Công nghệ thông tin mở ra triển vọng to lớn trong việc đổi mới các phương pháp và hình thức dạy học. Những phương pháp dạy học theo cách tiếp cận kiến tạo, phương pháp dạy học theo dự án[r]
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI
TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẢNG PHÚ 1
THAM LUẬN : ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC
Đơn vị : Trường Tiểu học Quảng Phú 1 – Thành phố Quảng Ngãi
1 Đặt vấn đề :
Thế giới hiện nay đã có những bước phát triển nhanh, bền vững về nhiều lĩnh vực là nhờ những thành tựu của công nghệ thông tin (CNTT) CNTT đã góp phần quan trọng cho việc tạo ra những nhân tố năng động mới, cho quá trình hình thành nền kinh tế tri thức và xã hội thông tin
Vì vậy việc đổi mới cải tiến phương pháp dạy học là một công việc vô cùng quan trọng đối với mỗi giáo viên, nó được thể hiện ở ngay khâu soạn, giảng Cần giảng bài như thế nào để gây hứng thú và thu hút học sinh ? Điều này sách giáo khoa, sách giáo viên chỉ mới có gợi ý, còn một phần dành cho người dạy sáng tạo Giáo viên phải là người nghiên cứu tìm cách sáng tạo giúp cho học sinh nắm và vận dụng kiến thức sao cho vững chắc mà lại gây cho học sinh có niềm vui hứng thú nhu cầu học tập Một trong các yếu tố để tạo sự hứng thú trong học tập của học sinh
đó chính là ứng dụng CNTT trong dạy học
Cũng như bao trường Tiểu học khác, trường Tiểu học Quảng Phú 1 trong thời gian qua việc ứng dụng CNTT trong quản lý và dạy học ứng dụng CNTT còn quá mới mẻ Qua các hội giảng, hội thi giáo viên dạy giỏi trong những năm trước đây số giáo viên ứng dụng CNTT trong dạy học là rất ít Một mặt do nhận thức của một số ít giáo viên chưa đúng đắn, ngại sử dụng; mặt khác, cơ sở vật chất chưa đáp ứng nhu cầu dạy và học của giáo viên và học sinh; chưa có phòng máy vi tính và thực hiện giảng dạy môn tin học của trường chưa có
Mục đích của việc ứng dụng CNTT vào nhà trường là việc áp dụng CNTT như một công cụ lao động trí tuệ, giúp cán bộ quản lý nâng cao chất lượng quản lí nhà trường; giúp giáo viên của trường có cơ hội nâng cao chất lượng dạy học; trang
bị cho học sinh kiến thức về công nghệ thông tin, học sinh sử dụng máy tính như một công cụ học tập nhằm nâng cao chất lượng học tập; góp phần rèn luyện học sinh một số phẩm chất cần thiết của người lao động trong thời kì hiện đại hoá
Những giải pháp cơ bản để đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong trường Tiểu học, đó là : Nâng cao nhận thức về tin học và ứng dụng CNTT trong nhà trường nhằm giúp các cấp lãnh đạo, các lực lượng xã hội nhận thức một cách đầy đủ ý
Trang 2nghĩa và tầm quan trọng của việc ứng dụng CNTT; đánh giá, xây dựng và nhân rộng các mô hình tốt, tổ chức hội thảo để chia sẻ và phổ biến kinh nghiệm ứng dụng CNTT trong việc quản lí nhà trường, hỗ trợ dạy và học; tăng cường công tác tập huấn, bồi dưỡng về CNTT cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục các cấp; khuyến khích sử dụng giáo án điện tử trong các trường Tiểu học, sử dụng tin học là công cụ tích cực đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học trong giai đoạn mới
2- Những tác động về ứng dụng CNTT trong dạy học
Công nghệ thông tin mở ra triển vọng to lớn trong việc đổi mới các phương pháp và hình thức dạy học Những phương pháp dạy học theo cách tiếp cận kiến tạo, phương pháp dạy học theo dự án, dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề càng
có nhiều điều kiện để ứng dụng rộng rãi Các hình thức dạy học như dạy học đồng loạt, dạy theo nhóm, dạy cá nhân cũng có những đổi mới trong môi trường công nghệ thông tin và truyền thông Chẳng hạn, cá nhân làm việc tự lực với máy tính, với Internet, dạy học theo hình thức lớp học phân tán qua mạng Nếu trước kia người ta nhấn mạnh tới phương pháp dạy sao cho học sinh nhớ lâu, dễ hiểu, thì nay phải đặt trọng tâm là hình thành và phát triển cho học sinh các phương pháp học chủ động Nếu trước kia người ta thường quan tâm nhiều đến khả năng ghi nhớ kiến thức và thực hành kỹ năng vận dụng, thì nay chú trọng đặc biệt đến phát triển năng lực sáng tạo của học sinh Như vậy, việc chuyển từ “lấy giáo viên làm trung tâm” sang “lấy học sinh làm trung tâm” sẽ trở nên dễ dàng hơn
Do sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông mà mọi người đều
có trong tay nhiều công cụ hỗ trợ cho quá trình dạy học nói chung và phần mềm dạy học nói riêng Nhờ có sử dụng các phần mềm dạy học này mà học sinh trung bình, thậm chí học sinh trung bình yếu cũng có thể hoạt động tốt trong môi trường học tập Phần mềm dạy học được sử dụng ở nhà cũng sẽ nối dài cánh tay của giáo viên tới từng gia đình học sinh thông qua hệ thống mạng Nhờ có máy tính điện tử
mà việc thiết kế giáo án và giảng dạy trên máy tính trở nên sinh động hơn, tiết kiệm được nhiều thời gian hơn so với cách dạy theo phương pháp truyền thống, chỉ cần “bấm chuột”, vài giây sau trên màn hình hiện ra ngay nội dung của bài giảng với những hình ảnh, âm thanh sống động thu hút được sự chú ý và tạo hứng thú nơi học sinh Thông qua giáo án điện tử, giáo viên cũng có nhiều thời gian đặt các câu hỏi gợi mở tạo điều kiện cho học sinh hoạt động nhiều hơn trong giờ học Những khả năng mới mẻ và ưu việt này của công nghệ thông tin và truyền thông đã nhanh chóng làm thay đổi cách sống, cách làm việc, cách học tập, cách tư duy và quan trọng hơn cả là cách ra quyết định của con người
Trang 3Nếu chúng ta không ứng dụng CNTT vào dạy và học thì đây là một thiệt thòi lớn cho cả giáo viên và học sinh Nhưng ứng dụng CNTT cần đúng lúc, đúng chỗ,
có khoa học, gây hứng thú cho học sinh
Do đó, mục tiêu cuối cùng của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học là nâng cao một bước cơ bản chất lượng học tập cho học sinh, tạo ra một môi trường giáo dục mang tính tương tác cao, học sinh được khuyến khích và tạo điều kiện để chủ động tìm kiếm tri thức, sắp xếp hợp lý quá trình tự học tập, tự rèn luyện của bản thân mình
3 Thực trạng việc ứng dụng CNTT trong dạy học:
a) Ưu điểm nổi bật của phương pháp dạy học bằng công nghệ thông tin
so với phương pháp giảng dạy truyền thống là:
Môi trường đa phương tiện kết hợp những hình ảnh video, camera … với âm thanh, văn bản, biểu đồ … được trình bày qua máy tính theo kịch bản vạch sẵn nhằm đạt hiệu quả tối đa qua một quá trình học đa giác quan;
Kĩ thuật đồ họa nâng cao có thể mô phỏng nhiều quá trình, hiện tượng trong
tự nhiên, xã hội trong con người mà không thể hoặc không nên để xảy ra trong điều kiện nhà trường
Công nghệ tri thức nối tiếp trí thông minh của con người, thực hiện những công việc mang tính trí tuệ cao của các chuyên gia lành nghề trên những lĩnh vực khác nhau;
Những ngân hàng dữ liệu khổng lồ và đa dạng được kết nối với nhau và với người sử dụng qua những mạng máy tính kể cả Internet … có thể được khai thác để tạo nên những điều kiện cực kì thuận lợi và nhiều khi không thể thiếu để học sinh học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực và sáng tạo, được thực hiện độc lập hoặc trong giao lưu
Những thí nghiệm, tài liệu được cung cấp bằng nhiều kênh: kênh hình, kênh chữ, âm thanh sống động làm cho học sinh dễ thấy, dễ tiếp thu và bằng suy luận có
lý, học sinh có thể có những dự đoán về các tính chất, những quy luật mới Đây là một công dụng lớn của Công nghệ thông tin và truyền thông trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học Có thể khẳng định rằng, môi trường công nghệ thông tin
và truyền thông chắc chắn sẽ có tác động tích cực tới sự phát triển trí tuệ của học sinh và điều này làm nảy sinh những lý thuyết học tập mới
Trang 4b) Những hạn chế
Kiến thức, kỹ năng về công nghệ thông tin ở một số giáo viên vẫn còn hạn chế, chưa đủ vượt ngưỡng để đam mê và sáng tạo, thậm chí còn né tránh Mặc khác, phương pháp dạy học cũ vẫn còn như một lối mòn khó thay đổi Việc dạy học tương tác giữa người - máy, dạy theo nhóm, dạy phương pháp tư duy sáng tạo cho học sinh, cũng như dạy học sinh cách biết, cách làm, cách tự khẳng định mình vẫn còn mới mẻ đối với giáo viên và đòi hỏi giáo viên phải kết hợp hài hòa các phương pháp dạy học
Việc ứng dụng công nghệ thông tin để đổi mới phương pháp dạy học nhằm mục đích cuối cùng là phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập cho học sinh nhưng có giáo viên chưa được nghiên cứu kỹ, dẫn đến việc ứng dụng nó không đúng chỗ, không đúng lúc, nhiều khi lạm dụng nó, như sử dụng máy tính trong dạy học đã tạo ra nhiều bài giảng đơn thuần chỉ đưa nội dung một bài học trong SGK sang một trang văn bản, hoặc các trang trình chiếu, hoặc một trang web với màu sắc rực rỡ, kết nối phim ảnh minh họa lôi cuốn người học nhưng việc chuyển tải nội dung khó hiểu, tác dụng giáo dục thấp
Việc đánh giá một tiết dạy có ứng dụng công nghệ thông tin còn lúng túng, chưa xác định hướng ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Các phương tiện, thiết bị phục vụ cho việc đổi mới phương pháp dạy học bằng phương tiện chiếu projector, … còn thiếu và chưa đồng bộ; giáo viên chưa được tiếp cận nhiều
về CNTT và chưa triển khai rộng rãi
Việc kết nối và sử dụng Internet chưa được thực hiện triệt để và có chiều sâu; sử dụng không thường xuyên do thiếu kinh phí, do tốc độ đường truyền Công tác đào tạo, công tác bồi dưỡng, tự bồi dưỡng đội ngũ giáo viên chỉ mới dừng lại ở việc xoá mù tin học nên giáo viên chưa đủ kiến thức, mất nhiều thời gian và công sức để sử dụng công nghệ thông tin trong lớp học một cách có hiệu quả
4 Kết quả đạt được
Tuy còn mới lạ, còn nhiều bỡ ngỡ, nhưng bằng sự quyết tâm của Ban giám hiệu và sự cố gắng của tập thể giáo viên nhà trường và sự quan tâm động viên của lãnh đạo các cấp, trong năm qua, trường Tiểu học Quảng Phú 1 cũng đã tạo được kết quả ban đầu đáng khích lệ; Giờ dạy có ứng dụng CNTT ngày càng được nhiều hơn, sinh dộng hơn, học sinh hứng thú học tập hơn Những kết quả đáng trân trọng
đó là sự nổ lực của cả tập thể sư phạm nhà trường, là sự kết hợp có chọn lọc các phương pháp, phương tiện giáo dục phục vụ mục tiêu chung của nhà trường trong
đó không thể không kể đến việc tích cực ứng dụng CNTT trong công tác giảng dạy của giáo viên
Trang 5Đến nay, hầu hết giáo viên có thể tự soạn giảng ở mức thành thạo và sử dụng hiệu quả những phần mềm soạn giảng cũng như các thiết bị hỗ trợ để phục vụ công tác chuyên môn Từ những ngại khó, sợ mới ban đầu; đến nay, giáo viên đã thực hiện các bài giảng điện tử, các tiết học có ứng dụng CNTT một cách tự giác và hiệu quả chứ không hề có tính áp đặt
Sử dụng thành thạo diễn đàn, email, mạng xã hội… Có giáo viên xây dựng website riêng cho mình và được nhiều người biết đến, trở thành cầu nối hiệu quả với đồng nghiệp trong cả nước
Tổ chức được nhiều buổi dự giờ tập thể giúp giáo viên có điều kiện rút kinh nghiệm giảng dạy, kinh nghiệm soạn giảng và ứng dụng CNTT trong tiết dạy đã góp phần tích cực vào việc sớm nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, nâng cao kết quả giáo dục của nhà trường
Về phía học sinh, các em đều được trang bị phương pháp học tập với tiết học
có ứng dụng CNTT và kỹ năng khai thác thông tin phục vụ học tập từ Internet Các
em biết cách tìm kiếm và chắt lọc thông tin phục vụ học tập trên internet
5 Những đề xuất:
Giáo viên cần mạnh dạn, không ngại khó, tự thiết kế và sử dụng bài giảng điện tử của mình sẽ giúp cho giáo viên rèn luyện được nhiều kỹ năng và phối hợp tốt các phương pháp dạy học tích cực khác;
Nội dung bài giảng điện tử cần cô đọng, súc tích, hình ảnh, các mô phỏng cần sát chủ đề, những nội dung học sinh ghi bài cần có quy ước (có thể dùng khung hay màu nền) sẽ khắc phục được việc ghi bài của học sinh
Không lạm dụng công nghệ nếu chúng không tác động tích cực đến quá trình dạy học và sự phát triển của học sinh, công nghệ mô phỏng nếu không phản ánh đúng nội dung, giá trị nghệ thuật và thực tế thì không nên sử dụng, Chuẩn kiến thức ở mức độ vận dụng cần kết hợp bảng và sử dụng các phương pháp dạy học khác mới có hiệu quả
Giáo viên cần có ý thức tự học tập để nâng cao năng lực về CNTT, kỹ năng thực hành và sử dụng thiết bị, làm chủ CNTT, tham dự các lớp tập huấn chuyên môn về soạn, giảng bài giảng điện tử, thường xuyên truy cập vào các trang web để
tự học Trường cần xây dựng một trang Website để tạo nguồn tư liệu riêng và xem đây như là một nguồn tư liệu để nghiên cứu, trao đổi kinh nghiệm ứng dụng CNTT trong quản lý và dạy học;
Trang 6Xây dựng đội ngũ giáo viên cốt cán, tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên nâng cao trình độ, kỹ năng
Tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh có thời gian tiếp xúc với máy tính, với Internet nhưng cần có sự kiểm soát của giáo viên hoặc gia đình học sinh
Tổ chức hội thảo chuyên đề cấp trường về ứng dụng CNTT trong dạy học.
Có thể mời giáo viên của các trường bạn tham gia báo cáo, chia sẻ kinh nghiệm
Tổ chức nhiều giờ dạy có ứng dụng CNTT, tổ chức thi giảng dạy có ứng dụng CNTT nhằm tuyên dương, khuyến khích những cá nhân xuất sắc
Nhà trường cần có kế hoạch trang bị thêm phòng máy và đầu tư đồng bộ các thiết bị như : Đèn chiếu, máy quay, máy chụp, nối mạng, …và hướng dẫn sử dụng, dự phòng kinh phí cho sửa chữa nâng cấp phần cứng, phần mềm giáo dục
Phòng Giáo dục và Đào tạo cần thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn về CNTT cho giáo viên mà đặc biệt là tập huấn về phương pháp xây dựng bài giảng điện tử qua đó tạo điều kiện cho giáo viên được bổ sung kiến thức và giao lưu học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp nhằm nâng cao chuyên môn
Thường xuyên tổ chức cuộc thi thiết kế bài giảng điện tử e-Learning các cấp nhằm đẩy mạnh hơn nữa công tác ứng dụng CNTT trong dạy và học
6 Kết luận:
Ứng dụng CNTT vào giảng dạy ban đầu là một bài toán khó với giáo viên, nhưng qua một thời gian không dài, chủ trương này đã cho thấy hiệu quả tích cực khi CNTT mang lại cho cả thầy và trò một không gian mới, tạo nhiều hứng thú trong lớp học Với sự hỗ trợ của máy tính và một số phần mềm dạy học cùng các thiết bị đi kèm, giáo viên có thể tổ chức tiết học một cách sinh động, các bài giảng không chỉ mang hơi thở cuộc sống hiện đại gần gũi hơn với học sinh mà còn giúp
cả người dạy và người học được tiếp xúc với các phương tiện hiện đại, làm giàu thêm vốn hiểu biết của mình
Tuy nhiên, nhà trường cũng xác định rõ với giáo viên: Ứng dụng CNTT không đồng nhất với đổi mới phương pháp dạy học , CNTT chỉ là phương tiện tạo thuận lợi cho triển khai phương pháp tích cực chứ không phải là điều kiện đủ của phương pháp này Không lạm dụng công nghệ nếu chúng không tác động tích cực đến quá trình dạy học Để một giờ học có ứng dụng CNTT là một giờ học phát huy tính tích cực của học sinh thì điều kiện tiên quyết là việc khai thác CNTT phải đảm
Trang 7bảo các yêu cầu và tính đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực mà giáo viên
sử dụng
Việc ứng dụng CNTT vào dạy học góp phần đổi mới phương pháp dạy học
là một việc khó khăn, lâu dài, đòi hỏi rất nhiều điều kiện về cơ sở vật chất, tài chính
và năng lực của đội ngũ giáo viên Do đó, để đẩy mạnh việc ứng dụng và phát triển CNTT trong dạy học có hiệu quả cần có sự quan tâm đầu tư về cơ sở vật chất của các cấp, sự chỉ đạo đồng bộ của các cấp Ngành, của mỗi nhà trường và đặc biệt là
sự nỗ lực học hỏi, rút kinh nghiệm của bản thân mỗi giáo viên
Trên đây là báo cáo tham luận về “Các giải pháp ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học cấp Tiểu học của trường Tiểu học Quảng Phú 1”, chúng tôi mong nhận được sự góp ý của các đơn vị bạn và đồng nghiệp
Quảng Phú, ngày 04 tháng 12 năm 2012
Xác nhận của thủ trưởng đơn vị
Hiệu trưởng Người viết tham luận
Nguyễn Quyền Nguyễn Thị Như Ngọc