TÂM LÝ HỌC TƯ PHÁP

VẤN ĐỀ 4.CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HĐĐT VỤ ÁN HÌNH SỰCác chức năng tâm lí củaHĐĐTvụ ánHình sựCác giai đoạn của HĐĐTVụ án hình sựĐặc điểm tâm lí của bị can và các gđ hình thành lời khai của người làm chứngĐặc điểm tâm lí của HĐ hỏi cung bị can, lấy lời khai người làm chứng, người bị hạiĐặc điểm tâm lí của HĐ đối chất

TÂM LÍ HỌC TƯ PHÁP

GVC.TS Bùi Kim Chi

VẤN ĐỀ 4.CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HĐĐT VỤ ÁN HÌNH SỰ

Vụ án hình sự

Đặc điểm tâm lí của

bị can và các g/đ hình thành lời khai của người làm chứng

Đặc điểm tâm lí của

HĐ hỏi cung

bị can, lấy lời khai người làm chứng, người

bị hại

Đặc điểm tâm lí của HĐ đối chất

1 CÁC CHỨC NĂNG TÂM LÍ CỦA

Chức năng giáo dục

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

1.Các chức năng tâm lí của HĐĐT VAHS:

1.1 Đặc điểm của hoạt động nhận thức

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

1.1.2 Đặc điểm của hoạt động nhận

thức trong giai đoạn điều tra VAHS

- ĐẶC ĐIỂM 1: Quá trình nhận thức

thực hiện bằng cách xây dựng mô hình

tư duy năng động về vụ án

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

- ĐẶC ĐIỂM 2: Quá trình xác định sự thật khách quan của vụ án

là quá trình nhận thức một vụ việc trong quá khứ dựa trên tình tiết của hiện tại và hướng tới tương lai.

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

- ĐẶC ĐIỂM 3: Quá trình nhận thức vụ án thực hiện bằng hai

con đường

+ Trực tiếp;

+ Gián tiếp.

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

- ĐẶC ĐIỂM 4: Trong quá trình

hỏi cung, lấy lời khai, ĐTV phải sử

dụng các phương pháp tác động

tâm lí

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

ĐẶC ĐIỂM 6:

ĐTV phải nghiên cứu xem xét, đánh giá một khối lượng thông tin lớn trong khi thiếu những thông tin thực

sự liên quan đến vụ án.

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

ĐẶC ĐIỂM 8:

ĐTV phải tuân thủ tính bí mật trong quá trình điều tra.

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

1.2 Đặc điểm của hoạt động thiết kế

1.2.1 Mục đích

HĐTK nhằm đảm bảo cho quá trình nhận thức, đảm bảo chức năng giáo dục, phòng ngừa và ngăn chặn tội phạm

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

- ĐẶC ĐIỂM 2:

HĐTK liên hệ chặt chẽ với HĐNT.

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

- ĐẶC ĐIỂM 3:

Hoạt động thiết kế được pháp luật qui định.

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

- ĐẶC ĐIỂM 4: Hoạt động thiết kế thể hiện

năng lực, ý chí của điều tra viên.

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

4.3 Đặc điểm của hoạt động

giáo dục

- ĐẶC ĐIỂM 1: ĐTV bắt đầu thực hiện chức năng giáo dục, ngoài ra

các cơ quan, tập thể nơi bị can

sống, làm việc có thể thực hiện một

số tác động giáo dục nhất định

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

- ĐẶC ĐIỂM 2: Tác động giáo dục được thể hiện trong một số hướng cơ bản sau đây

Một số hướng cơ bản của giáo dục

bị hại, người làm chứng

Giáo dục người phạm tội- đây là hướng cơ bản nhất

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT

ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

- ĐẶC ĐIỂM 3: HĐGD trong giai đoạn điều tra

có một số nhiệm vụ chủ yếu sau đây:

+ Tạo điều kiện tiền đề, cơ sở cho HĐGD

ở những giai đoạn tố tụng tiếp theo

+ Thực hiện các tác động giáo dục trong khi tiến hành các biện pháp điều tra cụ thể

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

+ Tổ chức các tác động giáo dục tới

bị can từ phía cơ quan, tập thể, địa

phương nơi bị can sống và làm việc

+ Kích thích quá trình tự giáo dục của bị can

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

2 Đặc điểm tâm lí các giai đoạn của

hoạt động điều tra VAHS

2.ĐẶC ĐIỂM TÂM LÍ CÁC GIAI ĐOẠN

GIAI ĐOẠN GHI CHÉP DIỄN BIẾN KẾT QUẢ CỦA HĐĐT VAHS

GIAI ĐOẠN PHÂN TÍCH ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ CỦA HĐĐT VAHS

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

3.Đặc điểm tâm lí của bị can và các giai đoạn hình

thành lời khai của người làm chứng

3.1 Đặc điểm tâm lí của bị can

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

Thứ 1,Hành vi, xử sự của bị can

Hành vi, xử sự của bị can trong giai đoạn điều tra được xác định bởi một số yếu tố cơ bản sau đây:

- Những sai sót trong cấu trúc nhân cách của bị can Đây là những thiếu sót trong quá trình xã hội hóa cá nhân

Những thiếu sót trong quá trình XH hóa cá nhân

hệ thống giao tiếp

Thiếu Sót trong quá trình tiếp thu kinh nghiệm

xã hội

Thiếu sót trong kiểm tra

xã hội

Thiếu sót trong quá trình thích nghi

xã hội

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

- Đặc điểm, tính chất của tội phạm mà

bị can đã thực hiện.

- Tiền án, tiền sự của bị can

- Hệ thống giao tiếp và các quan hệ được hình thành trong quá trình điều tra.

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT

ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

- Lượng thông tin mà

bị can biết được về quá trình điều tra vụ án của

cơ quan điều tra

- Định hướng xử sự của bị can

- Thái độ của bị can đối với hành vi phạm tội

và hậu quả của nó.

Thứ 2, thái độ của bị can đối với quá trình điều tra

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

BỊ CAN NHẬN THỨC ĐƯỢC LỖI

HÀNH VI THỤ ĐỘNG

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

Thứ 2, Thái độ của bị can đối với quá trình

điều tra

* Nhận thức được lỗi của bị can có thể có những biểu hiện khác nhau về hành vi như:

+ Hành vi chủ động, tích cực: bị can nhận thức được lỗi của mình Khi thực hiện tội

phạm có mong muốn chuộc lỗi và thể hiện

bằng hành vi tích cực ủng hộ, giúp đỡ cơ

quan điều tra.

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

+ Hành vi chủ động tiêu cực: mặc dù nhận thức được lỗi của mình trong HVPT nhưng bị can ngoan cố không chấp hành những chế tài hình sự, họ có thái độ

chống đối lại cuộc điều tra thể hiện bằng các hành vi như khai báo sai sự thật, thủ tiêu bằng chứng, tạo ra dấu vết giả…

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

+ Hành vi thụ động: bị can nhận thức được lỗi của mình đối với xã hội, có thể họ sẽ rơi vào trình trạng chán nản, lo âu,

sợ hãi

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

BỊ CAN KHÔNG NHẬN THỨC

ĐƯỢC LỖI

HÀNH VI CHỦ ĐỘNG TIÊU CỰC

HÀNH VI THỤ ĐỘNG

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

* Trường hợp bị can không nhận thức được lỗi của mình:

+ Có hành vi thụ động: Khi bị can không

hiểu được lỗi của mình là gì, không nhận thức được vai trò của mình trong HVPT, bị can

thường có thái độ thờ ơ, bàng quan đối với cuộc điều tra như đối với một việc không có liên quan tới số phận mình Thường trạng thái tâm lí đó

do sự bất mãn bên trong gây ra, do bị can cho rằng họ bị oan.

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

+ Có hành vi chủ động tiêu cực: do không nhận thức được lỗi của mình nên

bị can không chấp nhận cuộc điều tra,

có thái độ và hành vi phản đối, chống đối cuộc điều tra

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

Thứ 3, Quan hệ giữa bị can và ĐTV

- Trong quan hệ với ĐTV, bị can luôn luôn có mâu thuẫn nội tâm:

+ Một mặt: bị can rất tò mò giao tiếp với ĐTV để thăm dò, tìm hiểu

thông tin và giảm bớt sự căng thẳng

tâm lí

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

+ Mặt khác: Bị can rất sợ những cuộc giao tiếp này, muốn lẩn tránh nó,

vì bị can biết rằng ĐTV sẽ tác động đến

họ, thuyết phục họ, hoặc bản thân bị

can có thể có những sơ suất nhất định trong quá trình giao tiếp, tạo điều kiện cho ĐTV làm sáng tỏ vụ án

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

- Trong quan hệ giữa bị can và ĐTV thì ĐTV phải giữ vai trò chủ động song

nhiều khi bị can cũng chủ động để cố

gắng chiếm ưu thế vè phía mình như lập

kế hoạch để đối phó với tác động từ phía ĐTV, chủ động giao tiếp

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT

ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

- Bị can rất quan tâm đến thủ tục tố tụng và cố ý gây khó khăn cho việc điều tra mỗi khi có điều kiện như không kí

nhận biên bản hỏi cung hay phản

cung…

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

3.2 Các giai đoạn hình thành tâm lý của người làm chứng

- Cảm giác các sự việc, sự kiện về hành vi phạm tội.

- Tri giác các sự việc, sự kiện về hành vi phạm tội.

- Sử dụng kết quả tri giác vào hoạt động của bản

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

- Thiết lập tiếp xúc tâm lý với người làm chứng

- Nhận nhiệm vụ tư duy

- Hồi tưởng sự việc, sự kiện đã diễn ra

- Hồi tưởng dưới tác động của ĐTV

- Thay đổi lời khai trước đây của mình dưới tác động của ĐTV

- Mô tả lại sự kiên, sự việc

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

4 Đặc điểm tâm lí trong hoạt động

hỏi cung bị can; lấy lời khai người

làm chứng, người bị hại

4.1 Khái niệm

HỎI CUNG BỊ CAN, LẤY LỜI KHAI CỦA NGƯỜI LÀM CHỮNG, NGƯỜI BỊ HẠI là quá trình giao

tiếp có sử dụng các phương pháp tác động tâm

lí nhằm thu nhận những thông tin đầy đủ, chính xác về vụ án.

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

4.2 Đặc trưng tâm lí

- Hỏi cung bị can, lấy lời khai của người làm chứng, người bị hại là hình thức giao tiếp hai chiều giữa ĐTV với bị can, người làm chứng, người bị hại

Mục đích giao tiếp của ĐTV là thu nhận những thông tin liên quan tới vụ

án từ những đối tượng nói trên

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

- Hỏi cung lấy

lời khai là hoạt

động có tổ chức,

có kế hoạch và

được dự đoán

trước

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

- Trong quá trình hỏi cung lấy lời khai ĐTV phải biết sử dụng các phương

pháp tác động tâm lí cần thiết

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

5 Đặc điểm tâm lí trong đối chất

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

5.2 Đặc trưng tâm lý của đối chất

- Đặc trưng tâm lý cơ bản của đối chất là giao tiếp tâm lý nhiều chiều, đó

là sự giao tiếp tâm lý diễn ra cùng một lúc giữa ba người

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

- Quan hệ mâu thuẫn đó giữa hai người tham gia đối chất có thể do nguyên nhân

khách quan và nguyên nhân chủ quan sau đây:

+ Nguyên nhân chủ quan: khi một trong hai người đối chất cố ý khai không đúng sự thật, lúc đó mâu thuẫn giữa lời khai của hai người là một tất yếu Đối chất là nhằm vạch

ra sự dối trá đó

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

+ Nguyên nhân khách quan: khi có

sự hiểu lầm quan điểm của người khác, hiểu lầm các sự việc có liên quan đến người này – tức là khi hai bên đối chất không hiểu đúng về nhau

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT

ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

- Đối chất chủ yếu nhằm tác động đến người khai man, để xác minh sự

thật khách quan Do đó người thứ hai

tham gia đối chất là phương tiện tác

động tâm lý đặc biệt, là điều kiện không thể thiếu được của đối chất

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

- Khi đối chất không phải chỉ người thứ hai tác động mà cả ĐTV cũng phải tác động ĐTV giữ vai trò chủ động điều

khiển cuộc đối chất, thực hiện tác động đến cả hai người tham gia đối chất,

thực hiện tác động đến cả hai người

tham gia đối chất

VĐ 4 CƠ SỞ TÂM LÍ CỦA HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

5.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến đối chất

1) Sự chuẩn bị tâm lí cho những người tham gia đối chất

2) Tính bất ngờ của đối chất

3) Tính thuyết phục

4) Bản chất các quan hệ tâm lí giữa

những người tham gia đối chất