(SKKN HAY NHẤT) tích hợp di sản để nâng cao chất lượng dạy và học môn địa lí 12 THPT

Tuy nhiên trong điều kiện day học hiện nay các tư liệu về lí luận dạy học tích hợp di sản trong môn địa lí hầu như chưa được chú trọng, các phương tiện dạy học có tích hợp các di sản còn

MỤC LỤC

A .Đặt vấn đề ………

B.Giải quyết vấn đề………

I Cơ sở lí luận………

II.Thực trạng của vấn đề nghiên cứu………

1.Thực trạng trước khi khảo sát………

2.Kết quả khảo sát………

III Các giải pháp thực hiện………

1.Giải pháp cụ thể………

a Bài học nội khóa………

b Bài học ngoại khóa………

2 Kết quả thực hiện………

C Kết luận………

1 Kết luận chung………

2 Ý kiến đề xuất………

Phụ lục………

Trang 2

3 3 3 3 4 5 5 5 8 13 14 14 14 16

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Di sản văn hóa Việt Nam bao gồn di sản văn hóa phi vật thể và di sản văn hóa vật thể ( bao gồm di sản văn hóa và di sản thiên nhiên ) Là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử , văn hóa ,khoa học được tích lũy lưu truyền từ thế

hệ này qua các thế hệ khác

Di sản văn hóa là những giá trị sáng tạo từ việc học hỏi giao lưu và kế thừa

từ các nền văn hóa và văn minh nhân loại Những giá trị đó là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa văn hóa và văn minh nhân loại với nền văn hóa bản địa lâu đời của các dân tộc Việt Nam

Di sản là một nguồn nhận thức, một phương tiện trực quan quan trọng trong dạy học nói riêng và trong giáo dục nói chung, vì vậy sử dụng di sản trong dạy học có ất nhiều ý nghĩa tích cực :

Góp phần đẩy mạnh, hướng dẫn hoạt động nhận thức cho học sinh Giúp học sinh phát triển kỹ năng học tập, tự chiếm lĩnh tri thức

Kích thích hứng thú nhận tức cho học sinh

Phát triển trí tuệ, Giáo dục nhân cách và hình thành một số kỹ năng sống cho học sinh

Trong chương trình địa lí 12 có rất nhiều bài học có thể tích hợp nội dung di sản, giúp quá trình học tập của học sinh trở nên hấp dẫn hơn, học sinh hứng thú học tập và hiểu bài sâu sắc hơn, phát triển tư duy độc lập, sáng tạo của học sinh

Tuy nhiên trong điều kiện day học hiện nay các tư liệu về lí luận dạy học tích hợp di sản trong môn địa lí hầu như chưa được chú trọng, các phương tiện dạy học

có tích hợp các di sản còn hạn chế.Việc khai thác các di sản văn hóa ở trên địa bàn nhà trường như là nguồn tri thức ,là phương tiện dạy học,giáo dục nhưng rất ít được quan tâm hoặc có thường mang tính tự phát.Vai trò thế mạnh của những di sản văn hóa ở địa phương vẫn chưa được vận dụng , phát huy có hiệu quả trong giáo dục

Để gúp học sinh có những hiểu biết về những giá trị của di sản ,qua đó giáo dục học sinh ý thức giữ gìn ,bảo vệ các di sản , hình thành tình yêu quê hương,đất nước,lòng tự tôn dân tộc trong mỗi học sinh

Chính vì nguyên nhân trên đã thúc đẩy tôi đổi mới phương pháp dạy

học,thực hiện đa dạng hóa tổ chức dạy học Tôi xin đưa ra kinh nghiệm : “Tích

hợp di sản để nâng cao chất lượng dạy và học môn Địa lý 12- THPT”

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Cơ sở lí luận

Di sản văn hóa dù dưới dạng vật thể hoặc phi vật thể đều có thể sử dụng trong quá trình giáo dục ,dạy học dưới nhiều hình thức : tạo môi trường ,tạo công

cụ hoặc là nguồn cung cấp chất liệu để xây dựng nội dung dạy học giáo dục

Di sản là nguôn nhận thức ,một phương tiện trực quan trong dạy học nói riêng và giáo dục nói chung Vì vậy dạy học di sản ở trường phổ thông có rất nhiều

ý nghĩa:

Giúp học sinh rèn luyện một số kĩ năng học tập như quan sát ,thu thập thông tin ,thảo luận nhóm Qua đó tự chiếm lĩnh kiến thức cần thiết trong quá trình tiếp cận di sản Kĩ năng vận dụng kiến thức đã học để giải thích những sự vật hiện tượng có trong di sản

Giúp học sinh mở rộng khả năng tiếp cận đối tượng hiện tượng có liên quan tồn tại trong các di sản

Giáo dục nhân cách cho học sinh: các giá trị lịch sử ,văn hóa ,khoa học được lưu truyền có khả năng tác động đến tình cảm đạo đức và hình thành nhân cách của học sinh

Dạy học với di sản còn tạo điều kiện phát triển một số kĩ năng sống như : kĩ năng giao tiếp ,diễn đạt suy nghĩ quan điểm , nhu cầu cảm xúc của bản thân dưới dạng nói viết , kĩ năng lắng nghe ý kiến trình bày của người khác Kĩ năng hợp tác chung sức làm việc ,giúp đỡ hổ trợ lẫn nhau trong công việc vì mục tiêu chung Kĩ năng đảm nhận trách nhiệm : đó là khả năng con người tự tin chủ động nhận nhiệm

vụ phù hợp với khả năng của bản thân , nổ lực hoàn thành nhiện vụ

Trước vai trò đó nhà trường phổ thông phải có trách nhiệm với di sản văn hóa việt nam Đó là vừa có trách nhiệm với việc giáo dục nâng cao nhận thức cho học sinh về di sản văn hóa góp phần bảo vệ di sản Vừa có trách nhiệm sử dụng di sản trong dạy học

Việc sử dụng di sản văn hóa để dạy học mang lai những kết quả tích cực ,vừa có giá trị ở phương pháp giáo dục kiến thức phổ thông theo qui định ,vừa nâng cao nhận thức và trách nhiệm của học sinh với di sản

II Thực trạng

1 Thực trạng :

Việc dạy tích hợp các di sản đã giữ vai trò rất quan trọng, nhưng trong điều kiện hiện nay việc dạy học này chưa được coi trọng do những nguyên nhân sau :

Đối với chương trình : nhìn chung các tài liệu về lí luận dạy học giáo dục chung và tài liệu của môn Địa nói riêng có đề cập đến phương tiện dạy học là các

di sản văn hóa nhưng vẫn đang còn rất nhiều hạn chế

Thời gian giành cho các phần di sản trong chương trình không nhiều ,nội dung đề cập dến nó cũng còn sơ sài , các tài liệu liên quan trong nhà trường như : các mô hình , sa bàn các loại bản đồ phục chế , hình vẽ , tranh ảnh ,phim video,các bản đồ ,đồ thị ,sơ đồ bảng biểu, đang còn thiếu

Đối với giáo viên : Việc chuẩn bị lựa chọn di sản phục vụ cho việc dạy học còn nhiều khó khăn do thiếu tài liệu liên quan tốn thời gian, giáo viên chưa được tiếp cận với di sản nhiều lần để hiểu rõ di sản

Về các di sản địa phương bao gồm các di sản di vật ,những đồ vật thể hiện văn hóa đời thường và các di sản văn hóa đời thường và các di sản phi vật thể gần gủi với nhà trường là tiềm năng trực tiếp dễ khai thác và phát huy thường xuyên hiệu quả , nhưng giáo viên chưa yêu cầu hoặc chưa có kế hoạch sử dụng những di sản này

Các bài học về địa phương do giáo viên tự biên soạn và tự tìm tài liệu nên có nhiều mặt hạn chế về kiến thức Các tài liệu của các cơ quan có trách nhiệm liên quan như : Sở Văn hóa và thể thao du lịch , Ban Tuyên giáo tỉnh… còn chưa phổ biến

Đối với học sinh : Việc tìm hiểu các di sản được tích hợp trong bài học còn thụ động do giáo viên chưa hướng dẫn cụ thể về cách thức thu thập, xử lý thông tin có liên quan đến di sản Học sinh còn thờ ơ chưa quan tâm đến các nội dung này, chưa hứng thú học tập ,do phương pháp giảng dạy tích hợp di sản chưa kích thích sự tìm tòi ,sáng tạo ,chủ động của học sinh

2 Kết quả :

Trước thực trạng trên tôi đã tiến hành khảo sát 02 lớp : 12A3, 12A4 với nội dung sau :

Em có hiểu biết gì về những di sản được tích hợp trong chương trình sách giáo khoa Địa lí 12 ?

Tổng số học sinh

Lớp

Có biết Không chắc

chắn

Không biết

Số học sinh

% Số

học sinh

% Số

học sinh

%

III Giải pháp

1 Giải pháp cụ thể :

Sau nhiều năm được phân công giảng dạy bộ môn địa lí ,tôi nhận thấy việc tích hợp các di sản vào dạy học phải sử dung phương pháp dạy học tích cực , dạy học theo hướng phát huy tinh tích cực ,chủ động sáng tạo của người học Dạy học tích cực còn là tổ chức các hoạt động học tập của học sinh dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học ,tăng cường tự học cá thể , phối hợp với học tập hợp tác ,kết hợp đánh giá của thầy cô với tự đánh giá của học trò Kết hợp nhiều hình thức : Dạy học trên lớp , thông qua thực địa , qua các bài kiểm tra, đánh giá…

Dựa vào quan điểm trên thì trong chương trình sách giáo khoa Địa lí 12 có rất nhiều bài học có thể tích hợp nội dung di sản dưới nhiều hình thức Tôi xin đưa ra một số phương pháp tích hợp di sản trong dạy học nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh

1.1.Bài học nội khóa :

Để dạy một bài học nội khóa có sử dụng di sản đạt kết quả cao ,ngoài các phương pháp tạo các tình huống có vấn đề và điều khiển người học giải quyết vấn

đề đó tạo nên hứng thú học tập ,ghi nhớ được nội dung tốt thì người giáo viên còn phải thống kê các bài có sử dụng di sản cho từng khối, lớp

Lập kế hoạch làm việc với cán bộ di tích , di sản ,các nghệ nhân ….để sưu tầm

tư liệu tranh ảnh hiện vật của di sản có liên quan đến nội dung bài học phục vụ thiết

kế bài dạy

Trao đổi với tổ chuyên môn thống nhất di sản được sử dụng trong dạy từng nội dung bài cụ thể Chú ý phương pháp sử dụng , thiết bị đồ dùng dạy học đặc biệt là ứng dụng CNTT , các di sản đã sưu tầm trong dạy học

Chú trọng , khuyến khích học sinh tự sưu tầm ,tài liệu ,tranh ảnh, tìm hiểu thực

tế các di sản trước khi vào bài học trên lớp

VD1: BÀI 31 Vấn đề phát triển thương mại và du lịch

( Với nội dung bài này phần lớn di sản được tích hợp ở phần Du Lịch)

1 Mục tiêu :

a Kiến thức:

- Phân tích được các tài nguyên du lịch ở nước ta,gòm tài nguyên du lịch và tài nguyên nhân văn

- Hiểu và trình bày được tình hình phát triễn ngành du lichjvaf bảo vệ môi trường

b Kỹ năng:

- Phân tích biểu đồ ,số liệu thống kê vế du lịch

- Sử dụng bản đồ ,át lát địa lí Việt Nam để nhận biết các trung tân du lịch

- Nhận biết một số di sản thông qua tranh ảnh Quan sát nhận xét những di sản qua tài liệu ,qua thực tế

c Thái độ :

- Thông qua việc tìm hiểu tham quan các điểm du lịch,sẻ góp phần nâng cao tình yêu quê hương đất nước Có những hành động giữu gìn và bảo vệ các di sản của đất nước

2 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

a Giáo viên :

- Tranh ảnh ,thông tin về một số điểm du lịnh của đất nước ( Vịnh Hạ Long, rừng Cúc Phương,vườn quốc gia Bến En, động Phong Nha –Kẻ Bàng, Cố đô Huế, phố cổ Hội An , tháp chàm Mĩ Sơn)

- Các đoạn vi deo về các địa điểm trên

- Một số mặt hàng tiểu thủ công nghiệp có giá trị về văn hóa như : gốm Bát Tràng,dệt thổ cẩm, dệt lụa……

- Máy chiếu

b Học sinh:

- Sách vở, đồ dùng học tập,át lát địa lí Việt Nam,sưu tầm về một số tranh ảnh theo nội dung trên

- Một số tài liệu về các di sản địa phương: Thành nhà Hồ, vườn quốc gia Bến

En , Am Tiên , Làng nghề đúc đồng Thiệu Trung, suối cá thần Cẩm Lương…

3.Tiến trình dạy học

Hoạt động Giáo viên- Học sinh Nội dung GV: yêu cầu học sinh thảo luận theo

nhóm bàn

Yêu cầu các nhóm dựa vào kiến thức sgk,át lát địa lí việt nam, tư liệu đã chuẩn bị trước hãy:

-Chứng minh nước ta có tài nguyên du lịch phong phú và đa dạng ?

-Chia tài nguyên du lịch nhận biết được qua át lát Việt Nam thành hai nhóm:tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn ?

- Các tài nguyên để phát triễn du lịch

có được coi là di sản không ? tại sao ? liên hệ các di sản ở địa phương được khai thác và phát triễn du lịch?

Các nhóm nghiên cứu tài liệu ,thảo luận để hoàn thành nhiệm vụ

2.Du lich:

a Tài nguyên du lịch:

-Nước ta có nhiều tiềm năng để phát triễn du lịch:

+ Tài nguyên du lịch tự nhiên :

GV: gọi các nhóm trình bày và nhận xét, bổ sung

Giáo viên chuẩn kiến thức GV: cung cấp một số hình ảnh về du lich Việt Nam: Vịnh Hạ Long ( Quảng Ninh),cố đô Huế ( Thừa Thiên

Huế),Phố cổ Hội An ,Thánh địa Mĩ Sơn ( Quãng Nam), động Phong Nha –

Kẻ Bàng ( Quãng Bình), không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, nhã nhạc cung đình Huế, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương

GV : cung cấp một số hình ảnh về du lich thuộc di sản của Thanh Hóa như : Thành nhà Hồ ( Vĩnh Lộc),bãi biển Sầm Sơn( thị xã Sầm Sơn), VQG Bến En( Như Thanh), Am Tiên( Triệu Sơn)

Từ đó hình thành tình yêu quê hương đất nước, lòng tự hào dân tộc cho học sinh

GV: yêu cầu học sinh dựa vào hình 31.6sgk nhận xét về thực trạng hoạt động du lịch ở nước ta?Tham khảo bảng số liệu ở niên gián thống kê để chứng minh: khách du lịch và doanh thu du lịch ở nước ta tăng nhanh?

GV: yêu cầu học sinh dựa vào hình 35.5 hoặc át lát địa lí Việt Nam cho biết : nước ta có mấy vùng du lịch , các trung tân du lịch lớn của nước ta?

Địa hình : nhiều bãi biển và các hang động đẹp , có hai di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long và động Phong Nha Nguồn nước : nhiều sông hồ ,nguồn nước khoáng ,nước nóng

Sinh vật : Các vườn quốc gia ,nhiều loại động vật hoang dã

+ Tài nguyên nhân văn đa dạng : có nhiều di tích được xếp hạng ,nhiều di sản văn hóa thế giới: Phố cổ Hội An,

Cố đô Huế, Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên…

→Phát triển du lịch góp phần quan trọng vào việc bảo vệ môi trường ,bảo tồn các di sản

b.Tình hình phát triển và các trung tâm

du lịch chủ yếu :

- Ngành du lịc phát triển nhanh từ đầu thập kỉ 90 của thế kỉ XX đến nay : Số lượng hành khách và doanh thu du lịch tăng nhanh nhờ chính sách

- Có 3 vùng du lịch: Bắc Bộ , Trung

Bộ và Nam Bộ

- Các trung tâm du lịch lớn và có ý nghĩa quốc gia: Hà Nội –TP Hồ Chí Minh- Đà Nẵng – Huế

- Các trung tâm khác là: Hải Phòng, Hạ Long , Nha Trang …

Đối với phần địa lí các ngành kinh tế , mỗi vùng kinh tế lại có một thế mạnh riêng để phát triển Phần tích hợp di sản chiếm nội dung kiến thức ít, thời gian không nhiều nên để dạy phần này tốt giáo viên nên chuẩn bị trước một số tranh

ảnh tài liệu có liên quan cho học sinh quan sát và yêu cầu học sinh đánh giá ý ngĩa của di sản này đối với sự phát triễn kinh tế của vùng

VD 2: BÀI 32 Vấn đề khai thác thế mạnh ở trung du miền núi bắc bộ ( Phần

5 : Kinh tế biển )

- Ở phần này GV yêu cầu học sinh tìm hiểu trước ở nhà các tài liệu liên quan đến tỉnh Quảng Ninh trên một số trang web tin cậy

- GV: Đặt câu hỏi : Quảng Ninh có các thế mạnh về kinh tế biển và du lịch biển đảo nào? Trình bày một số đặc điểm về ngành du lịch biển đảo mà em biết ?Vai trò của nó trong phát triển kinh tế của vùng?

- GV: cho học sinh xem một số cảnh đẹp về Vịnh Hạ Long…và kết luận : Kinh tế biển đã góp phần làm cho cơ cấu kinh tế vùng càng thêm hoàn thiện

và phát triển năng động hơn

- Ngoài một số di sản trong phần kinh tế biển giáo viên có thể cung cấp một

số hình ảnh về các di sản nhân văn mà vùng có như : Cao nguyên đá Đồng Văn – Hà Giang( di sản thiên nhiên thuộc mạng lưới công viên địa chất toàn cầu),Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương…

VD 3 : BÀI 36 Vấn đề phất triển kinh tế -xã hội ở vùng duyên hải nam trung

bộ

( Giáo viên tích hợp vào phần 2 b du lich biển )

- Sau khi cho học sinh tìm hiểu về du lịch biển, giáo viên chuẩn bị một số tài liệu về di sản của vùng thông qua hệ thống máy chiếu như:

Di sản phố cổ Hội An , Thánh địa Mỹ Sơn Khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm (Quảng Nam )

- Ngoài ra giáo viên cũng phải cung cấp thêm một số hình ảnh về bãi biển đẹp như : Mỹ Khê ( Đà Nẵng) , Quy Nhơn ( Bình Định ), Nha Trang ( Khánh

Hòa ) , Cà Ná (Ninh Thuận ), Mũi Né ( Bình Thuận ).

1.2 Bài học ngoại khóa –trải nghiệm di sản

Tham quan ngoại khóa trải nghiệm di sản có một vị trí quan trọng trong day học phổ thông Những dấu vết hiện vật tại di sản không chỉ có tác dụng cụ thể hóa kiến thức môn học, mà còn để lại ấn tượng mạnh mẽ nâng cao hứng thú học tập và rèn luyện kỹ năng quan sát ,tư duy của học sinh

Tổ chức tham quan ngoại khóa là hình thức phổ biến có hiệu quả trong giáo dục ở trường phổ thông Tuy nhiên việc tổ chức cho học sinh tham quan phải đòi hỏi nhiều công sức để chuẩn bị và tiến hành:

*Kế hoạch đối với một bài học tiến hành tại di sản :

- Lựa chọn được vấn đề dạy học di sản phù hợp

- Xây dựng được kế hoạch chuẩn bị , tiến hành học một cách chi tiết cho từng nội dung, thời gian, phương tiện

- Kế hoạch phải báo cáo với tổ chuyên môn, lãnh đạo nhà trường để duyệt thực hiện và có kế hoạch hỗ trợ

- Giáo viên tiến hành khảo sát thực địa tìm hiểu kỹ về vị trí địa lí , địa hình , các hiện vật , chứng tích liên quan đến nội dung bài học

- Sau khi khảo sát liên hệ với cơ quan ,đơn vị quản lý di sản để nhờ giúp đỡ

- Giáo viên cần chú ý khai thác tìm hiểu các nguồn tài liệu về di sản và các nội dung bài học có liên quan

- Để thu được kết quả cai học sinh cần biết rõ mục đích yêu cầu của buổi tham quan : cần ghi chép những số liệu , những ghi chú ở các tư liệu được trưng bày

- Giáo viên dự kiến thời gian tham quan khoảng 2 giờ để phì hợp với sức khỏe, trình độ và khả năng nhận thức của học sinh

*Nội dung tiến hành:

Bài 44, 45 : Tìm hiểu địa lí địa phương

Đối tượng:lớp 12 Nội dung : Tìm hiểu về di sản lịch sử của huyệnTriệu Sơn , tỉnh Thanh Hóa

Địa điểm: Di sản Am Tiên thuộc xã Tân Ninh ,huyện Triệu Sơn , tỉnh Thanh Hóa Thời gian : 02 buổi + 01 buổi học nội khóa ( 1 tiết )

+ 01 buổi học ngoại khóa

I, Mục tiêu bài học.

1 Mục tiêu

- Tổ chức cho học sinh tham quan nghiên cứu sâu về di sản lịch sử Am Tiên

- Thông qua buổi tham quan giúp học sinh ; + Biết được vị trí, địa hình của di sản, các ý nghĩa tâm linh và văn hóa của địa danh này với nhân dân dịa phương và ngành du lịch

+ Có ý thức giữ gìn phát huy những giá trị di sản lịch sử, văn hóa và dân tộc góp phần mở rộng giao lưu văn hóa với các tỉnh khác

+ Phát triển khả năng tự nghiên cứu,thực hành làm việc nhóm, phát triển tư duy ,liên hệ sáng tạo và nhận thức qua việc tìm hiểu thực tế về di sản lịch sử

Am Tiên

2 Kiến thức kĩ năng ,thái độ:

- Kiến thức :

+ Biết được một số đặc điểm nổi bật của di sản

+ Hiểu được giá trị văn hóa- tâm linh của di sản

- Kĩ năng:

+ Tìm kiếm và xử lý thông tin qua học tập ngoài thực địa

+ Liên hệ giữa kiến thức tìn hiểu qua tài liệu và thực tế để làm giàu tri thức

- Thái độ : Có ý thức giữ gìn và trân trọng những di sản văn hóa của dân tộc

Việt Nam

II, Tổ chức các hoạt động học tập

1 Chuẩn bị của giáo viên

a Tiền trạm địa điểm dạy học tại thực địa :

- Thống nhất với chính quyền địa phương, bảo vệ của khu di sản về kế hoạch cho học sinh đến tìm hiểu tại di sản

- Liệt kê các địa điểm mà giáo viên yêu cầu học sinh tham quan, có thể từ 1 đến 2 địa điểm : Huyệt đạo , giếng tiên , đền nưa

- Làm các thủ tục đảm bảo vấn đề an ninh an toàn cho học sinh khi đến tìm hiểu di sản

b Thiết bị dạy học và cơ sở vật chất :

- Chuẩn bị hình ảnh tư liệu , các thiết bị cần thiết khác

- Xác định được vị trí của địa điểm để học sinh khảo sát nghiên cứu

- In ấn tài liệu học tập như phiếu đánh giá học tập trước và sau khi tham quan

2 Tổ chức dạy học.

a.Chuẩn bị tại lớp( 01 tiết )

* Yêu cầu đối với giáo viên :

- Giáo viên phổ biến về nội dung tham quan: Quan sát di sản Am Tiên- huyệt đạo linh thiêng, tìm hiểu đền Nưa – địa danh huyền thoại

- Giáo viên ra nhiệm vụ cho học sinh tự sưu tầm thông tin hiện vật tranh ảnh liên quan đến nội dung thực địa từ các nguồn thông tin khác nhau

- Tìm một số câu hỏi liên quan đến địa danh thông qua phiếu học tập số 1:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Câu 1 : Xác định vị trí địa lí, giới hạn của khu vực tham quan: huyệt đạo Am Tiên, Đền Nưa?

………

………

………

………

………

Câu 2: Đặc điểm nổi bật của hai địa danh trên ( Nguồn gốc hình thành , hiện trạng )? ………

………

………

………

………