Chuyên đề Sử dụng Bản đồ Tư duy trong dạy học

Đặc biệt đây là một sơ đồ mở, việc thiết kế BĐTD theo mạch tư duy của mỗi người, không yêu cầu tỉ lệ, chi tiết khắt khe như bản đồ địa lí, có thể vẽ thêm hoặc bớt các nhánh, mỗi người vẽ[r]

Chuyên đề:

Sử dụng Bản đồ Tư duy

trong dạy học

Người trình bày: NguyÔn ThÞ Thanh Loan

MỞ ĐẦU

- Hiện nay, chúng ta thường ghi chép thông tin bằng các ký tự, đường thẳng, con số Với cách ghi chép này , chúng

ta mới chỉ sử dụng một nửa của bộ não

- não trái , mà chưa sử dụng kỹ năng bên não phải , nơi giúp chúng ta xử lý các thông tin về nhịp điệu , màu sắc , không gian và cách ghi chép thông thường khó nhìn được tổng thể của cả vấn đề.

MỞ ĐẦU (tiếp)

- Qua nghiên cứu cho thấy, nhiều học

sinh chưa biết cách học, cách ghi kiến thức vào bộ não mà chỉ học thuộc lòng, học vẹt, thuộc một cách máy móc,

thuộc nhưng không nhớ được kiến

thức trọng tâm, không nắm được “sự kiện nổi bật” trong tài liệu đó, hoặc

không biết liên tưởng, liên kết các kiến thức có liên quan với nhau

- Nhằm hướng các em đến một phương cách học tập tích cực và tự chủ, chúng

ta không chỉ cần giúp các em khám phá các kiến thức đó mà còn phải giúp các

em hệ thống được những kiến thức mà các em đã được học Việc xây dựng

được một “hình ảnh” thể hiện các mối liên hệ giữa các kiến thức sẽ mang lại nhiều lợi ích về các mặt như: ghi nhớ, phát triển nhận thức, tư duy, óc tưởng tượng và khả năng sáng tạo… Một

trong những công cụ hết sức hữu hiệu

để tạo nên các “hình ảnh liên kết” chính

Bản đồ tư duy

- BĐTD còn gọi là sơ đồ tư duy, lược

đồ tư duy,… là hình thức ghi chép nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một

ý tưởng, tóm tắt những ý chính

của một nội dung, hệ thống hóa

một chủ đề… bằng cách kết hợp

việc sử dụng hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết.

Bản đồ tư duy

- Nghĩa của cụm từ BĐTD không hiểu theo nghĩa

bản đồ thông thường như bản đồ địa lí mà BĐTD được hiểu là một hình thức ghi chép theo mạch

tư duy của mỗi người bằng việc kết hợp nét vẽ, màu sắc và chữ viết Đặc biệt đây là một sơ đồ

mở, việc thiết kế BĐTD theo mạch tư duy của

mỗi người, không yêu cầu tỉ lệ, chi tiết khắt khe như bản đồ địa lí, có thể vẽ thêm hoặc bớt các nhánh, mỗi người vẽ một kiểu khác nhau, dùng màu sắc, hình ảnh, các cụm từ diễn đạt khác

nhau, cùng một nội dung nhưng mỗi người có thể “thể hiện” nó dưới dạng BĐTD theo một

cách riêng do đó việc lập BĐTD phát huy được tối đa khả năng sáng tạo của mỗi người.

Ưu điểm của bản đồ tư duy

1 Dễ nhìn, dễ viết

2 Kích thích hứng thú học tập và khả năng sáng tạo của HS

3 Phát huy tối đa tiềm năng ghi nhớ

của bộ não

4 Rèn luyện cách xác định chủ đề và phát triển ý chính, ý phụ một cách logic

Tác giả Tony Buzan

- Tony Buzan là người sáng tạo ra phương pháp tư duy Mind Map ( bản đồ

tư duy).

- Ông nghiên cứu chuyên sâu về bộ não, trí nhớ; tìm ra qui luật khi xây dựng bản

đồ gồm nhiều nhánh , giúp bộ não ghi chép các sự kiện một cách hệ thống.

- Bản đồ tư duy giúp luyện tập trí não.

Bản đồ tư duy giúp gì?

Bản đồ tư duy sẽ giúp:

1 Sáng tạo hơn

2 Tiết kiệm thời gian

3 Ghi nhớ tốt hơn

4 Nhìn thấy bức tranh tổng thể

5 Phát triển nhận thức, tư duy, …

Sử dụng BĐTD trong dạy học

- Cho HS làm quen với bản đồ tư duy

bằng cách giới thiệu cho HS một số “bản đồ” cùng với dẫn dắt của GV để các em làm quen.

- Tập “đọc hiểu” BĐTD, sao cho chỉ cần nhìn vào BĐTD bất kỳ HS nào cũng có

thể thuyết trình được nội dung một bài

học hay một chủ đề, một chương theo

mạch lôgic của kiến thức.

Sử dụng BĐTD trong dạy học

- Hướng cho HS có thói quen khi tư duy lôgic theo hình thức sơ đồ hoá trên

BĐTD

- Từ một vấn đề hay chủ đề chính đưa ra các ý lớn thứ nhất, ý lớn thứ hai, thứ ba mỗi ý lớn lại có các ý nhỏ liên quan với

nó, mỗi ý nhỏ lại có các ý nhỏ hơn các nhánh này như “bố mẹ” rồi “con, cháu,

chắt, chút chít” các đường nhánh có

Sử dụng BĐTD trong dạy học

- Cho HS thực hành vẽ BĐTD trên giấy:

Chọn key words- tên chủ đề hoặc hình vẽ của chủ đề chính cho vào vị trí trung tâm, chẳng hạn: đường thẳng song song, hình bình hành, hình chữ nhật, bảo vệ môi

trường, truyện Kiều, để HS có thể tự

mình ghi tiếp kiến thức vào tiếp các

nhánh “con”, “cháu”, “chắt” theo cách hiểu của các em

Cách ghi chép trên BĐTD

- Nghĩ trước khi viết

- Viết ngắn gọn

- Viết có tổ chức

- Viết lại theo ý của mình, nên chừa

khoảng trống để có thể bổ sung ý (nếu sau này cần)

Điều cần tránh khi ghi chép trên BĐTD

- Ghi lại nguyên cả đoạn văn dài dòng.

- Ghi chép quá nhiều ý vụn vặt

không cần thiết.

- Dành quá nhiều thời gian để ghi chép.

1 Bắt đầu từ trung tâm với hình ảnh của chủ đề

Tại sao lại phải dùng hình ảnh? Vì một

hình ảnh có thể diễn đạt được cả ngàn từ

và giúp ta sử dụng trí tưởng tượng của mình Một hình ảnh ở trung tâm sẽ giúp ta tập trung được vào chủ đề và làm cho ta hưng phấn hơn

2 Luôn sử dụng màu sắc Bởi vì màu sắc

cũng có tác dụng kích thích não như hình

Một số gợi ý khi tạo

bản đồ tư duy

3 NỐI các nhánh chính (cấp một) đến

hình ảnh trung tâm , nối các nhánh cấp hai đến các nhánh cấp một ,… bằng các đường kẻ, đường cong với màu sắc khác nhau

4 Mỗi từ/ảnh/ý nên đứng độc lập và được nằm trên một đường kẻ hay đường cong.