VAN 8 HOI THOAI

Bài tập 2: Đọc đoạn trích trong SGK và thực hiện theo yêu cầu câu hỏi: a/Dựa vào đoạn trích và những điều đã biết về chuyện “Lão Hạc”, hãy xác định vai xã hội của 2 nhân vật tham gia cuộ[r]

CÁC THẦY CÔ GIÁO ĐẾN DỰ GIỜ MÔN NGỮ VĂN LỚP 8

1 Hành động nói là gì? Nêu một số kiểu hành động nói thường gặp?

KIỂM TRA BÀI CŨ

Tiết 107: HỘI THOẠI

• Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi:

- Hồng ! Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?

• […] Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi

đầu không đáp Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ t«i, một người đàn bà đã bị cái tội là goá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến [ ]

• Tôi cũng cười đáp lại cô tôi:

• - Không! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.

• Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:

• - Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!

• Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi

càng … … thắt lại, khoé mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:

• - Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

• […] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:

• - Sao cô biết mợ con có con?

• Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta

một ….hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn […]

• Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đoạ mẹ tôi là

một vật như hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi

• Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:

• - Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chỗ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo

dù sao cũng phải về Trước sau gì cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao?

• Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp:

• -Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng còn

phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?

(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

I.Vai xã hội trong hội thoại:

Cõu 1: Quan hệ giữa cỏc nhõn vật

tham gia hội thoại trong đoạn trớch trờn đó cho là quan hệ gỡ?

Ai ở vai trờn? Ai là vai dưới?

I.Vai xó hội trong hội thoại:

Hai đối

t ợng ở hai vị trí xã

hội khác nhau khi tham gia hội thoại

-> Vai xã hội

I.Vai xã hội trong hội thoại:

Vai xã hội là gì?

Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc hội thoại

- Quan hệ trên - dưới hay ngang

hàng (theo tuổi tác, thứ bậc trong

a đứng dậy, mở toang cửa sổ, ló đầu ra ngoài và hỏi bạn một cách tỉ mỉ về khẩu súng.

Nhưng rồi Vô-lô-đi-a trả lời bạn với vẻ luyến tiếc:

- Mình bận học, không đi được!

Cậu bạn châm chọc:

- Học gạo để lấy điểm năm à?

- Mình không học gạo mà là học, học không phải vì điểm, hiểu không?

- Mai chủ nhật tha hồ mà học!

Vô-lô-đi-a bắt đầu lưỡng lự vì lời bàn đó của bạn Nhưng chợt nghĩ đến bài vẫn chưa chuẩn bị xong, Vô-lô-đi-a trả lời dứt khoát:

- Không, mai chúng ta sẽ đi từ sáng, còn hôm nay thì không.

Sau đó, Vô-lô-đi-a đóng cửa sổ lại.

Vai xã hội được

xác định bằng các quan hệ

xã hội nào?

Trë l¹i vÝ dơ trªn:

• Một hôm, cô tôi gọi tôi đến bên cười hỏi:

- Hồng ! Mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?

• […] Nhận ra những ý nghĩa cay độc trong giọng nói và trên nét mặt khi cười rất kịch của cô tôi kia, tôi cúi

đầu không đáp Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi, cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi những hoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ t«i, một người đàn bà đã bị cái tội là goá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm phạm đến [ ]

• Tôi cũng cười đáp lại cô tôi:

• - Không! Cháu không muốn vào Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.

• Cô tôi hỏi luôn, giọng vẫn ngọt:

• - Sao lại không vào? Mợ mày phát tài lắm, có như dạo trước đâu!

• Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi

càng … … thắt lại, khoé mắt tôi đã cay cay Cô tôi liền vỗ vai tôi cười mà nói rằng:

• - Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu Vào mà bắt mợ mày may vá sắm sửa cho và thăm em bé chứ.

• […] Tôi cười dài trong tiếng khóc, hỏi cô tôi:

• - Sao cô biết mợ con có con?

• Cô tôi vẫn cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe Có một bà họ nội xa vào trong ấy cân gạo về bán Bà ta

một ….hôm đi qua chợ thấy mẹ tôi ngồi cho con bú ở bên rổ bóng đèn […]

• Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá những cổ tục đã đày đoạ mẹ tôi là

một vật như hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi

• Cô tôi bỗng đổi giọng, lại vỗ vai, nhìn vào mặt tôi, nghiêm nghị:

• - Vậy mày hỏi cô Thông – tên người đàn bà họ nội xa kia – chỗ ở của mợ mày, rồi đánh giấy cho mợ mày, bảo

dù sao cũng phải về Trước sau gì cũng một lần xấu, chả nhẽ bán xới mãi được sao?

• Tỏ sự ngậm ngùi thương xót thầy tôi, cô tôi chập chừng nói tiếp:

• -Mấy lại rằm tháng tám này là giỗ đầu cậu mày, mợ mày về dù sao cũng đỡ tủi cho cậu mày, và mày cũng còn

phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?

(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

Cõu 2: Cỏch xử sự của người cụ cú

gỡ đỏng chờ trỏch?

+ Với quan hệ gia tộc, người cụ đó xử sự

khụng đỳng vớ i thỏi độ chõn thành, thiện chớ của tỡnh cảm ruột thịt.

+Với tư cỏch là người lớn tuổi, vai bề trờn, người cụ đó khụng cú thỏi độ đỳng mực

của người lớn đối với trẻ em.

I.Vai xó hội trong hội thoại:

-> Xác định ch a đúng vai.

Thảo luận:

Câu 3: Tìm những chi tiết cho thấy nhân vật chú

bé Hồng đã cố gắng kìm nén sự bất bình của mình để giữ thái độ lễ phép?

…tôi cúi đầu không đáp

…Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất…cổ họng tôi

đã nghẹn ứ khóc không

ra tiếng…

I.Vai xã hội trong hội thoại:

? Giải thớch vỡ sao Hồng phải làm như vậy? Vỡ Hồng là người thuộc vai dưới, cú bổn

phận tụn trọng người trờn.

I.Vai xó hội trong hội thoại:

-> Xác định đúng vai.

*Vỡ chửa xaực ủũnh ủuựng vai neõn caựch noựi cuỷa cô bé

Hồng:

- Mày có muốn vào Thanh hóa chơi với mẹ mày không?

- Mợ mày phát tài lắm, có nh dạo tr ớc đâu!

- Mày dại quá, cứ vào đi, tao chạy cho tiền tàu.

-> Ch a phù hợp

*Vỡ xaực ủũnh ủuựng vai neõn caựch noựi cuỷa bé Hồng:

- Tôi cúi đầu không đáp …

- Tôi c ời đáp lại cô tôi:

- Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất C ời dài trong tiếng … khóc…

-> Phù hợp

“ Một sớm Hựng, mới “ nhập cư” vào súm tụi dắt chiếc xe đạp hết hơi ra tiệm sửa xe của bỏc Hai Nú hất hàm với bỏc Hai:

-Bơm cho cỏi bỏnh trước Nhanh lờn nhộ, trễ giờ học rồi.

Bỏc trai nhỡn bạn Hựng rồi núi:

-Tiệm của bỏc khụng cú bơm thuờ.

- Vậy cho mượn cỏi bơm, tụi bơm lấy vậy.

-Bơm của bỏc bị hỏng, chỏu chịu khú dắt đến tiệm khỏc vậy”

Vửứa luực aỏy, caựi Hoa nhaứ ụỷ cuoỏi ngoừ cuừng daột xe ủaùp chaùy vaứo tớu tớt chaứo hoỷi:

- Chaựu chaứo baực Hai aù! Baực ụi, chaựu mửụùn caựi bụm nheự Chieàu nay chaựu ủi hoùc veà, baực coi duứm chaựu nghe, hoồng bieỏt sao noự cửự xỡ hụi hoaứi.

- ẹửụùc roài Naứo ủeồ baực bụm cho Chaựu laứ con gaựi, bieỏt bụm

khoõng maứ bụm!

- Chaựu caỷm ụn baực nhieàu.

-> Xaực ủũnh chua ủuựng vai -> Chửa phuứ hụùp

-> Xaực ủũnh ủuựng vai -> Phuứ hụùp

Anh chÞ

c«

Anh chÞ khèi 9 B¹n cïng khèi khèi 6,7 C¸c em

* C¸c mèi quan hÖ cña vai x héi. ·

Đa d¹ng

Vì quan hệ xã hội vốn đa dạng nên vai xã hội của mỗi người cũng đa dạng, nhiều chiều.Khi ta tham gia hội thoại, mỗi người cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp.

I.Vai xã hội trong hội thoại:

Khi tham gia hội thoại mỗi Chúng ta cần chú ý điều gì?

Ghi nhí

•* Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại đối với

người khác trong cuộc thoại

• -Vai xã hội được xác định bằng các quan hệ xã hội:

+ Quan hệ trên – dưới hay ngang hàng (theo tuổi tác, thứ bậc trong gia đình và xã hội);

+ Quan hệ thân – sơ (theo mức độ quen biết, thân tình)

* Vì quan hệ xã hội vốn rất đa dạng nên vai xã hội của mỗi người cũng đa dạng, nhiều chiều Khi tham gia hội thoại, mỗi người cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp.

HỊCH TƯỚNG

khoan dung của

Trần Quốc Tuấn đối

với binh sĩ dưới

quyền?

II.Luyện tập:

Các chi tiết thể hiện

sự nghiêm khắc:

Nay các ngươi nhìn chủ nhục

mà không biết lo, thấy

mà không biết

lời dạy bảo

của ta, thì mới

Bài tập 2: Đọc đoạn trích trong SGK và

thực hiện theo yêu cầu câu hỏi:

a/Dựa vào đoạn trích và những điều đã biết

về chuyện “Lão Hạc”, hãy xác định vai xã

hội của 2 nhân vật tham gia cuộc hội thoại

trên!

Xét về

điạ vị

xã hội

Vai trên

Vai dưới

Xét về

tuổi tác

Vai trên Vai dưới

b / Tìm những chi tiết trong lời hội thoại của nhân vật, qua lời miêu tả của nhà văn cho thấy thái độ vừa kính trọng, vừa thân tình của nhân vật ông giáo đối với Lão Hạc?

* Trong cử chỉ:

Ông giáo nói với Lão Hạc những lời lẽ ôn

tồn, thân mật nắm lấy vai lão, mời lão hút

thuốc, uống nước, ăn khoai.

* Trong lời lẽ:

- gọi “cụ” xưng hô gộp: “ ông - con mình”

 thể hiện sự kính trọng người già

- xưng là “tôi”

 thể hiện quan hệ bình đẳng

c/ Những chi tiết nào trong lời thoại của Lão Hạc

và lời miêu tả của nhà văn nói lên thái độ vừa quí

trọng vừa thân tình của Lão Hạc đối với ông

giáo?

- Lão Hạc gọi người đối thoại với

mình là “ông giáo” ,dùng từ “dạy”

trọng

- Xưng hô gộp 2 người là “chúng

mình”; các câu nói cũng xuề xoà:“nói

đùa thế”.  Thể hiện sự thân tình.

? Những chi tiết nào

Hạc

THỰC HÀNH : Thực hiện 3 cuộc hội thoại

ngắn trong 3 hoàn cảnh sau:

BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM

“ Vai xã hội” trong hội thoại là gì?

A Là vai vế của mỗi người trong gia đình

B Là vị trí, chỗ đứng của mỗi người trong xã hội.

C Là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc thoại.

D Là cương vị, cấp bậc của một người trong cơ quan,xã hội.

Trong hội thoại, người có vai xã hội thấp phải có thái độ ứng xử với người có vai xã hội cao như thế nào?

A Ngưỡng mộ B Kính trọng

C Sùng kính D.Thân mật

“Lời nói chẳng mất tiền mua

Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”.

3/ Cần có ý thức vận dụng vào thực tiễn cuộc sống thường ngày để quan hệ giữa mình với mọi người tốt đẹp.

4/ Chuẩn bị tiếp các kiến thức và bài tập cho tiết sau: Chú ý tập hội thoại theo BT ở SGK