Ảnh hưởng của Nho giáo đến các lĩnh vực chính trị, nghệ thuật ở Trung Quốc thời cổ trung đại.

Đề tài Ảnh hưởng của Nho giáo đến các lĩnh vực chính trị, nghệ thuật ở Trung Quốc thời cổ trung đại phh MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU 1 I Nho giáo Trung quốc 2 1 Nguồn gốc ra đời 2 2 Quá trình phát triển 2 3 Tư.

Quốc thời cổ trung đại.

phh

LỜI MỞ ĐẦU 1

I Nho giáo Trung quốc 2

1 Nguồn gốc ra đời 2

2 Quá trình phát triển 2

3 Tư tưởng Nho giáo 3

II Nho giáo ảnh hưởng tới lĩnh vực chính trị Trung Quốc thời cổ trung đại 4

1 Lĩnh vực chính trị Trung Quốc thời cổ trung đại 4

2 Ảnh hưởng của Nho giáo tới lĩnh vực chính trị Trung quốc 4

III Nho giáo ảnh hưởng tới nghệ thuật 6

1 Nghệ thuật của Trung Quốc thời cổ trung đại 6

2 Nho giáo ảnh hưởng tới nghệ thuật Trung Quốc thời cổ trung đại 7

KẾT LUẬN 9

TÀI LIỆU THAM KHẢO 10

MỘI SỐ HÌNH ẢNH MINH HỌA 11

LỜI MỞ ĐẦU

Trung Quốc là một đất nước lớn có lịch sử lâu đời, cả thế giới không thể không công nhận rằng đất nước này có một gia tài khổng lồ về lĩnh vực chính trị và nghệ thuật khi có truyền thừa hơn năm nghìn năm Có thể nói văn minh Trung Quốc là một trong những cái nôi của nền văn minh nhân loại Nhắc tới Trung Quốc thời cổ trung đại, chúng ta không thể không nói tới Nho giáo - một trong những tư tưởng quan trọng trong đời sống tinh thần lẫn cuộc sống xã hội thời bấy giờ Sau đây chính là những tìm hiểu của em về ảnh hưởng của Nho giáo đến các lĩnh vực chính trị, nghệ thuật ở Trung Quốc thời cổ trung đại

I Nho giáo Trung quốc

1 Nguồn gốc ra đời

- Cơ sở của Nho giáo được hình thành từ thời Tây Chu, đặc biệt với sự đóng góp của Chu Công Đán, còn gọi là Chu Công

-Đến thời Xuân Thu, Khổng Tử (551-479 TCN), đã hệ thống hóa và phát triển những tri thức cũng như tư tưởng của Chu Công thành học thuyết gọi là Nho học hay Nho giáo

- Đến thời Chiến Quốc, Nho gia đã được Mạnh Tử và Tuân Tử hoàn thiện và phát triển theo hai xu hướng khác nhau; duy tâm và duy vật trong đó dòng Nho gia Khổng - Mạnh có ảnh hưởng rộng và lâu dài nhất trong lịch sử Trung Hoa và một

số nước lân cận

- Nội dung của Nho giáo được thể hiện trong Ngũ Kinh hay Tứ Thư

- Quan điểm của nho giáo thể hiện trong Tam Cương và Ngũ Thường

2 Quá trình phát triển

- Tuy nhiên nếu xét về mức độ ảnh hưởng và tư tưởng quan trọng Nho giáo có thể chia làm 03 giai đoạn chủ yếu:

• Nho giáo nguyên thủy (Nho Tiên Tần 221 TCN)

• Hán nho (206 TCN - 220 TCN)

• Tống nho (970 - 1209)

+Nho giáo nguyên thủy (Nho Tiên Tần 221 TCN): Nho gia mang tính học thuật, nội dung của nó còn được gọi là Nho học; còn Nho giáo mang tính tôn giáo

+Hán nho (206 TCN - 220 TCN): Nho giáo trở thành hệ tư tưởng chính thống bảo

vệ chế độ phong kiến Trung Hoa trong suốt hai ngàn năm Nho giáo thời kỳ này được gọi là Hán nho

+ Tống nho (970 - 1209): Nho giáo thời kỳ này được gọi là Tống nho Điểm khác biệt của Tống nho với Nho giáo trước đó là việc bổ sung các yếu tố "tâm linh" (lấy

từ Phật giáo) và các yếu tố "siêu hình" (lấy từ Đạo giáo) phục vụ cho việc đào tạo quan lại và cai trị

3 Tư tưởng Nho giáo

a, Tư tưởng Khổng - Mạnh, Nho giáo nguyên thủy

Hệ thống tư tưởng Khổng - Mạnh thể hiện trên 4 mặt là triết học, đạo đức, chính trị

và giáo dục

-Về triết học, Khổng Tử và Mạnh Tử đều tin vào thiên mệnh

-Về đạo đức, Khổng Tử hết sức coi trọng chủ yếu vào chữ "nhân" Mạnh Tử coi trọng nhất là chữ "nghĩa"

-Về chính trị, Khổng Tử chủ trương đường lối trị nước phải dựa vào đạo đức, tức

là đức trị Mạnh Tử nhấn mạnh hai vấn đề là nhân chính và thống nhất

-Về giáo dục, Khổng Tử là người đầu tiên sáng lập nên chế độ giáo dục tư thục ở Trung Quốc Khổng Tử và Mạnh Tử cũng rất chú trọng tới phương pháp giảng dạy

b, Tư tưởng Hán Nho

Hán Vũ Đế đưa Nho giáo lên hàng quốc giáo và dùng nó làm công cụ thống nhất đất nước về tư tưởng Và từ đây, Nho giáo trở thành hệ tư tưởng chính thống bảo

vệ chế độ phong kiến Trung Hoa trong suốt hai nghìn năm Nho giáo thời kỳ này được gọi là Hán Nho Điểm khác biệt so với Nho giáo nguyên thủy là Hán Nho để cao quyền lực của giai cấp thống trị Thiên Tử là con trời, dùng "lễ trị" để che đậy

"pháp trị"

-Những nhà Nho học có danh tiếng như Đổng Trọng Thư, Dương Hùng và Vương Sung

c, Tư tưởng Tống Nho

- Đặc điểm chung của các nhà Nho đời Tống là muốn giải thích nguồn gốc vũ trụ

và mối quan hệ giữa tinh thần và vật chất mà họ gọi là lí và khí Nói chung họ đều cho rằng lí có trước khí, vì vậy họ được gọi là phái lý học

- Nhân vật tiêu biểu của phái lý học là Chu Đôn Di, Thiện Ung, Trình Hạo, Trình

Di, Chu Hy

- Lý học Tống Nho đại diện cho Tân Khổng giáo đã có ảnh hưởng lớn tới các nước Đông Bắc Á

II Nho giáo ảnh hưởng tới lĩnh vực chính trị Trung Quốc thời cổ trung đại

1 Lĩnh vực chính trị Trung Quốc thời cổ trung đại

Trung Quốc là một đất nước có nền văn hóa, lịch sử lâu đời Bắt đầu từ thời

kỳ Tam Hoàng ( Phục Hy, Nữ Oa, Thần Nông ) và Ngũ Đế ( Hoàng đế, Cao Dương đế, Cốc đế, Nghiêu đế, Thuấn đế ) Theo các nhà nghiên cứu, thực ra đây là giai đoạn cuối cùng của thời kỳ công xã nguyên thuỷ Thời Tam đại ở Trung Quốc trải qua ba triều đại: Nhà Hạ từ khoảng thế kỉ XXI - XVI TCN Nhà Thương ( còn được gọi là Ân-Thương) từ thế kỉ XVI - XI TCN Nhà Chu Thời phong kiến bắt đầu từ Nhà Tần khi Tần Thủy Hoàng thống nhất thiên hạ kéo dài qua hàng nghìn năm với các triều đại khác nhau, kết thúc vào thời Nhà Thanh khi Trung Quốc đi lên con đường cách mạng xã hội chủ nghĩa

2 Ảnh hưởng của Nho giáo tới lĩnh vực chính trị Trung quốc

Nho giáo được đưa ra bởi Khổng Tử vào thời Xuân thu chiến quốc nhưng không được chấp nhận vì thời cuộc hỗn loạn lúc đó Xuất phát từ quan niệm cuộc đời vô cùng hỗn độn, không “chênh bên này” thì “lệch bên kia”, nên Nho giáo hướng đến việc lập lại kỷ cương, củng cố trật tự xã hội, làm cho “vua ra vua, tôi ra tôi, cha ra cha, con ra con” và mỗi người trong xã hội đều ở một vị trí, một thứ bậc nhất định và mọi người đều phải tuân thủ nghiêm ngặt trật tự đó Tất cả các mối quan hệ xã hội đa dạng, phong phú, được Nho giáo khái quát và nhấn mạnh năm mối chính (vua tôi, cha con, chồng vợ, anh em, bè bạn) - tức “ngũ luân”

Để thực hiện lý tưởng trị quốc rồi có thể bình thiên hạ, Nho giáo rất coi trọng việc tu dưỡng bản thân, lấy mình làm gương cho dân chúng của những người

cầm quyền cai trị thiên hạ Để tu thân, Nho giáo đòi hỏi con người phải ràng buộc, ước thúc bằng “lễ” Và vì vậy Vua - người cai trị thiên hạ làm gương cho dân chúng Khi làm quan trong triều đình, các vị thi sĩ cũng phải tu thân, tu đức, thể hiện phẩm chất của một quân tử đồng thời trung thành với Vua… Nho giáo đã trở thành thước đo để đánh giá một con người xã hội bấy giờ Và khi người có phẩm chất, có tài hoa thì mới có thể quản lý và xử lý các công việc trong xã hội

Cùng với tu thân, muốn trị được quốc trước hết phải tề được gia Khái niệm

“gia” trong quan niệm của các nhà nho được hiểu theo nghĩa hẹp là gia đình, còn theo nghĩa rộng là gia tộc với những quan hệ đa dạng và phức tạp hơn Với quan niệm nước giống như cái nhà to, nhà giống như một nước nhỏ; xem người gia trưởng là vua của một nhà, vua như người cha của muôn dân, nên Nho giáo rất coi trọng vấn đề “tề gia”, xem đó như một trong những tiền đề để có thể trị quốc Trong vấn đề “tề gia”, Nho giáo đặc biệt coi trọng hiếu, đễ, coi đó là những phẩm chất quan trọng cần giáo dục cho các thế hệ con em Các nhà nho tin tưởng rằng người có hiếu, đễ thì sẽ không phạm thượng, không ưa trái nghịch với bề trên nên

có hiếu thì ắt sẽ có trung, có dễ ắt sẽ biết tuân lệnh bề trên Tất cả điều này góp phần củng cố quyền lực cho nhà Vua và gây dựng được bộ máy nhà nước phong kiến thời bây giờ hoạt động được chặt chẽ

Dùng đức để trị quốc kết hợp với sử dụng pháp luật và hình phạt khi cần thiết Trong quan niệm Nho giáo, mặc dù không hoàn toàn cự tuyệt, phủ nhận vai trò của pháp luật, song về cơ bản, nó đề cao đạo đức và coi việc thực hành 47 đạo đức đóng vai trò quyết định đối với việc đào tạo chủ thể trị quốc và xây dựng mô hình xã hội lý tưởng.Trong cách hiểu của các đại biểu Nho giáo, chỉ dùng mệnh lệnh và hình phạt sẽ không đủ mà cần phải tăng cường giáo dục đạo đức, lấy đạo đức để ràng buộc con người mới có thể đem lại sự ổn định lâu dài Vì thế, đạo đức

là một trong những nguyên tắc chính trị quan trọng, một phương pháp cai trị đắc

lực mà các triều đại phong kiến Trung Hoa dùng làm chỗ dựa trong suốt cả ngàn năm lịch sử

Tóm lại tư tưởng trị quốc là một trong những nội dung cơ bản của học thuyết Nho giáo, ra đời trong điều kiện nhà Chu đang bị suy yếu về địa vị kinh tế và vai trò chính trị Với mục tiêu cao nhất là tìm kiếm mô hình xã hội lý tưởng thay thế cục diện đương thời, xã hội lý tưởng trong mong ước của các nhà Nho là một xã hội ổn định, trật tự và con người sống có đạo đức Tư tưởng đó đã được các triều đại phong kiến Trung Quốc sử dụng để xây dựng và duy trì chế độ phong kiến trung ương tập quyền của mình qua hàng nghìn năm lịch sử Một chính quyền thống nhất, một xã hội quy về một mối và đầu mối là thiên tử

III Nho giáo ảnh hưởng tới nghệ thuật

1 Nghệ thuật của Trung Quốc thời cổ trung đại

a, Điêu khắc

Nghệ thuật điêu khắc đời nhà Thương và nhà Chu chú trọng tính uy nghiêm

và tính lễ giáo (1600 - 221 TCN); những tác phẩm điêu khắc khí thế hào hùng và nổi bật đa phần có nguồn gốc từ đời nhà Hán (206 TCN - 220 CN) và đời nhà Đường (618 - 907) đây chính là thời đại của sự tự tin và phong phú những tác phẩm tượng phật mang đậm màu sắc tôn giáo, chú trọng về mặt tinh thần đa số lại được chế tác trong thời kỳ Ngụy - Tấn - Nam Bắc triều (265 - 589) Những tác phẩm tinh xảo, nhỏ gọn, khép kín và mang khí chất trung hòa có xuất xứ từ đời nhà Tống (960 - 1279); và tác phẩm điêu khắc của thời kỳ nhà Minh - nhà Thanh lại mang màu sắc sặc sỡ và hoa lệ thể hiện cảm xúc của thế tục

b, Hội họa : Đặc điểm

- Bắt nguồn từ nghệ thuật thư pháp

- Lấy bút viết làm bút vẽ

-Thường sử dụng mực đen vẽ trên lụa trắng hoặc giấy trắng: bức tranh thủy mặc

- Ít tôn trọng nguyên tắc xa – gần

c, Kiến trúc: Đặc điểm

-Vật liệu: chủ yếu bằng gỗ, đất, đá, gạch;

- Kiểu kiến trúc: cung điện, đền đài, nhà ở thường cấu trúc theo lối “Tứ hợp viện” hoặc “Đối xứng”; Mái nghiêng 2 mái hoặc 4 mái, 1 tầng mái hoặc nhiều tầng mái;

- Phong thủy: thường chú trọng đến yếu tố phong thủy trong kiến trúc; trước sau, nam bắc, tây đông, … Thành tựu: Hoàng Hạc Lâu, Cố Cung…

2 Nho giáo ảnh hưởng tới nghệ thuật Trung Quốc thời cổ trung đại

Các kiến trúc cổ đại Trung Quốc chịu ảnh hưởng của Nho Giáo thường nhiều tầng tráng lệ, sân vườn hòa hợp với thiên nhiên tạo nhiều dưỡng khí Các nhà tách ra rõ ràng đại diện cho xã hội có thứ bậc, nhà trung tâm sân tọa bắc hướng nam, dành cho người lớn tuổi chủ gia đình, buổi sáng tránh ánh nắng chói, buổi chiều không bị nắng chiếu gay gắt Tiếp theo thứ tự gia đình Nho giáo, nhà ngang theo hướng đông tây cho người con, người trẻ tuổi gia đình, sau nhà đối diện là nhà chính, nhà bốn phía bao quanh Tuy nhiên, chỉ các công trình xây dựng cho vua, các quan cao mới bề thế, mới được son màu son và vàng Hầu hết các kiến trúc có kết hợp với phong cảnh, thiên nhiên để chỉ sự hòa hợp của con người với thiên nhiên trong Nho giáo

Về hội họa, nho sĩ thường phải giỏi thư pháp nên nho sĩ và họa sĩ là một Các nho sĩ khởi sinh phong cách tranh sơn thủy gọi là văn nhân họa Một số họa gia nổi tiếng như Tô Đông Pha, Thẩm Chu, Nghê Tám, Tứ Vương: Vương Thời Mẫn, Vương Giám, Vương Huy, Vương Nguyên Kỳ…

Về chạm khắc, nho giáo chú trọng vào nội dung chạm khắc Ở nhiều nơi người ta tìm thấy chi tiết rồng trúc, rồng mây số chạm khắc đá Con rồng mấy, trúc không chỉ tượng trưng cho vua mà gắn liền với hình tượng người quân tử, rồng hóa trúc hóa mây trải qua nhiều chuyển biến nhân cách, cách đối nhân xử thế Ở đền thờ Khổng Tử có hình ảnh cặp rồng đá để bảo vệ đền, cầu mưa thuận gió hòa Sự

phát triển của ngành điêu khắc Trung Quốc luôn có mối liên quan mật thiết với bối cảnh thời đại, nghệ thuật điêu khắc dễ bị ảnh hưởng bởi tác động của thời cuộc hơn

so với nghệ thuật hội họa, sự thăng trầm của nghệ thuật điêu khắc luôn đồng hành với tình thế thịnh suy của đất nước

KẾT LUẬN

Nhiều người nghĩ Nho giáo cổ hủ, quá khắt khe, cứng nhắc lại lạc hậu nhưng thực tế cho thấy Nho giáo trở thành hệ tư tưởng độc tôn trong xã hội Trung Quốc

cổ trung đại và đã góp phần to lớn vào đúc nặn nên diện mạo tinh thần dân tộc, văn hóa dân tộc Trung Quốc Suốt hang ngàn năm lịch sử, Nho giáo không chỉ ảnh hưởng sâu đậm tới Trung Quốc mà còn với đất nước Việt Nam ta – đất nước kế cạnh Trung Quốc Qua việc tìm hiểu về Nho giáo ảnh hưởng tới lĩnh vực chính trị, nghệ thuật Trung Quốc ta cũng hiểu thêm về tư tưởng chính trị văn hóa nghệ thuật nước ta thời bấy giờ

- Bùi Quốc Hưng: Luận án Tiến sĩ Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng

và chủ nghĩa duy vật lịch sử

- Vũ Dương Ninh: Lịch sử văn minh thế giới

(Rồng được chạm khắc từ ngọc lưu ly)

Hoa văn trang trí ở điện Thái Hòa phần lớn là hoa văn hình rồng Ở đây, từ trong ra ngoài, từ trên xuống dưới, người ta cộng lại tất cả có 12.654 hình con rồng uốn lượn nhiều hình dáng

8 cột long trụ trước đền Thánh Mẫu

Thanh minh thượng hà đồ - Trương Trạch Đoan

Ngắm cảnh – Tô Đông Pha