- Hoàn thành được một bài trình diễn tổng hợp các kỹ thuật trên Yêu cầu cơ sở vật chất - Phòng máy tính, trong máy có cài Microsoft Office XP trở lên - Đảm bảo mỗi học viên sử dụng một m[r]
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
Một số khái niệm cơ bản
Theo Từ điển tiếng Việt, "Phương tiện" được định nghĩa là công cụ dùng để thực hiện một công việc hoặc đạt được một mục tiêu nhất định Trong khi đó, "Thiết bị" là tổng hợp các máy móc, dụng cụ và phụ tùng cần thiết cho một hoạt động cụ thể.
Trong giáo dục, đặc biệt là trong môi trường trường học, có nhiều thuật ngữ được sử dụng để chỉ các phương tiện và thiết bị hỗ trợ quá trình dạy học, bao gồm cơ sở vật chất, phương tiện dạy học, thiết bị dạy học, dụng cụ học tập, giáo cụ trực quan, đồ dùng dạy học và tài liệu học liệu Những thuật ngữ này thể hiện sự đa dạng trong các công cụ giáo dục, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập.
Cơ sở vật chất của nhà trường bao gồm các phòng thí nghiệm, vườn trường, phòng học, bàn ghế, cùng với các thiết bị kỹ thuật như máy tính, máy in, máy photocopy và máy ảnh, phục vụ cho các hoạt động giáo dục.
Phương tiện dạy học bao gồm tất cả các trang thiết bị và dụng cụ phục vụ cho giảng dạy và học tập trong nhà trường, như hệ thống âm thanh, máy chiếu, máy tính, và các loại tranh ảnh, bản đồ Những thiết bị này không chỉ hỗ trợ quá trình học tập mà còn được coi là một phần của cơ sở vật chất trong trường học.
Có lẽ sử dụng khái niệm theo Từ điển Bách khoa Việt Nam là thích hợp hơn cả:
Phương tiện dạy học, hay còn gọi là đồ dùng và thiết bị dạy học, là những vật thể mà giáo viên sử dụng để nâng cao hiệu quả giảng dạy Những công cụ này hỗ trợ học sinh trong việc tiếp thu khái niệm, định luật và hình thành tri thức, kỹ năng, kỹ xảo cũng như thái độ cần thiết trong quá trình học tập.
Xét theo nghĩa hẹp, "thiết bị" và "phương tiện" có những điểm tương đồng và khác biệt, trong đó "thiết bị" mang ý nghĩa hẹp hơn, thường chỉ một phương tiện kỹ thuật cụ thể Tuy nhiên, trong thực tế, hai thuật ngữ này thường được sử dụng với ý nghĩa tương đương.
1.1.2 Đa phương tiện Đa phương tiện là một hệ thống kĩ thuật dùng để trình diễn các dữ liệu và thông tin, sử dụng đồng thời các hình thức chữ viết, âm thanh, hình ảnh, động hình (qua hệ thống computer); trong đó tạo khả năng tương tác giữa người sử dụng và hệ thống.
Dạy học với đa phương tiện được xem là công nghệ kép, bao gồm công nghệ tổ chức quá trình nhận thức và công nghệ phương tiện kỹ thuật dạy học Hai thành phần công nghệ này cần được kết hợp theo quan điểm hệ thống, tạo thành một hệ thống toàn vẹn với sự tương tác lẫn nhau.
Phân loại
Có nhiều cách phân loại phương tiện dạy học dựa trên các tiêu chí và dấu hiệu khác nhau Dưới đây là một số phương pháp phân loại phổ biến.
1.2.1 Theo tính chất của phương tiện dạy học
Theo tính chất, phương tiện dạy học được chia ra hai nhóm: phương tiện mang tin và phương tiện truyền tin.
Nhóm phương tiện mang tin bao gồm các loại tài liệu như in ấn, băng đĩa âm thanh, hình ảnh, tranh vẽ, phim ảnh, mô hình và vật thật Mỗi phương tiện này đều chứa đựng một khối lượng thông tin nhất định, góp phần quan trọng trong việc truyền tải và lưu trữ kiến thức.
Nhóm phương tiện truyền tin bao gồm các thiết bị như hệ thống tăng âm, loa, micro, ti vi, đầu đọc VIDEO, VCD, DVD, máy chiếu phim dương bản, máy chiếu qua đầu, máy chiếu đa phương tiện và máy vi tính, được sử dụng để truyền đạt thông tin tới học sinh.
1.2.2 Theo cách sử dụng phương tiện dạy học
Theo cách sử dụng, có thể chia phương tiện dạy học ra các loại:
- Phương tiện được dùng trực tiếp để dạy học, gồm hai loại nhỏ:
+ Phương tiện dạy học truyền thống: là những phương tiện đã được dùng từ xưa tới nay trong dạy học như tranh vẽ, mô hình, vật thật,…
+ Phương tiện dạy học hiện đại: là những phương tiện dạy học mới được đưa vào nhà trường như camera số, máy chiếu đa phương tiện,…
- Phương tiện được dùng để chuẩn bị và điều khiển lớp học, gồm các loại như: + Phương tiện hỗ trợ: giá đặt phương tiện, thiết bị ánh sáng,
+ Phương tiện ghi chép, in ấn,
1.2.3 Theo mức độ chế tạo phương tiện dạy học
Cách chia này căn cứ theo một số tiêu chí về cấu tạo, vật liệu, giá thành, tuổi thọ của thiết bị, chia ra hai loại:
- Chế tạo đơn giản: cấu tạo đơn giản, vật liệu chế tạo rẻ tiền, giá thành thấp, thường có tuổi thọ ngắn.
Chế tạo phức tạp yêu cầu thiết kế tỉ mỉ và quy trình sản xuất công phu, sử dụng vật liệu đắt tiền và có cấu tạo phức tạp Mặc dù giá thành cao, nhưng sản phẩm mang lại sự tiện lợi và có tuổi thọ cao, đáp ứng nhu cầu sử dụng đa dạng.
Vai trò của phương tiện trong quá trình dạy học
Sự phát triển không ngừng của khoa học và công nghệ đã khiến phương tiện dạy học trở thành yếu tố thiết yếu, ảnh hưởng lớn đến chất lượng và hiệu quả giáo dục Đặc biệt trong các môn khoa học tự nhiên, nhiều nội dung giảng dạy không thể thực hiện nếu thiếu các phương tiện dạy học phù hợp.
Trước đây, quá trình dạy học thường chỉ chú trọng đến ba thành phần chính: mục đích, nội dung và phương pháp Tuy nhiên, hiện nay, với sự phát triển về chất, quá trình dạy học được xác định bao gồm sáu thành tố: mục đích (hay mục tiêu), nội dung, phương pháp, phương tiện dạy học, hình thức tổ chức dạy học và kiểm tra đánh giá Các thành tố này có mối quan hệ tương tác hai chiều với nhau.
Hình 1.1: Mối quan hệ giữa các thành tố của quá trình dạy học
Kiểm tra - đánh giá kết quả DH
Trong sơ đồ, phương tiện dạy học đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra trải nghiệm học tập sinh động cho học sinh, đồng thời hỗ trợ quá trình nhận thức một cách hiệu quả.
Nghiên cứu về vai trò của phương tiện dạy học cho thấy rằng các giác quan đóng vai trò quan trọng trong quá trình nhận thức Việc sử dụng hiệu quả các giác quan giúp nâng cao khả năng tiếp thu và hiểu biết của người học.
- Kiến thức thu nhận được qua các giác quan theo tỉ lệ: 1% qua nếm, 1,5% qua sờ; 3,5% qua ngửi, 11% qua nghe, 83% qua nhìn (Tô Xuân Giáp).
Tỉ lệ kiến thức mà chúng ta ghi nhớ sau khi học rất khác nhau: chỉ 20% qua nghe, 30% qua nhìn, 50% qua cả nghe và nhìn, 80% qua việc nói, và cao nhất là 90% qua những gì chúng ta nói và thực hành (Tô Xuân Giáp)
- Cũng theo Tô Xuân Giáp, ở Ấn độ, người ta cũng tổng kết: tôi nghe – tôi quên; tôi nhìn – tôi nhớ; tôi làm – tôi hiểu
Để nâng cao hiệu quả nhận thức, quá trình nghe, nhìn và thực hành là rất quan trọng Do đó, cần có các phương tiện, thiết bị và công cụ hỗ trợ để tối ưu hóa quá trình này.
1.3.2 Vai trò đối với giáo viên
Hỗ trợ giáo viên hiệu quả trong việc tổ chức các hoạt động nhận thức cho học sinh, đảm bảo quá trình dạy học trở nên sinh động, thuận tiện và chính xác.
- Rút ngắn thời gian giảng dạy mà vẫn bảo đảm người học lĩnh hội đủ nội dung học tập một cách vững chắc.
- Giảm nhẹ cường độ lao động của giáo viên, do đó nâng cao hiệu quả dạy học.
1.3.3 Vai trò đối với người học
- Kích thích hứng thú học tập cho người học, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình lĩnh hội kiến thức của người học.
- Giúp người học tăng cường trí nhớ, làm cho việc học tập được lâu bền.
Phương tiện này hỗ trợ người học phát triển và rèn luyện các kỹ năng trí tuệ cũng như kỹ năng thực hành Đồng thời, nó cung cấp kiến thức và kinh nghiệm thực tiễn liên quan đến xã hội và môi trường sống.
Yêu cầu đối với phương tiện dạy học
Để thực hiện tốt vai trò của mình, phương tiện phải đáp ứng được một số yêu cầu dưới đây:
Sản phẩm cần phù hợp với nội dung chương trình, giáo trình và phương pháp dạy học mới, đồng thời đáp ứng khả năng lĩnh hội của người học Ngoài ra, sản phẩm phải đảm bảo tính nhân trắc học, dễ sử dụng, có độ tin cậy cao và độ bền tốt Kích thước và màu sắc cũng cần phù hợp, cùng với việc đảm bảo an toàn trong quá trình vận chuyển, bảo quản và sử dụng Bên cạnh đó, sản phẩm nên có tính kinh tế và đi kèm với tài liệu hướng dẫn cụ thể.
Sử dụng phương tiện dạy học theo hướng tích cực hóa người học
1.51 Nguyên tắc sử dụng phương tiện dạy học a) Đảm bảo an toàn: Đây là một nguyên tắc quan trọng khi sử dụng thiết bị dạy học.
Các thiết bị dạy học cần đảm bảo an toàn cho các giác quan của học sinh, đặc biệt là khi sử dụng thiết bị nghe nhìn Giáo viên cần chú ý đến các vấn đề an toàn như an toàn điện, an toàn cho thị giác và thính giác Đồng thời, cần tuân thủ nguyên tắc 3Đ: đúng lúc, đúng chỗ và đủ cường độ.
- Nguyên tắc sử dụng phương tiện dạy học “ Đúng lúc”
Sử dụng phương tiện dạy học đúng lúc là rất quan trọng, giúp học sinh quan sát và gợi nhớ kiến thức hiệu quả Việc này cần được thực hiện khi học sinh ở trong trạng thái tâm lý và sinh lý thuận lợi nhất, sau khi giáo viên đã dẫn dắt và gợi mở vấn đề chuẩn bị.
Sử dụng phương tiện dạy học hiệu quả phụ thuộc vào thời điểm và phương pháp giảng dạy phù hợp của giáo viên Cần sắp xếp phương tiện theo trình tự bài giảng, tránh việc trưng bày đồng loạt trên bàn, giá hoặc tủ trong lớp học, nhằm không biến lớp học thành một phòng trưng bày.
- Nguyên tắc sử dụng phương tiện dạy học “ Đúng chỗ”
Việc sử dụng phương tiện dạy học đúng cách là rất quan trọng, vì nó giúp xác định vị trí tối ưu để giới thiệu các công cụ học tập trong lớp học Điều này cho phép học sinh tiếp cận phương tiện bằng nhiều giác quan khác nhau, đảm bảo sự tương tác đồng đều từ mọi vị trí trong không gian học tập.
Vị trí trình bày phương tiện cần đáp ứng các yêu cầu chung và riêng, bao gồm chiếu sáng, thông gió và các yêu cầu kỹ thuật đặc biệt khác.
Các phương tiện cần được đặt ở những vị trí an toàn tuyệt đối cho giáo viên và học sinh cả trong và ngoài giờ học, đồng thời phải được sắp xếp hợp lý để không gây ảnh hưởng đến quá trình giảng dạy và học tập của các lớp khác.
Phải bố trí chỗ để phương tiện dạy học tại lớp sau khi dùng để không làm phân tán tư tưởng của học sinh khi tiếp tục nghe giảng.
- Nguyên tắc sử dụng phương tiện dạy học “ Đủ cường độ”.
Mỗi loại phương tiện có mức độ sử dụng khác nhau trong lớp học Việc kéo dài thời gian trình diễn hoặc lặp lại một phương tiện quá nhiều lần sẽ làm giảm hiệu quả của nó Các nhà sinh lý học cho thấy, nếu một hoạt động kéo dài trên 15 phút, khả năng tập trung sẽ giảm nhanh chóng Do đó, nên sử dụng phương tiện nghe nhìn không quá 3 đến 4 lần mỗi tuần và mỗi lần không kéo dài quá 20 phút.
25 phút trong một tiết học. c) Đảm bảo tính hiệu quả
Đảm bảo tính hệ thống, đồng bộ và trọn vẹn trong nội dung dạy học là yếu tố quan trọng, bao gồm việc sử dụng kết hợp nhiều loại phương tiện dạy học một cách hợp lý Các phương tiện này cần phải hỗ trợ lẫn nhau, không mâu thuẫn hay loại trừ nhau, nhằm tạo ra một trải nghiệm học tập hiệu quả và toàn diện.
Phù hợp với đối tượng học sinh; với nhân trắc và tiêu chuẩn Việt Nam.
Bảo đảm sự tương tác trong hệ thống dạy học
"Nói hay chưa phải là dạy, chỉ xem chưa phải là học”.
Tương tác trong giáo dục đề cập đến sự hợp tác và cộng tác giữa giáo viên và học sinh, cũng như tác động qua lại giữa các yếu tố trong quá trình dạy học.
Dù phương tiện dạy học có hiện đại đến đâu, vai trò của giáo viên và phương pháp dạy học của họ vẫn là điều không thể thay thế Đồng thời, phương pháp dạy học cũng phụ thuộc vào điều kiện và phương tiện cụ thể Do đó, giữa nội dung, phương tiện và phương pháp dạy học tồn tại mối quan hệ tương tác qua lại, ảnh hưởng đến người học Sự tương tác này là yếu tố chủ yếu quyết định hiệu quả và chất lượng của quá trình dạy học.
1.5.2 Cách sử dụng một số loại hình phương tiện dạy học a) Tranh giáo khoa
Tranh giáo khoa là thiết bị giáo dục đơn giản, gọn nhẹ và dễ sử dụng, được thiết kế dựa trên các ý tưởng sư phạm và trải qua quá trình thẩm định nghiêm ngặt Hình vẽ được chăm chút tỉ mỉ, với màu sắc hài hòa, nhằm nhấn mạnh các yếu tố quan trọng trong bài học Để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng tranh vẽ, cần lưu ý một số yếu tố quan trọng.
Sử dụng tranh giáo khoa như “nguồn” thông tin giúp giáo viên thiết kế hoạt động dạy học, cho phép học sinh quan sát và trả lời câu hỏi sau khi quan sát Tùy thuộc vào đặc điểm của học sinh, giáo viên có thể yêu cầu các mức độ tìm tòi khác nhau, từ mô tả đến sáng tạo với sự hỗ trợ hợp lý Để làm cho tranh tĩnh sinh động hơn, có thể tách các đối tượng “động” ra khỏi tranh vẽ bằng cách sử dụng miếng bìa thay thế, cho phép thao tác trong quá trình mô tả Ví dụ, trong tranh vẽ hệ thống đánh lửa, các chi tiết chuyển động như cam ngắt điện và thanh quét có thể được thay thế bằng các miếng bìa cứng gắn vào tranh bằng nam châm, giúp người dạy và học tương tác trực tiếp với các đối tượng trong quá trình mô tả.
Để tăng cường đàm thoại trong quá trình học, giáo viên nên hướng dẫn người học khám phá cấu tạo và nguyên lý hoạt động của thiết bị qua các câu hỏi gợi mở Ví dụ, khi giảng dạy về cấu tạo chung của động cơ, giáo viên có thể khuyến khích người học tìm hiểu thông tin trong giáo trình và đặt ra các câu hỏi như: "Tại sao bánh răng trục cam lại lớn gấp đôi bánh răng trục khuỷu?" hay "Tại sao động cơ diesel không cần hệ thống đánh lửa?" Những câu hỏi này không chỉ giúp người học hiểu sâu hơn mà còn kích thích sự tò mò và tư duy phản biện.
Khi cần thiết, giáo viên có thể sử dụng hình vẽ đơn giản trên bảng để minh họa hoặc giải thích các hình vẽ phức tạp trong tranh Điều này giúp học viên dễ dàng so sánh và phân tích nội dung hơn.
Mô hình học tập khắc phục những hạn chế của tranh giáo khoa bằng cách thể hiện yếu tố động và không gian ba chiều của đối tượng Việc sử dụng mô hình rất hiệu quả trong việc giới thiệu cấu tạo, cấu trúc và mối quan hệ giữa các bộ phận, cũng như nguyên lý làm việc của đối tượng mà mô hình đại diện Tuy nhiên, nếu mô hình quá đơn giản hoặc kích thước không đủ lớn, hiệu quả sẽ giảm khi số lượng người học trong lớp quá đông, đặc biệt trong các hội trường hay giảng đường lớn.
SỬ DỤNG THIẾT BỊ NGHE NHÌN TRONG DẠY HỌC
Các phương tiện kỹ thuật dạy học hiện đại rất đa dạng, bao gồm máy chiếu bản trong, máy chiếu phản xạ, máy chiếu slide, camera, tivi, đầu video và máy chiếu đa phương tiện Những thiết bị này thường được sử dụng kết hợp để nâng cao hiệu quả giảng dạy Bài viết này sẽ tập trung vào việc sử dụng một số phương tiện kỹ thuật dạy học phổ biến.
2.1 Máy chiếu bản trong (Transparent Projector) a) Công dụng
Máy chiếu qua đầu (Overhead Projector) là thiết bị dùng để phóng to và chiếu văn bản, hình ảnh tĩnh từ phim nhựa trong suốt lên màn hình, phục vụ cho việc trình bày Cấu tạo của máy chiếu này bao gồm một nguồn sáng, một hệ thống quang học và một mặt phẳng chiếu, hoạt động dựa trên nguyên lý ánh sáng chiếu qua phim trong suốt để tạo ra hình ảnh lớn trên bề mặt trình chiếu.
Các bộ phận chính gồm:
Nhờ vào nguồn sáng mạnh mẽ và hệ thống quang học như gương cầu lõm, thấu kính và gương phản xạ, hình ảnh trên phim trong suốt được phóng to và chiếu lên màn hình lớn Sử dụng máy chiếu bản trong giúp nâng cao chất lượng hình ảnh trình chiếu.
+ Dùng để trình bày các vấn đề có tính chất lí thuyết, không sử dụng nhiều hình vẽ, sơ đồ để minh hoạ.
+ Phù hợp cho các nội dung mang tính tóm tắt, củng cố, tổng kết, các báo cáo khoa học, sáng kiến kinh nghiệm
+ Có thể dùng để biểu diễn các mô hình phẳng bằng các tấm nhựa trong (hoạt động của các cơ cấu máy).
Giấy, phim trong: Là loại phim chuyên dụng (thường là khổ A4), trong suốt, chịu được nhiệt (Printable) VD: 3M, buhl (Mỹ); Fuji (Nhật) Agfa (Đức)
Bút viết (mầu, đen trắng): viết, vẽ và bám được trên bản trong.
Thiết bị kỹ thuật: Máy tính, máy in, máy photocopy.
Chuẩn bị thủ công là quá trình thể hiện nội dung trên bản vẽ bằng bút và các dụng cụ vẽ khác Bạn có thể sử dụng băng dính để gắn các hình cắt đã chuẩn bị trước, tạo nên một sản phẩm hoàn chỉnh và sáng tạo.
Chuẩn bị bằng máy tính: sử dụng các phần mềm chế bản, xử lí ảnh để tạo
18 nội dung trình chiếu In nội dung trực tiếp vào bản trong hoặc ra giấy (sử dụng máy photocopy ra bản trong).
Sau khi chế tạo, các phim cần được bảo quản ở nơi khô ráo Để tránh ẩm và hư hỏng nội dung, nên đặt một tờ giấy mềm giữa hai phim Điều này không chỉ giúp bảo vệ chất lượng mà còn dễ dàng nhận biết nội dung của từng bản phim.
- Một số chú ý khi sử dụng
+ Xác định vị trí đặt và kiểm tra các chức năng của máy chiếu
+ Đảm bảo có bóng đèn thay thế khi cần thiết
+ Điều chỉnh độ nét và khuôn hình tối ưu
+ Chỉ bật máy lên khi bản trong đã được đặt vào ở vị trí ngay ngắn
+ Muốn thay bản trong, trước hết phải tắt máy
+ Sau khi đã bật máy, GV nên rời ra vị trí khác đảm bảo học sinh quan sát tốt nhất + Không quay lưng lại về phía học sinh
+ Sử dụng bút hay que chỉ để tập trung sự chú ý của học sinh vào nội dung trình bày.
+ Dành thời gian cho học sinh quan sát những nội dung trên màn chiếu.
Hình ảnh một số máy chiếu qua đầu
2.2 Máy chiếu phản xạ (Opaque Projector) a) Công dụng
Máy chiếu được sử dụng để phóng to các tài liệu in ấn và mẫu vật nhỏ, mỏng lên màn hình, hỗ trợ cho việc trình bày hiệu quả Cấu tạo chung của máy chiếu bao gồm các thành phần chính như ống kính, đèn chiếu và bộ xử lý hình ảnh, hoạt động dựa trên nguyên lý chuyển đổi hình ảnh từ nguồn vào thành hình ảnh lớn hơn trên màn hình.
Hình 2.2: Cấu tạo máy chiếu phản xạ
Bóng đèn phát ra ánh sáng và chiếu tập trung vào tài liệu nhờ gương cầu lõm Chùm tia phản xạ được truyền qua gương 6 và thấu kính 7 tới màn chiếu So với máy chiếu qua đầu, hiệu suất của máy chiếu phản xạ thấp hơn, do đó cần điều chỉnh để đạt được cường độ ánh sáng mong muốn.
57 sáng như nhau trên màn chiếu, công suất bóng đèn của máy chiếu phản xạ lớn hơn so với máy chiếu qua đầu. c) Sử dụng máy chiếu phản xạ
+ Thay thế chức năng chiếu tài liệu của máy chiếu qua đầu (vật mang tin là các tài liệu in ấn).
+ Có thể chiếu trực tiếp các mẫu vật có kích thước nhỏ.
+ Phù hợp cho giờ dạy có sử dụng nhiều tranh ảnh, bảng biểu, đồ thị minh hoạ.
- Một số chú ý khi sử dụng
+ Đặt tài liệu in ấn hay mẫu vật mỏng vào vị trí cân đối, đậy nắp lại rồi mới bật công tắc.
+ Không nên chiếu tài liệu trong khoảng thời gian dài do cường độ ánh sáng chiếu lên bề mặt rất lớn, có thể làm hỏng tài liệu.
+ Tắt máy mỗi khi có thể
2.3 Máy chiếu slide (Slide Projector) a) Công dụng
Máy chiếu phim slide được sử dụng để phóng to và trình chiếu hình ảnh từ các tấm phim dương bản, được kẹp chặt bởi khuôn nhựa Cấu tạo của máy chiếu bao gồm các bộ phận chính giúp chiếu sáng và phóng đại hình ảnh, hoạt động dựa trên nguyên lý ánh sáng đi qua phim và được khuếch đại để hiển thị rõ nét trên màn hình.
Nguyên lý hoạt động của máy chiếu slide dựa trên ánh sáng từ bóng đèn được định hướng qua gương cầu lõm và thấu kính đầu tiên, sau đó xuyên qua tấm phim slide Ánh sáng tiếp tục đi qua thấu kính thứ hai để phóng to hình ảnh và chiếu lên màn hình Mặc dù tương tự như máy chiếu bản trong, máy chiếu slide có hệ số phóng đại lớn hơn nhiều, yêu cầu cường độ ánh sáng cao hơn để đảm bảo hình ảnh rõ nét Tuy nhiên, điều này có thể gây cháy phim slide, vì vậy cần giảm cường độ ánh sáng chiếu lên màn hình Do đó, để đạt được hiệu quả chiếu, phòng học cần phải được che tối hoàn toàn khi sử dụng máy chiếu slide.
Một số máy chiếu slide c) Sử dụng máy chiếu slide
Dùng cho các bài dạy cần minh hoạ bằng các hình ảnh thực tế:
+ Hình ảnh về phân xưởng, qui trình công nghệ, hướng dẫn sử dụng, máy móc, chi tiết
+ Các nội dung có tính chất hướng nghiệp.
+ Báo cáo về các chuyến đi thực tế, tham quan học tập
+ Hình ảnh các nhà khoa học, các sự kiện, tài liệu lịch sử kỹ thuật.
+ Chuẩn bị vật liệu, thiết bị:
Máy ảnh: là loại máy ảnh chụp phim.
Phim dương bản dùng cho slide: Có hai loại kích thước thông dụng là
Khuôn phim (frame): thường làm bằng nhựa cứng và được ghép lại bởi hai nửa.
Xây dựng kịch bản (dới dạng chuyện tranh).
Chụp ảnh: chụp bình thường theo kịch bản.
Biên tập phim bao gồm việc lựa chọn các cảnh có độ sáng và nét phù hợp, cắt phim theo kịch bản và chụp lại hình nếu cần thiết Sau đó, tiến hành đóng khung các đoạn phim vào vị trí cân đối và đánh số thứ tự cho từng slide Cuối cùng, đóng hộp và ghi tiêu đề cho bộ slide để hoàn thiện sản phẩm.
- Một số chú ý khi sử dụng
Để đảm bảo việc lắp slide vào khuôn diễn ra đúng thứ tự và chiều, bạn nên vạch một đường xiên lên mặt trên của các slide sau khi đã lắp chính xác Ngoài ra, do cấu tạo của máy chiếu, việc che tối phòng học là rất cần thiết để tăng cường chất lượng hình ảnh.
Khi sử dụng băng tiếng, cần chú ý đến sự đồng bộ giữa âm thanh và hình ảnh Tùy theo mục đích dạy học, slide có thể được chuyển đổi tự động hoặc được giáo viên điều khiển.
2.4 Máy chiếu đa phương tiện (Multimedia Projector) a) Công dụng
Dùng để phóng to và chiếu các nội dung từ các nguồn tín hiệu điện khác nhau như tín hiệu Video, tín hiệu Audio, tín hiệu S-
Video và tín hiệu RGB từ các thiết bị điện tử như máy radio cassette, đầu video và máy tính đóng vai trò quan trọng trong việc trình bày nội dung Cấu tạo chung và nguyên lý hoạt động của những thiết bị này giúp truyền tải thông tin một cách hiệu quả.
1 Khối lăng kính chia tách ánh sáng
2 Các kính lọc mầu (Red; Green; Blue)
2 Các màn tinh thể lỏng
4 Khối lăng kính kết hợp ánh sáng
5 Khối thấu kính quang học
Máy chiếu nhận và xử lý tín hiệu điện từ các thiết bị khác nhau, sau đó hiển thị hình ảnh trên màn hình tinh thể lỏng Nguồn sáng được tách và lọc thành ba màu cơ bản: Đỏ, Xanh lá, và Xanh dương, trước khi xuyên qua các màn tinh thể lỏng Cuối cùng, các màu này được kết hợp bởi khối lăng kính và truyền qua hệ thống thấu kính để chiếu hình ảnh với màu sắc và độ phân giải tương ứng với tín hiệu đầu vào.
Hình ảnh máy chiếu đa phương tiện của một số hãng
Sony nec hitachi epson c) Ngoại diện đặc trưng của máy chiếu đa phương tiện
Hầu hết máy chiếu đa phương tiện đều có các chức năng chính tương tự và cách điều khiển giống nhau Khi xem xét kỹ lưỡng về thiết kế, người dùng có thể điều khiển các loại máy chiếu khác nhau Dưới đây là những điểm cơ bản cần lưu ý.
- Hệ thống đèn báo (LED)
+ TEM indicator: Báo hiệu khi nhiệt độ trong máy cao quá giới hạn cho phép. + LAM indicator: Báo hiệu tình trạng của bóng đèn.
+ POWER indicator: Báo hiệu trạng thái hoạt động của máy chiếu (power-on; standby và chế độ shutdown)
- Bảng điều khiển (control panel)
+ STANBY/ ON button: chuyển đổi giữa hai chế độ power-on và standby.
+ MENU button: hiện hay ẩn menu điều khiển trên màn hình.
+ VOLUME button: thay đổi âm lượng của âm thanh.
ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC
3.1 Khả năng ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học
Trong những năm gần đây, công nghệ thông tin đã phát triển nhanh chóng và trở thành ngành khoa học quan trọng, mang lại hiệu quả cho nhiều lĩnh vực trong xã hội Tuy nhiên, tại Việt Nam, tiềm năng của công nghệ thông tin trong giáo dục vẫn chưa được khai thác đầy đủ Công nghệ thông tin có thể hỗ trợ quá trình dạy học thông qua sự đa dạng và phong phú của các phần mềm dạy học, mang lại nhiều lợi ích cho giáo viên và học sinh.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học giúp máy tính trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả cho quá trình giảng dạy.
Máy tính có khả năng cung cấp thông tin đa dạng dưới nhiều hình thức như văn bản, đồ thị, hình ảnh và âm thanh Sự tích hợp này không chỉ mở rộng khả năng biểu diễn thông tin mà còn nâng cao hiệu quả trực quan hóa tài liệu dạy học.
Khả năng giải quyết các quá trình thông tin, giao lưu và điều khiển trong dạy học là rất quan trọng Từ góc độ điều khiển học, dạy học được xem như một quá trình điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh Với chương trình phù hợp, máy tính có thể hỗ trợ trong việc cung cấp và thu nhận thông tin, xử lý dữ liệu, và đưa ra các giải pháp cần thiết, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động nhận thức của học sinh.
Tính lặp lại trong dạy học cho phép máy tính lưu trữ và cung cấp thông tin cho học sinh một cách hiệu quả, giúp đạt được mục đích sư phạm Nhờ đó, sự phát triển của từng cá nhân học sinh trong quá trình học tập trở nên khả thi, tạo điều kiện thuận lợi cho việc cá thể hóa trong giáo dục.
Máy tính có khả năng mô hình hóa các đối tượng, cho phép xây dựng và so sánh các phương án khác nhau để tìm ra giải pháp tối ưu Nhiều hiện tượng phức tạp, như các quá trình trong lò phản ứng hạt nhân, hoạt động trong xilanh động cơ đốt trong, từ trường quay của động cơ không đồng bộ ba pha, và chuyển động của điện tử xung quanh hạt nhân, không thể được truyền tải bằng các mô hình thông thường, nhưng máy tính có khả năng mô phỏng chúng một cách chính xác.
Máy tính hiện nay có khả năng lưu trữ khổng lồ nhờ bộ nhớ ngoài, cho phép hình thành các ngân hàng dữ liệu Việc kết nối giữa các máy tính tạo thành mạng cục bộ hoặc kết nối với Internet giúp giáo viên và học sinh dễ dàng chia sẻ và khai thác thông tin, đồng thời xử lý dữ liệu một cách hiệu quả.
Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học hỗ trợ nhiều hình thức như dạy học giáp mặt, dạy học từ xa, phòng đào tạo trực tuyến, học dựa trên công nghệ web và học điện tử, đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng cao của các thành phần trong xã hội.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học cho phép máy tính thực hiện một số chức năng của giáo viên, từ đó tạo ra các chương trình giảng dạy hiệu quả hơn Phương pháp này không chỉ khuyến khích học sinh làm việc độc lập mà còn đảm bảo mối liên hệ ngược và cá biệt hóa quá trình học tập, mang lại nhiều ưu điểm về mặt sư phạm.
3.2 Thiết kế nội dung hỗ trợ bài dạy bằng phần mềm Microsoft PowerPoint a Một số khái niệm cơ bản
+ MS PowerPoint: Là phần mềm ứng dụng trong bộ phần mềm Office của Microsoft.
Phần mềm này được thiết kế để trình bày thông tin, rất phổ biến trên hệ điều hành Microsoft Windows và Mac Nó được sử dụng rộng rãi trong giới doanh nhân và giáo dục, trở thành một công nghệ trình diễn hàng đầu Theo nhà sản xuất, mỗi ngày có khoảng 30 triệu bài trình diễn được tạo ra.
A presentation is a product created using MS PowerPoint, consisting of a series of slides arranged in a specific order according to the designer's intent.
Mỗi slide trong một bài trình diễn chứa đựng nhiều loại thông tin đa dạng, bao gồm chữ (text), hình ảnh (image), tranh vẽ (picture), âm thanh (sound), hình động (animation) và phim (movie).
+ Trong quá trình trình diễn thông tin, các slide có thể được xuất hiện một các tự động hay tuân theo sự điều khiển của người dùng
Phần mềm MS PowerPoint với khả năng trình bày nhiều dạng thông tin trong một slide, cùng với hiệu ứng Animation và tính năng tương tác, rất phù hợp để hỗ trợ giáo viên trong việc nâng cao chất lượng dạy và học Nó là một công cụ mạnh mẽ cho quá trình giảng dạy, cung cấp tất cả những gì cần thiết để trình diễn thông tin một cách hiệu quả, và là sự thay thế tốt cho các phương pháp trước đây.
Mặc dù MS PowerPoint là một công cụ hữu ích, nhưng nó chỉ là một phần trong quá trình tạo nội dung Việc xác định nguồn thông tin như hình ảnh, âm thanh và văn bản, cùng với cách sắp xếp chúng, kịch bản và lời thuyết minh, hoàn toàn phụ thuộc vào sự sáng tạo và chiến lược giảng dạy của người sử dụng Câu hỏi quan trọng là làm thế nào để tối ưu hóa các yếu tố này nhằm tạo ra một bài thuyết trình hiệu quả.
Để tạo ra một bài giảng hiệu quả, việc thiết kế bài trình bày bằng PowerPoint cần được thực hiện theo một quy trình cụ thể Các bước lập kế hoạch chi tiết là rất quan trọng để đảm bảo rằng nội dung bài học được truyền đạt một cách mạch lạc và hấp dẫn Dưới đây là một số gợi ý cho quy trình này.
Bước 1: Hình thành ý tưởng bài dạy, lựa chọn nội dung thông tin cần thể hiện trong bài dạy
Bước 2: Chia nhỏ nội dung thông tin thành các mô đun Mỗi mô đun thông tin sẽ được hiển thị trong một slide
Bước 3: Lựa chọn tối đa các đối tượng Multimedia có thể có dùng để tổ chức hoạt động hay minh hoạ cho nội dung học tập
Bước 4: Chuẩn bị tài nguyên (văn bản; hình ảnh tĩnh, động; mô hình mô phỏng; âm thanh; phim ) bằng các công cụ phần mềm khác nhau.
Bước 5: Sử dụng MS PowerPoint để tích hợp nội dung trên vào các slide
Bước 6: Qui định cách thức hiển thị thông tin trong mỗi slide
Bước 7: Qui định hình thức chuyển đổi giữa các slide
Bước 8: Viết các thông tin giải thích cho mỗi slide
Bước 9: In các nội dung liên quan tới bài giảng
Bước 10: Trình diễn thử và sửa đổi c Nâng cao chất lượng, hiệu quả khi thiết kế và sử dụng bài dạy bằng PP