1 TIỂU LUẬN MÔN ĐỀ TÀI PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA TÔN GIÁO ĐỐI VỚI CÁC NỀN VĂN MINH PHƯƠNG ĐÔNG CỔ, TRUNG ĐẠI TRÊN LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ, PHÁP LUẬT Phần 1 MỞ ĐẦU Tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội, đồn.
Trang 1ĐỀ TÀI:
PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA TÔN GIÁO ĐỐI VỚI CÁC NỀN VĂN MINH PHƯƠNG ĐÔNG CỔ, TRUNG ĐẠI
TRÊN LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ, PHÁP LUẬT
Trang 2Phần 1 MỞ ĐẦU
Tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội, đồng thời cũng là một thực thể văn hóa - xã hội, có tác động, ảnh hưởng đến mọi mặt đời sống xã hội của các quốc gia trên thế giới Không quốc gia nào lại không chịu ảnh hưởng, tác động của tôn giáo Trong xã hội phương Đông cổ, trung đại, tôn giáo đóng một vai trò đáng kể trong lịch sử phát triển kinh tế - xã hội, chính trị và văn hóa của các xã hội phương Đông lúc bấy giờ Tuy nhiên, việc nghiên cứu và phân tích các tôn giáo phương Đông từ gốc độ lịch sử hình thành và phát triển, ảnh hưởng của tôn giáo đối với nền văn minh phương Đông
cổ, trung đại trên lĩnh vực chính trị pháp luật là một quá trình phức tạp và nhiều chiều
Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu ảnh hưởng của tôn giáo đối với nền văn minh phương Đông cổ, trung đại, nhất là trên lĩnh vực chính trị, pháp luật và sự vận dụng vào quá trình thực hiện chính sách tôn giáo của Đảng, Nhà nước ta hiện nay là vấn đề mang tính thời sự cấp thiết
Phần 2 NỘI DUNG CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÔN GIÁO, CHÍNH TRỊ VÀ PHÁP LUẬT
1.1 Khái niệm và đặc điểm tôn giáo
Chủ nghĩa Mác – Lênin chỉ rõ: Tôn giáo là niềm tin vào các lực lượng siêu nhiên, vô hình, mang tính thiêng liêng, được chấp nhận một cách trực giác và tác động qua lại một cách hư ảo, nhằm
lý giải những vấn đề trên trần thế cũng như ở thế giới bên kia Niềm
Trang 3tin đó được biểu hiện rất đa dạng, tuỳ thuộc vào những thời kỳ lịch
sử, hoàn cảnh địa lý - văn hóa khác nhau, phụ thuộc vào nội dung từng tôn giáo, được vận hành bằng những nghi lễ, những hành vi tôn giáo khác nhau của từng cộng đồng xã hội tôn giáo khác nhau
Như vậy, tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội, thuộc thượng tầng kiến trúc, tôn giáo chi phối không nhỏ đời sống tinh thần, tác động tới cả quá trình tạo ra của cải vật chất và văn minh con người
Khi nói đến tôn giáo là chúng ta nói đến sự hội đủ các yếu tố như: Giáo chủ, Giáo lý - Giáo luật cũng như hệ thống kinh sách; có hệ thống Chức sắc tôn giáo, Cơ sở thờ tự, và có Tín đồ Điều này có thể thấy rất rõ khi nhìn vào các tôn giáo lớn trên thế giới như Ki-tô giáo, Phật giáo, Hồi giáo, Ấn Độ giáo
Như vậy, tôn giáo là một loại hình tư tưởng - tâm linh được định hình và quy chuẩn hóa các yếu tố thờ tự và lễ nghi thông qua con người, đồng thời được bồi đắp, phát triển không ngừng theo không gian và thời gian, tạo nên một sự thống nhất trong đa dạng cho một hình thái ý thức xã hội đặc thù này[2] Tôn giáo thể hiện rõ năng lực “cứu thế” của mình bằng hệ thống lý luận bác học, có
phương pháp và có những chuẩn mực nhất định
Đặc điểm tôn giáo
Tôn giáo với hệ thống giáo điều, giáo lí, những lời răn dạy được ghi chép trong các bộ kinh của các tôn giáo khác nhau như Kinh thánh, Kinh phật,… được gọi là hệ thống các chuẩn mực của tôn giáo
Trang 4Chuẩn mực tôn giáo được hình thành xuất phát từ niềm tin thiêng liêng, sâu sắc của con người vào sức mạnh thần bí của các lực lượng siêu nhiên
Các yêu cầu, quy tắc của chuẩn mực tôn giáo được đảm bảo tôn trọng và được hiện thực hóa trong hành vi của con người chủ yếu nhờ vào niềm tin tâm linh và cơ chế tâm lí
Chuẩn mực tôn giáo có những tác động tích cực và tiêu cực tới nhận thức, hành vi của con người
1.2 Khái niệm và đặc điểm chính trị
Chính trị là quan hệ giữa các giai cấp, đấu tranh giai cấp (mà đỉnh cao là cuộc đấu tranh ấy là đấu tranh nhằm giành, giữ, thực thi quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước cho một giai cấp nhất định); là việc giải quyết mối quan hệ giữa các giai cấp và giai tầng
xã hội trong việc phân bổ các lợi ích (đặc biệt là lợi ích kinh tế)
Đặc điểm chính trị
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, vấn đề trung tâm, then chốt, trực tiếp nhất trong chính trị là vấn đề quyền lực nhà nước Nó là công cụ cơ bản nhất để giải quyết các quan hệ kinh tế, các quan hệ giai cấp, theo hướng có lợi cho lực lượng nắm quyền
Quyền lực chính trị tất yếu luôn thuộc về giai cấp, tầng lớp xã hội đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến, cho xu hướng tiến
bộ của xã hội, cho lợi ích của quảng đại quần chúng nhân dân
1.3 Khái niệm và đặc điểm pháp luật
Khái niệm
Trang 5Pháp luật là những quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành
và bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội, định hướng cho hành vi ứng xử của các cá nhân và các nhóm xã hội
Đặc điểm pháp luật
Chuẩn mực pháp luật do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận dưới hình thức các văn bản quy phạm pháp luật Pháp luật có tính
hệ thống, thủ tục ban hành đặc biệt, tính cưỡng chế và tính chặt chẽ
về hình thức
CHƯƠNG 2 NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA TÔN GIÁO ĐỐI VỚI CÁC NỀN VĂN MINH PHƯƠNG ĐÔNG CỔ, TRUNG ĐẠI TRÊN LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ PHÁP LUẬT
2.1 Ảnh hưởng của tôn giáo với chính trị ở xã hội phương Đông thời cổ, trung đại
Mối quan hệ giữa tôn giáo với chính trị, nhất là ở xã hội phương Đông thời cổ, trung đại luôn được xem là vấn đề phức tạp,
tế nhị, tinh vi và nhạy cảm vào bậc nhất so với các hiện tượng khác thuộc thượng tầng kiến trúc - xã hội Từ trước đến nay, nhận thức về mối quan hệ này đã tạo ra những cuộc tranh luận, không phải là “có hay không có quan hệ”, mà là “quan hệ như thế nào” Các nhà triết học, thần học, tôn giáo học và chính trị học từ trước đến nay thường đưa ra 3 ý kiến khác nhau về mối quan hệ này
Một là, tôn giáo hoá chính trị
Hai là, chính trị hoá tôn giáo
Ba là, phi chính trị hoá tôn giáo và thế tục hoá chính trị
Trang 6Trong các thời đại lịch sử khác nhau, tính chất, nội dung và hình thức của mối quan hệ giữa tôn giáo và chính trị đều do những điều kiện kinh tế, xã hội, văn hóa, chính trị quy định Vào thời cổ đại, mối quan hệ đó nổi lên là tình hình tôn giáo đối đầu với chính trị, hoặc chính trị lợi dụng tôn giáo, tùy theo vị thế của các lực lượng chính trị khác nhau Thời phong kiến ở châu Âu, tôn giáo, mà
cụ thể là Kitô giáo, là thế lực đứng trên chính trị, chi phối toàn bộ đời sống xã hội Chế độ chính trị phổ biến là chính trị thần quyền
Như vậy, mối quan hệ giữa tôn giáo và chính trị ở xã hội phương Đông thời cổ, trung đại là: chính – giáo hợp nhất, tức là nhà nước và giáo hội - nhà thờ hợp làm một Thần học tôn giáo có vai trò chủ đạo trong hệ tư tưởng trị nước Nhà nước là thế tục, nhưng nhà nước khai thác, sử dụng những tư tưởng thần học phù hợp để phục vụ mục đích của mình Giáo hội và các đoàn thể tôn giáo đồng thuận cùng nhà nước Giáo sĩ, nhà tu hành trong những chừng mực nhất định tham gia vào công quyền Tôn giáo được huy động vào các hoạt động, nhất là các hoạt động xã hội
2.2 Những ảnh hưởng của tôn giáo với pháp luật trong xã hội phương Đông cổ, trung đại
Thứ nhất, chuẩn mực tôn giáo giúp cho hoạt động xây dựng
pháp luật của nhà nước
Trong xã hội phương Đông cổ, trung đại, rất nhiều những tín điều tôn giáo được nhà nước thừa nhận và trở thành các quy phạm pháp luật được áp dụng chung cho mọi cá nhân, tổ chức trong xã hội Các tín điều tôn giáo đều chứa đựng một số giá trị đạo đức nhân
Trang 7bản rất hữu ích cho việc xây dựng nền đạo đức mới Giá trị lớn nhất của đạo đức tôn giáo là góp phần duy trì đạo đức xã hội, hoàn thiện nhân cách cá nhân, hướng con người đến Chân – Thiện – Mỹ Như vậy, trong xã hội phương Đông cổ, trung đại, các tín điều tôn giáo phù hợp với pháp luật, đạo đức, phong tục tập quán của nước ta trở thành các quy phạm pháp luật thì hiệu quả của thực hiện pháp luật
sẽ được nâng cao
Thứ hai, trong xã hội phương Đông cổ, trung đại, tôn giáo đã
đề cập trực tiếp đến những vấn đề đạo đức cụ thể của cuộc sống thế tục và ít nhiều mang giá trị có tính nhân văn Trên thực tế, những giá trị, chuẩn mực đạo đức của các tôn giáo có ý nghĩa nhất định trong việc duy trì đạo đức xã hội, hơn nữa, nó đóng vai trò quan trọng trong việc giúp các nhà làm luật đưa ra những quy định phù hợp với ý chí nhà nước và nhân dân cũng như trong việc phát hiện
ra những lỗ hổng, những thiếu sót trong pháp luật hiện hành
Thứ ba, trong xã hội phương Đông cổ, trung đại, tôn giáo giúp
san sẻ một phần gánh nặng cho pháp luật Hầu hết các tín điều giáo
lí đều răn dạy con người phải biết làm điều thiện, giúp đỡ người khó khăn,tránh làm việc ác Khi các tín đồ thực hiện những lời răn dạy
đó thì đã phần nào giúp xã hội ổn định và phát triển Hơn nữa, có những tín điều giáo lí phù hợp với pháp luật, khi các tín đồ thực hiện những tín điều đó thì đó cũng là một hành động thực hiện pháp luật
Tuy các chuẩn mực tôn giáo có nhiều ảnh hưởng tích cực tới hoạt động xây dựng và thực hiện pháp luật trong xã hội phương
Trang 8Đông cổ, trung đại, nhưng nó cũng có những biểu hện tiêu cực, tác động đến xã hội
CHƯƠNG 3 VẤN ĐỀ TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM VÀ SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA TÔN GIÁO PHƯƠNG ĐÔNG CỔ, TRUNG ĐẠI TRÊN LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ- PHÁP LUẬT
3.1 Vấn đề tôn giáo ở Việt Nam
Việt Nam là một quốc gia đa tôn giáo Giáo hội các tôn giáo khi được Nhà nước công nhận tư cách pháp nhân đều được chính quyền các cấp quan tâm và tạo thuận lợi để hoạt động tôn giáo bình thường trong khuôn khổ luật pháp Giai đoạn gần đây, sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam sôi động và đang có chiều hướng gia tăng Những nhu cầu tín ngưỡng được chính quyền các địa phương tạo điều kiện đáp ứng, làm cho tín đồ, chức sắc các tôn giáo an tâm, phấn khởi, ngày càng tin tưởng vào chính sách đối với tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta Việc xây dựng, sửa chữa, tu bổ nơi thờ tự diễn
ra khắp nơi; các lớp bồi dưỡng, đào tạo, hoặc phong bổ, thuyên chuyển, cũng như in ấn, xuất bản các ấn phẩm tôn giáo, hoạt động đối ngoại tôn giáo đều gia tăng
Văn kiện Đại hội XIII của Đảng ghi rõ: “Phát huy những giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp và các nguồn lực của các tôn giáo cho
sự phát triển đất nước” [ Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại
hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập 1, Nhà xuất bản Chính trị
Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tr.50]
Tuy nhiên, tình hình tôn giáo ở nước ta hiện nay cũng tồn tại và tiểm ẩn những yếu tố phức tạp Các thế lực thù địch lợi dụng các vấn
Trang 9đề tôn giáo ở nước ta hiện nay nhằm tiếp tục “diễn biến hòa bình” để chống phá Đảng, Nhà nước Việc giải quyết vấn đề tôn giáo ở nơi này hay nơi khác còn nhiều bất cập đã tác động tiêu cực đến việc phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân Nhiều vụ việc nổi cộm liên quan đến tín ngưỡng tôn giáo còn xãy ra, chúng ta vẫn bị động hoặc
xử lý thiếu tế nhị làm mất lòng tin của chức sắc, tín đồ, là kẻ hở cho
kẻ xấu lợi dụng…
3.2 Sự ảnh hưởng của tôn giáo phương Đông cổ, trung đại trên lĩnh vực chính trị, pháp luật ở Việt Nam
Xuất phát từ vai trò ảnh hưởng to lớn của tôn giáo trong nền văn minh phương Đông thời kỳ cổ, trung đại đối với Việt Nam là quốc gia đa tôn giáo và tiếp ứng nhiều tôn giáo lớn từ phương đông vào nên trên lĩnh vực chính trị, pháp luật của nước ta cũng đang tiếp thu những giá trị tốt đẹp, cốt lõi của các tôn giáo Cụ thể:
Thứ nhất: Trong quá trình xây dựng hệ thống chính trị và
pháp luật Đảng và Nhà nước ta luôn khai thác, phát huy yếu tố: thiện, mỹ, nhân văn, lối sống giàu tình nghĩa, tôn trọng con người trong giáo lý của các tôn giáo, khơi dậy giá trị tốt đẹp của tôn giáo trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội
Thứ hai: Đảng và Nhà nước ta thừa nhận sự tồn tại lâu dài của
tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội và Nhà nước tôn trọng các hoạt động của tôn giáo và các hoạt động tín ngưỡng của nhân dân bằng pháp luật; kịp thời xử lý nghiêm những hành động lợi dụng tôn giáo
để phá hoại đất nước
Trang 10Thứ ba: Đảng, Nhà nước và cán bộ, đảng viên luôn quan tâm đến đời sống vật chất và tinh thần của giáo dân để vận động, thuyết phục, giáo dục tín đồ các tôn giáo ổn định cuộc sống, thượng tôn pháp luật “sống tốt đời đẹp đạo”, “kính chúa yêu nước” Chính trị
và chính sách pháp luật của Đảng, Nhà nước ta không những không tiêu diệt tôn giáo như những kẻ xâm lược và tay sai của chúng tuyên truyền, mà trái lại còn tạo điều kiện cho các tôn giáo hoạt động với chủ trương: “Đảng Cộng sản chẳng những không tiêu diệt tôn giáo,
mà còn bảo hộ tôn giáo Đảng Cộng sản chỉ tiêu diệt tội ác người
bóc lột người” [Đỗ Quang Hưng (2005) Vấn đề tôn giáo trong cách mạng Việt Nam, lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà
Nội, tr 207]
Thứ tư: Trong xây dựng và ban hành pháp luật Nhà nước ta luôn có phương pháp phù hợp, khéo léo đối với từng tôn giáo khác nhau; thường xuyên tuyên truyền lý luận, đường lối, chính sách, pháp luật cho đồng bào có đạo, hiểu rõ đặc điểm tình hình cụ thể, của từng tôn giáo, của từng địa phương, từng giai đoạn lịch sử; luôn tôn trọng các tín đồ tôn giáo, nhất là các chức sắc tôn giáo, không xúc phạm đến tình cảm của các tín đồ trong quần chúng nhân dân Tránh làm tổn thương đến tình cảm tôn giáo, ảnh hưởng đến an ninh tật xã hội, làm tổn thất đến lực lượng cách mạng trong quá trình tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa hiện nay
KẾT LUẬN
Như vậy, trong thời cổ, trung đại, tôn giáo và chính trị, pháp luật có những quan hệ rất gắn bó trong lịch sử, không chỉ ở các
Trang 11nước phương Đông mà ở nhiều quốc gia trên thế giới Tôn giáo cũng là những hình thái ý thức được lựa chọn để xây dựng mô hình nhà nước sao cho phù hợp với sự phát triển của quốc gia, dân tộc xu hướng phát triển của xã hội hiện đại Sự lựa chọn Nhà nước theo mô hình quốc giáo, trung lập hay vô thần cũng không nằm ngoài hướng
đi riêng của mỗi thể chế chính trị Song, coi tôn giáo là đối tượng đặc biệt trên cả phương diện tư tưởng, văn hóa, chính trị - luật pháp thì đó là những quan hệ có từ rất sớm trong lịch sử loài người
Trong quá trình vận động, phát triển, mỗi quốc gia đang từng bước hoàn thiện hệ thống quan điểm chính trị, luật pháp liên quan đến tôn giáo cho phù hợp với xu thế vận động chung nhằm tiến tới hoàn thiện hệ thống chính trị và luật pháp ổn định Nếu có hệ thống quan điểm, chính sách pháp luật tốt, phát huy được mặt tích cực trong các tôn giáo thì các tôn giáo sẽ là yếu tố góp phần cho sự ổn định và phát triển bền vững chính trị- xã hội của mỗi quốc gia dân tộc, kể cả trong việc xây dựng con người mới, xã hội mới nhân văn
và tốt đẹp hơn
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2003), Nghị quyết của Trung ương Đảng về công tác tôn giáo, số 25/NQ-TW, ngày
12/3/2003, Hà Hội
2 Ban Tôn giáo Chính phủ (2021), Công tác tôn giáo 2021, Nxb
Tôn giáo, Hà Nội
Trang 123 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập 1, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà
Nội, 2021,
4 Đỗ Quang Hưng (2005) Vấn đề tôn giáo trong cách mạng Việt Nam, lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
5. Đặng Nghiêm Vạn (2001), Lý luận về tôn giáo và tình hình tôn giáo ở Việt Nam, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.