Ngữ văn là một trong những môn học có vị trí và tầm quan trọng trong trườngphổ thông, ngoài chức năng công cụ là rèn cho học sinh kĩ năng sử dụng tiếng Việttrong khi nói và viết, kĩ năng
Trang 1PHIẾU THÔNG TIN VỀ GIÁO VIÊN DỰ THI
- Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Đồng Nai
- Phòng Giáo dục và Đào tạo thị xã Long Khánh
- Trường THCS Xuân Tân
- Địa chỉ: Quốc lộ 1A, ấp Cẩm Tân, xã Xuân Tân, thị xã Long Khánh, tỉnh ĐồngNai
Điện thoại:0613708005 Email:trunghoccsxuantan@gmail.com
Họ và tên giáo viên: Nguyễn Thị Tú Uyên
Ngày sinh: 09/07/1985 Môn: Ngữ văn
Điện thoại: 0974879093 Email:tuuyennguyen9785@gmail.com
Trang 2Ngữ văn là một trong những môn học có vị trí và tầm quan trọng trong trườngphổ thông, ngoài chức năng công cụ là rèn cho học sinh kĩ năng sử dụng tiếng Việttrong khi nói và viết, kĩ năng tạo lập văn bản, môn Ngữ văn còn góp phần rất lớn trongviệc bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm và các phẩm chất cao đẹp của người học thông quaviệc tìm hiểu các tác phẩm văn học và đặc biệt là thông qua việc tích hợp kiến thứcliên môn
Tuy vậy, làm thế nào để môn Ngữ văn xứng đáng với vị trí và tầm quan trọng của
nó thực sự là một thách thức lớn mà vai trò quyết định thuộc về các nhà giáo
a Kiến thức:
- Thông qua việc giảng dạy môn Ngữ văn tích hợp kiến thức Lịch sử, Địa lí, Vật
lí, Sinh học giúp cho học sinh hiểu được bối cảnh lịch sử ảnh hưởng đến khuynhhướng sáng tác của tác giả, hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, nắm được đặc điểm địa lícủa một số địa danh và lí giải được các hiện tượng
- Tích hợp với kiến thức của các môn Giáo dục công dân, Âm nhạc,… giúp họcsinh tự rèn luyện cho mình lối sống đẹp phù hợp với thuần phong mĩ tục của ngườiViệt Nam, cảm nhận được cái hay, cái đẹp của một số bài hát, bài thơ được phổ nhạc
- Học sinh tiếp thu và vận dụng kiến thức đa môn vào thực tiễn bài học và để giảiquyết những vấn đề nảy sinh trong đời sống
b Kĩ năng:
- Rèn cho học sinh kĩ năng sử dụng ngôn từ có hiệu quả, kĩ năng phân tích sựkiện
- Kĩ năng khai thác tranh ảnh, bản đồ, phim ảnh…trong học tập
- Kĩ năng tự nhận thức, tự bồi dưỡng về tâm hồn, lối sống
c Thái độ:
Giúp học sinh yêu thích học môn Ngữ văn, bồi đắp cho học sinh tình yêu thiênnhiên, đất nước, tình cảm gia đình, giữ gìn những giá trị về vật chất và tinh thần củadân tộc, nhân loại
3 Đối tượng dạy học của dự án:
Học sinh của các khối 6,7,8,9
Tôi phát phiếu thăm dò tìm hiểu xem tình cảm của các em đối với môn Ngữ vănnhư thế nào và đã thu được kết quả như sau
Trang 3- Qua thực tế quá trình dạy học, tôi thấy rằng việc kết hợp kiến thức liên môn đểgiải quyết một vấn đề nào đó trong một môn học là việc làm hết sức cần thiết.Vì đây làmột phương pháp dạy học mới, phù hợp với xu hướng phát triển đa chiều của xã hội.Điều đó đòi hỏi người giáo viên bộ môn không chỉ nắm chắc môn mình dạy mà cònphải không ngừng trau dồi kiến thức các môn học khác để tổ chức, hướng dẫn các emgiải quyết các tình huống, các vấn đề đặt ra trong môn học một cách nhanh nhất, hiệuquả nhất Tuy nhiên việc thực hiện cần có sự cân nhắc bởi không phải bài nào, phầnnào cũng thực hiện được
- Dạy học liên môn không chỉ giúp học sinh hiểu và cảm thụ một cách dễ dàngcác đơn vị kiến thức của môn Ngữ văn mà từ đó còn giúp các em hiểu thêm về kiếnthức các môn học khác, phát triển toàn diện về mọi mặt Từ đó các em yêu môn họchơn, biết vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn cuộc sống
5 Thiết bị dạy học, học liệu:
- Bản đồ Việt Nam, bản đồ tỉnh Cà Mau
- Sơ đồ chiến thắng Tốt Động - Chúc Động, Chi Lăng – Xương Giang
- Tranh ảnh: Vùng đất Cà Mau, Huế - sông Hương, Kinh đô Hoa Lư, ThăngLong, một số thành tựu thời nhà Lí, tranh về tác hại thuốc lá,
- Bài hát: Lí mười thương, Tứ đại cảnh,Viếng lăng Bác
- Đĩa CD, máy chiếu
- Chương trình Power point như một công cụ hỗ trợ để việc dạy học sinh độnghơn
6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học
Qua thực tế giảng dạy, tôi đã thực hiện tích hợp kiến thức liên môn ở một số địachỉ như sau:
STT Khối Tiết - bài Kiến thức tích hợp Địa chỉ tích hợp
1 6 Tiết 13: Hướng dẫn
đọc thêm: Văn bản
“Sự tích Hồ Gươm”
lịch sử 7, Bài 19: “Khởi nghĩa Lam Sơn”
II Tìm hiểu vănbản
2 6 Tiết 21: Văn bản
“Sông nước Cà
Mau”
Địa lí 8, Bài 27: Thực hành: Đọc bản đồ Việt Nam
Bài 33: Đặc điểm sông ngòi Việt Nam
III Phân tích
1 Thiên nhiênvùng sông nước
Vật lí: Hiện tượng tán xạánh sáng
III Phân tích
1 Những câu tụcngữ về thiên nhiên
4 7 Tiết 17: Văn bản
“Sông núi nước
Nam”
Lịch sử 7: Bài 11 “Cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược (1075 – 1077)”
I Giới thiệu chung
2 Tác phẩm
5 7 Tiết 17: Văn bản
“Phò giá về kinh” Lịch sử 7: Bài 14 “Ba lầnkháng chiến chống xâm
lược Mông – Nguyên thế
III Phân tích
1 Hào khí của
Trang 4Hương” Huế, Âm nhạc : Một số làn
điệu ca Huế
8 8 Tiết 90: Văn bản
“Chiếu dời đô”
Lịch sử 7Bài 9 Nước Đại Cồ Việt thời Đinh – Tiền Lê, Bài 10 Nhà lý đẩy mạnhcông cuộc xây dựng đấtnước
10 9 Tiết 66,67: Văn bản “
Lặng lẽ Sa Pa”
Địa lí 9: Vùng trung du và miền núi Bắc Bộ
III Phân tích
1 Cảnh đẹp Sa Pa
11 9 Tiết 116,117: Văn
bản “Viếng lăngBác”
Âm nhạc: Bài hát Viếng
12 9 Tiết 11, 12: Tuyên bố
thế giới về sự sốngcòn, quyền được bảo
vệ và phát triển củatrẻ em
GDCD 6, Bài 12: Côngước Liên hợp quốc vềquyền trẻ em
Giáo viên tích hợp kiến thức lịch sử lớp 7, Bài 19: “Khởi nghĩa Lam Sơn”
Vị trí tích hợp: II Tìm hiểu văn bản
Sau khi hướng dẫn học sinh phân tích văn bản giáo viên đặt câu hỏi:
Truyền thuyết “Sự tích Hồ Gươm” liên quan đến sự thật lịch sử nào của nước ta?
Trang 5Dựa vào ý kiến phát biểu của học sinh, giáo viên có thể kể sơ lược về cuộc khởinghĩa chống quân Minh của nghĩa quân Lam Sơn vào đầu thế kỉ XV (1418 – 1427)giúp cho học sinh thấy được cốt lõi lịch sử trong truyền thuyết này.Qua đó giúp chohọc sinh hiểu thêm về tinh thần đấu tranh bất khuất chống áp bức bóc lột của dân tộc
ta Cụ thể như sau:
- Khởi nghĩa Lam Sơn gồm ba giai đoạn lớn:
+ Giai đoạn ở miền Tây Thanh Hoá (1418-1423): Đây là giai đoạn khó khănnhất của cuộc khởi nghĩa Trong thời gian đầu, lực lượng của quân Lam Sơn chỉ có vàingàn người, lương thực thiếu thốn, thường chỉ thắng được vài trận nhỏ và hay bị quân
Minh đánh bại Điều này cũng được Nguyễn Trãi thể hiện trong bài “Bình Ngô đại
cáo”:
“Vừa khi cờ nghĩa dấy lên
Chính lúc quân thù đương mạnh
Lại ngặt vì:
Tuấn kiệt như sao buổi sớm,
Nhân tài như lá mùa thu,
…
Khi Linh Sơn lương hết mấy tuần,
Lúc Khôi Huyện quân không một đội ”
+ Giai đoạn giải phóng Nghệ An, Tân Bình, Thuận Hóa và tiến quân ra Bắc:(1424-1426)
+ Giai đoạn giải phóng Đông Quan khởi nghĩa toàn thắng (1426-1427): Sau trận
ở Tốt Động - Chúc Động (cuối 1426) và trận Chi Lăng – Xương Giang (cuối 1427)quân ta đã giải phóng được Đông Quan Ngày 3-1-1428 quân Minh rút khỏi nước ta
GV ƯDCNTT chiếu sơ đồ hai trận đánh lớn ở Tốt Động - Chúc Động (cuối 1426)
và Chi Lăng – Xương Giang (cuối 1427) nhằm giúp cho học sinh làm quen với lược
đồ sự kiện
Trận Tốt Động- Chúc Động (cuối 1426)
Trang 6Trận Chi Lăng – Xương Giang (cuối 1427)
GV: Qua phần tích hợp, giáo viên cần cho học sinh thấy rằng “Sự tích Hồ Gươm”
ngoài ý sáng tạo về chi tiết mượn – trả gươm thần thì vẫn giữ nguyên cốt lõi lịch sửcủa cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Đó cũng là một đặc điểm của thể loại truyền thuyết
* Tiết 17: Văn bản “Sông núi nước Nam” (Ngữ văn 7 – Tập 1)
Giáo viên tích hợp kiến thức lịch sử lớp 7: Bài 11 “Cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược (1075 – 1077)”
Vị trí tích hợp: I Giới thiệu chung
họ, buộc họ phải thừa nhận chủ quyền lãnh thổ của Đại Việt ta
? Vì sao bài thơ được xem là bản tuyên ngôn độc lập dầu tiên của nước ta?
HS:Bài thơ “Sông núi nước Nam” ra đời gắn liền với chiến thắng vẻ vang củaquân ta trên sông Như Nguyệt, khẳng định chủ quyền lãnh thổ của đất nước Chính vìvậy bài thơ được xem là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của dân tộc
*Tiết 17: Văn bản “Phò giá về kinh” (Ngữ văn 7 – Tập 1)
Giáo viên tích hợp kiến thức lịch sử lớp 7: Bài 14 “Ba lần kháng chiến chống xâm lược Mông – Nguyên thế kỉ XVIII”
Vị trí tích hợp: III Phân tích
Trang 71 Hào khí của dân tộc ta ở thời Trần :
Khi phân tích hai câu đầu giáo viên đặt câu hỏi:
Dựa vào kiến thức lịch sử lớp 7 bài 14 “Ba lần kháng chiến chống xâm lượcMông – Nguyên thế kỉ XVIII” em hãy cho biết trong hai chiến thắng ở cửa Hàm Tử vàchiến thắng ở bến Chương Dương thì chiến thắng nào xảy ra trước, chiến thắng nàoxảy ra sau? Em hãy trình bày cụ thể ?
Dựa vào phần trả lời của học sinh giáo viên bổ sung những ý quan trọng về thờigian, địa điểm, điễn biến và kết quả của hai chiến thắng này như:
- Trận Hàm Tử diễn ra vào tháng 4 năm Ất Dậu (1285) do Trần Nhật Duật chỉhuy với sự hỗ trợ đắc lực của Trần Quang Khải: Mùa xuân 1285 đạo quân Nguyên doToa Ðô thống lĩnh đi đường Chiêm Thành tiến ra định đánh chiếm đất Nghệ an, nhưngđược thượng tướng Trần Quang Khải chống giữ rất vững, Toa Ðô không đánh nổi, lạithêm lương thực ngày một cạn dần, Toa Ðô bèn bàn với Ô Mã Nhi dẫn quân xuốngthuyền vượt bể ra Bắc để hợp binh với Thoát Hoan Ðược tin ấy, Trần Quang Khải phibáo ra Thanh Hóa cho Trần Hưng Ðạo biết Hưng Ðạo liền sai Chiêu Văn vương TrầnNhật Duật đem quân ra đón đường đánh Toa Ðô ở vùng Hải Dương và cho TrầnQuang Khải mang một đạo quân thứ hai kéo thẳng ra Thăng Long, chờ lúc nào TrầnNhật Duật diệt xong quân Toa Ðô thì cùng hợp binh đánh úp Thăng Long.Quả nhiêntháng 4 năm ấy (Ất Dậu), quân Trần Nhật Duật gặp đoàn chiến thuyền của Toa Ðô ởcửa Hàm Tử (thuộc huyện Đông Anh, tỉnh Hưng Yên) Quân ta đánh rất hăng, Toa
Đô tử trận, Ô Mã Nhi trốn trên một chiếc thuyền con chạy thoát
- Trận ở bến Chương Dương diễn ra vào tháng 6 năm Ất Dậu (1285) do TrầnQuang Khải chỉ huy: Sau chiến thắng Hàm Tử, Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải,Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản cùng các tướng khác được lệnh đem quân đánhChương Dương và thành Thăng Long Quân ta bí mật đánh úp, áp sát thủy trại giặc Bịbất ngờ, quân giặc đạp lên nhau mà chạy lên bờ để trốn về thành Thăng Long Quân tatruy sát địch tới sát chân thành Thoát Hoan vội đem đại quân ra tấn công, quân ta giả
vờ thua chạy, địch đuổi theo liền bị phục binh của Trần Quang Khải đổ ra đánh, quânNguyên phải bỏ thành Thăng Long chạy qua sông Hồng, rồi đóng quân tại vùng KinhBắc (Bắc Ninh) Trần Quang Khải được tin đại thắng, liền chia quân một mặt đánhchiến thuyền của Thoát Hoan ở bến Chương Dương, mặt khác bổ vây Thăng Long vàgiải phóng được kinh đô
? Tại sao trong bài thơ tác giả lại đảo vị trí chiến thắng Chương Dương trướcchiến thắng Hàm Tử ?
HS: Vì nhân dân đang sống trong không khí chiến thắng Chương Dương, sau mớinhắc lại chiến thắng Hàm Tử
*Tiết 90: Văn bản “Chiếu dời đô”(Ngữ văn 8 – tập 2)
Tích hợp lịch sử 7: Bài 9 Nước Đại Cồ Việt thời Đinh – Tiền Lê, Bài 10 Nhà
lý đẩy mạnh công cuộc xây dựng đất nước
Vị trí tích hợp: III Phân tích
1 Lí do dời đô
Gv có thể tích hợp kiến thức điạ lí của vùng Hoa Lư, kiến thức lịch sử về sự tìnhhình phát triển của triều Đinh – Tiền Lê nhằm cho học sinh thấy khát vọng xây dựngđất nước phồn thịnh của vua Lí Công Uẩn
Trang 8Hoa Lư: Xã Trường Yên, Huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, là kinh đô gắn liền vớihai triều vua Đinh- Tiền Lê Những núi đồi trùng điệp xung quanh vòng đai kinh đônhư tấm bình phong; sông Hoàng Long uốn khúc và cánh đồng Nho Quan, Gia Viễnmênh mông là hào sâu thiên nhiên rất thuận lợi về mặt quân sự Trên một ý nghĩa nhấtđịnh, hai nhà Đinh - Tiền Lê đóng đô ở Hoa Lư là sự lựa chọn ưu tiên cho mục tiêu anninh vì Hoa Lư ở vào địa thế hiểm yếu, khả năng phòng thủ tốt Đó có thể coi là lựachọn “không thể khác” trong bối cảnh bấy giờ Trong điều kiện một chính quyền - nhất
là chính quyền trung ương chưa thực sự vững mạnh, nguy cơ xâm lăng từ phương Bắc
và sự trỗi dậy của các thế lực cát cứ luôn tiềm ẩn thì việc chọn Hoa Lư làm kinh đôcủa hai nhà Đinh và Tiền Lê có thể coi là hợp lý Nhưng Hoa Lư không thuận lợi về vịtrí, về điều kiện tự nhiên để phát triển thành trung tâm kinh tế, văn hoá số một của đấtnước Vì thế, lựa chọn này, trên một ý nghĩa nhất định, có thế xem là sự “hy sinh” pháttriển để đáp ứng yêu cầu an ninh
? Hai nhà Đinh – Lê không dời đô dẫn đến hậu quả gì ?
HS: Triều đại thì ngắn ngủi, nhân dân thì khổ sở, vạn vật không thích nghi, khôngthể phát triển thịnh vượng trong một vùng đất chật chội
Gv: Theo ghi chép trong Lịch sử Bài 9: Nước Đại Cồ Việt thời Đinh – Tiền Lêthì tình hình phát triển của các triều Đinh – Lê quả thật như vậy
- Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi hoàng đế ( Đinh Tiên Hoàng), đặt niên hiệu làThái Bình, đặt tên nước là Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư ( Ninh Bình)
- Đinh Phế Đế (974 – 1001) là vị vua thứ hai, cũng là vị vua cuối cùng của nhàĐinh Vua ở ngôi 8 tháng, đặt niên hiệu là Thiên Phúc Vua mất năm Tân Măo (991)khi đi đánh trận, thọ 17 tuổi Như vậy, triều Đinh tồn tại được 12 năm, truyền được haiđời vua (thực chất chỉ có một đời Vua Tiên Hoàng)
- Triều Lê thì cuộc sống của nhân dân cũng không thịnh vượng lắm
Giáo viên tích hợp kiến thức lịch sử về tình hình phát triển của triều Lý
Vị trí tích hợp: III Phân tích
2 Lợi thế của Đại La
? So sánh với Hoa Lư, Đại La có những lợi thế gì để chọn làm kinh đô của đấtnước?
Trang 9GV nói thêm: Thăng Long - Hà Nội tập trung rất nhiều lợi thế để phát triển thànhtrung tâm chính trị, hành chính, văn hoá số một của đất nước: Là vùng đất rộngthoáng, ở vào thế rộng cuộn hổ ngồi, ở vào nơi trung tâm, thuận tiên trong giao thông,trao đổi buôn bán.
? Dựa vào kiến thức lịch sử, em hãy cho biết tình hình phát triển của triều nhàLý?
HS: Trả lời
Chính vì thế cho nên từ khi Lý Công Uẩn định đô Thăng Long, quốc gia Đại CồViệt - Đại Việt bước vào thời kỳ phát triển mạnh mẽ Bộ máy nhà nước trung ươngđược xây dựng và kiện toàn theo hướng tập quyền nên Thăng Long ngay từ đầu đã trởthành trung tâm quyền lực với sự tập trung cao
- Nông nghiệp, các nghề thủ công cổ truyền phát triển, mở rộng một số nghề thủcông khác: làm đồ trang sức bằng vàng, bạc; làm giấy; đúc đồng; rèn sắt
- Buôn bán trong nước và ngoài nước đều phát triển
- Văn hoá, giáo dục phát triển: xây dựng Văn miếu, mở khoa thi đầu tiên tuyểnchọn quan lại
à Văn hoá thời Lý là nền văn hoá riêng biệt của dân tộc – Văn hoá ThăngLong
ƯDCNTT cho hs xem một số hình ảnh:
Văn miếu Quốc Tử Giám Con rồng thời nhà Lí+ Nhiều công trình nổi tiếng như: chuông Quy Điền, tháp Báo Thiên, vạc PhổMinh
Trang 10Gv: Như vậy chúng ta thấy rằng với khát vọng xây dựng quốc gia cường thịnh,phát triển của Lí Công uẩn, triều Lý phát triển đã về tất cả mọi mặt
6.2 Ngữ văn kết hợp Địa lí
Môn Địa lí giúp học sinh hiểu biết thêm về vị trí địa lí của một số vùng trênđất nước ta Việc tích hợp kiến thức môn Địa lí vào giảng dạy Ngữ văn đồng thời giúpcho học sinh có những cảm nhận, những hiểu biết sâu sắc về thiên nhiên.Từ đó rèn chohọc sinh kĩ năng làm văn miêu tả (miêu tả cảnh) và văn thuyết minh về danh lam thắngcảnh
Ví dụ:
* Tiết 21: văn bản “Sông nước Cà Mau”(Ngữ văn 6 – Tập 2).
Vị trí tích hợp: III Phân tích
1 Thiên nhiên vùng sông nước Cà Mau
+ Giáo viên ƯDCNTT cho hs xem bản đồ Việt Nam, hình ảnh mũi Cà Mau Từ
đó rèn cho hs kĩ năng xác định vị trí địa danh Cà Mau trên bản đồ, giúp hs biết rằng càMau là vùng đất cuối cùng của Tổ Quốc, củng cố kiến thức môn Địa Lý
Trang 11Giáo viên tích hợp kiến thức Địa lý về hệ thống kênh rạch Từ đó giúp học sinhthấy được khả năng quan sát, sự miêu tả tinh tế của nhà văn Đoàn Giỏi
? Em hãy kể tên một số con sông, rạch ở Cà Mau mà em biết?
Dựa vào ý kiến phát biểu của học sinh giáo viên nói thêm:
Tổng chiều dài hệ thống sông, rạch của tỉnh khoảng 7 ngàn km, mật độ trungbình 1,34 km/km2 với tổng diện tích 15 ngàn 756 ha, chiếm 3,02% diện tích đất tựnhiên toàn tỉnh
*Các hệ thống sông lớn:
sông Bảy Háp, sông Gành Hào, sông Cửa Lớn, sông Ông Đốc, sông Cái Tàu,sông Trẹm, sông Bạch Ngưu, sông Mương Điều, sông Đầm Dơi
Hệ thống kênh rạch chằng chịt Sông nước toàn một màu xanh
*Tiết 73: Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất (Ngữ văn 7 - Tập 2 ) Giáo viên tích hợp kiến thức Địa Lý 6, Bài 9: Hiện tượng ngày, đêm dài ngắn theo mùa
Vị trí tích hợp: III Phân tích
1 Những câu tục ngữ về thiên nhiên
Khi dạy câu tục ngữ “Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng / Ngày tháng mười chưacười đã tối” Giáo viên tích hợp với kiến thức Địa lý lớp 6: Giúp học sinh hiểu một cách rõ ràng, cụ thể hiện tượng ngày và đêm dài ngắn khác nhau trên trái đất
? Vị trí của nước ta nằm ở nửa cầu nào ? Hãy giải thích tại sao có hiện tượng tháng 5 ngày dài đêm ngắn và tháng 10 lại ngày ngắn đêm dài? HS: Nước ta nằm ở nửa cầu Bắc Vào tháng 5, nửa cầu Bắc ngả về phía mặt trời nên nhận được nhiều ánh sáng Vì thế mà ngày dài hơn và đêm ngắn lại Vào tháng 10, nửacầu Bắc không ngả về phía mặt trời nên nhận được ít ánh sáng Vì thế mà ngày ngắn lại và đêm dài ra
Gv có thể sử dụng quả địa cầu làm dụng cụ trực quan