Về kỹ năng: Người học có thể thực hiện được các kỹ năng sau: - Có thể liên kết các kiến thức các môn học với nhau và với các khái niệm về năng lượng, các dạng năng lượng và các nguồn năn[r]
Trang 1KẾ HOẠCH TÍCH HỢP GIÁO DỤC SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG TIẾT KIỆM
VÀ HIỆU QUẢ QUA DẠY HỌC CÁC MÔN HỌC
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
I CƠ SỞ XÂY DỰNG KẾ HOẠCH:
1 Về cơ sở lí luận:
+ Nhà trường đào tạo, giáo dục, hình thành nhân cách thế hệ trẻ để họ trở thành công dân xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Giáo dục ở nhà trường được thực hiện thông qua hoạt động dạy - học Các hoạt động dạy học được dựa trên các chương trình giáo dục được xây dựng khoa học và chặt chẽ, bao gồm các thành tố: Mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục, đánh giá kết quả giáo dục Trong đó nội dung dạy học phải phản ánh được những vấn đề đang được cả loài người quan tâm, trong đó có vấn đề sử dụng NLTK&HQ.
+ Giáo dục nhà trường thông qua các hoạt động phong phú đa dạng và hỗ trợ lẫn nhau như: vui chơi, lao động, hoạt động xã hội thông qua sinh hoạt tập thể, tự tu dưỡng.
Vì vậy, giáo dục phổ thông hoàn toàn có khả năng, điều kiện thực hiện các yêu cầu về sử dụng NLTK&HQ, thực hiện việc giáo dục sử dụng NLTK&HQ.
+ Nhà trường đóng vai trò quan trọng đối với giáo dục sử dụng NLTK&HQ vì ngoài đối tượng HS và thông qua HS có thể tác động một cách rộng rãi lên các thành viên khác của xã hội, trước hết là các thành viên trong gia đình HS Vì vậy, thực hiện giáo dục sử dụng NLTK&HQ trong nhà trường là một trong các biện pháp hữu hiệu nhất, kinh tế nhất và có tính bền vững nhất.
2 Về cơ sở thực tiễn:
+ Số lượng HS, GV các cấp, bậc học của Việt Nam hiện nay chiếm gần 1/3 dân số
cả nước (hơn 22 triệu người), trong đó HS, GV các cấp THCS, THPT là gần 10 triệu người Đó là một lực lượng hùng hậu, là đối tượng quan trọng thực hiện sử dụng NLTK&HQ Đồng thời đây cũng là lực lượng quan trọng thực hiện tuyên truyền, giáo dục, vận động các đối tượng khác trong xã hội thực hiện mục tiêu sử dụng NLTK&HQ.
+ Việc đổi mới giáo dục Việt Nam hiện nay là cơ sở cho việc đưa các nội dung giáo dục NLTK&HQ vào hệ thống giáo dục quốc dân Vì một trong các yêu cầu đối với giáo dục là nội dung và phương pháp giáo dục phải đáp ứng các yêu cầu của xã hội.
3 Các cơ sở pháp lý của việc triển khai giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào hệ thống giáo dục:
+ Nghị định số 102/2003/NĐ-CP của Chính phủ về “sử dụng NLTK&HQ” Điều
18 về chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng NLTK&HQ nêu yêu cầu giáo dục, đào tạo, phổ biến thông tin, tuyên truyền cộng đồng trong lĩnh vực phát triển, thúc đẩy sử dụng NLTK&HQ, bảo vệ môi trường.
+ Pháp lệnh số 02/1998/PL-UBTVQH10 về thực hành tiết kiệm, chống lãnh phí: quy định các tổ chức, cá nhân quản lý, sử dụng… tài nguyên thiên nhiên,… phải thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.
Trang 2+ Luật Điện lực (2005) quy định về tiết kiệm trong phát điện, truyền tải và phân phối điện,… nhằm tiết kiệm, nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn năng lượng, bảo vệ môi trường sinh thái Điều 6 của Luật yêu cầu tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật
về điện lực và trường học tổ chức phổ biến, giáo dục và hướng dẫn sử dụng an toàn, tiết kiệm, hiệu quả và chấp hành nghiêm chỉnh các quy định pháp lệnh về điện lực.
+ Chương trình mục tiêu quốc gia về “sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả” theo Quyết định số 79/2006/QĐ-TTg-CP của Thủ tướng Chính phủ Đề án thứ ba của Chương trình là: Đưa các nội dung về giáo dục sử dụng NLTK&HQ vào hệ thống giáo dục quốc dân, trong đó qui định rõ: Xây dựng nội dung, giáo trình, phương pháp giảng dạy lồng ghép các kiến thức về sử dụng NLTK&HQ vào các môn học, phù hợp với từng cấp học, từ tiểu học đến THPT;
+ Đề án “Đưa các nội dung giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2006 - 2010” của Bộ Giáo dục và Đào tạo với mục tiêu: “Đưa các nội dung giáo dục sử dụng NLTK&HQ vào các chương trình giáo dục của các cấp học, các trình độ đào tạo của hệ thống giáo dục quốc dân nhằm trang bị cho HS, sinh viên những hiểu biết về vấn đề năng lượng, tình hình sử dụng năng lượng
và các biện pháp sử dụng NLTK&HQ, nhằm phát triển bền vững đất nước”.
II MỤC TIÊU TÍC HỢP NỘI DUNG GD SỬ DỤNG TIÉT KIỆM VÀ HIỆU QUẢ NĂNG LƯỢNG QUA CÁC MÔN HỌC TRONG NHÀ TRƯỜNG THCS
Mục tiêu về giáo dục sử dụng NLTK&HQ đối với các môn học ở cấp THCS được xác định căn cứ vào đặc điểm phát triển tâm sinh lý của HS và đặc điểm các môn học ở cấp học này Ở cấp học THCS, HS là những thanh, thiếu niên đang trưởng thành, tính cách phát triển mạnh mẽ, ưa hoạt động, ý thức và tư duy đã phát triển tương đối cao, có khả năng tham gia tích cực vào các hoạt động xã hội, có khả năng sáng tạo Ở cấp học này, các môn học đã có nội dung khoa học tương đối sâu sắc, hệ thống và hiện đại Mặt khác, nhiều HS ngoài con đường tiếp tục học lên, còn cần phải được chuẩn bị học tập ở các trường chuyên nghiệp hoặc tham gia lao động sản xuất Vì thế, có thể nêu một số nét mục tiêu chung về giáo dục sử dụng NLTK&HQ đối với các môn học ở cấp học này như sau:
1.Về kiến thức:
Người học có hiểu biết về:
- Khái niệm về năng lượng;
- Các loại năng lượng;
- Sự chuyển hoá các dạng năng lượng;
- Vai trò của năng lượng đối với con người;
- Tình hình khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên; năng lượng hiện nay Nguồn tài nguyên năng lượng không phải là vô hạn;
- Những ảnh hưởng của việc khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên năng lượng đối với môi trường;
- Xu hướng sử dụng nguồn tài nguyên năng lượng hiện nay;
- Các khái niệm về sử dụng NLTK&HQ;
- Ý nghĩa của việc sử dụng NLTK&HQ;
- Sự cần thiết phải sử dụng tiết kiệm và hiệu quả nguồn tài nguyên năng lượng;
Trang 3- Các biện pháp sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng.
2 Về kỹ năng:
Người học có thể thực hiện được các kỹ năng sau:
- Có thể liên kết các kiến thức các môn học với nhau và với các khái niệm về năng lượng, các dạng năng lượng và các nguồn năng lượng, các quá trình sử dụng năng lượng;
- Có thể giải thích cơ sở khoa học của các quá trình, các biện pháp thực hành sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng trong hoạt động của các thiết bị và trong đời sống hàng ngày;
- Có khả năng tuyên truyền, giải thích, thuyết phục và phổ biến cho các thành viên khác trong gia đình và cộng đồng ý thức về sử dụng NLTK&HQ, các kĩ năng thực hành tiết kiệm và sử dụng hiệu quả năng lượng.
3 Về hành vi, thái độ:
- Ý thức được nguồn năng lượng là đa dạng, nhưng không phải là vô tận;
- Ý thức được tầm quan trọng của việc sử dụng tiết kiệm và hiệu quả nguồn tài nguyên năng lượng;
- Có ý thức trong việc sử dụng năng lượng không gây tác hại đến môi trường, đến con người (an toàn),…;
- Tuyên truyền cho mọi người về tác hại của việc khai thác, sử dụng năng lượng không hợp lý;
- Thực hiện sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng trong gia đình, nhà trường
và cộng đồng;
- Có thói quen áp dụng các biện pháp kĩ thuật nhằm tiết kiệm và sử dụng có hiệu
- Nội dung được lựa chọn phải phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội và tập quán văn hoá của các vùng, miền.
Không nhất thiết phải xây dựng bài học riêng về các nội dung giáo dục sử dụng NLTK&HQ để đưa vào các môn học ở trường THCS, THPT Điều này được thực hiện bằng con đường dạy học tích hợp (DHTH) Để thực hiện DHTH các nội dung năng lượng và sử dụng NLTK&HQ trong các môn học thì đòi hỏi đầu tiên đối với GV là phải nắm một cách hệ thống các nội dung này Sau đó, trên cơ sở phân tích đặc điểm nội dung của môn học và từng bài học, GV sẽ tiến hành lựa chọn các nội dung thích hợp, đáp ứng các nguyên tắc về lựa chọn nội dung đã nêu lên ở trên, từ đó mới xây dựng các phương
án DHTH các nội dung này Với ý nghĩa như vậy, dưới đây sẽ nêu định hướng các nội dung cơ bản của giáo dục sử dụng NLTK&HQ, được tích hợp khi dạy học các môn học
ở trường THCS và THPT:
- Khái niệm năng lượng, nguồn năng lượng
+ Khái niệm về năng lượng, nguồn năng lượng;
+ Phân loại năng lượng;
+ Sự bảo toàn và chuyển hóa năng lượng.
- Vai trò của năng lượng đối với con người
+ Vai trò của năng lượng đối với con người;
+ Tình hình khai thác và sử dụng năng lượng; sự cạn kiệt các nguồn năng lượng không tái sinh;
+ Những ảnh hưởng của việc khai thác và sử dụng năng lượng đối với môi trường; + Các xu hướng khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyên năng lượng hiện nay.
Trang 4- Sử dụng NLTK&HQ
+ Các khái niệm tiết kiệm, hiệu quả;
+ Ý nghĩa và sự cần thiết của việc sử dụng NLTK&HQ;
- Một số biện pháp sử dụng NLTK&HQ
học cụ thể Ở đây GV cần nêu cụ thể các hoạt động của HS, các hoạt động trợ giúp của GV.
+ Kiểu 2
Giáo dục sử dụng NLTK&HQ cũng có thể được triển khai như một hoạt động độc
lập song vẫn gắn liền với việc vận dụng kiến thức các môn học Các hoạt động có thể như: tham quan, ngoại khóa, tổ chức các nhóm ngoại khóa chuyên đề, các bài học dự án, nghiên cứu một đề tài ( phù hợp với HS!) Với các hoạt động này, mức độ tích hợp kiến thức, kĩ năng các môn học với các nội dung sử dụng NLTK&HQ, giáo dục môi trường sẽ đạt cao nhất Trong các hoạt động này, HS học cách vận dụng kiến thức các môn học trong các tình huống gần với cuộc sống hơn, huy động kiến thức từ nhiều môn học.
IV MỘT SỐ NỘI DUNG VÀ ĐỊA CHỈ TÍCH HỢP SỬ DỤNG NLTK&HQ MỘT SỐ MÔN HỌC Ở CẤP THCS
1 Môn Sinh học:
Lớp Tên bài Địa chỉ tích hợp năng lượng tiết kiệm và hiệu Nội dung giáo dục sử dụng
quả (kiến thức, kĩ năng)
Mức độ tích hợp
6
Bài 46: Thực
vật góp phần
điều hòa khí
hậu
Phần củng cố (trả lời các câu hỏi SGK)
- Trong quá trình quang hợp thực vật lấy vào khí cacbonic và nhả khí oxi nên đã góp phần giữ cân bằng các khí này trong không khí.
- Nhờ tác dụng cản bớt ánh sáng
và tốc độ gió, thực vật có vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu, tăng lượng mưa của khu vực.
- Bộ phận
Bài 47
Thực vật bảo
vệ đất và
nguồn nước
Phần củng cố (trả lời các câu hỏi SGK)
- Thực vật đặc biệt là thực vật rừng, nhờ có hệ rễ giữ đất, tán cây cản bớt sức nước do mưa lớn gây ra, nên có vai trò quan trọng trong việc chống xói mòn, sụt lở đất, hạn chế lũ lụt cũng như giữ được nguồn nước ngầm, tránh hạn hán.
- Bộ phận
Bài 22
Ảnh hưởng
của các điều
kiện bên
Phần 1: Những điều kiện bên ngoài nào ảnh hưởng đến
- Các điều kiện bên ngoài ảnh hưởng đến quang hợp: ánh sáng, nước, hàm lượng khí cacbonic và nhiệt độ.
- Toàn phần
Trang 5ngoài đến
quang hợp, ý
nghĩa của
quang hợp
quang hợp Phần 2 : Quang hợp của cây xanh có ý nghĩa gì
- Các chất hữu cơ và khí oxi do quang hợp của cây xanh tạo ra cần cho sự sống của hầu hết sinh vật trên Trái đất kể cả con người.
- Giáo dục cho HS xây dựng ý thức cần tham gia vào việc bảo
vệ và phát triển cây xanh ở địa phương
Bài 23
Cây có hô
hấp không?
Phần 2: Hô hấp ở cây
- Cây xanh có hô hấp, trong quá trình đó cây lấy khí oxi để phân giải các chất hữu cơ, sản ra năng lượng cần cho các hoạt động sống, đồng thời thải ra khí cacbonic và hơi nước.
- Liên hệ
7
Bài 7
Đặc điểm
chung và vai
trò thực tiễn
của động vật
nguyên sinh
Phần II: Vai trò thực tiễn
- Động vật nguyên sinh có ý nghĩa về địa chất (trùng lỗ)
-Giáo dục HS có ý thức bảo vệ các loài ĐV, bảo vệ các nguồn năng lượng hiện có.
- Vai trò của ĐVNS với việc hình thành dầu mỏ, khí đốt.
- Vai trò của vi khuẩn trong hình thành năng lượng Biogas và Etanol.
- Liên hệ
Bài 21
Đặc điểm
chung và vai
ngành thân
mềm
Phần củng cố
- Liên hệ : Ngành thân mềm có vai trò trong việc làm sạch môi trường nước, có giá trị về mặt địa chất - Giáo dục cho HS ý thức bảo vệ và sử dụng hợp lý nguồn năng lượng thủy triều.
- Liên hệ
Bài 61,62
Tìm hiểu
một số động
vật có tầm
quan trọng
trong kinh tế
phương
Củng cố
- GV cần cho HS hiểu được dựa vào đặc điểm cấu tạo thích nghi
và tập tính của động vật để áp dụng vào việc chăn nuôi để sử dụng nguồn năng lượng tiết kiệm.
- Thu gom các chất thải của động vật, sau đó ủ rồi thực hiện “hầm biôga” là chính ta đã tạo ra được
ga để đun GV cần nhấn mạnh cho HS hiểu đây là một biện pháp hữu hiệu trong việc tận dụng nguồn năng lượng này nhằm thay thế các nguồn năng
- Liên hệ
Trang 6lượng đang được sử dụng cho sự đốt nhiên liệu và thắp sáng
Bài 22
Vệ sinh hô
hấp
Phần 1: Cần bảo vệ hệ hô hấp khỏi các tác nhân có hại
- Cần sử dụng các nguồn năng lượng một cách hợp lý, hiệu quả không lãng phí để tránh gây ô nhiễm môi trường không khí và gây tác hại tới hoạt động hô hấp của con người
- Ví dụ cụ thể, đĩa VCD, tranh ảnh minh họa về thiên tai xảy ra.
- Liên hệ
Bài 32
Chuyển hóa
Chuyển hóa vật chất và năng lượng
-Vấn đề sử dụng năng lượng cũng ảnh hưởng đến và trao đổi chất và trao đổi năng lượng.
- Liên hệ
9
Bài 42
Ảnh hưởng
của ánh sáng
lên đời sống
sinh vật
Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống thực vật, động vật
- Nguồn năng lượng ánh sáng có vai trò to lớn đối với đời sống của Động thực vật : Sự phân hóa thành các nhóm SV, sự hoạt động của động vật theo chu kỳ ánh sáng, tập tính, sinh sản SV không thể sống nếu thiếu ánh sáng
- Vai trò của năng lượng mặt trời với đời sống con người.
- Giáo dục ý thức bảo vệ nguồn năng lượng ánh sáng
- Bổn phận
Bài 43
Ảnh hưởng
của nhiệt độ
và độ ẩm lên
đời sống
sinh vật
Phần 1: Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
- Vai trò của nhiệt độ đối với đời sống của động vật và thực vật
- Cần có biện pháp bảo vệ sự cân bằng và ổn định về nhiệt độ, đề
ra những biện pháp cụ thể để chống lại sự tăng nhịêt độ của trái đất đang diễn ra ảnh hưởng lớn đến đời sống SV.
- Liên hệ với việc tiết kiệm điện
và tiết kiệm năng lượng.
Liên hệ
Bài 53
Tác động
người đối
với môi
trường
Phần I, II, III - HS hiểu được hoạt động của
con người gây ảnh hưởng rất lớn đến môi trường, làm cạn kiệt các nguồn năng lượng Do đó các em phải có ý thực bảo vệ và cải tạo môi trường nhằm bảo vệ các nguồn năng lượng.
- Để HS thấy rõ vai trò trách nhiệm của mình trong việc tuyên truyền cho mọi người dân
Liên hệ
Trang 7cùng thực hiện bảo vệ cải tạo môi trường nhằm bảo vệ các nguồn tài nguyên.
Bài 54 + 55
Ô nhiễm môi
trường
Phần II: Các tác nhân chủ yếu gây ô nhiễm
- HS thấy được nếu sử dụng tài nguyên, năng lượng không tiết kiệm, hiệu quả thì sẽ trở thành tác nhân gây ô nhiễm môi trường.
- Cần có ý thức sử dụng tiết kiệm hiệu quả các nguồn năng lượng
Liên hệ
Bài 58
Sử dụng hợp
lý tài nguyên
thiên nhiên
Phần I, II
- Phân biệt được các dạng tài nguyên: Tái sinh, không tái sinh
và tài nguyên năng lượng vĩnh cửu
- Có biện pháp sử dụng hợp lý các dạng tài nguyên này, nên sử dụng tài nguyên năng lượng vĩnh cửu thay thế tài nguyên năng lượng không tái sinh để tránh sự cạn kiệt.
- Sử dụng năng lượng mặt trời, hạn chế sử dụng các nguồn tài nguyên không tái sinh.
- Toàn phần
môi trường
- Giáo dục môi trường, bảo vệ môi trường.
- Tham quan thiên nhiên, vận dụng luật bảo vệ môi trường, tham gia tích cực vào việc vận động và tuyên truyền phòng chống ô nhiễm môi trường sử dụng năng lượng sạch
- Liên hệ
Môn Công nghệ:
8
Trang 8I I I I.
9
Trang 92. Môn V t lý: ậ
Lớp Tên bài Địa chỉ tích hợp
Nội dung giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (kiến thức, kĩ
năng)
Mức độ tích hợp 6
6
7
7
7
8
8
8
9
9
9
9
9
Trang 103 Môn Địa lý:
6
1.
7
8
9