phấp cịn dành chỗ cho những quy tắc thực tế đề giải thích các văn

kiện ấp dụng trong Dân luật hay Hình luật

Sau đây là một vài quy tắc giải thích thơng thường nhất :

Những văn kiện đặc biệt (textes exceptionnels) phải giải thích một cách chặt chẽ, sát nghĩa (interprếtation stricte) Như thế cá nghĩa là khi

một văn kiện chỉ là một biệt lệ đối với một quy tắc tơng quát (une exeep- tion à la rèple gĩnérale) thời nĩ phải được giải thích với một tầm ảnh hưởng chật hẹp

Những uăn kiện riêng biệt (textes spéciaux) 1a biệt lệ đối oới các

tăn hiện tồng quát

(Les textes spéciaux dérogent aux textes généraux)

Cấm khơng được phân biệt, ở nơi nào mà luật khơng phân biệt (I est interdit de distinguer., là ó la loi ne distingue pas}

Phải đình chỉ áp dụng một đạo luật khi lý do của đạo luật ấy khéng cin (cessante ratione legis, cessat lex)

Thi dy : Trong Dân luật của Pháp (điều 451) người giám hộ, theo nguyên tắc, bắt buộc phải bán các động sản của vị thành niên, ngay lúc

mới nhận việc giấm hộ, vì theo quan niệm của nhà làm luật ở Pháp, vào

đầu thế kỷ thứ 19 các động sẵn là những tài sản khơng sanh lợi, Cần phải bán hết và dùng vốn ấy mua bất động sản cĩ lợi hơn Tuy nhiên, nguyên tắc trên này khơng áp dụng nếu cĩ những động sẵn sanh lợi Vì vậy nếu trẻ vị thanh niên cĩ Ì số trâu bị chẳng hạn, người giấm hộ khơng cần phải bán, vì trái với tính thần luật pháp

Vậy trong khi thảo luận sề những uấn đ? pháp lý, nhất là khí giải thích những sắn liện pháp lý, người ta phải úp dụng những nguyên

tắc chung chỉ phối sự suy luận phấp lý (ralsonnement juridique}

Va — tôi xin các bạn sinh luật khoa lưu ý — một nguyên tắc

căn bản là :

Không bao giờ pha trộn vào một cuộc thảo luận pháp lý, những

yếu tố chính trị, những đữ kiện về thích nghỉ chánh trị

Thí dụ : trong cuộc tranh luận về vấn đề sắc luật, đi nhiên là có

những dữ kiện, những đòi hổi về thích nghỉ chính trị rất quan trọng

Người ta có thề cãi rằng tục lệ sắo luật có những ưu điềm thực tế,

và còn có khi cần thiết là đằng khác nếu tình hình trong nước đồi hổi

chính quyền phải hoạt động, phản ứng, mau lẹ

Nhưng đó là một vấn đề hoàn toàn khác Về vấn đề sắc luật chỉ

có một cuộc thảo luận phấp lý thuần túy trong đó không được pha trộn

yếu tố phi pháp lý hay ngoại pháp lý nào

Luật gia chỉ cầu giải quyết vấn đề : điều 13 của Hiến Pháp năm

1946 có thừa nhận các sắc luật không ? Và câu trả lời phải căn cứ: hoàn

toàn vào những lý lẽ có tính chất pháp lý thuần túy, Nhưng nến ta muda

nghiên cứu một cách đầy đủ vấn đề sắc luật ta phải nhìn câ bai phương

diện nhưng phương diện nọ phải biệt lập đối với phương điện kỉa,

Ta sẽ trình bày cuộc tranh luận như sau :

1) Về phương điện pháp lý

3) Về phương điện chánh trị,

Khi nói tới sự mô tả: những định chế chánh trị, ta cố nhấn manh

đến địa vị quan hệ của những đữ điển -của khoa Chính trị học

Trang việc thảo luận những sốn đồ pháp lý, những dữ kiện đó

phải tách biệt tỉnh oì oồ triệt đề, đối uới lập luận pháp lý

TH

xxx MỘT PHƯƠNG PHÁP LÀM BÀI THỊ VIẾT

* 1.— Ảnh phải tập làm Bài thì viết (BTV) Nghĩa là cứ 2

tuần thì làm một bài Đề thi, anh tìm những đề đã cho nam thi viva qua,

hay anh xin Giáo sư cho anh một số đề,

Ảnh phải làm bài đó trong những điều kiện y hệt như hôm thi thực : 3 giờ, một mình, không có giẳng văn bên cạnh, hay bất cứ sách vở

tài liệu nào Anh làm BTV sau khi học ôn một phần chương trình :tìm đề tài thuộc phần vừa học mà làm Tối thiền 1 năm anh phải lầm 12 bài về mỗi môn học

Về Luật Hiến Pháp : cố làm 12 BTV về môn này

Nếu làm ãủ số đó, hôm đi thi anh sẽ quen và có rất nhiều hy vọng làm được một bài khá, dư điềm đề vô vấn đáp (bút vấn)

Ảnh muốn dự thi chạy 100 thước, trong thời gian kỷ lục ? Anh phải tập chạy hàng ngày, mỗi ngày bao lần, chừng 1 tháng, 2 tháng trước

khi dự cuộc Anh không bao giờ tập chạy, tập đều dưới những điều kiện

y hệt như hôm thi, thời anh sức đâu mà cạnh tranh noi với những người

đã tập dượt đều?

Thị viết cũng như vậy Phải sữa soạn nó, y như một cuộc chạy đua,

w 2.— Cổ nhiên là phần chương trình anh học ôn xong để sau đó mà làm bài thi viết thử, có thề là đề tài cho5, 7 đề thị

Đề thi này, anh sẽ tự ý chọn (rút thăm) hôm anh định làm bài

thử Hôm đó, anh mới rút đề, Anh không được biết đề trước khi anh

học ôn phần chương trình

Nghĩa là đề thi mà anh thử làm, nó tới tay anh một cách cũng bất

chợt, bất ngờ như đề mà anh gặp hôm thi that

2.— Bây giờ tôi tỉ dụ là anh ngồi trong phòng chờ đề thi đưa tới,

Hai đề được đưa ra: trong đố anh chọn một

Trước hết, nếu bản văn của đề được đọc (thường là viết lên bảng), anh phải chép cho đúng : tôi biết nhiều anh đã sửa đổi hay viết

sai bin văn của đề và do đó, đã lâm lẫn rất nghiêm trọng và cố nhiên

là tai hại

Ảnh phải nghĩ mà chọn Danh ra 5 phút đề nghiên cứu chớp nhoáng mỗi đề Chọn cái đề màanh cảm thấy là sung sức làm nồi đừng

số quá ư tính toán mà chọn cái đề mình không thấu vì lẽ.rằng đề đó

khó, sẽ được phê điềm cao Cái đề mà anh chắc chắn làm nồi, vì anh hiều nó, thuộc nó ; anh chọn nó đi, vì với một đề làm trúng, anh sẽ được nhiều điềm

Ảnh đã chọn xong

3 — Bây giờ anh đứng trước để và tờ giấy trắng của anh

Đầu là anh biết rõ vấn đề, chớ có cắm đầu viết lia lịa Hãy từ tốn suy

nghĩ : anh có 3 giờ trước mặt và anh có nhiều việc phải làm trước khi _ bắt đầu viết

Trước hết anh phải nghiên cứu kỹ càng cái lối mà đề được đặt ra, nghĩa là tìm hiều xem người ra đề muốn hỏi anh cái gì Và đó không phải là việc dé dàng : thường thường chỉ khi nào ngồi sửa bài, giám khảo

xa ?i ý thứo rằng cái bản văn (của đề) mà mình thảo ra có thề giải thích theo nhiều lối khác nhau

Thường thường sự khác biệt này liên hệ đến biên thày của vấn đề,

Và điầm quan hệ là ; chớ có bổ quên cái gì thuộc về đề, và chớ có nối tới cái gì không liên hệ đến đề Vậy anh phải suy nghĩ kỹ, khá lân, Và nhất

là tránh cái phương pháp của một số lớn thí sinh thấy rằng bài của mình

PHƯƠNG PHAP LAM BAI TAI VIET 3

quá ngắn, bèn cố ý thêm vào một vài đoạn mà chính họ biết là xa đề Tính toán như vậy sai bết vì nó đưa đến kết quả ngược với cái gì mong đợi

% 4_— Anh đã định nghĩa rõ rằng và vạch giới hạn của đề Bây giờ là lúc anh cầu cứu TRÍ NHỚ của anh Hãy cố nhớ lại trong giảng văn, hay trong sách giáo khoa nào (ở Pháp, cạnh giảng văn của Giáo

Sư, còn có l cuốn sách giáo khoa có tiếng về môn anh học: và anh phải coi cà 2 cuốn Ở Việt Nam, chỉ mới có giảng văn của Giáo sư — nhưng thường là 1 giảng văn khá đầy đỗ, nhất là cáo giảng văn soạn cho sinh viên

Cử nhân Một, mà anh đã học, những trang dành cho vấn đề mà anh phải trình bày Có khi phải nhớ tới 2, ä đoạn xa nhau, nhưng cùng nói tới văn đề Vàvấn đề có khi được tác giả trình bày; nhưng không phải là dưới hình thức mà người ta hỗi anh trong đề thi hôm nay Thành ra anh phải ôm những yếu tố của bài làm trong 2, 3 chương khác nhau Thường thường anh gặp khó khăn này khi nào đề thi bắt anh so sánh 9 định chế

(như so sánh nội-các-chế với tồng-thống chế) Như vậy anh phải thâu gốp

tài liệu Ảnh phải ghi rat tóm tắt những câu hỏi Hên hệ đến đề, khi chúng vụt tới trí nhớ anh Ảnh tìm những điềm giống nhau (nếu là dé so sánh) giữa 2 định chế, những điềm khác nhau, rồi giải thích những điềm đồng nhất cũng như dị biệt Anh cũng phải ghi cho nhanh vào giấy nhấp những thí dụ cần phải dẫn ra vì sau này vì mỗi mệt bay căng thằng, anh có thé quên khuấy chúng

* 5— Bay gid anh đã có trước mặt tất cả những yếu tố cần

thiết đề xây dựng bài thì viết,

Cái vấn đề cồn lại là: anh xây dựng kiến trúc đó theo một

ĐÀN BÀI, hay ; SƯỜN BÀI có giá trị,

Ở đây anh phải suy nghĩ lung thay vì cầu khầa trí nhớ Dần bài

là một văn đề tối hệ trọng Vấn đề này được đặt ra mặc đầu là đề thi đã được giải đáp được rõ rằng trong giảng văn của thầy, Vì lế rằng trong

giảng văn, đề nối Hễn với các đoạn dẫn trước và tiếp sau; trong khí đã thi phải trình

sày mật cách độc lập Đừng có bao giờ e ngạt chọa một

dần bài khác với dân bài trong giảng văn hay sách giáo khoa: Người

ta sẽ tán thưởng sự cố gắng sáng tạo của anh trong vấn đề DAN

BÀI, tức là tiêu chuần đứng đấn nhất đề thầm định một thí sinh

Nhưng chớ có vượt những giới hạn phải chẳng trong cái cố gắng tìm ra

mới lạ

# 6— Làm ĐÀN BÀI, là ấn định cái thứ tự mà anh theo đề

trình bày tư tưởng

Là xây dựng, là làm cái gì mới lạ, do chính mình suy nghĩ ra Là

một công cuộc sang tao, Dan baila điều kiện của sự sáng sửa, rõ ràng, đặc tính quý báu nhất của luật gia

Khai triền một vấn đề mà không ấn định trước một đàn bài khúc

triết, hợp lý luận, chỉ tiết, là tiến bước với hai mắt nhắm nghiền, là bì bom trong bùn, là quay lại đường cũ, tóm lại ‡ là sa lầy trong tối tăm

và hỗn loạn

Sự xây dựng dàn bài là một công việc khó khăn Khó khăn là

vì đó là một việc sáng tạo, một việc mới lạ Cho tới đây, anh chỉ mới học

và ôn lại, nghĩa là cố gắng nhập tâm tư tưởng của người khác

Cái mớ tư tưởng này, nónằm trong ký ức anh,y như một xác

chết, mà anh đã số ra từng mảnh nhỏ Bây giờ anh phải hồi sinh xác chết

đó, chấp nối lại những mảnh rời rã, đề tạo ra một sinh vật, Sau phân tách, phải tông hợp

Chớ có ngạc nhiên, nếu người ta đánh giá anh bằng Dàn bài Nó biền biện phần sáng tác của trí thông mình của anh Và anh phải cố gắng xây dựng, vì chính cái tài xây dựng khiến cho anh sau này nỗi tiếng trong giới luật gia

Trong tất cả mọi loại -bai lam? ma tir nay tré di, anh phẩi làm,

loại nào cũng cần DAN BAI Làm bài thí viết, anh phải số ĐÀN BÀI,

làm bài thuyết trình 20 phút hay nửa già trước lớp học, anh phải có DAN

BÀI Làm bài tiều luận ở lớp Cao học, anh phải có DÀN BÀI Viết một

luận án dé lấy băng Tiến sĩ Quốc gia, ĐÀN BÀI là điền cốt yếu Ra đời

PHUONG PHAP LAM BAI THI VIET 39

Tàm một lý đoán cũng như thảo một bản án quan trọng, đàn bài vẫn cần thiết

Tóm lại, bao giờ cũng phải cố một DAN BAIL, y như làm nhà, phải có

họa đồ trước đã

Công tác càng quan trọng, DÀN BÀI càng phải có nhiều chỉ tiết,

và sự xây dựng dần bài càng lâm đài, khó khẩn

+ 7.— Chọn những vẫn đề phải giữ lại, và những vấn đề phải thâm cứu

Trước hết sau khi ghi hết tất cả những vấn đề, chí tt, thí dụ, lý

lẽ bình vực hay bác bổ tư tưởng này hay khác v.v anh phải tự hổi : giữ

lại những cái gì, khai triền những cái gì ? Bổ đi những cái gì? Trước thế

anh phải xem là chúng nó thiệt liên quan đến đề tài không ? Hiều rõ đề thi, anh có đổ yếu tố đề gạt ra những cái gì ngoài đề; lạc đề Vậy những cái gì còn lại, và dính líu tới đề, anh có phải khai triền hết không ? Di

nhiên là có : phải đầy đủ, đó là một điều tối cần

+ 8.— Trong những vẫn đề (hay nôm na ; câu hổi) mà anh giữ lai, anh hay rich ra những câu nào thuộc về ung tâm điềm của bai lam Những câu hỏi này; anh phải đặc biệt chú ý tới, và khai triền triệt đề

Ít và là phải có bai câu giữ lại; nhưng chớ có bao giờ có tới bốn,

Ba là nhiều lắm (Câu : vấn đề) Và số it câu hổi anh giữ lại phải là những cầu cho phép mổ: một cuộc tranh luận, vì lẽ rằng : cái phần tranh

luận trong bài viết càng nhiều, anh càng chú ý tới nó Và nhờ có tranh

luận, bài làm của anh linh động, giáo sw chấm bài đọc đỡ thay chán, Đó

là một điềm rất lợi cho anh, về phương diện ăn điềm Và những câu hỏi

anh giữ lại phải là những câu hổi mới mẽ, cổ thời gian tính chồng hạn nhữ đang được thảo luận tại pháp đình, quốc hội, báo chí, bay vừa được

một bẫn án mới giải quyết ; bao giờ người ta cũng khen ngợi những

sinh viên biết -trể trung hóa» mật vẫn đề Và trong khi tim những câu hỏi đềthâm cứu, anh cỗ mà đoán xem tai sao dé the này được giáo cu dựa ra

và nhờ đó, dưa ra ảnh sing cai vin dé da gay ra quyết định trên, Bây gio anh dã biết là anh phải lam những gì