Học sinh lớp tôi đã đợc 6 em quen với việc đọc tóm tắt, rồi nêu đề toán bằng lời, sau đó nêu bài giải và tự điền số vào phép tính thích hợp vào dãy 5 ô trống.. Nhng ở đây đã không còn tr[r]
Trang 1Phơng pháp giải toán có lời văn lớp 1
I Phần mở đầu.
1 Lý do chọn đề bài.
Môn Toán lớp 1 mở đờng cho trẻ đi vào thế giới kỳ diệu của toán học, rồi mai đây các em lớn lên trở thành anh hùng, nhà giáo, nhà khoa học, nhà thơ, trở thành những ngời lao động sáng tạo trên mọi lĩnh vực đời sống và sản xuất, trên tay
có máy tính xách tay, nhng không bao giờ các em quên đợc những ngày đầu tiên
đến trờng học đếm và tập viết 1,2,3 học các phép tính cộng,trừ các em không thể quên đợc vì đó là kỉ niệm đẹp đẽ nhất của đời ngời và hơn thế nữa những con số, những phép tính đơn giản ấy cần thiết cho suốt cuộc đời
Đó cũng là vinh dự và trách nhiệm của ngời giáo viên nói chung và giáo viên lớp 1 nói riêng Ngời thầy giáo từ khi chuẩn bị cho tiết dạy đầu tiên đến khi nghỉ hu không lúc nào dứt nổi trăn trở về những điều mình dạy và nhất là môn toán lớp 1 là một bộ phận của chơng trình môn toán ở tiểu học Chơng tình này nó kế thừa và phát triển những thành tựu về dạy toán lớp 1, nên nó có vai rò vô cùng quan trọng không thể thiếu đợc trong mọi cấp học
Dạy học môn toán ở lớp 1 nhằm giúp học sinh:
a Bớc đầu có một số kiến thức cơ bản, đơn giản, thiết thực về phép đếm, về các số tự nhiên trong phạm vi 100, về độ dài và đo độ dài trong phạm vi 20, về tuần
lễ và ngày trong tuần, về giờ đọc đúng trên mặt đồng hồ; về một số hình học (Đoạn thẳng, điểm, hình vuông, hình tam giác, hình tròn); về bài toán có lời văn
b Hình thành và rèn luyện các kĩ năng thực hành đọc, viết, đếm, so sánh các
số trong phạm vi 100; cộng trừ và không nhớ trong phạm vi 100; đo và ớc lợng độ dài đoạn thẳng( với các số đo là số tự nhiên trong phạm vi 20 cm) Nhận biết hình vuông, hình tam giác, hình tròn, đoạn thẳng, điểm, vẽ điểm, đoạn thẳng).giải một số dạng bài toán đơn về cộng trừ bớc đầu biết diễn đạt bằng lời, bằng kí hiệu một số nội dung đơn giản của bài học và bài thực hành, tập so sánh, phân tích, tổng hợp, trừu tợng hoá, khái quát hoá trong phạm vi của những nội dung có nhiều quan hệ với đời sống thực tế cuả học sinh
c Chăm chỉ, tự tin, cẩn thận ham hiểu biết và học sinh có hứng thú học toán
Là một ngời giáo viên trực tiếp dạy lớp 1 và đặc biệt là dạy môn toán, thực hiện chơng trình đổi mới giáo dục toán học lớp 1 nói riêng ở tiểu học nói chung Tôi rất trăn trở và suy nghĩ nhiều để học sinh làm sao làm đợc các phép tỉnh cộng, trừ
mà việc giải toán có lời văn thì càng khó hơn đối với học sinh lớp 1 nên tôi đi sâu về nghiên cứu dạy “ giải toán có lời văn” ở lớp 1
2 Mục đích nghiên cứu:
Đề bài: “Giải toán có lời văn” ở lớp 1 Tôi muốn cho học sinh thấy đợc: Biết cách giải các bài toán đơn về thêm bớt một số đơn vị (giải bằng một phép cộng hoặc một phép trừ) Biết trình bày bài giải gồm câu trả lời, phép tính và đáp số Góp phần bớc đầu phát triển t duy, khả năng diễn đạt đúng cho học sinh
II Phần nội dung.
Tôi thấy việc dạy: “ Giải toán có lời văn” với học sinh lớp 1 là vô cùng khó Mặc dù đến tận tuần 23, học sinh mới chính thức học cách giải toán có lời văn song tôi đã phải có ý thức chuẩn bị từ xa cho việc này ngay từ bài: Phép cộng trong phạm
vi 3,tiết luyện tập ở tuần 7 Mặc dù học sinh lớp tôi lúc này cha đọc thông viết thạo nhng tôi đã rèn cho học sinh làm các bài tập: “ Nhìn tranh nêu phép tính”
- Xem tranh vẽ
- Nêu bài toán bằng lời
- Nêu câu trả lời
- Điền phép tính thích hợp với tình huống trong tranh
Ví dụ: ở tiết luyện tập bài 5 trang 46
Sau khi cho học sinh xem tranh Tôi cho học sinh nêu bằng lời: “ Có một quả bóng trắng và 2 quả bóng xanh Hỏi có tất cả mấy quả bóng”
Sau đó học sinh tập nêu câu trả lời:
Trang 2“ Có tất cả 3 quả bóng”
Từ đó học sinh viết vào dãy 5 ô trống để có phép tính
Tiếp đó cứ nh thế đến tuần 17 Học sinh lớp tôi đã đợc 6 em quen với việc
đọc tóm tắt, rồi nêu đề toán bằng lời, sau đó nêu bài giải và tự điền số vào phép tính thích hợp vào dãy 5 ô trống Nhng ở đây đã không còn tranh vẽ nữa
Ví dụ: ở tiết: bảng cộng và trừ trong phạm vi 10 Tôi đã cho HS tiếp cận với giải toán ở học kỳ II
Baì 3 ( b) trang 87
Có: 10 quả bóng
Cho: 3 quả bóng
Còn: quả bóng
Ở bài này không có tranh vẽ, tôi cho học sinh đọc kỹ tóm tắt Dựa vào tóm tắt học sinh có thể nêu đề toán bằng lời “Lan có 10 quả bóng, Lan cho bạn 3 quả bóng Hỏi lan còn mấy quả bóng? ” HS nêu đợc câu trả lời bằng lời : “Lan còn 7 quả bóng”
Ngoài ra tôi còn cho học sinh làm các bài tập mở có rất nhiều cách giải quyết dẫn đến nhiều đáp số hoặc câu trả lời khác nhau
Ví dụ: ở bài 5 (b) trang 50
Viết phép tính thích hợp:
Nhìn tranh: Có 4 con chim đang đậu, 1 con nữa bay đến Hỏi có tất cả mấy con chim?
Học sinh có thể nêu bài toán nhiều cách khác nhau:
Cách 1: Có 4 con chim đang đậu, 1 con nữa bay đến Hỏi có tất cả mấy con chim?
Giải:
Cách 2: Có 1 con chim đang bay và 4 con chim đậu trên cành Hỏi có tất cả mấy con chim?
Giải:
Cách 3: Có 5 con chim, bay mất 1 con Hỏi còn lại mấy con?
Giải:
Cách 4: Có tất cả 5 con chim, trong đó có 4 con đậu trên cành Hỏi có mấy con đang bay?
Giải:
Qua bài này học sinh có rất nhiều cách giải nên tôi không áp đặt cho học sinh mà khuyến khích cho học sinh nêu bài toán, dẫn đến nhiều đáp số đều đúng, nhng tôi hớng cho học sinh với bài này thì cách 1 là thích hợp nhất
Từ bài này cứ làm nh vậy học sinh sẽ quen dần với cách nêu bài toán, lời giải bài toán bằng miệng các em sẽ dễ dàng viết đợc câu lời giải sau này
Trang 3Nh vậy ở học kì I: Chủ yếu giúp học sinh thực hiện các thao tác xem tranh
vẽ, tập phát biểu bài toán bằng lời, tập nêu câu trả lời và điền phép tính thích hợp ( Với tình huống trong tranh)
Tiếp theo sang học kì II chính thức học: “Giải toán có lời văn” Học sinh
đ-ợc học bài nói về cấu tạo của một bài toán có lời văn (gồm 2 thành phần chính là những cái đã cho (đã biết) và cái phải tìm (cha biết) vì khó có thể giải thích cho học sinh bài toán là gì?
Nên ở tiết này tôi chỉ giới thiệu 2 bộ phận của 1 bài toán
- Những cái đã cho (dữ kiện)
- Cái phải tìm (câu hỏi)
Ví dụ: Bài 1 trang 115: Viết số thích hợp vào chỗ chấm để có bài toán
Bài toán: có bạn, có thêm bạn đang đi tới Hỏi có tất cả bao nhiêu bạn? Trớc tiên tôi nêu yêu cầu, học sinh tự nêu nhiệm vụ cần thực hiện (viết số thích hợp vào chỗ chấm)
Sau đó tôi cho học sinh quan sát tranh vẽ Gọi học sinh nêu miệng đề toán và cho học sinh điền số vào chỗ các dữ kiện để đợc bài toán
“Có 1 bạn có thêm 3 bạn đang đi tới Hỏi có tất cả bao nhiêu bạn”
Gọi vài học sinh đọc lại bài toán
Tôi hỏi – Học sinh trả lời: Bài toán cho biết gì?
( Có 1 bạn, thêm 3 bạn nữa)
- Cho học sinh nêu câu hỏi của bài toán: ( Hỏi có tất cả bao nhiêu bạn?)
- Theo câu hỏi này các em phải làm gì?( Tìm xem có tất cả bao nhiêu bạn?) Hay ở bài 4 (trang 116) lại thiếu cả dữ kiện và câu hỏi)
Bài 4: Nhìn tranh vẽ ,viết tiếp vào chỗ chấm để có bài toán:
Bài toán : Có… con chim đậu trên cành, có thêm… con chim bay đến Hỏi …?
ở bài này tôi cũng cho học sinh quan sát tranh Gọi học sinh nêu miệng đề toán và cho học sinh điền số vào dữ kiện và điền từ vào chỗ chấm của câu hỏi Sau
đó tôi tập cho học sinh nêu nhận xét
Tôi có thể nêu câu hỏi: Bài toán thờng có những gì? (Bài toán thờng có các
số liệu) và có câu hỏi Nếu học sinh không trả lời đợc thì tôi hớng dẫn học sinh trả lời
Qua các hoạt động này tôi đã giới thiệu tóm tắt một cách chặt chẽ bài toán gồm có 2 phần
Những số đã cho, số phải tìm (câu hỏi) để cho học sinh hiểu sâu hơn cấu tạo của bài toán
Đến tiết tiếp theo: Giải bài toán có lời văn, bài toán đã có đầy đủ dữ kiện và câu hỏi Lúc này tôi cần chú ý hớng dẫn học sinh phải tìm hiểu đề toán
Học sinh phải đọc kỹ đề toán, hiểu rõ một số từ khóa quan trọng nh: “thêm”;
“tất cả”; hoặc bớt hay bớt đi; ăn mất, còn lại … có thể học sinh quan sát tranh vẽ hỗ trợ thêm
Phần không kém quan trọng vẫn là tóm tắt bài toán nh thế nào cho học sinh
dễ hiểu là vấn đề tôi phải suy nghĩ rất nhiều Tôi giúp học sinh tóm tắt đề toánbằng cách đàm thoại, bài toán cho biết gì? bài toán hỏi gì? và dựa vào câu trả lời của học sinh để viết tóm tắt và dựa vào tóm tắt để nêu lại đợc bài toán Đây cũng là cách tốt nhất đẻ giúp học sinh biết phân tích đề toán Học sinh xác định rõ cái đã cho và cái phải tìm Học sinh viết thẳng theo cột để dễ hiểu và có thể lựa chọn phép tính giải Nhng dòng cuối phần tóm tắt là một câu hỏi (viết gọn lại) cần phải đặt dấu? ở cuối câu
Ví dụ:
An có 4 quả bóng, Bình có 3 quả bóng Hỏi cả 2 bạn có mấy quả bóng?
Trang 4Tóm tắt:
An có : 4 quả bóng
Bình có : 3 quả bóng
Cả 2 bạn có: quả bóng?
Sau khi học sinh tóm tắt, có rất nhiều cách để viết câu lời giải ở bài toán trên
có thể dựa vào câu hỏi của bài toán để trả lời: cả 2 bạn có số quả bóng là
Có thể lồng cốt câu lời giải vào trong tóm tắt để dựa vào đó học sinh dễ viết câu lời giải hơn chẳng hạn dựa vào dòng cuối tóm tắt học sinh có thể viết ngay câu lời giải với nhiều cách khác nhau chứ không bắt buộc học sinh phải viết theo một kiểu
“Cả 2 bạn có là: Hoặc số quả bóng cả 2 bạn có là hoặc cả 2 bạn có số quả bóng là.”
Việc đặt câu lời giải còn vất vả hơn dạy trẻ lựa chọn các phép tính và thực hiện các phép tính ấy để tìm ra đáp số Vì vậy từ tuần 23 lúc này học sinh lớp tôi đã
đọc thông viết thạo tôi chỉ chọn câu hỏi trong đề toán sao cho chỉ cần chỉnh sửa một chút thôi là đợc ngay câu lời giải
Còn khi viết phép tính, giáo viên phải bắt buộc học sinh viết bằng chữ số (kèm theo là đơn vị đặt trong dấu ngoặc sau kết quả) mà thôi
Ví dụ giáo viên hỏi: Cả 2 bạn có mấy quả bóng?
Con làm tính gì?(tính cộng) mấy cộng mấy? (3 + 4); 3+ 4 bằng mấy (3 + 4
= 7) hoặc muốn biết cả 2 bạn có mấy quả bóng? (7) con tính thế nào để đợc 7? ( 3 +
4 = 7)
Tới đây để học sinh nêu tiếp 7 là 7 quả bóng?
Ta viết: “quả bóng” vào trong dấu ngoặc đơn
3 + 4 = 7 (quả bóng)
Còn với đáp số thì không cần viết đơn vị trong dấu ngoặc đơn nữa
Đáp số: 7 quả bóng
Khi gặp bài toán về số đo độ dài tôi cũng hớng dẫn học sinh viết các phép tính dới dạng h số
Đoạn thẳng AB dài 3 cm và đoạn thẳng BC dài 6 cm Hỏi đoạn thẳng AC dài mấy xăng ti mét?
A 3cm B 6cm C
Nhìn vào sơ đồ đoạn thẳng( hình vẽ) nên học sinh có thể tự làm bài và viết
đ-ợc lời giải:
Độ dài đoạn thẳng AC là
3 + 6 = 9 (cm)
Đáp số: 9 cm
Tiếp theo đến tuần 28 học sinh lại đợc học: Giải toán có lời văn để giúp học sinh củng cố kỹ năng giải các bài toán về bớt (bằng một phép trừ) và biết trình bày bài giải gồm: Câu lời giải, phép tính, đáp số
Qua các phơng pháp tôi đã dùng để dạy môn toán về: “Giải toán có lời văn” tôi thấy học sinh lớp tôi đã nhận biết đợc bớc đầu về giải toán có lời văn
Các em đã biết giải các bài toán về ( thêm, bớt) giải bằng 1 phép cộng hoặc 1 phép trừ và biết trình bày bài giải gồm: Câu trả lời, phép tính, đáp số
Qua các bài tập kiểm tra ở lớp học sinh lớp tôi đều làm tốt các bài tập: “ Giải toán có lời văn” Đó cùng là sự thành công ban đầu của bản thân tôi
III Kết luận
1 Qua nhiều năm dạy chơng trình đổi mới môn toán lớp 1 và nhất là đi sâu nghiên cứu về giải toán có lời văn, tôi cũng rút ra đợc một số kinh nghiệm nh sau:
Trang 5- Khi soạn giáo án cần lu ý kiến thức phải chuẩn xác đầy đủ nội dung của bài.
- Nếu gặp khó khăn trong khi đặt đề toán thì cho học sinh nhìn tranh để trả lời câu hỏi hoặc có vật mẫu (gà,vịt,…) gắn lên bảng từ hoặc dùng tóm tắt để hỗ trợ học sinh đặt đề toán
-Tăng cờng kỹ năng thực hành phiếu học tập
- Chuyển một số bài thành trò chơi để thay đổi hình thức học tập giúp học sinh củng cố kỹ năng thực hành, gây hứng thú học tập
- Cần nhấn mạnh hơn đến việc cung cấp cho học sinh những kiến thức, kỹ năng cơ bản, thiết thực, có hệ thống trong sự hoàn chỉnh tơng đối của các kiến thức
và kỹ năng đó
- Quan tâm đúng mức đến việc rèn kĩ năng diễn đạt, ứng xử, giải quyết các tình huống có vấn đề
- Phát triển năng lực t duy cho trẻ
- Xây dựng đợc phơng pháp, hình thức học toán theo hớng tập trung vào HS, giúp các em biết tự học toán có hiệu quả
- Không nên vội vàng yêu cầu HS phải đọc thông, viết thạo đề toán ngày từ bài đầu, giáo viên luôn luôn bình tĩnh rèn cho HS sẽ đạt đợc yêu cầu
2 Dự định tiếp theo của tôi là:
Tôi sẽ đi sâu nghiên cứu học hỏi trau dồi kiến thức để giảng dạy ngày một tốt hơn
Phấn đấu HS học xong lớp 1; 100% HS đọc thông viết thạo, làm thành thạo tất cả các bài tập trong chơng trình môn Toán lớp 1 đó là điều mong ớc của tôi
Khánh thuaọn, ngày 8 tháng năm 2009