NHÓM 4 - NHO GIÁO CỔ - TRUNG ĐẠI

Sự du nhập và ảnh hưởng của Nho giáo đến giá trị truyền thống văn hóa Việt NamII... Sự du nhập và ảnh hưởng của Nho giáo đến giá trị truyền thống văn hóa Việt Nam 1.. Điều kiện chính trị

Trang 1

NHO GIÁO

NHÓM 4

SP Lịch sử K13

Trang 2

KHÁI NIỆM

Nho giáo còn gọi là đạo Nho hay đạo

Khổng, là một hệ thống đạo đức, triết lý và học

thuyết chính trị do Đức Khổng Tử đề xướng và

được các môn đồ của ông phát triển để xây

dựng một xã hội thịnh trị Nho giáo rất có ảnh

hưởng tạ i ở các nướ c châu Á là Trung Quốc,

Nhật Bản, Hàn Quốc,Việt Nam

Những người thực hành theo các tín điều

của Nho giáo được gọilà các nhà Nho hay Nho

Khổng Tử, người sáng lập ra Nho

giáo Dòng chữ trên cùng ghi "Tiên

sư Khổng Tử hành giáo tượng"

Trang 3

vă hóa Việt Nam

Trang 4

Qúa trình hình thành và phát triển

I.

Trang 5

I Qúa trình hình thành và phát triển

Nho giáo được hình thành từ thời Tây Chu, với sự đóng góp của Chu Công Đán Đến thời Xuân Thu, Đức Khổng Tử phát triển tư tưởng của Chu Công, hệ thống hóa và truyền bá các tư tưởng đó

Trang 6

+ Thống nhất đất nước từ hàng trăm nhà nước phong kiến cát cứ địa phương, thế kỷ X (trước công nguyên), + Trung Quốc còn 800 nước nhỏ, thế kỷ IV TCN, còn 8 nước và cuối cùng nước Tần diệt nước Triệu)

- Trong chiến tranh giữa các tập đoàn phong kiến,

+ Nhiều học thuyết xuất hiện

Trang 7

Trước khi Nho giáo ra đời, đã tồn tại các học:

- Vua Phục Hy đưa ra “Bát quái” gồm 8 quẻ: Càn, Khảm, Cấn, Chấn Tốn Ly, Đoài, Khôn

- Vua Hạ - Vũ có “Cửu trù”, 9 biện pháp trị nước.“Cửu Trù” thời vua Hạ - Vũ là: Điển: về phép tắc; Mô: về mưu kế; Huấn: về dạy người; Cáo: những lời trên ban xuống; Thệ: việc quân sự; Mệnh: mệnh lệnh của cấp trên cho cấp dưới…

- Vua Nghiêu - Thuấn có “Điển hình”;

Trang 8

- Tuổi nhỏ, học giỏi văn chương, thích nói về ứng xử ở đời

- Từ 20 tuổi làm quan nước Lỗ;

- 51 tuổi, cáo quan về nhà vừa dạy học vừa đi các nước Tề, Vệ, Sở, Tống thuyết pháp học thuyết nhưng không được nước nào dùng

Trang 9

“Lục nghệ” gồm: Lễ: quan hệ xã giao; Nhạc: các thú vui giải trí; Xa: môn thể thao

bắn cung, cưỡi ngựa; Thư: biết bàn về văn chương; Số: về toán và tướng số

Đương thời, học trò Khổng Tử đông tới 3000 người, chỉ có 3 người học giỏi, 72 người hiểu biết “Lục nghệ” Số người này, khi Nho giáo bị tôn giáo hóa đều được đưa vào thờ ở Văn miếu, Văn chỉ.

“chính danh” và “định phận”: “Định phận” là vị trí đứng; “Chính danh” là

việc làm “Vị” đẻ ra “danh”, danh “đẻ ra quyền” “quyền” sinh ra “lợi” Vị - danh - quyền - lợi là 4 vòng trong cuộc đời con người; mỗi con người phải phục tùng

Người có học sẽ vươn lên vị trí cao, danh lớn, hưởng quyền và lợi nhiều.

Đây là cốt lõi học thuyết chính trị - xã hội của Nho giáo trong buổi đầu.

- Năm 479 (trước công nguyên), Khổng Tử mất, học trò dựng điện thờ ông tại quê

- Tăng Tử:“Đại học”; Tử Tư:“Luận ngữ” và “Trung dung” ; Mạnh Tử “Bộ Mạnh Tử”, đến đời Tống, học trò tôn Khổng Tử làm “Chí Thành Tiên Sư”.

Trang 11

- Nho giáo phát triển theo xu thế tiếp thu các tôn giáo khác (Phật, Lão ) để tiếp tục tồn tại, phát triển

- Trở thành nền tảng đạo đức, cơ sở xây dựng thiết chế xã hộ phong kiến ở các nước ĐNA.

- Từ những năm 60 của thế kỷ XX, ở các nước ĐNÁ xuất hiện hiện tượng trỗi dậy của Nho giáo, các Hội nghiên cứu Nho giáo ra đời ở Xingapo, Đài Loan, Nhật

Trang 12

Sự du nhập và ảnh hưởng của Nho giáo đến giá trị truyền thống văn hóa Việt Nam

II.

Trang 13

II Sự du nhập và ảnh hưởng của Nho giáo đến giá trị truyền

thống văn hóa Việt Nam

1 Điều kiện cho sự du nhập của Nho giáo vào Việt Nam

a Điều kiện địa lý, lịch sử

- Việt Nam tiếp giáp với Trung Quốc Xuất phát từ vị trí địa lý đó, từ xa xưa Việt Nam và Trung Quốc đã diên ra sự giao lưu kinh tế - văn hóa giữa hai quốc gia

trong một không gian có nhiều nét tương đồng về địa lý, lịch sử, văn hóa

- Nho giáo được truyền báo vào Việt Nam thông qua con đường xâm lược của chính quyền nhà Hán (110 – 39 TCN) Ban đầu thái độ của người Việt Nam là phản ứng chống lại

- Đến thé kỉ X khi người Việt giành được độc lập từ tay người Hán thì thái độ của người Việt với Nho học có sự thay đổi Tuy nhiên người Việt tiếp thu có tính chọn lọc và cải biến cho phù hợp

Trang 14

II Sự du nhập và ảnh hưởng của Nho giáo đến giá trị truyền

thống văn hóa Việt Nam

b Điều kiện chính trị:

- Nho giáo ở góc độ một học thuyết chính trị - đạo đức, chủ trương quyền hành phải tập trung vào thiên tử, bảo vệ quyền lợi của dòng họ thống trị và các địa vị tôn quý của nó, đồng thời đưa ra cái gọi là “tam cương”, “ngũ thường” như là những

chuẩn mực cho hành vi ứng xử của con người -> Công cụ củng cô sự thống trị của giai cấp, ổng định trật tự xã hội, đáp ứng yêu cầu của nhà nước phong kiến

- Các triều đại phong kiến Việt Nam đã tạo điều kiện cho Nho giáo phát triển

Trang 15

II Sự du nhập và ảnh hưởng của Nho giáo đến giá trị

truyền thống văn hóa Việt Nam

c Điều kiện kinh tế - xã hội:

- Nền kinh tế nông nghiệp trồng lúa nước mang tính lạc hậu, khép kín, ổn định

khiến con người có sự cố kết cộng đồng, hòa nhập vào thiên nhiên, sùng bái thiên nhiên -> con người trong xã hội tông trọng người có kinh nghiệm, tôn trọng trật tự gia đình và xã hội…

- Mỗi gia đình trơ thành đơn vị sản xuất hoàn chỉnh và vai trò của người chủ gia đình hết sức được đề cao

- Quan hệ bình đẳng giai cấp của xã hội phong kiến, quan hệ gia trưởng phụ quyền, thị tộc làm tăng thêm tôn ti trật tự của gia đình làng xã

-> Mảnh đất thuận lợi cho Nho giáo tồn tại và phát triển

Trang 16

d Điều kiện văn hóa – giáo dục:

Việc tuyển chọn nhân tài thông qua con đường “ nhiệm tướng” và “thủ sĩ”

không đáp ứng được mà phải có một phương thức tuyển lựa mới thông qua thi cử Và Nho giáo với hệ thống lý thuyết đầy đủ về giáo dục và khoa cử đáp ứng được yêu cầu củng cố và phát triển của nhà nước phong kiến tập quyền

Trang 17

2 Ảnh hưởng của Nho giáo tại Việt Nam

a Về tín ngưỡng:Tín ngưỡng văn hóa Việt Nam đã tiếp nhận Phật giáo, Đạo giáo,

Nho giáo để làm nên “Tam giáo đồng nguyên” (cả ba tông giáo đều cùng một gốc) và

“Tam giáo đồng quy” (Cả ba tôn giáo cùng chung mục đích)

Nhà nho Việt Nam coi Nho giáo như là tôn giáo; gạt bỏ, bài xích các tôn giáo khác ngoại trừ những nội dung được Nho giáo chấp nhận và khuyến khích như: lòng tin vào thiên mệnh, việc tế lễ, việc thờ cúng tổ tiên Vì vậy, Nho giáo là tôn giáo của đàn ông người Việt, bên cạnh các tôn giáo dành cho các bà các cô như đạo Phật, đạo Mẫu

Nho giáo vận dụng thuật Phong thủy, Ngũ hành để tạo dựng công trình kiến

trúc: Từ Cổ Loa đế Hoa Lư, Thăng Long – Đông Đô, Phú Xuân – Huế hay quần thể kiến trúc Văn Miếu – Quốc Tử Giám một điển hình ảnh hưởng của Nho giáo trong kiến trúc mỹ thuật

Trang 18

b Về phong tục: phong tục hôn nhân, phong tục tang ma Trong thời

trung đại, các phong tục này đều lấy hình mẫu của Nho giáo và văn hóa Hán làm chuẩn mực Chính vì vậy mà cho đến ngày nay, vẫn còn nhiều người viết sách mô tả các phong tục và nghi thức ấy trong văn hóa Việt Nam hiện đại như thể chúng là bản sao của phong tục Trung Hoa trung đại.

Trang 19

c Về chính trị - xã hội :

* Thời phong kiến:

+ Thứ nhất: quá trình Nho giáo du nhập Việt Nam đã cung cấp nền tảng tư tưởng cho việc

quản lý và cai trị đất nước của các triều đại phong kiến, góp phần xây dựng bộ máy nhà nước quân chủ tập quyền, thống nhất Các quan điểm về mệnh trời, chính danh định phận, tam cương, ngũ thường, trung hiếu lễ nghĩa, của Nho giáo Trung Quốc đã trở thành nền tảng tư tưởng cho triều đình Việt Nam tổ chức nên hệ thống cai trị, quy định nên các sinh hoạt chính trị, kinh tế, tư tưởng, văn hoá, phong tục tập quán, Mang sắc thái Việt Nam

Sự du nhập, kế thừa và vận dụng học thuyết Nho giáo của giai cấp phong kiến thống trị Việt Nam không những đã cải biến chế độ chính trị - xã hội còn nhiều yếu tố đơn sơ, chất phác của thời kỳ Văn Lang - Âu Lạc, xóa bỏ những tàn tích nô lệ và phụ thuộc của thời kỳ Bắc thuộc, biến Việt Nam thành một xã hội phong kiến độc lập, mà còn góp phần thúc đẩy xã hội đó nhanh chóng đi đến chỗ tập quyền và thống nhất.

Trang 20

c Về chính trị - xã hội:

* Thời phong kiến:

+ Thứ hai, quá trình du nhập chữ Hán và Nho giáo ở người Việt trong lịch sử đã góp phần nâng cao ý thức tự cường dân tộc, giữ gìn độc lập tự chủ

Từ chỗ ban đầu chữ Hán và Nho giáo bị xem như công cụ nô dịch và đồng hóa của

đế chế phương Bắc, bị tẩy chay, xa lánh đã được người Việt dần ý thức nó như một công

cụ ghi chép, đồng thời có thể lợi dụng chữ Hán và Nho giáo để học tập văn hóa, phát triển nhân tài, xây dựng nền văn hóa thành văn của dân tộc, phục vụ cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng đất nước

Sau thời Bắc thuộc, việc tiếp nhận chữ Hán và Nho giáo từ chỗ bị động trở thành chủ động Người Việt đã vận dụng những tư tưởng Nho giáo để khẳng định và nêu cao ý chí độc lập, tự chủ, nguyện vọng xây dựng một quốc gia phong kiến vững chắc để chống chọi với phong kiến phương Bắc

II Sự du nhập và ảnh hưởng của Nho giáo đến giá trị truyền thống văn hóa Việt Nam

Trang 21

2 Ảnh hưởng của Nho giáo tại Việt Nam

Về chính trị - xã hội:

* Đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

Một là, tư tưởng trị quốc Nho giáo có ảnh hưởng và ý nghĩa tích cực trong việc giáo dục con

người sống có đạo đức, tinh thần trách nhiệm với gia đình, cộng đồng trong một xã hội ổn định,

có trật tự, kỷ cương

Hai là, tư tưởng trị quốc Nho giáo có ảnh hưởng và ý nghĩa tích cực trong việc xây dựng

chính quyền của dân, do dân, vì dân Đảng ta thực hiện đường lối lấy dân làm gốc với khẩu hiệu:

“Dân giàu, nước mạnh” và “Chúng ta không sợ thiếu, chỉ sợ không công bằng”.

Ba là, tư tưởng trị quốc Nho giáo có ảnh hưởng và ý nghĩa tích cực trong việc đào tạo đội ngũ

cán bộ công chức nhà nước có phẩm chất, năng lực gắn với nhu cầu của đất nước trong những giai đoạn cụ thể

Tuy nhiên vẫn tồn tại những ảnh hưởng tiêu cực của Nho giáo đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay như: tư tưởng địa vị, ngôi thứ, đầu óc gia trưởng, thiếu dân chủ; bệnh gia đình trị, cục bộ địa phương; tâm lý thiếu tôn trọng pháp luật trong một bộ phận nhân dân, làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật; chưa đánh giá đúng mức vai trò của phụ nữ và tuổi trẻ trong việc tham gia vào các công việc nhà nước

Trang 22

2 Ảnh hưởng của Nho giáo tại Việt Nam

Sự ảnh hưởng của nho giáo với gia đình Việt Nam:

- Theo quan niệm Nho giáo, mọi người trong xã hội đều bị trói buộc bởi năm mối quan hệ tự nhiên: Quan hệ cha – con, vợ - chồng, anh – em, vua – tôi, bạn – bè.

- Nho giáo cho rằng gia đình chính là cốt lõi của nước nhỏ Vì thế, nếu “một

nhà nhân hậu thì cả nước nhân hậu Một nhà lễ nhượng thì cả nước ăn ở đều có lễ nhượng Một người tham lam thì cả nước bị rối loạn”…Nho giáo

đòi hỏi mỗi người trong gia đình phải biết giữ gìn và tuân theo lễ, bởi chỉ

có lễ con người mới trở thành con người trong xã hội.

- Kế thừa các tư tưởng nhân văn trong ứng xử và giao tiếp giữa người với người của Nho giáo là một việc làm hết sức cần thiết

Trang 23

Về giáo dục: Nho giáo là cơ sở hình thành hệ thống giáo dục chính thống của Việt

Nam trung đại ở bốn cấp kinh đô - tỉnh/đạo - phủ - huyện/châu, và chế độ thi tuyển gồm bốn cấp khảo hạch - thi Hương - thi Hội - thi Đình, để đào tạo ra quan lại nhà nước, quan viên làng xã

Hệ thống giáo dục chính thống này tồn tại song hành với mạng lưới giáo dục dân gian trong gia đình, làng xóm, làng nghề, nhằm giáo dục cách ứng xử với gia đình, cha

mẹ, ông bà, tổ tiên, họ hàng, làng xóm, thần linh

Tư tưởng “trọng vă” tức là trọng kẻ sĩ của Nho giáo nên ở Việt Nam có thứ bậc xếp hạng “sĩ – nông – công – thương”

Lịch sử Việt Nam ghi lại tên tuổi của nhiều bậc nhà Nho tài đức: Chu Văn An,

Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Thiếp, …

Nhờ Đạo Nho, người Việt Nam rất coi trọng sự học hành

Văn Miếu – Quốc Tử Giám lập năm 1076 có thể coi đây là trường đại học đầu tiên ở Việt Nam

Trang 24

Đi thi Trường thi

Trang 25

Giám thị Bảng trúng cử

Trang 26

Lễ mừng Sĩ tử trúng khoa cử

Trang 27

Một số mặt tiến bộ của Nho giáo

tại Việt Nam

• Tạo được truyền thống ham học, truyền thống tôn sư trọng đạo, truyền thống coi trọng người có học.

• Tạo được cơ chế tuyển dụng người tài qua thi cử Bất kể xuất thân ra sao (nông dân, người thợ, lính tráng ) nếu học giỏi đỗ đạt thì có thể ra làm quan giúp nước.

Trang 28

Về văn học

- Văn học chữ Hán chiếm một vĩ trí đáng kể Trong văn học chữ Hán, thơ chữ

Hán là một bộ phận quan trọng nhất, phát triển mạnh nhất

- Văn học chữ Hán đóng góp cho nền văn học nhà nước một số lượng tác phẩm

đồ sộ:

+ Tác phẩm văn học Việt Nam chịu ảnh hưởng rất nhiều bởi “ Tứ thư và Ngũ kinh”

như: “Thiên đô chiếu” của Lý Công Uẩn

+ Văn học còn tiếp thu đề cao chữ “Nhân” – tức là tình người, chữ hiếu trong Nho giáo biến nó thành một trong những chủ đề sáng tác chủ đạo trong thi ca, tiểu tuyết

như “Truyện Kiều” của Nguyễn Du

+ Văn học trung đại thể hiện sự bất bình đẳng mà Nho giáo đã khẳng định tư tưởng

“trọng nam khinh nữ” (Tác phẩm “Bánh trôi nước” của Hồ Xuân Hương

+ “Nhật ký trong tù” của Chủ tịch Hồ Chí Minh với 133 bài thơ viết bằng chữ Hán…

Trang 29

Về trang phục đặc biệt là trang phục vua chúa

Nho giáo thờ tứ linh: long, ly, quy, phượng – bốn con vật mạnh nhất, quyền

uy nhất Vì thế vật dụng hàng ngày của vua – người có quyền lực cao nhất thường mang hình ảnh của những con vật này Điều đó thể hiện ngay trong tên gọi những vật mà vua chúa sử dụng: long bào (áo vua), long sàng (giường vua),…

Trang 30

Về nghệ thuật kiến trúc

Nho giáo vận dụng thuật Phong thủy, Ngũ hành để tạo dựng công trình kiến trúc: Từ Cổ Loa đế Hoa Lư, Thăng Long – Đông Đô, Phú Xuân – Huế hay quần thể kiến trúc Văn Miếu – Quốc Tử Giám một điển hình ảnh hưởng của Nho giáo trong kiến trúc mỹ thuật

Trang 31

Khuê Văn Các ở Văn Miếu – Quốc Tử

Giám, Hà Nội, xây dựng năm 1076

nhằm đào tạo Nho sĩ phụng sự đất nước

Tượng thờ Khổng Tử ở điện Đại thành thuộc Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội, khắc năm 1729

Trang 32

- Về văn tự, chữ Hán là văn tự chính thức của Việt Nam trong suốt thời phong kiến tự chủ, và vì là phương tiện chuyên dùng chuyển tải Nho giáo, nên chữ Hán thường được gọi là chữ Nho, chữ Thánh hiền Quá trình tiếp biến văn hóa Hán và Nho giáo trong chữ viết ấy tồn tại song hành với quá trình Việt hóa các văn tự ngoại lai

Trang 33

Giáo dục: Đối với Khổng Tử, việc dạy học là chủ yếu

dạy kẻ cầm quyền trị dân

Chính trị xã hội: Học thuyết “ chính danh” của Khổng Tử

là một học thuyết bảo thủ nhằm bảo vệ quyền lợi cho giai cấp cầm quyền, quý tộc, khuyên người nghèo bị áp bức an phận (đặc biệt là phụ nữ và dân đen)

Triết học: Có mâu thuẫn trong quan điểm về thế giới

Khổng Tử tin vào “Thiên mệnh”, số mệnh nhưng khuyên con người nỗ lực học tập, làm việc chứ không nhắm mắt thụ động.

3.Tiêu cực của Nho giáo

Định dạng
Số trang	34
Dung lượng	3,01 MB