Tiết 1: tôi đi học

+ Tâm trạng của nhân vật tôi khi ở sân trường (Cảnh trước sân trường làng Mĩ Lí gợi không khí gì trong lòng người đọc. Ngôi trường làng Mĩ Lí hiện lên trong mắt “tôi” trước và sau khi đi[r]

Ngày soạn:……….

Ngày giảng : 8C2………

Tiết 1 Văn bản

TÔI ĐI HỌC

(Thanh Tịnh)

I Mục tiêu cần đạt.

1 Kiến thức:

Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật

“Tôi” ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh

Nắm được cốt truyện, nhân vật, sự kiện, nghệ thuật miêu tả tâm lí của tác giả

2 Kĩ năng:

Đọc diễn cảm văn bản, phát hiện và phân tích tâm trạng nhân vật tôi - người

kể chuyện

Trình bày những suy nghĩ, tình cảm về 1 sự việc trong cuộc sống của bản thân

3 Định hướng phát triển năng lực

Năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác, tự quản bản thân

Năng lực giao tiếp, thưởng thức văn học

4 Thái độ:

Trân trọng những kỉ niệm về ngày đầu tiên cắp sách đến trường

*Tích hợp:

-Tích hợp giáo dục đạo đức: các giá trị TÔN TRỌNG, HẠNH PHÚC,

TRÁCH NHIỆM

Biết tôn trọng những ước mơ, khát vọng hạnh phúc của con người được đến trường

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

- Giáo viên: nghiên cứu kĩ sách giáo khoa, sách bài tập, sách giáo viên, hướng dẫn chuẩn kiến thức kĩ năng, tư liệu tham khảo; chuẩn bị kế hoạch dạy học, thiết

bị, phương tiện dạy học,

- Học sinh: đọc kĩ sách giáo khoa, sách bài tập, những tài liệu liên quan; soạn bài; và chuẩn bị đầy đủ theo hướng dẫn về nhà của giáo viên

III PHƯƠNG PHÁP

Phương pháp thuyết trình, đàm thoại, luyện tập, dạy học nhóm, giải quyết vấn đề, dạy học theo tình huống, dạy học định hướng hành động, 25

Kĩ thuật giao nhiệm vụ, hỏi và trả lời, động não, “trình bày một phút”, tóm tắt tài liệu,

IV Tiến trình giờ dạy và giáo dục

1- ổn định tổ chức (1’)

2- Kiểm tra bài cũ : (2’)

GV kiểm tra đồ dùng học tập và sự chuẩn bị bài của HS.

3 Bài mới: (37’)

Hoạt động 1: Khởi động : 3’

- Mục tiêu: đặt vấn đề tiếp cận bài học.

- Hình thức: hoạt động cá nhân.

- Kĩ thuật, PP: thuyết trình

Học sinh hát bài “Ngày đầu tiên đi học” (Nguyễn Ngọc Thiện) ấn tượng về ngày đầu tiên đi học đến trường sẽ không bao giờ thể quên ở mỗi con người Ta đã phần nào thấy được tâm trạng vừa lo lắng, hồi hộp, vừa vui mừng, bâng khuâng, của người mẹ trước ngày con khai trường trong văn bản “Cổng trường mở ra” (Lý Lan) Trong tiết học hôm nay ta sẽ cảm nhận được chính tâm trạng của cậu bé lớp năm trong buổi tựu trường đầu tiên trong truyện ngắn “Tôi đi học” của Thanh Tịnh

Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức

Hđ 2 (6’)

- Mục tiêu: học sinh nắm được những hiểu biết cơ

bản về tác giả, tác phẩm

- Phương pháp: vấn đáp

- Kĩ thuật: động não.

- Hình thức: cá nhân/lớp

- Cách thức tiến hành:

? Hãy nêu những nét cơ bản về tác giả?

- 1 HS nêu -> GV trình chiếu chân dung tác giả, bổ

sung -> chốt

* GV: Tên thật là Trần Văn Ninh -> đổi là Trần

Thanh Tịnh (6 tuổi)

- Ông viết nhiều thể loại nhưng thành công là thơ và

truyện ngắn

- Truyện ngắn của ông đằm thắm, trong trẻo, dịu

êm, tâm hồn nhạy cảm trước vẻ đẹp của con người

I Giới thiệu chung

1 Tác giả:(1911 - 1988)

- Quê: thành phố Huế

- Ông từng dạy học, viết báo, viết văn

- Ông sáng tác ở nhiều thể loại nhưng thành công nhất là thơ và truyện ngắn

- Truyện ngắn của ông đằm thắm, trong trẻo, dịu

êm, tâm hồn nhạy cảm trước vẻ đẹp của con người

? Trình bày hiểu biết của em về tác phẩm?

- Là truyện ngắn giàu chất trữ tình, đằm thắm, êm

dịu, trong trẻo, tràn đầy chất thơ -> thể hiện đầy đủ

phong cách sáng tác của tác giả

Hđ 3( 28’) Hướng dẫn HS đọc – hiểu văn bản

- Mục tiêu: hướng dẫn học sinh đọc và tìm hiểu

giá trị của văn bản

- Phương pháp:đọc diễn cảm, nêu vấn đề, phát

vấn, khái quát, nhóm.

- Kĩ thuật: động não

- Hình thức: cá nhân/lớp

- Cách thức tiến hành:

* GV nêu yêu cầu đọc: chậm, hơi buồn, lắng sâu

- GV đọc mẫu một đoạn -> 3 HS đọc tiếp

? Giải thích từ: ông đốc, lạm nhận, tựu trường

? Văn bản thuộc thể loại nào?

? Văn bản được viết với những phương thức biểu

đạt nào?

- PTBĐ: biểu cảm (vì toàn truyện là cảm xúc, tâm

trạng nhân vật trong buổi tựu trường đầu tiên) kết

hợp tự sự, miêu tả

2 Tác phẩm- Là truyện

ngắn xuất sắc in trong tập

“Quê mẹ” (1941)

II Đọc- hiểu văn bản

1.Đọc,tìm hiểu chú thích

2 Kết cấu, bố cục :

- Thể loại: Truyện ngắn

- PTBĐ: biểu cảm kết hợp

tự sự, miêu tả

? Truyện ngắn có bố cục độc đáo như thế nào?

- Theo dòng hồi tưởng của nhân vật “tôi” theo trình

tự: - từ hiện tại nhớ về quá vãng

- Những thay đổi thay trong tâm trạng và nhận thức

của nhân vật tôi qua từng chặng: đi đến trường ->

tiết học ban đầu

? Em hãy cho biết bố cục của văn bản gồm mấy

phần? Nội dung từng phần là gì?

- HS trả lời  GV chiếu

Có thể chia làm 4 phần

- P1: Từ đầu -> tựu trường: thời điểm gợi nỗi nhớ

- P2: Tiếp -> trên gọi núi: cảm nhận của tôi trên

- Bố cục: 4 phần

đường tới trường

- P3: Tiếp: cảm nhận của “tôi” ở sân trường

- P4: Còn lại: Tâm trạng nhân vật “tôi” trong lớp

học

*Tích hợp GD đạo đức (2’)

? Đoạn nào gợi cảm xúc cho em hơn cả

GV: Trời đất cuối thu biến chuyển, hình ảnh mấy

em nhỏ rụt rè núp dưới nón mmẹ lần đầu tiên đến

trường gợi cho nhân vật tôi nhớ lại mình ngày ấy

với bao kỉ niệm trong sáng Chúng ta sẽ tìm hiểu

tâm trạng của tôi trong ngày đầu tiên đáng nhớ ấy

* HS đọc đoạn 1,

? Nỗi nhớ buổi tựu trường của tác giả được khơi

nguồn từ thời điểm nào?

- HS trả lời  GV chiếu

* Hiện tại :

- Thời gian: cuối thu

- Khung cảnhThiên nhiên:

+ Lá ngoài đường rụng nhiều

+ Trên không có những đám mây bàng bạc

+Thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ lần

đầu tiên đi đến trướng

?Trong hoàn cảnh đó tâm trạng tác giả như thế

nào? Tác giả nhớ về điều gì?

- HS trả lời  GV chiếu

- Náo nức, mơn man, tưng bừng rộn rã

- Những kỉ niệm của buổi tựu trường

?Em có nhận xét gì về cách dùng từ, nghệ thuật

biểu cảm của tác giả khi nói về tâm trạng của

mình trong nỗi nhớ ngày tựu trường?

- HS trả lời  GV chiếu

- Dùng nhiều từ láy diễn tả cảm xúc

- Hình ảnh so sánh đặc sắc “Những cảm giác trong

sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cánh hoa

tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng”

Từ ngữ gợi cảm, hình ảnh so sánh vừa cụ thể vừa

sinh độngTâm trạng xúc động chân thành khi nhớ

về quá khứ

? Tại sao không gian thời gian đó lại đánh thức

3 Phân tích:

3.1 Tâm trạng cảm giác của nhân vật “ tôi”trong buổi tựu trường đầu tiên

* Khơi nguồn kỉ niệm

những kỉ niệm của tác giả?

-Bởi hoản cảnh thiên nhiên, cuộc sống con người đó

có mối liên tưởng kết nối giữa hiện tại và quá khứ

G bình:Dòng hồi tưởng được khơi gợi hết sức tự

nhiên: “ Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường

rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng

bạc, lòng tôi lại náo nức những kỉ niệm mơn man

của buổi tựu trường”.Những chuyển biến của trời

đất cuối thu thường gợi lại trong lòng người những

bâng khuâng hoài nhớ Thời điểm cuối thu cũng là

mùa tựu trường sau ba tháng hè.Đúng là nguồn sáng

tâm hồn từ kỉ niệm tựu trường đã thao thiết chảy

trong tâm hồn nhà văn như một dòng cảm xúc lấp

lánh chất thơ Dòng cảm xúc ấy được khơi nguồn từ

một kí ức đẹp đẽ định hình cụ thể đó là khi thời

khắc thiên nhiên có những biến thái huyền diệu.Cây

cối bâng khuâng vào mùa thay lá, những chiếc lá

khô xào xạc trên đường tưởng như vô tri vô giác ấy

đã trở thành những sắc màu thông điệp, thanh âm

ngôn ngữ riêng hối gọi lòng người ngược về quá

khứ-dù quá khứ đã xa nhưng mãi mãi chưa xa

Cùng với khung cảnh nên thơ dịu ngọt đó là hình

ảnh “ Mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón

mẹ lần đầu tiên đi đến trường” hình ảnh đáng yêu

ấy lại làm nhân vật tôi “tưng bừng rộn rã”.Nhân vật

“Tôi” đã nhìn thấy chính hình ảnh tuổi thơ của

mình. >Khung cảnh hiện tại đã đánh thức kỉ niệm

của quá khứ.Những rung động tha thiết và vô cùng

trẻ trung trong tâm hồn nhân vật bất chấp bao năm

tháng đã đi qua.Những điệp khúc “ Hàng năm lại…

lòng tôi lại”, “ Mỗi lần thấy ….lòng tôi lại ”diễn tả

sức sống lâu bền của kỉ niệm Hai chữ “ Mơn man”

đầy sức gợi cảm thể hiện trạng thái êm ái nhẹ nhàng

trong tâm hồn nhân vật khi được sống lại kí ức tuổi

thơ

?Từ thời gian, không gian hiện tại nhân vật “

Tôi” nhớ lại kỉ niệm ngày đầu tiên đến trường

trong không gian thời gian cụ thể nào?

HS trả lời  GV chiếu

->Với những câu văn nhẹ nhàng,từ ngữ gợi cảm, giàu hình ảnh, dòng hồi tưởng được gợi lên hết sức tự nhiên từ hiện tại

mà nhớ về quá khứ: tâm trạng náo nức tưng bừng rộn rã tác giả nhớ lại những cảm xúc, những kỉ niệm trong sáng lần đầu tiên đi học.

*.Tâm trạng,cảm giác của nhân vật ”tôi” trên con đường cùng mẹ tới trường

-Thời gian: Buổi mai đầy sương thu và gió lạnh

- Không gian:Con đường làng dài và hẹp

Quen thuộc, gần gũi gắn liền với tuổi thơ của tác giả ở quê hương

?Vì sao thời gian và không gian đó trở thành những kỉ niệm sâu sắc trong lòng tác giả?

- Đây là thời điểm đặc biệt: Lần đầu tiên đến trường

Tác giả là người có nội tâm sâu sắc, luôn hướng

về quê hương

?Kỉ niệm đó còn in đậm trong kí ức của “tôi” bởi trong cuộc hành trình đến trường lần đầu còn có ai?

- Mẹ tôi âu yếm nắm tay tôi Mẹ và quê hương chính là kỉ niệm đẹp đẽ

?Tại sao nhân vật tôi lại có cảm giác thấy lạ trong buổi đầu tiên đến trường mặc dù con đường ấy,

“tôi đã quen đi lại lắm lần”?

- Con đường làng dài và hẹp….Quen…tự nhiên thấy lạ

- Chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: Hôm nay tôi đi học

?Những chi tết nào cho thấy sự thay đổi lớn lao trong tâm hồn, nhận thức của cậu bé sau sự kiện trọng đại “ Hôm nay tôi đi học”?

HS trả lời  GV chiếu

- Những thay đổi trong suy nghĩ và hành động của cậu bé:

+Không lội qua sông thả diều như thằng Quý và không đi ra đồng nô đùa như thằng Sơn nữa

+Cảm thấy mình trang trọng và đứng đắn

+Hai quyển vở mới trên tay đã bắt đầu thấy nặng….Tôi xóc lên và nắm lấy cẩn thận

+Muốn thử sức mình

+Y nghĩ vừa non nớt vừa ngây thơ

+Y nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi nhẹ nhàng như một làn mây lướt ngang trên ngọn núi

?Những chi tiết này có ý nghĩa gì trong việc biểu đạt sự thay đổi trong tâm hồn, suy nghĩ và hành động của cậu bé?

- Báo hiệu sự thay đổi trong nhận thức bản thân, cậu

tự thấy mình lớn lên, có ý thức nghiêm túc về việc

học hành

* HS đọc câu cuối của đoạn: “ ý nghĩ ấy thoáng qua

trong trí tôi nhẹ nhàng như một làn mây lướt ngang

ngọn núi”

? Em hãy phân tích các biện pháp nghệ thuật

trong câu văn?

So sánh: ý nghĩ – làn mây -> diễn tả nhận thức về

nhiệm vụ học tập trong cuộc sống thật dịu dàng,

trong sáng -> khát vọng vươn tới của tâm hồn trẻ

thơ

Câu văn sử dụng phép so sánh Tác giả đã so sánh

một hiện tượng vô hình là “ ý nghĩ thoáng qua”với

một hiện tượng tự nhiên hữu hình đẹp đẽ là “ Một

làn mây lướt ngang ngọn núi” Chính hình ảnh này

đó cho người đọc thấy kỉ niệm của tôi trong ngày

đầu tới trường thật ấn tượng Tác giả thể hiện nét

dịu dàng, trong sáng và khát vọng vươn tới của một

tâm hồn trẻ thơ

G bình: Tác giả đã khai thác mâu thuẫn phức tạp

trong suy nghĩ non nớt ngây thơ của cậu bé vừa

thấy mình đã lớn “ Trang trọng và đứng đắn”, hiểu

được nhiệm vụ quan trọng của mình trong việc học

tập “Hai quyển vở mới trên tay” nhưng lại thấy

mình vẫn còn bé so với chúng bạn đặc biệt là khi

cậu ngước nhìn mẹ Có lẽ khi viết những dòng này,

tác giả không kìm được nụ cười trìu mến với tuổi

thơ

? Qua phân tích em thấy tâm trạng của nhân vật

“tôi” trên đường đến trường như thế nào?

- “Tôi” tự thấy có sự thay đổi lớn trong lòng mình

hồi hộp, ngỡ ngàng, náo nức đến kì lạ

- 2, 3 HS -> GV chốt -> Ghi bảng

? Em hãy tả lại tâm trạng của em trong ngày đầu

tới trường? – HS liên hệ

=>“Tôi” tự thấy có sự thay đổi lớn trong lòng mình hồi hộp, ngỡ ngàng, náo nức đến kì lạ

4 Củng cố: (2’)

- Mục tiêu: củng cố kiến thức đã học, học sinh tự đánh giá về mức độ đạt được những mục tiêu của bài học.

- Phương pháp: phát vấn

- Kĩ thuật: động não.

?Em có cảm nhận gì về đoạn văn viết về khởi nguồn nỗi nhớ và tâm trạng cậu

bé trên đường tới trường?

5 HS -> GV chốt kiến thức cơ bản của tiết 1

5 HDVN (3 phút)

- Học bài: nhớ được nội dung truyện, tập kể diễn cảm truyện, nắm được cảm xúc của nhân vật tôi trong các thời điểm,

- Chuẩn bị bài: Tiết 2: PT được cảm xúc của nhân vật tôi trong các thời điểm PT được chất thơ trong truyện ngắn

+ Tâm trạng của nhân vật tôi khi ở sân trường (Cảnh trước sân trường làng Mĩ Lí gợi không khí gì trong lòng người đọc Ngôi trường làng Mĩ Lí hiện lên trong mắt

“tôi” trước và sau khi đi học có gì khác nhau? Vì sao cậu bé lại lo sợ ? Tác giả đã

sử dụng những hình ảnh so sánh nào? Ngày đầu đến trường em có những cảm giác

và tâm trạng như nhân vật " Tôi " không? Em có thể kể lại cho các bạn nghe về kỉ niệm ngày đầu đến trường của em?Em có nhận xét gì về tâm trạng của nhân vật

“tôi” khi ở trên sân trường?)

+ Khi vào lớp học (?Tâm trạng của “tôi” khi nghe ông đốc đọc bản danh sách học sinh mới? Vì sao tôi bất giác giúi đầu vào lòng mẹ nức nở khóc khi chuẩn bị vào lớp? Có thể nói chú bé này có tinh thần yếu đuối hay không? Nhận xét về tâm trạng của “tôi” lúc này?)

+ Thái độ của người lớn

+ Đặc sắc nghệ thuật và nội dung của truyện

V Rút kinh nghiệm. ………

………

………

………

………