B. THẦY: Soạn bài, tư liệu về tác giả Trần Quốc Tuấn và bài Hịch tướng sĩ; cuộc kháng chiến chống giặc Mông – Nguyên của nhân dân ta thời Trần; Tranh..... 2. TRÒ: Đọc và trả lời câu hỏi[r]
Trang 1Tiết 92:
Ngày soạn: 3/2/2013
Ngày giảng: 6/2/2013
HỊCH TƯỚNG SĨ
(Trần Quốc Tuấn) A.MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
I Chuẩn:
1.Kiến thức:
- Sơ giản về thể hịch
- Hoàn cảnh lịch sử liên quan đến sự ra đời của bài Hịch tướng sĩ
- Tinh thần yêu nước, ý chí quyết thắng kẻ thù xâm lược của quân dân thời Trần
- Đặc điểm văn chính luận ở Hịch tướng sĩ
2 Kỹ năng:
- Đọc - hiểu một văn bản viết theo thể hịch.
- Nhận biết được không khí thời đại sục sôi thời Trần ở thời điểm dân tộc ta chuẩn bị cuộc kháng chiến chống giặc Mông – Nguyên xâm lược lần thứ hai
- Phân tích được nghệ thuật lấp luận, cách dùng các điển tích, điển cố trong văn bản nghị luận trung đại
* Tích hợp KNS:
- Giao tiếp: trao đổi, trình bày suy nghĩ về lòng căm thù giặc và ý chí quyết chiến quyết thắng kẻ thù xâm lược của vị chủ soái Trần Quốc Tuấn
- Suy nghĩ sáng tạo: phân tích kết cấu, nghệ thuật lập luận và ý nghĩa nội dung của bài hịch
- Xác định giá trị bản thân: có trách nhiệm với vận mệnh đất nước, dân tộc
3 Thái độ: Tự hào về lịch sử dân tộc qua áng văn chính luận
II Nâng cao, mở rộng: Học thuộc lòng vài đoạn văn biểu cảm trong bài Học tướng
sĩ.
B CHUẨN BỊ:
1 THẦY: Soạn bài, tư liệu về tác giả Trần Quốc Tuấn và bài Hịch tướng sĩ; cuộc kháng chiến chống giặc Mông – Nguyên của nhân dân ta thời Trần; Tranh
2 TRÒ: Đọc và trả lời câu hỏi SGK
C PHƯƠNG PHÁP & KTDH: Thảo luận, học theo nhóm, động não, bình, phân
tích, giảng
D TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
* Ổn định: (1')
* Kiểm tra bài cũ: (3') ? Vì sao Lí Công Uẩn lại chọn Đại La là kinh đô bậc nhất?
* Triển khai bài mới:
* Đặt vấn đề: (1') Tháng 9 - 1284 , trong cuộc duyệt binh lớn ở Đông Thăng Long
Hoạt động 1: (5') Hướng dẫn tìm hiểu tác giả, tác phẩm
Trang 2? Nêu vài nét về tác giả Trần Quốc Tuấn?
? Em hãy cho biết thể hịch là gì? Nó có
kết cấu ntn?
? Bài hịch thườngcó bố cục ntn?
? Hịch tướng sĩ ra đời trong hoàn cảnh
nào?Nhằm mục đích gì?
I Giới thiệu tác giả, tác phẩm:
1 Tác giả:
- Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn (1231 - 1300) là một danh tướng đời Trần có công lao lớn trong ba cuộc kháng chiến chống quân Mông - Nguyên
2 Tác phẩm:
- Hịch là thể văn chính luận trung đại, có kết cấu chặt chẽ, lí lẽ sắc bén, dùng để khích lệ tình cảm, tinh thần đấu tranh chống kẻ thù
- Hịch tướng sĩ: viết 1285 (khi giặc Mông - Nguyên xâm lược nước ta lần thứ hai)-> kêu gọi tướng sĩ học
tập Binh thư yếu lược, sẵn sàng đối
phó với âm mưu của giặc
Hoạt động 2: (20') Hướng dẫn đọc và tìm hiểu chú thích.
* GV: Hướng dẫn cách đọc bài hịch: Đọc
giọng điệu cần thay đổi theo mỗi đoạn
Để bộc lộ tâm trạng của tác giả
* GV đọc mẫu.
* HS đọc tiếp đến hết, nhận xét cách đọc.
* GV: Cho HS so sánh thể chiếu và hịch
* GV: Giải thích từ ngữ khó theo sgk
II Đọc và tìm hiểu chú thích.
Hoạt động 3: (10') Hướng dẫn tìm hiểu văn bản:
? Theo em bài hịch này chia làm mấy
phần? Nội dung của từng phần là gì?
- Gv: Chốt lại: treo bảng phụ chia bố cục
+ P1: Từ đầu ->tiếng tốt: Nêu gương
trung nghĩa và khích lệ tinh thần
+ P2: Từ huống chi ->ta cũng vui lòng:
Tố cáo sự ngang ngược và tội ác của giặc;
đồng thời bày tỏ lòng căm thù giặc
+ P3: Từ các ngươi ở -> không muốn vui
vẻ phỏng có được không?: Phê phán hành
động sai trái của tướng sĩ và chỉ ra hành
động đúng nên làm
+ P4: Từ nay ta chọn binh pháp -> hết:
Nêu nhiệm vụ cấp bách khích lệ tinh thần
III Tìm hiểu văn bản:
1 Bố cục: 4 phần
Trang 3chiến đấu.
? Nhận xét về bố cục?
? Mở đầu bài hịch tác giả nêu vấn đề gì?
- Nêu những tấm gương trung thần nghĩa
sĩ để khích lệ tinh thần của các tướng sĩ
? Đoạn 1 ý chính là gì?
- Nêu gương trung thần nghĩa sĩ
? Những nhân vật nào được nêu gương?
Những nhân vật đó có địa vị xã hội ntn?
- Liệt kê các nhân vật:
+ Do Vu, Vương Công Kiên, Cốt Đãi,
Lang Xích Tu Tử (Tướng)
+ Dự Khương Kinh Đức (gia thần)
+ Thân Khoái (quan nhỏ)
? Họ có địa vị khác nhau nhưng ở họ có
điểm gì chung?
- Họ sẵn sàng hi sinh vì vua vì chúa,
không sợ nguy hiểm
? Các tấm gương đó được dẫn ở đâu?
- Các tấm gương đó được dẫn ở lịch sử
Trung Quốc
? Mục đích của tác giả đưa các dẫn
chứng này để làm gì?
- Khích lệ tinh thần yêu nước khích lệ
lòng trung nghĩa
* GV: Giảng giải
- Lịch sử nước Nam không thiếu gương
anh hùng mà TQT lại nêu gương trong
Bắc sử (lịch sử Trung Quốc) Đó là thói
quen trong sáng tác văn chương thời
trung đại vì chịu ảnh hưởng sâu sắc của
văn hóa Trung Hoa Mặt khác không phân
biệt dân tộc nào mà tất cả gương trung
nghĩa đều được khen ngợi
? Qua P1 em thấy tác giả là người ntn?
* GV chuyển ý: Sau khi nêu những tấm
gương sáng trong lịch sử sách TQT quay
-> Bố cục chặt chẽ, mạch lạc đầy sức
sáng tạo
2 Phấn tích:
a) Phần đầu: Nêu gương trung thần
nghĩa sĩ
- Những tấm gương đó họ có địa vị
xã hội khác nhau nhưng ở họ có điểm chung là hi sinh vì nước và có ý chí lập công
-> Tác giả đưa ra các tấm gương đó
để khích lệ lòng trung quân cứu quốc của tướng đời Trần
=> Tác giả luôn hiểu rõ lịch sử tôn trọng lịch sử và là người luôn đề cao tấm gương sáng Tác giả muốn tác động tình cảm tới người đọc
b) Phần hai: Tội ác của kẻ thù và
tấm lòng của tác giả (chủ và tướng)
Trang 4lại thực tế của đất nước thời loạn lạc và
bộc lộ nỗi lòng của mình Ta chuyển sang
phần 2
? Phần hai nêu lên vấn đề gì?Ta có thể
tách thành mấy ý?
HS: Phần hai tác giả tố cáo sự ngang
ngược và tội ác của kẻ thù và bộc lộ nỗi
lòng của mình
? Sự ngang ngược của kẻ thù được lột tả
ntn?
HS: Liệt kê dẫn chứng: sgk T57
? Tội ác của kẻ thù được tác giả lột tả
ntn?
HS: Liệt kê các chi tiết sgk T57
? Tác giả tố cáo sự ngang ngược và tội
ác của kẻ thù qua hình ảnh nghệ thuật
gì? Sử dụng nghệ thuật đó có tác dụng
ntn?
? Thái độ tố cáo của tác giả?
HS: Sử dụng hình ảnh ẩn dụ chỉ sứ giặc
Nguyên tham lam tàn bạo như con hổ đói
- Đặt hình tượng đó trong thế tương quan
“lưỡi cú diều” sỉ mắng triều đình, thân dê
chó “bắt nạt tế phụ”
Lòng căm giận khinh bỉ của TQT
Gv: Trước sự lột tả sự ngang ngược và tội
ác của giặc Nguyên tác giả đã bộc lộ nỗi
lòng của mình ntn?
? Nỗi lòng: yêu nước, căm thù giặc được
thể hiện ntn?
HS: Lòng yêu nước căm thù giặc của
TQT được thể hiện qua thái độ và hành
động
? Qua thái độ và hành động ra sao?
HS: Liệt kê hành động, thái độ cụ thể ở
dẫn chứng sgk T57
HS: Hành động: Quên ăn, mất ngủ
Thái độ: uất ức, căm tức chưa trả được
thù, sẵn sàng hi sinh để rửa mối nhục cho
đất nước
b1) Sự ngang ngược và tội ác của
kẻ thù
+ Sự ngang ngược: Sứ giặc đi lại nghênh ngang ngoài đường, uốn lưỡi
cú diều mà sĩ mắng triều đình, đem thân dê chó mà bắt nạt tể phụ
+ Tội ác của kẻ thù: “Thác mệnh Hốt Tất Liệt mà đòi ngọc lụa để thõa lòng tham … có hạn”
- Nghệ thuật: hành động thực tế và sử dụng hình ảnh nghệ thuật ẩn dụ chỉ
sứ giặc như “thân dê chó" “hổ đói” -> Tham lam, tàn bạo, hung hãn, khát máu của kẻ thù
-> Mục đích: khích lệ lòng tự tôn dân tộc, tự trọng của tướng sĩ
=> Khinh bỉ, căm thù tột đỉnh trước giã tâm thâm độc của kẻ thù
b2 Nỗi lòng của TQT
+ Hành động: Ta thường tới bữa quên ăn nữa đêm vỗ gối ruột đau như cắt nước mắt đầm đìa, mất ngủ + Thái độ: uất ức, căm tức khi chưa trả được thù “chỉ căm tức khi chưa
xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù”
-> sinh hoạt đời thường bị đảo lộn, đau đớn, dằn vặt, uất ức và sẵn sàng
hi sinh vì nước
Trang 5? Nghệ thuật được sử dụng?Tác dụng?
GV: Câu văn chính luận đã khắc họa
được hình ảnh người hùng yêu nước đau
xót quặn lòng trước cảnh đất nước bị dày
xéo Căm thù giặc đến bầm gan tím ruột
ước mong rửa nhục Chính TQT là tấm
gương to lớn về lòng yêu nước vì nước
quên thân mà các tướng sĩ phải noi theo
? Toàn bộ phần 2 của văn bản cho em
hiểu điều gì?
HS: Phần 2 của bài hịch cho ta thấy được
tội ác của kẻ thù (Nguyên) Qua đó bộc lộ
tấm lòng yêu nước và căm thù giặc sâu
sắc của TQT
- NT: Cách nói phóng đại, cường điệu (chỉ có cách nói ấy mới thức tỉnh được người nghe: Lấy bản thân mình nêu gương cho tướng sĩ, khích
lệ tướng sĩ) -> có sức thuyết phục cao
=> Lòng yêu nước, căm thù giặc sôi sục
E TỔNG KẾT - RÚT KINH NGHIỆM : (5')
* Củngcố phần KT - KN: ? Nhắc lại kiến thức về thể loại hịch? So sánh
với thể chiếu?
* Hướng dẫn tự học và chuẩn bị bài mới:
- Tập đọc diễn cảm văn bản
- Chuẩn bị: Phần 2,3,4: Tình hình đất nước hiện tại, nỗi lòng của tác giả và
ân tình của vị chủ tướng
+ Phê phán những thái độ và hành động sai trái của tướng sĩ…
* Đánh giá chung về buổi học:
………
* Rút kinh nghiệm:
………
………