Ví dụ:… Ví dụ:… Chức vụ: Các kiểu hoán dụ: Có bốn kiểu hoán dụ thường gặp là: *Chủ ngữ thường là danh từ, đại từ hoặc Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên của một sự[r]
Trang 1I.Văn bản
Bài học đường đời đầu tiên
*Bài văn miêu tả Dế Mèn có vẻ đẹp cường tráng của tuổi trẻ nhưng tính nết
còn kiêu căng, xốc nổi.Do bày trò trêu chọc Cốc nên đã gây ra cái chết
thảm thương cho Dế Choắt,Dế Mèn rất hối hận và rút ra được bài học
đường đời cho mình
*Nghệ thuật miêu tả loài vật của Tô Hoài rất sinh động, cách kể chuyện theo ngôi thứ nhất rất tự nhiên, hấp dẫn, ngôn ngữ chính xác, giàu tính tạo hình
Tác giả:Tô Hoài tên khai sinh là Nguyễn Sen,quê ở Hà Nội.Ông viết văn
từ trước Cách mạng tháng Tám 1945.Ông có khối lượng tác phẩm rất
phong phú và độc đáo,gồm nhiều thể loại,được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 1996
Sông nước Cà Mau
*Cảnh sông nước Cà Mau có vẻ đẹp rộng lớn, hùng vĩ, đầy sức sống hoang dã.Chợ Năm Cặn là hình ảnh cuộc sống tấp nập, trù phú, độc đáo ở vùng đất tận cùng phía Nam Tổ Quốc
*Bức tranh thiên nhiên và cuộc sống ở vùng Cà Mau hiện lên vừa cụ thể ,vừa bao quát thông qua sự cảm nhận trực tiếp và vốn hiểu biết phong phú của tác giả
Tác giả: Đoàn Giỏi quê ở tỉnh Tiền Giang, viết văn từ thời kì kháng chiến
chống thực dân Pháp.Tác phẩm của Đoàn Giỏi thường viết về cuộc sống, thiên nhiên và con người ở Nam Bộ
Xuất xứ : Bài văn Sông nước Cà Mau trính từ chương XVIII truyện
Đất rừng phương Nam
Bức tranh của em gái tôi
Qua câu chuyện về người anh và cô em gái có tài hội họa, truyện Bức
Trang 2tranh của em gái tôi cho thấy:Tình cảm trong sáng hồn nhiên và lòng nhân
hậu của người em gái đã giúp cho người anh nhận ra phần hạn chế ở chính mình.Truyện đã miêu tả tinh tế tâm lí nhân vật qua cách kể theo người thứ nhất
Tác giả:Tạ Duy Anh quê ở huyện Chương Mĩ, tỉnh Hà Tây(Hà Nội)
Hoàn cảnh sáng tác:Bức tranh của em gái tôi là truyện ngắn đoạt giải Nhì
trong cuộc thi viết “Tương lai vẫy gọi” của báo Thiếu niên tiền phong
Vượt thác
* Bài văn miêu tả cảnh vượt thác của con thuyền trên sông Thu Bồn, làm
nổi bật vẻ hùng dũng và sức mạnh của người lao động trên nền cảnh thiên nhiên rộng lớn, hùng vĩ
* Nghệ thuật tả cảnh, tả người từ điểm nhìn trên con thuyền theo hành trình vượt thác rất tự nhiên, sinh động
Tác giả: Võ Quảng, quê ở Quảng Nam, là nhà văn chuyên viết cho thiếu nhi Bài Vượt thác trích từ chương XI của truyện quê nội
Đêm nay Bác không ngủ
*Qua câu chuyện về một đêm không ngủ của Bác Hồ trên đường đi chiến dịch, bài thơ đã thể hiện tấm lòng yêu thương sâu sắc, rộng lớn của Bác với
bộ đội và nhân dân, tình cảm yêu kính, cảm phục của người chiến sĩ đối với lãnh tụ
*Bài thơ sử dụng thể thơ năm chữ, có nhiều vần liền thích hợp với lối kể chuyện, kết hợp với miêu tả, kể với biểu cảm, có nhiều chi tiết giản dị, chân thật và cảm động
Tác dụng:Minh Huệ tên khai sinh là Nguyễn Đức Thái, quê tỉnh Nghệ An,
làm thơ từ thời kháng chiến chống thực dân Pháp
Hoàn cảnh sáng tác: Đêm nay Bác không ngủ là bài thơ nổi tiếng nhất của ông.
Bài thơ dựa trên sự kiện:trong chiến dịch Biên giới cuối năm 1950, Bác Hồ trực tiếp
ra mặt trận theo dõi và chỉ huy cuộc chiến đấu của bộ đội và nhân dân ta.
Bài thơ:
Anh đội viên thức dậy Chiến dịch hãy còn dài
Thấy trời khuya lắm rồi Rừng lắm dốc,lắm ụ
Mà sao Bác vẫn ngồi Đêm nay Bác không ngủ
Trang 3Đêm nay Bác không ngủ Lấy sức đâu mà đi
Lặng yên bên bếp lửa .Lần thứ ba thức dậy
Vẻ mặt Bác trầm ngâm, Anh hốt hoảng giật mình:
Ngoài trời mưa lâm thâm Bác vẫn ngồi đinh ninh
Mái lều tranh xơ xác Chòm râu im phăng phắc
Anh đội viên nhìn Bác Anh vội vàng nằng nặc:
Càng nhìn lại càng thương -Mời Bác ngủ Bác ơi!
Người Cha mái tóc bạc Trời sắp sáng mất rồi
Đốt lửa cho anh nằm Bác ơi! Mời Bác ngủ
Rồi Bác đi dém chăn -Chú cứ việc ngủ ngon
Từng người từng người một Ngày mai đi đánh giặc
Sợ cháu mình giật thột Bác thức thì mặc Bác
Bác nhón chân nhẹ nhàng Bác ngủ không an lòng
Anh đội viên mơ màng Bác thương đoàn dân công
Như nằm trong giấc mộng Đêm nay ngủ ngoài rừng
Bóng Bác cao lồng lộng Rải lá cây làm chiếu
Ấm hơn ngọn lửa hồng Manh áo phủ làm chăn
Thổn thức cả nỗi lòng Trời thì mưa lâm thâm
Thầm thì anh hỏi nhỏ: Làm sao cho khỏi ướt!
-Bác ơi!Bác chưa ngủ? Càng thương càng nóng ruột
Bác có lạnh lắm không? Mong trời sáng mau mau
-Chú cứ việc ngủ ngon Anh đội viên nhìn Bác
Ngày mai đi đánh giặc Bác nhìn ngọn lửa hồng
Vâng lời anh nhắm mắt Lòng vui sướng mênh mông
Nhưng bụng vẫn bồn chồn Anh thức luôn cùng Bác
Không biết nói gì hơn Đêm nay Bác ngồi đó
Anh nằm lo Bác ốm Đêm nay Bác không ngủ
Lòng anh cứ bề bộn Vì một lẽ thường tình
Vì Bác vẫn thức hoài Bác là Hồ Chí Minh.
Minh Huệ
Lượm
*Bằng cách kết hợp miêu tả với kể chuyện và biểu hiện cảm xúc, bài thơ
đã khắc họa hình ảnh chú bé liên lạc Lượm hồn nhiên, vui tươi, hăng hái,
Trang 4dũng cảm.Lượm đã hi sinh nhưng hình ảnh của em còn sáng mãi với quê hương, đất nước và trong lòng mọi người
*Thể thơ bốn chữ, nhiều từ láy có giá trị gợi hình và giàu âm điệu đã góp phần tạo nên thành công trong nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật.
Tác giả: Tố Hữu tên khai sinh là Nguyễn Kim Thành, quê tỉnh Thừa Thiên - Huế ,
là nhà cách mạng và nhà thơ lớn của thơ hiện đại Việt Nam, được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 1996.
Hoàn cảnh sáng tác:Bài Lượm được ông sáng tác năm 1949, trong thời kì
kháng chiến chống thực dân Pháp
Bài thơ:
Ngày Huế đổ máu
Chú Hà Nội về
Tình cờ chú, cháu
Gặp nhau Hàng Bè
Chú bé loắt choắt
Cái xắc xinh xinh
Cái chân thoăn thoắt
Cái đầu nghênh nghênh
Ca lô đội lệch
Mồm huýt sáo vang
Như con chim chích
Nhảy trên đường vàng
-Cháu đi liên lạc
Vui lắm chú à
Ở đồn Mang Cá
Thích hơn ở nhà!
Cháu cười híp mí
Má đỏ bồ quân
-Thôi chào đồng chí!
Cháu đi xa dần
Trang 5
Cháu đi đường cháu
Chú lên đường ra Đến nay tháng sáu Chợt nghe tin nhà
Ra thế Lượm ơi!
Một hôm nào đó
Như bao hôm nào Chú đồng chí nhỏ
Bỏ thư vào bao
Vụt qua mặt trận Đạn bay vèo vèo Thư đề "Thượng khẩn"
Sợ chi hiểm nghèo?
Đường quê vắng vẻ Lúa trổ đòng đòng
Ca lô chú bé Nhấp nhô trên đồng
Bỗng lòe chớp đỏ Thôi rồi,Lượm ơi! Chú đồng chí nhỏ Một dòng máu tươi!
Cháu nằm trên lúa Tay nắm chặt bông
Lượm ơi,còn không?
Chú bé loắt choắt Cái xắc xinh xinh
Cái chân thoăn thoắt
Cái đầu nghênh nghênh
Trang 6Ca lô đội lệch
Mồm huýt sáo vang
Như con chim chích
Nhảy trên đường vàng
Lúa thơm mùa sữa
Hồn bay giữa đồng.
Tố Hữu
Cô Tô
*Cảnh thiên nhiên và sinh hoạt của
con người trên vùng đảo Cô Tô hiện
lên thật trong sáng và tươi đẹp qua
ngôn ngữ điêu luyện và sự miêu tả
tinh tế,chính xác ,giàu hình ảnh cảm
xúc của Nguyễn Tuân.Bài văn cho ta
hiểu biết và yêu mến một vùng đất
của Tổ quốc-quần đảo Cô Tô
Tác giả: Nguyễn Tuân quê ở Hà Nội,
là nhà văn nổi tiếng, sở trường về
tùy bút và kí, được tặng Giải thưởng
Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật
năm 1996 Tác phẩm của Nguyễn Tuân
luôn thể hiện phong cách độc đáo,
tài hoa, sự hiểu biết phong phú nhiều
mặt và vốn ngôn ngữ giàu có, điêu
luyện.
Xuất xứ: Bài văn Cô Tô là phần cuối
của bài kí Cô Tô
Cây tre Việt Nam
*Cây tre là người bạn thân thiết lâu
đời của người nông dân và nhân dân
Việt Nam.Cây tre có vẻ đẹp bình dị
và nhiều phẩm chất quý báu.Cây tre
đã thành một biểu tượng của đất nước Việt Nam,dân tộc Việt Nam
*Bài Cây tre Việt Nam có nhiều chi
tiết, hình ảnh chọn lọc mang ý nghĩa biểu tượng,sử dụng rộng rãi và thành công phép nhân hóa,lời văn giàu cảm xúc và nhịp điệu
Cầu Long Biên-chứng nhân lịch sử
*Hơn một thế kỉ qua,cầu Long Biên
đã chứng kiến bao sự kiện lịch sử hào hùng,bi tráng của Hà Nội.Hiện nay,tuy đã rút về vị trí khiêm nhường nhưng cầu Long Biên vẫn mãi mãi trở thành một chứng nhân lịch sử, không chỉ riêng của Hà Nội mà của
cả nước
*Phép nhân hóa được dùng để gọi cầu Long Biên cùng lối viết giàu cảm xúc bắt nguồn từ những hiểu biết và kỉ niệm
về cầu đã tạo nên sức hấp dẫn của bài văn
II.Tiếng Việt
Phó từ
Trang 7Khái niệm:
Phó từ là những từ chuyên đi kèm
động từ, tính từ để bổ sung ý nghĩa
cho động từ, tính từ
Ví dụ:
Phân loại:
Phó từ gồm hai loại lớn:
*Phó từ đứng trước động từ, tính từ
*Phó từ đứng sau động từ, tính từ
So sánh
Khái niệm:
So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này
với sự vật khác có nét tương đồng
để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm
cho sự diễn đạt
Cấu tạo của phép so sánh:
Vế A(sự vật
được so sánh)
Phương diện so sánh
So sánh ( tiếp theo )
Có hai kiểu so sánh :
- So sánh ngang bằng ;
- So sánh không ngang bằng
So sánh vừa có tác dụng gợi hình,
giúp cho việc miêu tả sự vật, sự việc
được cụ thể, sinh động; vừa có tác dụng
biểu hiện tư tưởng, tình cảm sâu sắc.
Nhân hóa
Khái niệm:
Nhân hóa là gọi hoặc tả con vật, cây
cối, đồ vật, bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người; làm cho thế giới loài vật,cây cối,
đồ vật,…trở nên gần gũi với con người, biểu thị được những suy nghĩ,tình cảm của con người
Ví dụ:…
Các kiểu nhân hóa:
Có ba kiểu nhân hóa thường gặp là:
1.Dùng những từ vốn gọi người để gọi vật
2.Dùng những từ vốn chỉ hoạt động, tính chất của người để chỉ hoạt động, tính chất của vật
3.Trò chuyện, xưng hô với vật như đối với người
Ẩn dụ
Khái niệm:
Ẩn dụ là gọi tên sự vật,hiện tượng
này bằng tên sự vật, hiện tượng khác
có nét tương đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt
Ví dụ:…
Các kiểu ẩn dụ:
Có bốn kiểu ẩn dụ thường gặp là:
-Ẩn dụ hình thức;
-Ẩn dụ cách thức;
-Ẩn dụ phẩm chất;
-Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
Trang 8
Hoán dụ
Khái niệm:
Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng,
khái niệm bằng tên của một sự vật,
hiện tượng, khái niệm khác có quan hệ
gần gũi với nó nhằm tăng sức gợi hình,
gợi cảm cho sự diễn đạt.
Ví dụ:…
Các kiểu hoán dụ:
Có bốn kiểu hoán dụ thường gặp là:
-Lấy một bộ phận để gọi toàn thể;
-Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị
chứa đựng;
-Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự
vật;
-Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng
Các thành phần chính
của câu
*Thành phần chính của câu là những
thành phần bắt buộc phải có mặt để câu
có cấu tạo hoàn chỉnh và diễn đạt được
một ý trọn vẹn Thành phần không bắt
buộc có mặt được gọi là thành phần
phụ.
Ví dụ:…
Khái niệm:
*Vị ngữ là thành phần của câu có khả
năng kết hợp với các phó từ chỉ quan hệ
thời gian và trả lời cho các câu hỏi Làm gì
?, Làm sao ?, Như thế nào ? hoặc Là
gì ?
Ví dụ:…
Chức vụ:
*Vị ngữ thường là động từ hoặc cụm
động từ, tính từ hoặc cụm tính từ, danh
từ hoặc cụm danh từ.
*Câu có thể có một hoặc nhiều vị ngữ.
Khái niệm:
*Chủ ngữ là thành phần chính của câu
nêu tên sự vật,hiện tượng có hoạt động, đặc điểm, trạng thái,…được miêu tả ở
vị ngữ.Chủ ngữ thường trả lời cho các
câu hỏi Ai ?, Con gì ?, hoặc Cái gì ?
Ví dụ:…
Chức vụ:
*Chủ ngữ thường là danh từ, đại từ hoặc cụm danh từ.Trong những trường hợp nhất định, động từ, tính từ hoặc cụm động
từ, cụm tính từ cũng có thể làm chủ ngữ
*Câu có thể có một hoặc nhiều chủ ngữ.
Câu trần thuật đơn
Khái niệm:
Câu trần thuật đơn là một câu do
một cụm C-V tạo thành, dùng để giới thiệu, tả hoặc kể về một sự việc,sự vật hay để nêu một ý kiến
Ví dụ:…
Câu trần thuật đơn có từ là Khái niệm:
Trong câu trần thuật đơn có từ là: -Vị ngữ thường là do từ là kết hợp
với danh từ (cụm danh từ) tạo thành
Ngoài ra, tổ hợp giữa từ là với động
từ (cụm động từ) hoặc tính từ (cụm tính từ),…cũng có thể làm vị ngữ
Ví dụ:
Đặc điểm:
-Khi vị ngữ biểu thị ý phủ định, nó
Trang 9kết hợp với các cụm từ không phải,
chưa phải.
Các kiểu câu trần thuật đơn có từ
là:
-Câu định nghĩa;
-Câu giới thiệu;
-Câu miêu tả;
-Câu đánh giá
Câu trần thuật đơn
không có từ là
Khái niệm:
Trong câu trần thuật đơn không có từ
là:
-Vị ngữ thường do động từ hoăc cụm động từ, tính từ hoặc cụm tính từ tạo thành
-Khi vị ngữ biểu thị ý phủ định, nó
kết hợp với các từ không, chưa