TIỂU LUẬN tôn GIÁO PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG của tôn GIÁO đối với các nền văn MINH PHƯƠNG ĐÔNG cổ, TRUNG đại TRÊN LĨNH vực CHÍNH TRỊ PHÁP LUẬT

12 TIỂU LUẬN MÔN TÔN GIÁO ĐỀ TÀI PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA TÔN GIÁO ĐỐI VỚI CÁC NỀN VĂN MINH PHƯƠNG ĐÔNG CỔ, TRUNG ĐẠI TRÊN LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ, PHÁP LUẬT Phần 1 MỞ ĐẦU Tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội, đồng thời cũng là một thực thể văn hóa xã hội, có tác động, ảnh hưởng đến mọi mặt đời sống xã hội của các quốc gia trên thế giới Không quốc gia nào lại không chịu ảnh hưởng, tác động của tôn giáo Trong xã hội phương Đông cổ, trung đại, tôn giáo đóng một vai trò đáng kể trong lịch sử phát triể.

ĐỀ TÀI:

PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA TÔN GIÁO ĐỐI VỚI CÁC NỀN VĂN MINH PHƯƠNG ĐÔNG CỔ, TRUNG ĐẠI

TRÊN LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ, PHÁP LUẬT

Phần 1 MỞ ĐẦU

Tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội, đồng thời cũng là một thực thể văn hóa - xã hội, có tác động, ảnh hưởng đến mọi mặt đời sống xã hội của các quốc gia trên thế giới Không quốc gia nào lại không chịu ảnh hưởng, tác động của tôn giáo Trong xã hội phương Đông cổ, trung đại, tôn giáo đóng một vai trò đáng kể trong lịch sử phát triển kinh tế - xã hội, chính trị và văn hóa của các xã hội phương Đông lúc bấy giờ Tuy nhiên, việc nghiên cứu và phân tích các tôn giáo phương Đông từ gốc độ lịch sử hình thành và phát triển, ảnh hưởng của tôn giáo đối với nền văn minh phương Đông

cổ, trung đại trên lĩnh vực chính trị pháp luật là một quá trình phức tạp và nhiều chiều

Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu ảnh hưởng của tôn giáo đối với nền văn minh phương Đông cổ, trung đại, nhất là trên lĩnh vực chính trị, pháp luật và sự vận dụng vào quá trình thực hiện chính sách tôn giáo của Đảng, Nhà nước ta hiện nay là vấn đề mang tính thời sự cấp thiết

Phần 2 NỘI DUNG CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÔN GIÁO, CHÍNH TRỊ VÀ PHÁP LUẬT

1.1 Khái niệm và đặc điểm tôn giáo

Chủ nghĩa Mác – Lênin chỉ rõ: Tôn giáo là niềm tin vào các lực lượng siêu nhiên, vô hình, mang tính thiêng liêng, được chấp nhận một cách trực giác và tác động qua lại một cách hư ảo, nhằm

lý giải những vấn đề trên trần thế cũng như ở thế giới bên kia Niềm

tin đó được biểu hiện rất đa dạng, tuỳ thuộc vào những thời kỳ lịch

sử, hoàn cảnh địa lý - văn hóa khác nhau, phụ thuộc vào nội dung từng tôn giáo, được vận hành bằng những nghi lễ, những hành vi tôn giáo khác nhau của từng cộng đồng xã hội tôn giáo khác nhau

Đặc điểm tôn giáo

Tôn giáo với hệ thống giáo điều, giáo lí, những lời răn dạy được ghi chép trong các bộ kinh của các tôn giáo khác nhau như Kinh thánh, Kinh phật,… được gọi là hệ thống các chuẩn mực của tôn giáo

Chuẩn mực tôn giáo được hình thành xuất phát từ niềm tin thiêng liêng, sâu sắc của con người vào sức mạnh thần bí của các lực lượng siêu nhiên

Các yêu cầu, quy tắc của chuẩn mực tôn giáo được đảm bảo tôn trọng và được hiện thực hóa trong hành vi của con người chủ yếu nhờ vào niềm tin tâm linh và cơ chế tâm lí

Chuẩn mực tôn giáo có những tác động tích cực và tiêu cực tới nhận thức, hành vi của con người

1.2 Khái niệm và đặc điểm chính trị

Chính trị là quan hệ giữa các giai cấp, đấu tranh giai cấp (mà đỉnh cao là cuộc đấu tranh ấy là đấu tranh nhằm giành, giữ, thực thi quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước cho một giai cấp nhất định); là việc giải quyết mối quan hệ giữa các giai cấp và giai tầng

xã hội trong việc phân bổ các lợi ích (đặc biệt là lợi ích kinh tế)

Đặc điểm chính trị

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, vấn đề trung tâm, then chốt, trực tiếp nhất trong chính trị là vấn đề quyền lực nhà nước Nó là công cụ cơ bản nhất để giải quyết các quan hệ kinh tế, các quan hệ giai cấp, theo hướng có lợi cho lực lượng nắm quyền

Quyền lực chính trị tất yếu luôn thuộc về giai cấp, tầng lớp xã hội đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến, cho xu hướng tiến

bộ của xã hội, cho lợi ích của quảng đại quần chúng nhân dân

1.3 Khái niệm và đặc điểm pháp luật

Khái niệm

Pháp luật là những quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành

và bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội, định hướng cho hành vi ứng xử của các cá nhân và các nhóm xã hội

Đặc điểm pháp luật

Chuẩn mực pháp luật do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận dưới hình thức các văn bản quy phạm pháp luật Pháp luật có tính

hệ thống, thủ tục ban hành đặc biệt, tính cưỡng chế và tính chặt chẽ

về hình thức

CHƯƠNG 2 NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA TÔN GIÁO ĐỐI VỚI CÁC NỀN VĂN MINH PHƯƠNG ĐÔNG CỔ, TRUNG ĐẠI TRÊN LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ PHÁP LUẬT

2.1 Khái quát về tôn giáo ở phương Đông cổ, trung đại

Nền văn minh Phương Đông cổ, trung đại với các trung tâm văn minh lớn như: Ai Cập, Ấn Độ, Trung Hoa (Trung Quốc) ra đời từ rất và trở thành khu vực đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của nền văn minh nhân loại Với Tôn giáo ở các nước phương Đông thời cổ, trung đại đã có

sự ảnh hưởng không nhỏ đến các lĩnh vực kinh tế, văn hóa… đặc biệt là trên lĩnh vực chính trị, pháp luật của nhiều quốc gia trong khu vực trong đó

có Việt Nam

Tôn giáo phương Đông cổ, trung đại ra đời rất sớm, trước khi có khái niệm tôn giáo thì năng lực tư duy trừu tượng của con người xuất hiện tư tưởng sùng bái thần linh Ở phương Đông, những tôn giáo chủ yếu ảnh hưởng đến lĩnh vực chính trị pháp luật đó là: Phật giáo và đạo Do Thái

Đạo Phật mang tên người sáng lập là Phật Đà Sau khi ra đời ở Ấn Độ

vào thế kỉ VI đến thế kỉ V (TCN) Đạo Phật đã kết hợp với tín ngưỡng văn hóa, tập tục dân gian bản địa để hình thành rất nhiều tông phái và học phái Đạo Phật lưu hành rộng rãi ở rất nhiểu quốc gia và khu vực Á- Phi, sau đó lưu truyền tới các nước Âu- Mỹ

Đạo Do Thái là một tôn giáo gắn liền với kinh thánh Do Thái và lịch sử

dân tộc Israel Do Thái giáo xem mình là mối quan hệ giao ước giữa con cái Israel (sau này là nhà nước Do Thái) với thế lực siêu nhiên Nhiều người xem đây là tôn giáo thờ độc thần đầu tiên Nhiều phương diện của

Do Thái giáo tuân theo các khái niệm về đạo đức và Luật dân sự của phương Đông

2.2 Ảnh hưởng của tôn giáo với chính trị ở xã hội phương Đông thời cổ, trung đại ( Ai Cập, Ấn Độ, Trung Quốc)

Mối quan hệ giữa tôn giáo với chính trị, nhất là ở xã hội Ấn độ thời cổ,

trung đại luôn được xem là vấn đề phức tạp, tế nhị, tinh vi và nhạy cảm vào bậc nhất so với các hiện tượng khác thuộc thượng tầng kiến trúc - xã hội

Từ trước đến nay, nhận thức về mối quan hệ này đã tạo ra những cuộc tranh luận, không phải là “có hay không có quan hệ”, mà là “quan hệ như

thế nào” Các nhà triết học, thần học, tôn giáo học và chính trị học từ trước đến nay thường đưa ra 3 ý kiến khác nhau về mối quan hệ này

Một là, tôn giáo hoá chính trị

Hai là, chính trị hoá tôn giáo

Ba là, phi chính trị hoá tôn giáo và thế tục hoá chính trị

Trong các thời đại lịch sử khác nhau, tính chất, nội dung và hình thức của mối quan hệ giữa tôn giáo và chính trị đều do những điều kiện kinh tế, xã hội, văn hóa, chính trị quy định Vào thời cổ đại, mối quan hệ đó nổi lên là tình hình tôn giáo đối đầu với chính trị, hoặc chính trị lợi dụng tôn giáo, tùy theo vị thế của các lực lượng chính trị khác nhau

Chính giáo lý của Đạo Do Thái (1 Ixaren là dân được chọn ra để ước hẹn với thần; 2 Ý định, mục đích của thần được thể hiện trong pháp luật mà thần có ý gợi ra; 3 Tín ngưỡng một thần; 4 Mong muốn chúa cứu thế cứu vớt dân tộc Ixaren và toàn nhân loại); tư tưởng của phái Khắc kỉ và đời sống cực khổ không lối thoát của nhân dân bị áp bức là những yếu tố dẫn đến sự ra của nền chính trị ở Ai Cập trung đại

Người Do Thái ở Palextin trong cuộc đấu tranh chống sự thống trị ngoại lai của La Mã, do địa vị kinh tế, xã hội và thái độ chính trị đối với bọn thống trị La Mã không giống nhau mà đã dần dân hình thành một số tập đoàn tôn giáo, chính trị, trong đó quan trọng nhất có phái Xaducai (The Sadducees), phái Farixai, Đảng Nhuệ Khí và nhất là phái Aixani (The Essennes)

Người Do Thái là một dân tộc ở phương Đông, có những đặc điểm tâm lý và văn hóa của người phương Đông, cho nên khi nền chính trị, pháp

luật của một số quốc gia ở phương Đông mới ra đời cũng có màu sắc đạo của Đạo Do Thái, lấy dân tộc Do Thái làm chủ thể

Như vậy, mối quan hệ giữa tôn giáo và chính trị ở xã hội

phương Đông thời cổ, trung đại cụ thể như ở Ấn độ : chính – giáo

hợp nhất, tức là nhà nước và giáo hội - nhà thờ hợp làm một Thần học tôn giáo có vai trò chủ đạo trong hệ tư tưởng trị nước Nhà nước

là thế tục, nhưng nhà nước khai thác, sử dụng những tư tưởng thần học phù hợp để phục vụ mục đích của mình Giáo hội và các đoàn thể tôn giáo đồng thuận cùng nhà nước Giáo sĩ, nhà tu hành trong những chừng mực nhất định tham gia vào công quyền Tôn giáo được huy động vào các hoạt động, nhất là các hoạt động xã hội

2.3 Những ảnh hưởng của tôn giáo với pháp luật trong xã hội phương Đông cổ, ( Ai Cập, Ấn Độ, Trung Quốc)

Thứ nhất, chuẩn mực tôn giáo giúp cho hoạt động xây dựng

pháp luật của nhà nước cụ thể ở: Ai Cập và Trung Quốc trong xã hội cổ, trung đại

Trong xã hội phương Đông cổ, trung đại, nhất là ở: Ai Cập, Trung Quốc rất nhiều những tín điều tôn giáo của đạo phật được nhà nước thừa nhận và trở thành các quy phạm pháp luật được áp dụng chung cho mọi cá nhân, tổ chức trong xã hội Các tín điều tôn giáo đều chứa đựng một số giá trị đạo đức nhân bản rất hữu ích cho việc xây dựng nền đạo đức mới Giá trị lớn nhất của đạo đức phật giáo góp phần duy trì đạo đức xã hội, hoàn thiện nhân cách cá nhân, hướng con người đến Chân – Thiện – Mỹ Từ quan điểm của đạo Phật khuyên răn mọi người phải nhẫn nhục chịu đựng mọi khổ đau

từ đó chấp hành nghiêm quy phạm pháp luật, đạo đức, phong tục tập quán và trở thành các quy định điều chỉnh hành vi, lối sống của con người trong xã hội Trung Quốc lúc bấy giờ

Thứ hai, trong xã hội phương Đông cổ, trung đại, tôn giáo đã

đề cập trực tiếp đến những vấn đề đạo đức cụ thể của cuộc sống thế

tục và ít nhiều mang giá trị có tính nhân văn Trên thực tế, ở Ấn độ;

Trung Quốc những giá trị, chuẩn mực đạo đức của các tôn giáo có ý

nghĩa nhất định trong việc duy trì đạo đức xã hội, hơn nữa, nó đóng vai trò quan trọng trong việc giúp các nhà làm luật đưa ra những quy định phù hợp với ý chí nhà nước và nhân dân cũng như trong việc phát hiện ra những lỗ hổng, những thiếu sót trong pháp luật hiện hành

Thứ ba, trong xã hội phương Đông cổ, trung đại, ở Ấn độ; Trung Hoa (Trung Quốc) tôn giáo giúp san sẻ một phần gánh nặng

cho pháp luật Hầu hết các tín điều giáo lí đạo Phật đều răn dạy con người phải biết làm điều thiện, giúp đỡ người khó khăn, tránh làm việc ác Khi các tín đồ thực hiện những lời răn dạy đó thì đã phần nào giúp xã hội ổn định và phát triển Hơn nữa, có những tín điều giáo lí phù hợp với pháp luật, khi các tín đồ thực hiện những tín điều đó thì đó cũng là một hành động thực hiện pháp luật

Quan niệm về thế giới bên kia ví dụ như: tội nhân (tất nhiên là những kẻ vi phạm giáo qui, theo mức độ) sẽ bị trừng phạt tại địa ngục và bị phân cách với đức Phật đời đời Ngược lại những người công chính sẽ được tiếp rước vào cuộc sống hạnh phúc đời đời, thân cận với đức Phật lên cõi Niết Bàn Đây là cơ sở để hình thành tư tưởng ổn định chính trị, điều

chỉnh hành vi con người góp phần hình thành thói quen thượng tôn phát luật

Tuy các chuẩn mực tôn giáo có nhiều ảnh hưởng tích cực tới hoạt động xây dựng và thực hiện pháp luật trong xã hội phương Đông cổ, trung đại, nhưng nó cũng có những biểu hện tiêu cực, tác động đến xã hội

CHƯƠNG 3 VẤN ĐỀ TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM VÀ SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA TÔN GIÁO PHƯƠNG ĐÔNG CỔ, TRUNG ĐẠI TRÊN LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ- PHÁP LUẬT

3.1 Vấn đề tôn giáo ở Việt Nam

Việt Nam là một quốc gia đa tôn giáo Giáo hội các tôn giáo khi được Nhà nước công nhận tư cách pháp nhân đều được chính quyền các cấp quan tâm và tạo thuận lợi để hoạt động tôn giáo bình thường trong khuôn khổ luật pháp Giai đoạn gần đây, sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam sôi động và đang có chiều hướng gia tăng Những nhu cầu tín ngưỡng được chính quyền các địa phương tạo điều kiện đáp ứng, làm cho tín đồ, chức sắc các tôn giáo an tâm, phấn khởi, ngày càng tin tưởng vào chính sách đối với tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta Văn kiện Đại hội XIII của Đảng ghi rõ: “Phát huy những giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp và các nguồn lực của các tôn giáo cho sự phát triển đất nước” [Đảng Cộng sản Việt

Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập 1, Nhà

xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tr.50] Tuy

nhiên, tình hình tôn giáo ở nước ta hiện nay cũng tồn tại và tiểm ẩn những yếu tố phức tạp Các thế lực thù địch lợi dụng các vấn đề tôn

giáo ở nước ta hiện nay nhằm tiếp tục “diễn biến hòa bình” để chống phá Đảng, Nhà nước Việc giải quyết vấn đề tôn giáo ở nơi này hay nơi khác còn nhiều bất cập đã tác động tiêu cực đến việc phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân Nhiều vụ việc nổi cộm liên quan đến tín ngưỡng tôn giáo còn xãy ra, chúng ta vẫn bị động hoặc xử lý thiếu tế nhị làm mất lòng tin của chức sắc, tín đồ, là kẻ hở cho kẻ xấu lợi dụng…

3.2 Sự ảnh hưởng của tôn giáo phương Đông cổ, trung đại trên lĩnh vực chính trị, pháp luật ở Việt Nam

Xuất phát từ vai trò ảnh hưởng to lớn của tôn giáo trong nền văn minh phương Đông thời kỳ cổ, trung đại đối với Việt Nam là quốc gia đa tôn giáo và tiếp ứng nhiều tôn giáo lớn từ phương đông vào nên trên lĩnh vực chính trị, pháp luật của nước ta cũng đang tiếp thu những giá trị tốt đẹp, cốt lõi của các tôn giáo Cụ thể:

Thứ nhất: Trong quá trình xây dựng hệ thống chính trị và

pháp luật Đảng và Nhà nước ta luôn khai thác, phát huy yếu tố: thiện, mỹ, nhân văn, lối sống giàu tình nghĩa, tôn trọng con người trong giáo lý của các tôn giáo, khơi dậy giá trị tốt đẹp của tôn giáo trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

Thứ hai: Đảng và Nhà nước ta thừa nhận sự tồn tại lâu dài của

tôn giáo trong chủ nghĩa xã hội và Nhà nước tôn trọng các hoạt động của tôn giáo và các hoạt động tín ngưỡng của nhân dân bằng pháp luật; kịp thời xử lý nghiêm những hành động lợi dụng tôn giáo

để phá hoại đất nước

Thứ ba: Đảng, Nhà nước và cán bộ, đảng viên luôn quan tâm đến đời sống vật chất và tinh thần của giáo dân để vận động, thuyết phục, giáo dục tín đồ các tôn giáo ổn định cuộc sống, thượng tôn pháp luật “sống tốt đời đẹp đạo”, “kính chúa yêu nước” Chính trị

và chính sách pháp luật của Đảng, Nhà nước ta không những không tiêu diệt tôn giáo như những kẻ xâm lược và tay sai của chúng tuyên truyền, mà trái lại còn tạo điều kiện cho các tôn giáo hoạt động với chủ trương: “Đảng Cộng sản chẳng những không tiêu diệt tôn giáo,

mà còn bảo hộ tôn giáo Đảng Cộng sản chỉ tiêu diệt tội ác người

bóc lột người” [Đỗ Quang Hưng (2005) Vấn đề tôn giáo trong cách

mạng Việt Nam, lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà

Nội, tr 207]

Thứ tư: Trong xây dựng và ban hành pháp luật Nhà nước ta luôn có phương pháp phù hợp, khéo léo đối với từng tôn giáo khác nhau; thường xuyên tuyên truyền lý luận, đường lối, chính sách, pháp luật cho đồng bào có đạo, hiểu rõ đặc điểm tình hình cụ thể, của từng tôn giáo, của từng địa phương, từng giai đoạn lịch sử; luôn tôn trọng các tín đồ tôn giáo, nhất là các chức sắc tôn giáo, không xúc phạm đến tình cảm của các tín đồ trong quần chúng nhân dân Tránh làm tổn thương đến tình cảm tôn giáo, ảnh hưởng đến an ninh tật xã hội, làm tổn thất đến lực lượng cách mạng trong quá trình tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa hiện nay

KẾT LUẬN

Như vậy, trong thời cổ, trung đại, tôn giáo và chính trị, pháp luật có những quan hệ rất gắn bó trong lịch sử, không chỉ ở các

nước phương Đông mà ở nhiều quốc gia trên thế giới Tôn giáo cũng là những hình thái ý thức được lựa chọn để xây dựng mô hình nhà nước sao cho phù hợp với sự phát triển của quốc gia, dân tộc xu hướng phát triển của xã hội hiện đại Sự lựa chọn Nhà nước theo mô hình quốc giáo, trung lập hay vô thần cũng không nằm ngoài hướng

đi riêng của mỗi thể chế chính trị Song, coi tôn giáo là đối tượng đặc biệt trên cả phương diện tư tưởng, văn hóa, chính trị - luật pháp thì đó là những quan hệ có từ rất sớm trong lịch sử loài người

Trong quá trình vận động, phát triển, mỗi quốc gia đang từng bước hoàn thiện hệ thống quan điểm chính trị, luật pháp liên quan đến tôn giáo cho phù hợp với xu thế vận động chung nhằm tiến tới hoàn thiện hệ thống chính trị và luật pháp ổn định Nếu có hệ thống quan điểm, chính sách pháp luật tốt, phát huy được mặt tích cực trong các tôn giáo thì các tôn giáo sẽ là yếu tố góp phần cho sự ổn định và phát triển bền vững chính trị- xã hội của mỗi quốc gia dân tộc, kể cả trong việc xây dựng con người mới, xã hội mới nhân văn

và tốt đẹp hơn

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2003), Nghị quyết của Trung

ương Đảng về công tác tôn giáo, số 25/NQ-TW, ngày

12/3/2003, Hà Hội

2 Ban Tôn giáo Chính phủ (2021), Công tác tôn giáo 2021, Nxb

Tôn giáo, Hà Nội