BỘ MÔN LUẬT KINH TẾ BÀI THUYẾT TRÌNH CÔNG TY CỔ PHẦN Nhóm lớp Anh 5 _ TCQT B_K 46 1, Ngô Thị Thanh Hà 2, Tô Thị Thu Hà 3, Nguyễn Thị Thu Hằng C ũng như công ty TNHH, công ty cổ phần cũng là một loại hình doanh nghiệp thuộc loại “ cổ điển” ở Việt Nam khi chính thức được thừa nhận lần đầu tiên vào năm 1990 trong Luật Công ty. So với Luật công ty năm 1990 và Luật Doanh nghiệp 1999 thì Luật Doanh nghiệp 2005 đưa ra khá nhiều điểm mới về công ty cổ phần. Và sau đây nhóm chúng tôi sẽ giới thiệu với các bạn về công ty cổ phần dưới góc nhìn của Luật Doanh nghiệp 2005. I. Khái quát chung 1.Định nghĩa Căn cứ vào qui định tại điều 77 chúng ta có thể hiểu công ty cổ phần là doanh nghiệp có tư cách pháp nhân trong đó vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau ( cổ phần) và có từ ba thành viên trở lên ( cổ đông ) các cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn đã góp. 2.Đặc điểm Thứ nhất, vốn điều lệ của công ty cổ phần được chia thành nhiều phần bằng nhau và được gọi là cổ phần (điềm a khoản 1 điều 77 _ Luật DN 2005). Một trong những điểm khác biệt có tính chất cơ bản giữa công ty cổ phần với các loại hình doanh nghiệp khác chính là ở đặc trưng này. Ở công ty cổ phần, vốn điều lệ được chia nhỏ thành các phần bằng nhau, các nhà đầu tư khi tham gia góp vốn vào công ty cổ phần sẽ được xác định là nắm giữ bao nhiêu cổ phần của công ty chứ không xác định là nắm giữ số vốn bao nhiêu, chiếm bao nhiêu phần trăm vốn điều lệ như ở các loại hình doanh nghiệp khác Thứ hai, công ty cổ phần là doanh nghiệp có số lượng thành viên tối thiểu là ba và không giới hạn số lượng thành viên tối đa ( điểm b khoản 1 điều 77_ Luật 2005). Như vậy, công ty cổ phần là loại doanh nghiệp mà pháp luật đòi hỏi số lượng thành viên tối thiểu lớn nhất trong số các loại hình doanh nghiệp đang tồn tại theo qui định của pháp luật Việt Nam. Trước đây, Luật công ty năm 1990 đòi hỏi số lượng thành viên tối thiểu của công ty cổ phần là 7 còn Luật Doanh nghiệp 2005 chỉ yêu cầu là 3. Điểm mới này đã tạo điều kiện hết sức thuận lợi cho các nhà đầu tư khi muốn kinh doanh dưới hình thức pháp lý này. Thành viên của công ty cổ phần có thể là cá nhân hoặc tổ chức và chỉ phải chịu trách nhiệm về nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn đã góp (điểm c khoản 1 điều 77 _ Luật DN 2005). Đặc trưng này của công ty cổ phần xác định sự tách bạch về mặt tài sản của nhà đầu tư – thành viên với tài sản công ty. Thứ ba, công ty cổ phần là một pháp nhân kể từ ngày đựơc cấp giấy chứng nhận đăng kí kinh doanh ( khoản 2 điều 77_Luật DN 2005). Thứ năm, công ty cổ phần có quyền phát hành chứng khoán ra công chúng theo qui định của pháp luật về chứng khoán ( cổ phiếu, trái phiếu chuyển đổi và các loại trái phiếu khác theo qui định của pháp luật và Điều lệ công ty) (theo khoản 1 điều 88 Luật Doanh nghiệp 2005). Trong khi, công ty hợp danh và doanh nghiệp tư nhân bị cấm phát hành tất cả các loại chứng khoán còn công ty TNHH ( cả một thành viên và từ hai thành viên trở lên) chỉ được quyền phát hành các loại chứng khoán không phải là cổ phiếu thì công ty cổ phần có thể phát hành tất cả các loại chứng khoán mà pháp luật có thừa nhận. Điều này thể hiện tính đại chúng của công ty cổ phần. 3.Những vấn đề liên quan a. Cổ phần Căn cứ vào điểm a khoản 1 điều 77 Luật Doanh nghiệp 2005 “ cổ phần là phần chia nhỏ nhất vốn điều lệ của công ty cổ phần”. Thông thường mệnh giá của cổ phần khá nhỏ, đủ để có thể thu hút được nhiều nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội để đưa vào quá trình kinh doanh. Theo điều 78 Luật Doanh nghiệp 2005, cổ phần bao gổm hai loại là cổ phần phổ thông (CPPT) và cổ phần ưu đãi (CPUD). Lưu ý rằng, CPPT không thể chuyển thành CPUD nhưng CPUD có thể chuyển thành CPPT theo quyết định của Đại Hội Đồng cổ đông (khoản 6 điều 78 Luật Doanh nghiệp 2005). CPPT là loại cổ phần mà pháp luật yêu cầu mọi công ty cổ phần buộc phải có, nó tạo cho người sở hữu một cách đầy đủ nhất các quyền và nghĩa vụ của một nhà đầu tư. Khi thành lập công ty, các cổ đông sáng lập phải đăng kí mua ít nhất 20% tổng số CPPT được quyền chào bán và phải thanh toán đủ trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày công ty được cấp giấy chứng nhận đăng kí kinh doanh(khoản 1 điều 84 Luật Doanh nghiệp 2005 ). CPUD là loại cổ phần mà người sở hữu nó được hưởng một lợi ích nào đó lớn hơn so với lợi ích của người sở hữu CPPT. Nhưng việc phát hành loại cổ phần này tuỳ thuộc vào quyết định của công ty. Có các loại CPUD sau: - CPUD biểu quyết là cổ phần mà người sở hữu nó có số phiếu biểu quyết cao hơn so với người sở hữu CPPT ( số phiếu này do Điều lệ công ty qui định) (khoản 1 điều 81 Luật Doanh nghiệp 2005). Như vậy đây là loại CPUD đối với quyền quản lý công ty. Người sở hữu nó có ảnh hưởng rất lớn với việc ra các quyết định quản lý công ty. Do vậy loại cổ phần này không đựơc phép chuyển nhượng và chỉ có tổ chức được Chính phủ uỷ quyền, các cổ đông sáng lập mới được quyền nắm giữ. Tuy nhiên, sau ba năm kể từ ngày công ty được cấp giấy chứng nhận đăng kí kinh doanh, CPUD biểu quyết của cổ đông sáng lập đương nhiên trở thành CPPT( khoản 3 điều 78 _ Luật DN 2005). - CPUD cổ tức là cổ phần đựơc trả cổ tức với mức cao hơn so với mức của CPPT hoặc với mức ổn định hằng năm( khoản 1 điều 82 Luật Doanh nghiệp 2005). - CPUD hoàn lại là cổ phần sẽ được công ty hoàn lại vốn góp bất kì khi nào theo yêu cầu của ngừơi sở hữu hoặc theo các điều kiện đựơc ghi tại cổ phiếu của CPUD hoàn lại( khoản 1 điều 83 Luật Doanh nghiệp 2005). Người sở hữu CPUD hoàn lại và CPUD cổ tức không làm ảnh hưởng đến hoạt động quản lý của công ty cổ phần do vậy Luật Doanh nghiệp 2005 không giới hạn chủ thể sở hữu và quyền chuyển nhượng của hai loại như đối với CPUD biểu quyết. Theo qui định tại khoản 3 điều 82 và khoản 3 điều 83 Luật Doanh nghiệp 2005, họ không có quyền biểu quyết, quyền dự họp Đại hội cổ đông, quyền đề cử người vào Hội Đồng quản trị và ban Kiểm soát. Điều này thể hiện sự khác biệt của công ty cổ phần với đa số các loại hình doanh nghiệp khác khi nhà đầu tư bỏ ra bao nhiêu vốn, thông thường họ sẽ có quyền quản lý công ty tương ứng với số vốn đó b. Cổ phiếu Khoản 1 điểu 85 Luật Doanh nghiệp định nghĩa: “cổ phiếu là chứng chỉ do công ty cổ phần phát hành hoặc bút toán ghi sổ xác nhận quyền sở hữu một hoặc một số cố phần của công ty đó. Cổ phiếu có thể ghi tên hoặc không ghi tên”. c.Cổ đông Khoản 11 Điều 4 : “ Cổ đông là người sở hữu ít nhất một cổ phần đã phát hành của công ty cổ phần” Tương ứng với các loại cổ phần đã nêu ở trên, có hai loại cổ đông là cổ đông phổ thông và cổ đông ưu đãi. Quyền và nghĩa vụ của cổ đông được Điều lệ công ty đưa ra dựa trên những quy định cụ thể của Pháp Luật. Điều 79 và 80 Luật Doanh nghiệp 2005 có những qui định về vấn đề này của cổ đông phổ thông, vì thời gian có hạn, nhóm chúng tôi xin trình bày một số quyền và nghĩa vụ cơ bản của họ. Cổ đồng phổ thông có quyền : - Tham dự, phát biểu và có quyền biểu quyết trong các buổi họp Đại hội cổ đông. - Được nhận cổ tức theo quy định của công ty. - Được ưu tiên mua cổ phần mới chào bán tương ứng với tỉ lệ cổ phần phổ thông mà họ sở hữu. - Được tự do chuyển nhượng cổ phần, trừ một số trường hợp phải được sự chấp nhận của Đại hội đồng cổ đông. ( khoản 1 điều 79 Luật Doanh nghiệp 2005) Bên cạnh các quyền nêu trên, nhóm chúng tôi đưa ra một số các nghĩa vụ cơ bản của cổ đông phổ thông: - Thanh toán đủ số cổ phần cam kết mua trong thời hạn chín mươi ngày, kể từ ngày công ty được cấp giấy chứng nhận đăng kí kinh doanh. - Chịu trách nhiệm về các khoản nợ vá các nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn đã góp. - Không được rút vốn đã góp bằng cổ phần phổ thông ra khỏi công ty dưới mọi hình thức, trừ trường hợp được công ty hoặc người khác mua lại cổ phần. ( khoản 1 điều 80 Luật Doanh nghiệp 2005) Quyền và nghĩa vụ của các cổ đông ưu đãi tương tự như của cổ đông phổ thông đã nêu ở trên, ngoại trừ những trường hợp do luật quy định. d.Cổ tức Khoản 9 điều 4 Luật Doanh nghiệp 2005: “ Cổ tức là khoản lợi nhuận ròng được trả cho mỗi cổ phần bằng tiền mặt hoặc bằng tài sản khác từ nguồn lợi nhuận còn lại của công ty sau khi đã thực hiện nghĩa vụ về tài chính”. II. Vấn đề vốn của công ty cổ phần Một là, vốn của công ty cổ phần được góp thông qua hình thức đầu tư mua các cổ phần do công ty đó phát hành. Như đã nói ở trên, công ty cổ phần được phép phát hành tất cả các loại chứng khoán theo quy định của pháp luật, do đó khả năng tăng vốn lớn hơn so với công ty TNHH. Trong đó, quyền quyết định loại cổ phần, tổng số cổ phần của từng loại được quyền chào bán thuộc về Đại hội đồng cổ đông còn thời điểm, phương thức và giá chào bán do Hội đồng quản trị quyết định ( điểm b khoản 2 điều 96 và khoản 1 điều 87 _ Luật Doanh nghiệp 2005). Đặc biệt, giá chào bán cổ phần không được thấp hơn giá thị trường tại thời điểm chào bán hoặc giá trị được ghi trong sổ sách của cổ phần tại thời điểm gần nhất trừ một số trường hợp do pháp luật qui định ( khoản 1 điều 87 _ Luật Doanh nghiệp 2005). Hai là vấn đề chuyền nhượng cổ phần. Việc chuyển nhượng cổ phần trong công ty cổ phần về nguyên tắc không bị hạn chế như việc chuyển nhượng vốn trong công ty TNHH và công ty hợp danh trừ một số trường hợp do pháp luật qui định. Nó có thể đựơc thực hiện dưới hình thức văn bản hoặc trao tay cổ phiếu (khoản 5 điều 87 Luật Doanh nghiệp 2005). Ba là vấn đề mua lại cổ phần đã phát hành.Việc này có thể xảy ra theo hai trường hợp là theo yêu cầu của cổ đông và theo quyết định của công ty. Các cổ phần mua lại đựơc coi là số cổ phần thu về và công ty có quyền chào bán chúng. - Việc mua lại theo yêu cầu của cổ đông được Luật Doanh nghiệp 2005 quy định tương tự như đối với trường hợp công ty mua lại phần vốn góp của công ty TNHH. Cụ thể theo điều 90 bộ luật này quy định cổ đông có quyền yêu cầu công ty mua lại cổ phần của mình trong trường hợp họ biểu quyết phản đối các quyết định của Đại hội đồng cổ đông về việc tổ chức lại công ty hoặc việc thay đổi quyền và nghĩa vụ của cổ đông trong Điều lệ công ty. - Việc mua lại theo quyết định của công ty. Theo điều 91 Luật Doanh nghiệp 2005 thì số cổ phần đựơc mua lại không quá 30% tổng số cổ phần phổ thông đã bán. Quyền quyết định việc mua lại các cổ phần của công ty thuộc về Đại hội động cổ đông và Hội đồng quản trị. III. Cơ cấu tổ chức và quản lý của công ty cổ phần Công ty cổ phần là loại hình doanh nghiệp có rất nhiều các nhà đầu tư tham gia góp vốn thông qua việc mua cổ phần do công ty phát hành. Chính vì vậy nó cần một cơ chế quản lý chặt chẽ và khá phức tạp. Theo điều 95 Luật Doanh nghiệp 2005 “ Công ty cổ phần có Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc, đối với công ty cổ phần có trên mười một cổ đông là cá nhân hoặc có cổ đông là tổ chức sở hữu trên 50% tổng số cổ phần của công ty thì phải có Ban kiểm soát”. Đại hội đồng cổ đông là cơ quan có quyền quyết định cao nhất của công ty cổ phần, bao gồm tất cả các cổ đông có quyền biểu quyết (khoản 1 điều 96 Luật Doanh nghiệp 2005). Hội đồng quản trị là cơ quan quản lý công ty, có toàn quyền nhân danh công ty để quyết định và thực hiện các quyền và lợi ích hợp pháp của công ty không thuộc thẩm quyển của Đại hội đồng cổ đông( khoản 1 điều 108 Luật Doanh nghiệp ). Hội đồng quản trị có từ ba đến mười một thành viên. Các thành viên này có thể là cổ đông hoặc cũng có thể không phải là cổ đông nhưng phải thoả mãn các tiêu chuẩn theo qui định pháp luật (khoản 1 và 4 điều 109 _ Luật Doanh nghiệp 2005). Giám đốc hoặc Tổng giám đốc là người điều hành công việc kinh doanh hàng ngày của công ty; chịu sự giám sát và trách nhiệm trước Hội đồng quản trị và pháp luật về việc thực hiện các quyền và nhiệm vụ được giao. Ngoài ra, Tổng giám đốc hoặc Giám đốc công ty cổ phần không được đồng thời làm Tổng giám đốc hoặc Giám đốc của doanh nghiệp khác (Điều 116 khoản 2 luật Doanh nghiệp 2005). Ban kiểm soát là cơ quan bắt buộc phải có đối với công ty cổ phần có trên mười một cổ đông là cá nhân hoặc có cổ đông là tổ chức sở hữu trên 50% tổng số cổ phần (Điều 95 Luật Doanh nghiệp 2005). Cơ quan này có từ ba đến năm thành viên nếu Điều lệ công ty không có quy định khác (khoản 1 điều 121 Luật Doanh nghiệm 2005). Nhiệm vụ của Ban kiểm soát do Điều lệ công ty quy định nhưng có thể hiểu chức năng của cơ bản của cơ quan này là thay mặt Đại hội đông cổ đông kiểm soát hoạt động quản trị và điều hành công ty của Hội đồng quản trị và (Tổng) Giám đốc; kiểm tra tính hợp pháp, hợp lý, trung thực và mức độ cẩn trọng trong quản lý, điều hành hoạt động kinh doanh và trong công tác kế toán, thống kê và báo cáo tài chính… ( điều 123 Luật Doanh nghiệp 2005) Mối quan hệ: Chủ tịch Hội đồng quản trị do Đại hội đồng cổ đông bầu ra. Tổng giám đốc hoặc Giám đốc do Hội đồng quản trị bầu ra, chịu sự giám sát và chịu trách nhiệm trước Hội đồng quản trị. Ban kiểm soát thay mặt Đại hội đồng cổ đông giám sát hoạt động của Hội đồng quản trị và Tổng giám đốc hoặc Giám đốc. So sánh Luật 2005_ Luật 1999 (về điều kiện thông qua quyết định của Đại hội đồng cổ đông) So với Luật Doanh nghiệp1999 thì Luật Doanh nghiệp 2005 có sự thay đổi một số điều về điều kiện thông qua quyết định của Đại hội cổ đông. Theo điều 104 Luật Doanh nghiệp 2005, những quyết định không quan trọng của doanh nghiệp thì phải đạt ít nhất 65% tổng số phiếu biểu quyết của tất cả cổ đông dự họp chấp thuận; điều kiện để tổ chức được đại hội cổ đông theo giấy triệu tập lần một là có số cổ đông dự họp ít nhất 65% số cổ phần có quyền biểu quyết. Còn theo Luật Doanh nghiệp 1999 thì con số này là 51%. Đối với những vấn đề quan trọng của Doanh nghiệp, theo Luật Doanh nghiệp 2005 thì cần tỷ lệ biểu quyết là 75%, theo luật Doanh nghiệp 1999 là 65%. Việc nâng tỷ lệ biểu quyết trong Luật Doanh nghiệp 2005 không những bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư nhỏ mà còn khiến việc thôn tính công ty trở nên khó khăn hơn. Phải nắm giữ trên 75% vốn điều lệ của công ty thì người đó mới có toàn quyền quyết định đường lối phát triển của công ty. 1 1 http://hafi.com.vn/home/index.php?option=com_content&task=view&id=11423&Itemid=36 . trưng này của công ty cổ phần xác định sự tách bạch về mặt tài sản của nhà đầu tư – thành viên với tài sản công ty. Thứ ba, công ty cổ phần là một pháp. KINH TẾ BÀI THUYẾT TRÌNH CÔNG TY CỔ PHẦN Nhóm lớp Anh 5 _ TCQT B_K 46 1, Ngô Thị Thanh Hà 2, Tô Thị Thu Hà 3, Nguyễn Thị Thu Hằng C ũng như công ty TNHH,