giao an ngu van 8 chuan kien thuc

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG giác mới lạ xen lẫn bỡ ngỡ khi nhân vật "tôi" cùng mẹ đi đến trường và cùng các bạn vào lớp: Thấy mình trang trọng và đứng đắn; thấy mấy cậu nhỏ trạc tuổi tôi[r]

 Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật "tôi" ở buổi

tựu trường đầu tiên trong đời

 Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của

2/ Kiểm tra bài cũ

 Giáo viên kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh cho việc học môn Ngữ văn: SGK,

vở ghi, vở soạn bài, …

3/ Bài mới:

Giới thiệu bài: Trong cuộc đời mỗi con người, những kỷ niệm tuổi học trò thường

được neo đậu, lưu giữ lâu bền trong tâm hồn Đặc biệt là những kỷ niệm về buổi

đến trường đầu tiên Truyện ngắn "Tôi đi học" của nhà văn Thanh Tịnh đã diễn tả

những kỷ niệm mơn man, bâng khuâng của một thời thơ ấu

HĐ 1: GV hướng dẫn HS tìm hiểu chung

VB

I/ Tìm hiểu chung:

GV hướng dẫn HS đọc: cần thể hiện tâm

trạng, cảm xúc của nhân vật tôi trong ngày

đầu tiên đi học.( Giọng chậm rãi, dịu dàng,

sâu lắng )

Chú ý đọc đúng những câu nói của nhân vật

tôi và nhân vật ông Đốc

GV hướng dẫn HS tìm hiểu một số từ khó

1/ Đọc chú giải:

 Ông Đốc: ở đây là ông Hiệu trưởng

 Lưng lẻo nhìn: nhìn lại với tâm trạng lưuluyến, dùng dằng

 Bất giác: Chợt, bỗng chợt

 Lạm nhận: Nhận quá đi, nhận vào mìnhnhững phần, những điều không phải củamình

 Em hãy giới thiệu vài nét về tác giả ? 2/ Tác giả: (1911 - 1988)

 Tên thật là Trần Văn Ninh, Lên 6 tuổi đổi

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

thơ

 Sáng tác của Thanh Tịnh nhìn chung đềutoát lên vẻ đẹp đằm thắm, tình cảm êm dịu,trong trẻo Thể hiện một tâm hồn nhạy cảmtrước vẻ đẹp của con người và quê hương

3/ Tác phẩm chính:

 Hậu chiến trường (Tập thơ 1937), Quê

mẹ (Tập truyện ngắn 1941), Ngậm ngải tìmtrầm (Tập truyện ngắn 1943), Sức mồ hôi(Ca dao 1954), Những giọt nước biển (Tậptruyện ngắn 1956), Đi từ giữa một mùa sen(Truyện thơ), …

 Em hãy nêu xuất xứ của tác phẩm ? 4/ Xuất xứ:

Thông qua dòng hồi tưởng của nhân

vật "tôi", tác giả làm sống lại "Những kỷ

niệm mơn man của buổi tựu trường".

Những rung động tinh tế ấy của nhân vật

đã được tác giả thể hiện hết sức sống động

nhờ sự đan xen hợp lý giữa tự sự, miêu tả

và biểu cảm.

 Truyện ngắn "Tôi đi học" in trong tập

"Quê mẹ", xuất bản năm 1941 Đây là truyệnngắn giàu chất trữ tình

 Xét về mặt thể loại văn bản, có thể xếp

bài này vào kiểu loại văn bản nào? (có thể

gọi đây là văn bản nhật dụng, văn bản biểu

cảm được không?)

5/ Thể loại:

 Văn bản này là văn bản biểu cảm vì toàntruyện là cảm xúc tâm trạng của nhân vậttrong buổi tựu trường đầu tiên

Không thể gọi là văn bản nhật dụng

đơn thuần vì đây là một tác phẩm văn

chương thật sự có giá trị tư tưởng – nghệ

thuật, đã được xuất bản từ lâu.

GV: Mạch truyện được kể theo dòng

hồi tưởng của nhân vật "tôi" theo trình tự

thời gian của buổi tựu trường đầu tiên.

 VB có thể chia mấy đoạn? ý của từng

1 « Hằng năm rộn rã » 1 Khơi nguồn nổi nhớ

Từ hiện tại mà nhớ về dĩ vãng: biến

chuyển của trời đất cuối thu và hình ảnh

mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ lần

đầu tiên đi đến trường gợi cho nhân vật

"tôi" nhớ lại mình ngày ấy cùng những kỷ

niệm trong sáng

2 « Buổi mai hôm ấy ngọn núi » 2 Tâm trạng của nhân vật "tôi" trên con

đường cùng mẹ tới trường

3 « Trước sân trường Mỹ Lý vào lớp » 3 Tâm trạng của nhân vật tôi khi ở giữa sân

trường

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

4 « Một mùi hương lạ Tôi đi học » 4 Tâm trạng của nhân vật "tôi" khi ngồi vào

chỗ của mình và đón nhận giờ học đầu tiên

HĐ 2 : GV hướng dẫn HS tìm hiểu VB II/ Tìm hiểu VB:

 Cho biết nỗi nhớ buổi tựu trường của tác

giả được khơi nguồn từ thời điểm nào? Vì

GV: ở đây là sự liên tưởng tương đồng,

tự nhiên giữa hiện tại và quá khứ Từ hiện

tại (chứng kiến hiện tại) mà nhớ về quá

khứ của mình.

=> Gợi cho nhân vật "tôi" nhớ lại mình ngày

ấy cùng những kỷ niệm trong sáng của tuổihọc trò

 Tâm trạng của nhân vật tôi khi nhớ lại kỷ

niệm cũ được diễn tả qua những chi tiết nào?

Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài

đường rụng nhiều, và trên không có

những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao

nức những kỷ niệm mơn man của buổi tựu

trường.

Mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè núp

dưới nón mẹ lần đầu tiên đi đến trường,

lòng tôi lại tưng bừng, rộn rã.

GV:Khi diễn tả tâm trạng nhớ lại những

kỷ niệm cũ của mình, tác giả đã sử dụng 4

từ láy rất gợi cảm.

 Em hãy chỉ ra và phân tích giá trị biểu

cảm của 4 từ láy diễn tả cảm xúc ấy?

4 từ láy đó là: nao nức, mơn man,

tưng bừng, rộn rã Bốn từ láy ấy được sử

dụng để tả tâm trạng, cảm xúc của nhân

vật "tôi" khi nhớ lại kỷ niệm tựu trường.

Đó là những cảm giác trong sáng nảy nở

trong lòng Những cảm xúc, cảm giác ấy

gần gũi, bổ sung cho nhau nhằm diễn tả

một cách cụ thể tâm trạng khi nhớ lại và

cảm xúc thực sự của nhân vật "tôi" khi

ấy Các từ láy đó góp phần rút ngắn

khoảng cách thời gian giữa quá khứ và

hiện tại Chuyện đã xảy ra từ bao năm rồi

mà như vừa mới xảy ra hôm qua, hôm

kia,…

 Tâm trạng: náo nức, mơn man, tưngbừng, rộn rã

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

HS chú ý đoạn 2

“ con đường này … hôm nay tôi đi học” trên con đường cùng mẹ đến trường: 2/ Tâm trạng, cảm giác của nhân vật " tôi"

 Tâm trạng thay đổi đó được biểu hiện cụ

thể như thế nào?

 Những chi tiết nào trong cử chỉ, trong

hành động và lời nói của nhân vật "tôi"

khiến em chú ý? Vì sao?

 Con đường, cảnh vật chung quanh vốnrất quen nhưng "lần này tự nhiên thấy lạ"

GV: - "Cảm thấy mình trang trọng và

đứng đắn" với bộ quần áo mới, với mấy

quyển vở mới trên tay

 Tự cảm thấy có sự thay đổi lớn tronglòng mình

 Tôi cảm thấy mình "trang trọng và đứngđắn"

GV: - "Cẩn thận", nâng niu "2 quyển vở

mới", vừa lúng túng, vừa "muốn thử sức",

muốn khẳng định mình khi xin mẹ "mẹ đưa

bút thước cho con cầm" Đó cũng là tâm

trạng và cảm giác rất tự nhiên của một đứa

bé lần đầu tiên đến trường

 Hai quyển vở mới đang ở trên tay tôi bắtđầu thấy nặng

 Tôi muốn thử sức mình nên xin mẹ: "Mẹđưa bút thước cho con cầm"

 Những động từ: Thèm, bặm, ghì, xệch,

chúi, muốn … được sử dụng đúng chỗ đã có

tác dụng như thế nào?

Những động từ: Thèm, bặm, ghì, xệch,

chúi, muốn… được sử dụng đúng chỗ đã

khiến người đọc hình dung dễ dàng tư thế

và cử chỉ ngộ nghĩnh, ngây thơ, đáng yêu

của chú bé.

 Tóm lại, tâm trạng của nhân vật "tôi"

trên con đường cùng mẹ đến trường là tâm

trạng như thế nào?

=> Sử dụng nhiều ĐT -> Đó là tâm trạng:vui sướng, háo hức, hăm hở và tự tin

Trước sân trường làng Mĩ Lí dày đặc cả

người Người nào cũng áo quần sạch sẽ,

gương mặt ai cũng vui tươi và sáng sủa

 Nhìn cảnh tượng đó "tôi" có cảm giác và

tâm trạng ntn? vừa oai nghiêm.Cảm giác: Trường Mĩ Lí vừa xinh xắn,

 Tâm trạng: Lo sợ vẩn vơ, ngập ngừng,rụt rè, thèm vụng và ước ao thầm

 Khi nghe thấy một hồi trống vang lên thì

"tôi" nhìn thấy gì và cậu bé có cảm giác ntn?

 Thấy: Mấy người học trò cũ đến xắphàng dưới hiên rồi đi vào lớp

 Cảm giác: Chơ vơ, vụng về

 Khi nghe ông đốc gọi tên vào lớp thì  Nghe ông đốc gọi tên từng người "tôi"

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

"tôi" có cảm giác và tâm trạng ntn? cảm thấy như quả tim mình ngừng đập

 Nghe gọi đến tên, tôi giật mình và lúngtúng

 Em nhận xét gì về sự thay đổi tâm trạng

của nhân vật tôi từ khi trên đường cùng mẹ

đến trường đến lúc nghe ông đốc gọi tên vào

lớp?

 Đã có sự thay đổi lớn trong tâm trạng của

"tôi": Từ tâm trạng háo hức, hăm hở, tự tin(trên đường tới trường) → lo sợ vẩn vơ,ngập ngừng, rụt rè, lúng túng…

 Có ý kiến cho rằng: "Tâm trạng của tôi

khi đến trường, khi nhìn cảnh dày đặc cả

người, nhất là khi nhìn cảnh trò cũ vào lớp

… là tâm trạng: lo sợ vẩn vơ, vừa bỡ ngỡ,

vừa ước ao thầm vụng, chơ vơ, vụng về,

lúng túng Cách tả như vậy thật tinh tế và

hay" Em có đồng ý với ý kiến trên không?

Vì sao?

⇒ Đó là sự chuyển biến rất phù hợp với quy luật tâm lý trẻ thơ Cách kể – tả như vậy là tinh tế và hay ý kiến trên là hoàn toàn đúng

HS đọc đoạn 4 4/ Tâm trạng, cảm giác của nhân vật " tôi"

khi ngồi vào chỗ của mình và đón nhận giờ học đầu tiên.

 Cho biết tâm trạng và cảm giác của "tôi"

khi bước vào chỗ ngồi lạ lùng ntn? hay" Nhìn cái gì cũng "thấy mới lạ và hay

 Cảm giác "lạm nhận" (nhận bừa) chỗngồi kia là của riêng mình

Vì chỗ ngồi này mình sẽ ngồi trong

suốt năm học, người bạn này sẽ là người

gắn bó với mình cả năm …

 Nhìn người bạn mới, chưa quen mà đã

"thấy quyến luyến" -> Sự biến đổi tâm lýnhân vật

 Hình ảnh "một con chim con liệng đến

đứng trên bờ cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi

vỗ cánh bay cao" có phải đơn thuần chỉ có

nghĩa thực hay không? Vì sao?

Hình ảnh "một con chim con… bay

cao" gợi sự nhớ tiếc những ngày trẻ thơ

hoàn toàn chơi bời tự do đã chấm dứt để

bước vào một giai đoạn mới trong cuộc

đời – giai đoạn làm học sinh, tập làm

người lớn Hình ảnh này không chỉ đơn

thuần chỉ có nghĩa thực, như một sự tình

cờ mà có dụng ý nghệ thuật, có ý nghĩa

tượng trưng rõ ràng.

 Thái độ, cử chỉ của những người lớn đối

với HS như thế nào?

5/ Thái độ, cử chỉ của những người lớn:

 Các phụ huynh đều chuẩn bị chu đáo chocon em ở buổi tựu trường đầu tiên

 Ông đốc: rất từ tốn, bao dung

 Thầy giáo trẻ: l vui tính, giàu tình thương

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

yêu

 Qua đó em thấy được điều gì? => Trách nhiệm, tấm lòng của gia đình,

nhà trường đối với thế hệ tương lai Đó làmột môi trường giáo dục ấm áp, là một nguồnnuôi dưỡng các em trưởng thành

 Hãy tìm và phân tích để thấy rõ tác dụng

lớn của các hình ảnh so sánh được nhà văn

vận dụng trong truyện ngắn này?

+ Tôi quên thế nào được những cảm

giác trong sáng ấy nảy nở trong tôi như

mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời

quang đãng.

+ ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi

nhẹ nhàng như một làn mây lướt ngang

trên ngọn núi.

+ Họ như con chim con đứng bên bờ

tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhưng

còn ngập ngừng e sợ Họ thèm vụng và

ước ao thầm được như những người học

trò cũ, biết lớp, biết thầy để khỏi phải rụt

rè trong cảnh lạ.

3 hình ảnh so sánh đáng chú ý nhất =>

Các so sánh trên xuất hiện ở các thời điểm

khác nhau để diễn tả tâm trạng, cảm xúc

của nhân vật tôi Đây là các so sánh giàu

hình ảnh, giàu sức gợi cảm được gắn với

những cảnh sắc thiên nhiên tươi sáng, trữ

truyện ngắn này? Theo em sức thu hút của

tác phẩm này được tạo nên từ đâu?

6/ Nét đặc sắc nghệ thuật và sức thu hút của tác phẩm:

* Đặc sắc nghệ thuật:

- Truyện ngắn được bố cục theo dòng hồitưởng, cảm nghĩ của nhân vật "tôi" theo trình

tự thời gian của một buổi tựu trường

- Sự kết hợp hài hoà giữa kể, miêu tả vớibộc lộ tâm trạng, cảm xúc

-> Chính các đặc sắc nghệ thuật đó đãgóp phần quan trọng tạo nên chất trữ tình củatác phẩm

* Sức lôi cuốn của tác phẩm được tạo

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

nên từ:

- Bản thân tình huống truyện (buổi tựutrường đầu tiên trong đời đã chứa đựng cảmxúc thiết tha, mang bao kỷ niệm mới lạ, "mơnman" của nhân vật "tôi")

- Tình cảm ấm áp, trìu mến của nhữngngười lớn đối với các em nhỏ lần đầu tiên đếntrường

- Hình ảnh thiên nhiên, ngôi trường vàcác so sánh giàu sức gợi cảm của tác giả

=>Toàn bộ truyện ngắn toát lên chất trữtình thiết tha, êm dịu

HĐ 3: GV hướng dẫn HS tổng kết III/ Tổng kết:

 ND của VB nói lên điều gì? * ND: Trong cuộc đời mỗi con người, kỷ

niệm trong sáng của tuổi học trò, nhất làbuổi tựu trường đầu tiên, thường được khắcghi mãi mãi

 Hãy tổng kết lại những nghệ thuật tiêu

biểu của truyện ngắn này? * NT :

 Bố cục theo dòng hồi tưởng của nhân vậttôi

 Sự kết hợp hài hoà, đan xen giữa kể,miêu tả, bộc lộ tâm trạng, cảm xúc, hình ảnh

so sánh, từ láy

 Truyện ngắn nhưng hầu như không cócốt truyện, tất cả chỉ giãi bày lên mặt giấydòng tâm sự của một tâm hồn trẻ dại quabuổi tựu trường đầu tiên

 Truyện ngắn đậm chất trữ tình ,ngọt ngào, thiết tha, êm dịu như một bài thơ

- Các yếu tố: tự sự, miêu tả, biểu cảm xen kết nhau một cách hài hoà có tác

dụng: Diễn tả tâm trạng "mơn man", với những kỷ niệm đẹp, trong sáng, trong trẻo

của nhân vật "tôi" trong buổi tựu trường đầu tiên, gieo vào lòng ta bao nỗi niềm

bâng khuâng, bao rung cảm nhẹ nhàng trong sáng

3/ Em có nhận xét gì v ề cách kết thúc truyện của nhà văn Thanh Tịnh?

Dòng chữ "Tôi đi học" kết thúc truyện có ý nghĩa gì?

Cách kết thúc truyện tự nhiên, bất ngờ: Dòng chữ "tôi đi học" vừa khép lại bàivăn, vừa mở ra một thế giới mới, một khoảng không gian, thời gian mới, một tâmtrạng, tình cảm mới, một giai đoạn mới trong cuộc đời đứa trẻ Dòng chữ chậmchạp và chập chững xuất hiện lần đầu tiên trên trang giấy trắng tinh, thơm tho, tinhkhiết như niềm tự hào hồn nhiên và trong sáng của nhân vật "tôi" và của nỗi lòng

ta khi hồi nhớ lại buổi thiếu thời Dòng chữ "tôi đi học" thể hiện chủ đề của truyệnngắn này

GV: Truyện ngắn đậm chất trữ tình "Tôi đi học" cho thấy: đối với mỗi con

người, những kỷ niệm thời thơ ấu, đặc biệt là kỷ niệm về buổi tựu trường đầu tiên

có sức mạnh ám ảnh và lưu giữ sâu sắc trong ký ức của mỗi người Truyện ngắnnhưng hầu như không có cốt truyện Tất cả chỉ giãi bày lên mặt giấy dòng tâm sựcủa một tâm hồn thơ dại qua buổi khai trường đầu tiên Chất thơ ngọt ngào, mơnman, buồn buồn và lây lan rung động mỗi khi đọc truyện là ở chỗ nó tạo được sựđồng cảm của mọi người Bởi vì ai mà chẳng có buổi đến trường đầu tiên đầy bỡngỡ, háo hức mà rụt rè, lo lắng là vui râm ran, rạo rực Chất thơ được tạo chính bởitình huống truyện không có truyện Rồi những hình ảnh thiên nhiên quen thuộc khimùa thu lại về trên làng quê Việt Nam, với những cơn gió heo may se se lạnh, lárụng và bầu trời bàng bạc… Tất cả đã làm nên cái không khí rất riêng của khoảngthời gian khai trường Dòng cảm xúc, cảm giác chuyên chở tâm trạng cứ xuôi máimột chiều êm êm, dịu dịu nhưng lại có sức rung động lòng người khiến ai đã đọcáng văn một lần là không thể nào không cảm nhận như chính là cảnh của mình, làlòng mình vậy Có thể so sánh truyện ngắn của Thanh Tịnh với truyện ngắn củaThạch Lam vì cả hai nhà văn này đều có những truyện ngắn giàu chất trữ tình,ngọt ngào, êm dịu, thiết tha và hết sức tinh tế trong việc miêu tả dòng cảm xúc củanhân vật

LUYỆN TẬP:

BT 1/ 9 SGK:

1 Phát biểu cảm nghĩ của em về dòng cảm xúc của nhân vật "tôi" trong truyệnngắn "Tôi đi học"

GV: Dòng cảm xúc của nhân vật "tôi" trong truyện ngắn "tôi đi học" được bộc

bạch qua dòng hồi tưởng, theo trình tự thời gian của một buổi tựu trường

* Khơi nguồn kỷ niệm: - Thời điểm gợi nhớ: Cuối thu – thời điểm khai trường

- Cảnh thiên nhiên: lá rụng nhiều, mây bàng bạc

- Cảnh sinh hoạt: Mấy em bé rụt rè cùng mẹ đến trường

=> Gợi cho nhân vật tôi nhớ lại mình ngày ấy với những kỷ niệm trong sángcủa tuổi học trò

* Tâm trạng của "tôi" trên đường cùng mẹ đến trường:

- Tâm trạng: Hăm hở, náo nức  cảm giác trong sáng  tưng bừng rộn rã lòng tôi thay đổi lớn: trang trọng và đứng đắn  thèm, muốn thử sức mình  ýnghĩ vừa non nớt, vừa ngây thơ

* Tâm trạng của "tôi" khi đến trường: Lo sợ vẩn vơ  bỡ ngỡ  ngập ngừng e

sợ  thèm vụng và ước ao thầm  cảm giác bơ vơ  vụng về lúng túng  quả timnhư ngừng đập  quên cả mẹ đứng sau lưng  càng lúng túng hơn  tự nhiênthấy nặng nề lạ lùng  nức nở khóc theo

* Tâm trạng "tôi" khi ngồi chỗ ngồi của mình và đón nhận giờ học đầu tiên:

- Lạm nhận chỗ ngồi là của riêng  quyến luyến tự nhiên với bạn mới quen thèm thuồng nhìn cánh chim bay ngoài cửa sổ  trở về với thực tại  đón nhậngiờ viết tập đầu tiên: "Tôi đi học".

BT 2/ 9 SGK :

Yêu cầu viết một văn bản ngắn:

Hình thức  Văn bản ngắn: là phải kết cấu 3 phần (mở, thân, kết) nhưng phảingắn gọn, súc tích

Mở rộng  Ghi lại ấn tượng của em trong buổi đến trường khai giảng lần đầutiên

GV: Các em hãy dựa vào truyện ngắn trên mà viết, khi viết phải kết hợp giữa

các yếu tố: kể – tả - biểu cảm để cho bài làm sinh động

Hướng dẫn học bài chuẩn bị bài :

- Phân tích được tâm trạng của nhân vật "tôi" qua 4 ý (thuộc dẫn chứng)

- Thuộc lòng nghi nhớ

- Hoàn chỉnh lại 2 bài tập phần luyện tập

- Soạn bài: Trong lòng mẹ theo câu hỏi SGK

 Giới thiệu tác giả, tác phẩm

 Đọc – giải thích từ khó, tìm hiểu bố cục và thể loại văn bản

 Nhân vật bà cô (qua cái nhìn và tâm trạng của cậu bé Hồng)

TUẦN 1

TIẾT CT: 3

CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ

I/ Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:

 Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát

2/ Kiểm tra bài cũ:

1/ Khơi nguồn nỗi nhớ của nhân vật tôi như thế nào?

2/ Tâm trạng, cảm giác của nhân vật " tôi" trên con đường cùng mẹ đến

trường?

3/ Tâm trạng, cảm giác của nhân vật " tôi" khi đến trường?

4/ Tâm trạng, cảm giác của nhân vật " tôi" khi ngồi vào chỗ của mình và

đón nhận giờ học đầu tiên?

3/ Bài mới:

Giới thiệu bài: ở lớp 7 các em đã học về từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa Bây

giờ em nào có thể nhắc lại một số VD về từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa

+ Các từ trái nghĩa trong nhóm có thể loại trừ nhau khi lựa chọn để đặt câu

GV: Nhận xét của các em là đúng: Hôm nay, chúng ta học bài mới: "Cấp độ

khái quát của nghĩa từ ngữ"

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

hay hẹp hơn nghĩa của từ: thú, chim, cá? Tại

sao?

Nghĩa của từ "động vật" rộng hơn nghĩa của

từ: Thú, chim, cá

 Vì: Phạm vi nghĩa của từ "động vật" bao

hàm nghĩa của ba từ: Thú, chim, cá

 Nghĩa của các từ: thú, chim, cá rộng hơn

nghĩa của những từ nào, đồng thời hẹp hơn

nghĩa của từ nào?

Các từ: Thú, chim, cá có phạm vi nghĩarộng hơn các từ: voi, hươu, tu hú, sáo, cá rô,

cá thu và có phạm vi nghĩa hẹp hơn từ "độngvật"

 Từ các ví dụ trên, em rút ra kết luận gì?  Nghĩa của một từ ngữ có thể rộng hơn

(khái quát hơn) hoặc hẹp hơn (ít khái quáthơn) nghĩa của các từ ngữ khác:

 Một từ được coi là nghĩa rộng khi nào? 1/ Từ ngữ nghĩa rộng:

 Một từ ngữ được coi là có nghĩa rộng khiphạm vi nghĩa của từ ngữ đó bao hàm phạm

vi nghĩa của một số từ ngữ khác

VD:

 Một từ được coi là nghĩa hẹp khi nào? 2/ Từ ngữ nghĩa hẹp:

 Một từ ngữ được coi là có nghĩa hẹp hơnkhi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó được baohàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữkhác

GV: Cô có một bài tập nhanh sau:

Cho các từ: Cây, cỏ, hoa

 Tìm các từ ngữ có nghĩa hẹp hơn và các

từ ngữ có nghĩa rộng hơn chúng?

- Cây, cỏ, hoa > cây ổi, cây cam, cỏ gà, cỏ

gấu, hoa bưởi, hoa hồng

- Cây, cỏ, hoa < Thực vật

cây

 Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng,

vừa có nghĩa hẹp được không? Tại sao?

Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng, vừa có

nghĩa hẹp vì tính chất rộng - hẹp của nghĩa

thú

thú

chim

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

từ ngữ chỉ là tương đối

 Từ các ví dụ trên, em rút ra kết luận gì? => Một từ ngữ có nghĩa rộng đối với những

từ ngữ này, đồng thời có thể có nghĩa hẹp đốivới 1 từ ngữ khác

GV: Tương tự như vậy về nhà các em làm phần b.

BT 2/ 11 SGK: Yêu cầu: Tìm từ ngữ có nghĩa rộng so với nghĩa của các từ ngữ ở

mỗi nhóm sau đây:

BT 3/ 11 SGK: Tìm các từ ngữ có nghĩa được bao hàm trong phạm vi

nghĩa của mỗi từ ngữ sau đây:

a) Xe cộ: xe đạp, xe ba gác, xe máy, xích lô, ô tô, tàu hoả, xe lăn, …

b) Kim loại: đồng, chì, nhôm, thiếc, vàng, bạc, sắt, …

c) Hoa quả: Cam, quýt, nhãn, dừa, bưởi, táo, na, …

d) Họ hàng: Ông, bà, cô, dì, chú, bác, anh, chị, em, cháu, chắt, …

e) Mang: bưng, bê, vác, cõng, địu, cầm, nắm, đeo, …

BT 4/ 11 SGK: Chỉ ra những từ ngữ không thuộc phạm vi nghĩa của mỗi nhóm

BT 5: 11 SGK: Đọc đoạn trích sau đây và tìm 3 động từ cùng thuộc một phạm vi

nghĩa, trong đó một từ có nghĩa rộng, và 2 từ có nghĩa hẹp hơn

- 3 động từ đó là: khóc, nức nở, sụt sùi Trong đó từ "khóc" có nghĩa rộng và

từ "nức nở", "sụt sùi" có nghĩa hẹp hơn

Y phục

GV: Cô có 1 bài tập nâng cao sau:

* Tìm từ ngữ có nghĩa khái quát cho những từ in đậm sau:

a) Tôi bặm tay ghì thật chặt, nhưng một quyển vở cũng xệch ra và chệch đầu

chúi xuống đất Tôi xóc lên và nắm lại cẩn thận Mấy cậu đi trước ôm sách vở

nhiều lại kèm cả bút thước nữa

(Thanh Tịnh)

- Giữ: Ghì, nắm, ôm

b) Tôi không lội qua sông thả diều như thằng Quý và không đi ra đồng nô đùa

như thằng Sơn nữa

- Di chuyển: lội, đi

* Trong các từ in đậm sau, từ nào có tính gợi hình hơn? Vì sao?

a) Một cậu đứng đầu ôm mặt khóc Tôi bất giác quay lưng lại rồi dúi đầu vào lòng mẹ tôi nức nở theo Tôi nghe sau lưng tôi, trong đám học trò mới, vài tiếng thút thít đang ngập ngừng trong cổ.

(Thanh Tịnh)

b) Mẹ tôi vừa kéo tay tôi, xoa đầu tôi hỏi, thì tôi oà lên khóc rồi cứ thế nức

nở Mẹ tôi cũng sụt sùi theo….

? Các em suy nghĩ rồi 1 em đứng tại chỗ trả lời?

GV: Nhận xét, đánh giá, cho điểm học sinh.

Hướng dẫn học bài chuẩn bị bài :

- Hiểu bài học

- Thuộc ghi nhớ

- Củng cố bài tập vào vở

- Đọc, tìm hiểu bài mới: Tính thống nhất về chủ đề của văn bản

- Đọc văn bản « Tôi đi học » và trả lời những câu hỏi SGK

TUẦN 1

TIẾT CT: 4

TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ CỦA VĂN BẢNI/ Mục tiêu cần đạt Giúp học sinh

 Nắm được chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn bản

 Biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề, biết xác định và duytrì đối tượng trình bày, lựa chọn, sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung, nêubật ý kiến, cảm xúc của mình

II/ Chuẩn bị

 GV: Nghiên cứu – soạn giáo án.

 HS: Tìm hiểu bài mới

III/ Tiến trình lên lớp

1/ Ổn định tổ chức :

2/ Kiểm tra bài cũ :

1/Thế nào là từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp? Cho VD.

2/ Tâm trạng, cảm giác của nhân vật " tôi" khi đến trường?

3/ Tâm trạng, cảm giác của nhân vật " tôi" khi ngồi vào chỗ của mình và đón nhận giờ học đầu tiên?

 Các em đọc thầm lại văn bản "Tôi đi

học" và cho biết: Văn bản đó miêu tả những

việc đang xảy ra (hiện tại) hay đã xảy ra (hồi

Tác giả viết văn bản này nhằm mục đích

miêu tả những việc đã xảy ra, đó là những

hồi tưởng của tác giả về ngày đầu tiên đi học

Để phát biểu ý kiến và bộc lộ cảm xúc

của mình về một kỷ niệm sâu sắc từ thuở

thiếu thời

 Tác giả nhớ lại những kỷ niệm sâu sắc

nào trong thời thơ ấu của mình?

Trong truyện ngắn "Tôi đi học" nhà văn

đã hồi tưởng lại những kỷ niệm sâu sắc nhất

trong thuở thiếu thời của mình Đó là kỷ

niệm về ngày đầu tiên đi học với biết bao rụt

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

rè, mới lạ, xen lẫn bỡ ngỡ, trong đó đáng nhớ

nhất là những cảm giác của nhân vật "tôi" khi

cùng mẹ đi trên đường tới trường, khi nghe

ông đốc gọi tên và khi phải rời bàn tay mẹ để

cùng các bạn đi vào lớp

 Sự hồi tưởng ấy gợi lên những ấn tượng

gì trong lòng tác giả?

Sự hồi tưởng ấy đợi lên trong lòng nhà

văn cảm giác "nao nức", "tưng bừng rộn rã"

với "những kỷ niệm mơn man" khi "mỗi lần

thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ lần

đầu tiên đi đến trường" Đó là cảm giác lặp đi

lặp lại mỗi khi tác giả hồi tưởng lại

 Hãy cho biết đối tượng chính mà văn bản

"tôi đi học" biểu đạt là ai?

Là nhân vật "tôi".

 Vấn đề chính mà văn bản "Tôi đi học"

biểu đạt là gì?

Vấn đề chính mà văn bản biểu đạt là: Một

kỷ niệm đáng nhớ nhất trong cuộc đời của

nhân vật "tôi" – ngày đầu tiên đi học – với

những dòng suy nghĩ, cảm giác trong trẻo,

ngây thơ Đó là ngày đầu tiên đi học với biết

bao rụt rè, mới lạ xen lẫn với những bỡ ngỡ,

lúng túng mà nao nức, tưng bừng rộn rã với

"những kỷ niệm mơn man" – một kỷ niệm

sâu sắc nhất từ thuở thiếu thời

GV: Như vậy, đối tượng và vấn đề

chính mà văn bản biểu đạt gọi là chủ đề

Văn bản "Tôi đi học" kể về một kỷ niệm

đẹp đẽ nhất của nhân vật "tôi" - đó là kỷ

niệm về buổi đầu tiên tựu trường – ngày đầu

tiên đi học – với những dòng suy nghĩ, cảm

giác trong trẻo, ngây thơ, những cảm giác

tâm trạng hăm hở, háo hức, bỡ ngỡ, rụt rè,

chơ vơ lúng túng, những kỷ niệm mơn man –

một kỷ niệm sâu sắc nhất từ thuở thiếu thời

HĐ 2 : GV hướng dẫn HS nắm được tính

thống nhất về chủ đề của VB II/ Tính thống nhất về chủ đề của văn bản.

 Căn cứ vào đâu em biết văn bản "Tôi đi

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

học" nói lên những kỷ niệm của tác giả về

buổi tựu trường đầu tiên? (Chú ý tới nhan đề,

các từ ngữ, các câu trong văn bản viết về

những kỷ niệm buổi tựu trường đầu tiên)?

Sở dĩ nói văn bản "Tôi đi học" nói lên

những kỷ niệm của tác giả về buổi đầu tiên

đến trường vì nhan đề của văn bản, các từ

ngữ và các câu văn trong văn bản đều tập

trung viết về những kỷ niệm ngày đầu tiên

đến trường của nhân vật "tôi"

+ Nhan đề: Tôi đi học

+ Các từ ngữ: Những kỷ niệm mơn man

của buổi tựu trường; lần đầu tiên đến trường,

đi học, hai quyển vở mới

+ Các câu văn:

"Hôm nay tôi đi học"

"Hằng năm, cứ vào cuối thu … lòng tôi

lại nao nức những kỷ niệm mơn man của

buổi tựu trường"

"Tôi quên thế nào được những cảm giác

trong sáng ấy …"

"Hai quyển vở mới trên tay tôi bắt đầu

thẩy nặng"

"Tôi bặm tay ghì thật chặt, nhưng một

quyển vở cũng xệch ra và chếch đầu chúi

xuống đất"

GV:Văn bản "Tôi đi học" tập trung hồi

tưởng lại tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ

của nhân vật "tôi" trong buổi tựu trường đầu

sâu trong lòng nhân vật "tôi" suốt cuộc đời:

hằng năm, cứ vào cuối thu, lại, quên thế nào

được, mỗi lần thấy,…

 Tìm các từ ngữ, các chi tiết nêu bật cảm

giác mới lạ xen lẫn bỡ ngỡ của nhân vật "tôi"

khi cùng mẹ đi đến trường, khi cùng các bạn

đi vào lớp (chú ý phân tích những cảm giác

khác biệt về cùng một sự vật, sự việc trước

và trong buổi tựu trường đầu tiên)?

+ Những từ ngữ, chi tiết nêu bật cảm

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

giác mới lạ xen lẫn bỡ ngỡ khi nhân vật "tôi"

cùng mẹ đi đến trường và cùng các bạn vào

lớp:

Thấy mình trang trọng và đứng đắn; thấy

mấy cậu nhỏ trạc tuổi tôi quần áo tươm tất,

nhí nhảnh gọi tên nhau hay trao sách vở cho

nhau xem mà tôi thèm; lòng tôi đâm ra lo sợ

vẩn vơ; cũng như tôi, mấy cậu học trò mới bỡ

ngỡ đứng nép bên người thân, chỉ dám nhìn

một nửa hay dám đi từng bước nhẹ; họ như

con chim con đứng bên bờ tổ, nhìn quãng trời

rộng muốn bay nhưng còn ngập ngừng e sợ;

họ thèm vụng và ước ao được như những

người học trò cũ, biết lớp, biết thầy để khỏi

rụt rè trong cảnh lạ; chung quanh là những

cậu bé vụng về, lúng túng như tôi cả, hết co

lên một chân, các cậu lại duỗi mạnh như đá

một quả banh tưởng tượng; toàn thân các cậu

cũng đang run run theo nhịp bước rộn ràng

trong các lớp; tôi cảm thấy quả tim tôi như

ngừng đập; tôi quên cả mẹ tôi đang đứng sau

lưng; nghe gọi đến tên, tôi tự nhiên giật mình

và lúng túng; đã lúng túng chúng tôi càng

lúng túng hơn; người tôi lúc ấy thấy nặng nề

một cách kỳ lạ; trong thời thơ ấu tôi chưa lần

nào thấy xa mẹ tôi như lần này; sự quyến

luyến tự nhiên và bất ngờ quá đến tôi cũng

không dám tin có thật …

 Từ việc phân tích trên, hãy cho biết: Thế

nào là tính thống nhất về chủ đề của văn bản?

làm thế nào để đảm bảo tính thống nhất đó?

Tính thống nhất về chủ đề của văn bản là

sự nhất quán về ý đồ, ý kiến, cảm xúc của tác

giả được thể hiện trong văn bản

 Tính thống nhất này được thể hiện ở các

phương diện nào?

- Tính thống nhất này thể hiện ở những

phương diện:

+ Hình thức: Nhan đề của văn bản

+ Nội dung: Mạch lạc (quan hệ giữa các

phần của văn bản), từ ngữ, chi tiết (tập trung

làm rõ ý đồ, ý kiến, cảm xúc)

+ Đối tượng: xoay quanh nhân vật "tôi"

 Như vậy văn bản chỉ có tính thống nhất

về chủ đề khi nào? khi chỉ biểu đạt chủ đề đã xác định, không xaVăn bản chỉ có tính thống nhất về chủ đề

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

rời hay lạc sang chủ đề khác

 Để viết hoặc hiểu một văn bản ta làm

ntn? định chủ đề được thể hiện ở: nhan đề, đềĐể viết hoặc hiểu một văn bản cần xác

mục, trong quan hệ giữa các phần của vănbản và các từ ngữ then chốt thường lặp đi lặplại

HĐ 3: Luyện tập

1 Bài tập 1/13 SGK

Yêu cầu: Phân tích tính thống nhất về chủ đề của văn bản sau theo những yêu

cầu dưới đây?

"Rừng cọ quê tôi"

Cho biết văn bản trên viết về đối tượng nào? và về vấn đề gì? Các đoạn

văn đã trình bày đối tượng và vấn đề theo một thứ tự nào? Theo em có thể

thay đổi trật tự sắp xếp này được không? Vì sao?

- Văn bản trên viết về đối tượng: Rừng cọ quê tôi

- Viết về vấn đề: miêu tả cảnh rừng cọ và miêu tả cuộc sống của người dân

- Miêu tả cuộc sống của người dân sông Thao

Trật tự sắp xếp các ý lớn này hợp lí, rõ ràng Vì vậy không thể thay đổi trật tự

đó được

Những câu văn trực tiếp nói lên tình cảm của người dân sông Thao với

rừng cọ?

- Chẳng có nơi nào đẹp như sông Thao quê tôi, rừng cọ trập trùng

- Người sông Thao đi đâu, rồi cũng nhớ về rừng cọ quê mình

- Dù ai đi ngược về xuôi

Cơm nắm lá cọ là người sông Thao

Sự gắn bó giữa rừng cọ với người dân sông Thao được thể hiện trong

toàn bộ văn bản, từ việc miêu tả rừng cọ đến cuộc sống của người dân ntn?

- Miêu tả rừng cọ: Tác giả đã chú ý miêu tả các bộ phận cảu cây cọ: Thân cọ,

búp cọ, lá cọ và độ dày của các tán lá cọ Đây cũng chính là những bộ phận có

liên quan trực tiếp đến cuộc sống lao động sản xuất hàng hoá của người dân sông

Thao

- Miêu tả cuộc sống của con người: Tác giả miêu tả cuộc sống của người

dân sông Thao đặc biệt gắn bó với cây cọ: Nhà ở núp dưới rừng cọ, trường học

khuất sau rừng cọ, cha làm chổi cọ quét nhà, mẹ đựng hạt giống trong nón cọ, chị

đan nón lá cọ, đan mành cọ, làn cọ, trẻ con ăn trái cọ, mọi người đựng cơm nắmtrong lá cọ…

Như vậy, giữa con người và rừng cọ có sự gắn bó hết sức mật thiết

Hướng dẫn học bài chuẩn bị bài

1 Thuộc khái niệm chủ đề

2 Phân tích được tính thống nhất về chủ đề của văn bản

- Nhan đề, đề mục

- Các từ ngữ

- Các câu văn

=> Tính thống nhất ấy thể hiện ở 3 phương diện:

- Hình thức: Nhan đề của văn bản

- Nội dung:

+ Tính mạch lạc (quan hệ giữa các phần của văn bản)

+ Từ ngữ, chi tiết (Tập trung làm rõ ý đồ, ý kiến, cảm xúc)

- Đối tượng: Đối tượng được phản ánh, biểu cảm trong tác phẩm.

3 Hiểu và hoàn chỉnh 3 bài tập vào vở

- Soạn bài: “Trong lòng mẹ” theo câu hỏi SGK

 Giới thiệu tác giả, tác phẩm

 Đọc – giải thích từ khó, tìm hiểu bố cục và thể loại văn bản

 Nhân vật bà cô (qua cái nhìn và tâm trạng của cậu bé Hồng)

 Nhân vật bé Hồng với những rung động cực điểm của một tâm hồn bé dại

I/ Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh

 Hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé

Hồng, cảm nhận được tình yêu thương mãnh liệt của chú đối với mẹ

 Bước đầu hiểu được văn hồi ký và đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút

Nguyên Hồng: Thấm đượm chất trữ tình, lời văn tự chuyện chân thành, giàu sức

2/ Kiểm tra bài cũ:

 Chủ đề là gì? Tính thống nhất chủ đề của văn bản như thế nào?

 Tâm trạng của nhân vật tôi trên đường cùng mẹ tới trường như thế nào?

3/ BÀI MỚI

Giới thiệu bài: Tuổi thơ cay đắng, tuổi thơ ngọt ngào, tuổi thơ dữ dội, tuổi thơ

êm đềm, tuổi thơ của em, tuổi thơ của tôi Ai chẳng có một tuổi thơ, một tuổi thơ

đã trôi qua và không bao giờ trở lại Những ngày thơ ấu của nhà văn Nguyên

Hồng đã được kể, tả, nhớ lại với rung động cực điểm của một tâm hồn trẻ dại mà

thấm đẫm tình yêu đối với mẹ Bài học hôm nay sẽ giúp các em cảm nhận được

Đọc chậm rãi, tha thiết, chú ý các từ

ngữ, hình ảnh thể hiện cảm xúc thay đổi của

nhân vật tôi, nhất là đoạn cuối cuộc trò

chuyện với bà cô, đoạn tả chú bé Hồng nằm

trong lòng mẹ

Các từ ngữ, hình ảnh, lời nói ngọt ngào,

giả dối, rất kịch của bà cô cần được đọc với

giọng đanh đá kéo dài, lộ rõ sắc thái châm

biếm, cay nghiệt

- Đoạn tang: hết thời gian để tang

- Bắn tin: Đưa ra một tin nhằm gián tiếp đếnđược người nào đó

- Rất kịch: Rất giống như đóng kịch, ở đây

có nghĩa là rất giả dối

- Hoài nghi: Nghi ngờ

- Ruồng rẫy: Ghét bỏ, hắt hủi, không nhìn gìđến

- Tha hương cầu thực: Đi xa quê kiếm ăn

GV hướng dẫn HS giải thích một số từ khó - Tâm can: Tim gan, ý nói chỗ sâu kín nhất,

tha thiết nhất trong lòng

- Thành kiến: Cách nhìn nhận có phần thiên

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

lệch từ trước khó thay đổi

- Cổ tục: Tục lệ xưa cũ

 Em hãy giới thiệu vài nét về tác giả 2/ Tác giả: (1918 - 1982)

 Tên khai sinh là Nguyễn Nguyên Hồng

 Quê ở Thành phố Nam Định

 Trước cách mạng, ông sống chủ yếu ởThành phố cảng Hải Phòng, trong một xómlao động nghèo

 Ngay từ tác phẩm đầu tay Nguyên Hồng

đã hướng ngòi bút về những người cùng khổgần gũi mà ông yêu thương thắm thiết

 Sau cách mạng Nguyên Hồng bền bỉsáng tạo, ông viết cả tiểu thuyết, ký, thơ Nổibật hơn cả là các bộ tiểu thuyết sử thi nhiềutập

 Nguyên Hồng được Nhà nước truy tặnggiải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệthuật (1996)

 Em hãy nêu những tác phẩm chính của

Nguyên Hồng?

3/ Các tác phẩm chính:

 Bờ cỏ (Tiểu thuyết 1938), Những ngàythơ ấu (Hồi ký 1938), Trời xanh (Tập thơ1960), Cửa biển (Bộ tiểu thuyết gồm 4 tập),Bước đường viết văn (Hồi ký 1970), …

 Nêu vài nét về tác phẩm “ Trong lòng

 Em hãy cho biết thể loại của văn bản 6/ Thề loại: Hồi ký

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

Tự thuật (tự truyện): Kết hợp nhuần

nhuyễn giữa các kiểu văn bản kể chuyện –

miêu tả - biểu cảm

 Hồi ký là một thể loại thuộc loại hình ký,

kể lại những biến cố đã xảy ra trong quá khứ

mà tác giả là người tham dự hoặc chứngkiến

Nhân vật người kể chuyện xưng tôi –

ngôi thứ nhất cũng chính là tác giả kể

chuyện về mình một cách trung thực và chân

thành

 Đoạn trích chia làm mấy đoạn? 7/ Bố cục: 2 đoạn

1 “ Tôi đã bỏ …hỏi đến chứ” 1 Cuộc đối thoại giữa người cô và chú bé

Hồng

2 “ Nhưng đến ngày giỗ đầu …gì nữa” 2.Cuộc gặp lại bất ngờ và cảm giác vui

sướng cực độ của Bé Hồng khi được ở tronglòng mẹ

 Bố cục, mạch chuyện và cách kể chuyện

bài "Trong lòng mẹ" có gì khác so với bài

"Tôi đi học" có gì giống và khác nhau?

* Giống nhau:

- Kể, tả theo trình tự thời gian trong hồi

tưởng, nhớ lại ký ức tuổi thơ

- Kể – tả - biểu cảm kết hợp

* Khác nhau:

- Ở bài "Tôi đi học": Truyện liền mạch trong

một khoảng thời gian ngắn, không ngắt

quãng: Buổi sáng đầu tiên tới trường

- Ở bài "Trong lòng mẹ": Truyện không thật

liền mạch, có một gạch nối nhỏ, ngắn về thời

gian vài ngày khi chưa gặp và khi gặp mẹ

HĐ 2 : GV hướng dẫn HS tìm hiểu văn

bản

II/ Tìm hiểu văn bản:

 Cuộc đối thoại giữa bà cô và Bé hồng

diễn ra như thế nào ?

1/ Nhân vật bà cô qua cuộc đối thoại với

bé Hồng:

 Cử chỉ đầu tiên của bà cô là gì? "cười

hỏi cháu: "Hồng, mày có …" nụ cười và

câu hỏi có vẻ quan tâm thương cháu lại

đánh vào tính thích chuyện mới lạ, thích

đi xa của trẻ (đi xa gặp mẹ đứa trẻ nào

chẳng thích).

 Cười hỏi cháu: "Hồng, mày có muốn vàoThanh Hoá chơi với mẹ mày không?"

 Mọi người có thể lầm tưởng đây là

một bà cô tốt bụng, thương đứa cháu mồ

côi Nhưng chính bé Hồng, bằng sự nhạy

cảm của mình đã nhận ra ngay ý nghĩa

cay độc trong giọng nói và trên nét mặt

khi cười rất kịch của cô.

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

 Sau lời từ chối của bé Hồng, bà cô lại

hỏi gì? Nét mặt và thái độ của bà thay đổi ra

sao? Điều đó thể hiện cái gì?

 Cô tôi hỏi luôn giọng vẫn ngọt: "Sao lạikhông vào? Mợ mày phát tài lắm! có nhưdạo trước đâu!"

 Khi nhận thấy bé Hồng " Im lặng cúi

đầu", "Rưng rưng muốn khóc" thì bà cô lại

có lời nói, thái độ ra sao? Qua đó em thấy bà

cô là người như thế nào?

 Bà cô lại khuyên, an ủi, khích lệ, tỏ rarộng lượng, muốn giúp đỡ cháu: "Mày dạiquá … thăm em bé chứ."  Giọng cô ngândài ra thật ngọt, thật rõ  biểu hiện sự soimói, độc địa

 Việc bà cô mặc kệ cháu chìm trong nỗi

đau "cười dài trong tiếng khóc", vẫn cứ tươi

cười kể các chuyện về chị dâu mình, rồi lại

đổi giọng, vỗ vai nghiêm nghị tỏ rõ sự

thương xót anh trai (bố bé Hồng) Tất cả

Bố chời bời, nghiện ngập, mất sớm

2/ Tình yêu thương mãnh liệt của chú bé Hồng đối với người mẹ bất hạnh :

- Mẹ bỏ 2 con nhỏ đi tha hương cầu thực,

gần năm trời không có tin tức gì

- Hồng phải sống với bà cô lạnh lùng, thâm

hiểm trong sự cô đơn tủi buồn

a/ Những ý nghĩ, cảm xúc bé Hồng trước thái độ của bà cô :

 Khi nghe cô hỏi: "Hồng, mày có muốn

vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không?" bé

Hồng nhận ra điều gì?

 Hồng nhận ra những ý nghĩa cay độctrong giọng nói và trên nét mặt khi cười rấtkịch của cô tôi kia

 Và bé Hồng có thái độ gì?  Cúi đầu không đáp

 Tại sao bé Hồng lại có thái độ đó?  Không muốn tình thương yêu và lòng

kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanhbẩn xâm hại tới

 Sau lời hỏi thứ 2 của người cô tâm trạng

của chú bé ntn?

 Lòng chú bé càng thắt lại, khoé mắt đãcay cay

 Đến khi mục đích mỉa mai, nhục mạ của

người cô đã trắng trợn phơi bày ở lời nói thứ

3 thì bé Hồng như thế nào?

 "nước mắt ròng ròng rớt xuống 2 bênmép rồi chan hoà đầm đìa ở cằm và cổ"

 Tâm trạng đau đớn uất ức của chú bé

dâng đến cực điểm khi nghe người cô kể về

tình cảnh tội nghiệp của mẹ mình Nguyên

Hồng đã bộc lộ lòng căm tức tột cùng ở

những giây phút này bằng các chi tiết nào?

 "Cô tôi chưa dứt câu, cổi họng tôi đãnghẹn ứ khóc không ra tiếng Giá như những

cổ tục đã đày đoạ mẹ tôi là một vạt như hòn

đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết

vồ ngay ấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho

kỳ nát vụn mới thôi"

 Trước sự thâm độc lạnh lùng tàn nhẫn

của bà cô đối với mẹ tình cảm của bé Hồng

đối với mẹ như thế nào?

=> Càng nhận ra sự thâm độc của bà cô, chú

bé Hồng càng đau đớn uất hận, càng trào lêncảm xúc yêu thương mãnh liệt đối với người

mẹ bất hạnh của mình

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

 Buổi chiều hôm ấy, khi tan học, thoáng

thấy bóng người ngồi trên xe kéo giống mẹ

GV: Chú gọi mẹ mà lại bối rối vì sợ

mình nhầm Biết đâu người ngồi trên xe

không phải là mẹ mình? Nếu vậy thì nỗi đau

đớn, tủi cực trong lòng chú không biết bao

giờ mới vơi cạn

 Lúc này cảm giác của Hồng được diễn tả

ntn?

Cảm giác của Hồng lúc này "khác gì cái

ảo ảnh củ một dòng nước trong suốt chảy

dưới bóng râm đã hiện ra trước mắt gần rạn

nứt của người bộ hành ngã gục giữa sa mạc"

 Tác giả đã diễn tả cảm giác của Hồng

bằng hình ảnh so sánh rất hay, cho biết tác

 Khi trèo lên xe, ríu cả chân lại

 Khi được mẹ "kéo tay", "xoa đầu" thì

Hồng có biểu hiện ntn?  Chú bé "oà lên khóc rồi cứ thế nức nở"

 Theo em lần "khóc nức nở" này khác gì

với cái khóc ở lần trước (khi nói chuyện với

bà cô)?

Giọt nước mặt lần này khác hẳn với lần

trước; đó là giọt nước mắt của dỗi hờn mà

hạnh phúc, tức tưởi mà mãn nguyện Bao

nhiêu tủi hờn, cay đắng, uất nghẹn tích tụ

bấy lâu nay trong lòng chú đã được giải toả

GV: Trong con mắt hạnh phúc của chú

bé, người mẹ vẫn tươi đẹp như thuở còn

sung túc: "Gương mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng

với đôi mắt trong và nước da mịn, làm nổi

bật mầu hồng của hai gò má"

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

 Cảm giác sung sướng cực điểm của chú

bé khi được nằm trong lòng mẹ được diễn tả

ntn?

 Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp sát đùi mẹ

 Đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi

 Tôi thấy những cảm giác ấm áp đã baolâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt

 Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ởkhuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc

đó thơm tho lạ thường

 Vì sao bé Hồng lại có những cảm giác

sung sướng, hạnh phúc đến mãnh liệt như

vậy?

Lúc này dường như tất cả các giác quan

của Hồng đều thức dậy để tận hưởng tình

mẹ Trong đầu óc chú, những lời nói cay độc

của bà cô hôm nào đã tan biến đi như 1 làn

khói Trong cảm giác sung sướng vô biên ấy,

chú đã thấm thía rằng: "Phải bé lại và lặn

vào lòng người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng

của người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve

từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng

cho, mới thấy người mẹ có một êm dịu vô

cùng" Và chân lý ấy đã đi theo chú bé suốt

cuộc đời

GV: Chỉ một đoạn văn ngắn mà nhà văn

đã sử dụng dồn dập bao nhiêu động từ, tính

từ, nhất là những danh từ cùng trường nghĩa:

gương mặt, đôi mắt, nước da, gò má, đùi,

đầu, cánh tay, da thịt, khuôn miệng, … miêu

tả vô cùng sinh động niềm hạnh phúc lớn lao

tưởng như tới đỉnh điểm của tình mẫu tử

Đây thực sự là những cảm giác "mơn man"

ngây ngất, đắm say và vô cùng êm dịu của

quan hệ máu mủ, ruột thịt mà những đứa trẻ

bất hạnh không dễ gì có được

 Những rung động cực điểm rất ngây thơ

của Hồng trong cuộc gặp gỡ bất ngờ với

người mẹ đã nói lên tình cảm của bé đối với

mẹ là tình cảm ntn?

Có thể nói những rụng động cực điểm rất

trẻ thơ đó của Hồng trong cuộc gặp gỡ bất

ngờ với người mẹ đã nói lên tình yêu thương

mãnh liệt của chú bé đối với người mẹ của

mình Điều đó là động lực để giúp chú vượt

qua những cay đắng, tủi nhục trong cuộc

sống để vươn lên và sống có ý nghĩa

GV: Đoạn trích "Trong lòng mẹ" đặc biệt là phần cuối này là bài ca chân thành

và cảm động về tình mẫu tử thiêng liêng, bất diệt.

 Qua việc tìm hiểu tâm trạng của bé Hồng => Hồng là một chú bé giàu tình cảm, giàu

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

trong cuộc đối thoại với bà cô và tâm trạng

của bé khi được bất ngờ gặp mẹ, em có thể

kết luận ntn về nhân vật chú bé Hồng?

lòng tự trọng, tự tin, có bản lĩnh, là ngườicon hiếu thảo, yêu thương mẹ đến mãnh liệt

GV: ở chương "Trong lòng mẹ" có thể

thấy chất trữ tình thấm đượm ở nội dung câu

chuyện được kể, ở những cảm xúc căm giận,

xót xa và yêu thương đều thống thiết đến cao

độ và ở cách thể hiện (giai điệu, lời văn, …)

của tác giả

3/ Chất trữ tình thấm đượm ở chương

"Trong lòng mẹ":

Nội dung cơ bản toát lên từ chương hồi

ký này là: nỗi đắng cay uất nghẹn và tình

yêu thương mãnh liệt của bé Hồng đối với

người mẹ nhân từ, tần tảo mà cuộc đời đầy

bất hạnh Nội dung ấy được xây dựng, được

ghi lại, kể lại với 2 tình huống truyện: Tình

huống thứ nhất: Cuộc trò chuyện của bé

Hồng với bà cô Tình huống thứ hai: Mẹ bé

Hống trở về, cuộc gặp gỡ bất ngờ đầy nước

mắt của niềm vui và hạnh phúc

 Chất trữ tình thấm đượm ở tình huống vànội dung câu chuyện được kể

Trong quá trình diễn biến dòng cảm xúc

của bé Hồng, người đọc bắt gặp niềm xót xa

tủi nhục, lòng căm giận sâu sắc, quyết liệt,

tình yêu thương nồng nàn, thắm thiết của

chú bé Hồng Kết cấu của chương hồi ký hoá

thành kết cấu của một áng văn thể hiện

những xúc động trữ tình giống như quá trình

diễn biến của hai trạng thái tình cảm tối –

sáng đối lập, tương phản nhau

 Dòng cảm xúc phong phú của chú béHồng

 Cách thể hiện của tác giả cũng góp phầnquan trọng tạo lên chất trữ tình của chươnghồi ký:

Nguyên Hồng không chỉ kể lại, thuật lại

những sự việc đã qua mà còn sống lại, hoá

thân vào những sự việc ấy Các sự việc được

kể lại, thuật lại cũng chỉ là để nhà văn giãi

bày bộc bạch những tình cảm yêu thương,

căm giận đang đầy ắp, cần được giải toả,

phải nói to lên cho đã, cho thoả

+ Kết hợp nhuần nhuyễn giữa kể với bộc lộcảm xúc

+ Các hình ảnh thể hiện tâm trạng, các sosánh đều gây ấn tượng mạnh, đều giàu sứcgợi cảm

+ Lời văn nhiều lần say mê khác thường nhưđược viết trong dòng cảm xúc mơn man, dạtdào

HĐ 3: GV hướng dẫn HS tổng kết III/ Tổng kết:

 Nêu nội dụng chủ yếu của chương hồi ký

này? 1/ Về nội dung: Chương hồi ký kể về cuộc đối thoại đau

đớn giữa bé Hồng với bà cô và cuộc gặp gỡđầy nước mắt vui mừng, hạnh phúc của chú

bé với người mẹ đáng thương của mình

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

 Nét đặc sắc nhất về nghệ thuật của

chương hồi ký này là gì? 2/Về nghệ thuật:

Đây là một chương tự truyện, hồi ký đẫm đàchất trữ tình

+ Nhân vật: Người kể chuyện ở ngôi thứnhất: xưng tôi

+ Tình huống truyện phù hợp, đặc sắc,điển hình, có điều kiện bộc lộ tâm trạng cảmxúc

+ Kết hợp khéo, nhuần nhuyễn giữa kể –

tả và thể hiện cảm xúc (biểu cảm)

+ Những so sánh mới mẻ, hấp dẫn+ Chất trữ tình của Nguyên Hồng thốngthiết, nồng nàn với bút pháp hiện thực

HĐ 3: Luyện tập:

BT 1: Đọc câu hỏi 5* trong sgk trang 20? Nêu yêu cầu của đề?

- Đề yêu cầu giải thích và chứng minh

+ Giải thích: Hiểu ntn về nhận định "Nguyên Hồng là nhà văn của phụ nữ và

nhi đồng"

+ Chứng minh: Qua đoạn trích "Trong lòng mẹ" hãy chứng minh nhận định

trên

GV: Về nhà các em làm đề văn này vào vở luyện viết văn hoàn chỉnh để nộp

cho cô chấm (Chú ý tham khảo câu 5 t rang 18 sách để học tốt Ngữ văn 8)

BT 2: Chương hồi ký "Trong lòng mẹ" là một chương tự truyện – hồi ký đậm

đà chất trữ tình Với các yếu tố trữ tình được tạo ra từ đâu? Có thể so sánh nét

chung, riêng chất trữ tình trong hai bài hồi ký – tự truyện: "Tôi đi học" của Thanh

Tịnh và "Trong lòng mẹ" của Nguyên Hồng? (Chú ý kẻ bảng 2 cột)

- Còn tâm trạng và cảm xúc của cậu họctrò lần đầu tiên đến trường hiền dịu, êm ảhơn

Hướng dẫn học bài chuẩn bị bài:

Phân tích được

* Giá trị nội dung

+ Nhân vật bà cô + Nhân vật bé Hồng

* Giá trị nghệ thuật:

+ Tình huống truyện + Cách kết cấu +Cách kể …

- Soạn bài: Tức nước vỡ bờ theo câu hỏi SGK

- Soạn bài “ Trường từ vựng”

Đọc và trả lời câu hỏi SGK

 Nắm được thế nào là trường từ vựng?

 Lưu ý về trường từ vựng?

I/ Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh

 Hiểu được thế nào là trường từ vựng, biết xác lập các trường từ vựng đơngiản

 Bước đầu hiểu được mối liên quan giữa trường từ vựng với các hiện tượngngôn ngữ đã học như: đồng nghĩa, trái nghĩa, ẩn dụ, hoán dụ, nhân hoá, … giúpích cho việc học văn, làm văn

II/ Chuẩn bị:

 GV: Nghiên cứu tài liệu – soạn giáo án.

 HS: Soạn, tìm hiểu bài học.

III/ Tiến trình lên lớp:

1/ Ổn định tổ chức

2/ Kiểm tra bài cũ

1/ Một từ ngữ được coi là có nghĩa rộng khi nào? có nghĩa hẹp khi nào?

2/ Lập sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ trong nhóm từ ngữ

sau đây: Vũ khí, súng, bom, súng trường, đại bác, bom ba càng, bom bi

3/ Những cảm xúc và ý nghĩ của bé Hồng trước lời nói và thái độ của bà cô?

Yêu cầu trả lời:

* Một từ ngữ được coi là có nghĩa rộng khi: phạm vi nghĩa của từ ngữ đó baohàm phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác

* Một từ ngữ được coi là có nghĩa hẹp khi: phạm vi nghĩa của các từ ngữ đóđược bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác

* Lập sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ:

GV: Nhận xét cho điểm học sinh.

3/ Bài mới:

Vào bài mới: Bài trước chúng ta học là: Cấp độ khái quát của nghĩa Hôm nay

cô trò ta cùng nhau tìm hiểu bài: "Trường từ vựng".Vấn đề ở bài trước là xem xétcấp độ khái quát của nghĩa từ (từ nghĩa rộng, từ nghĩa hẹp), còn vấn đề ở bài này

là tập hợp các từ có chung một nét nghĩa vào một trường từ vựng

Vũ khí

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

HĐ 1: GV hướng dẫn HS tìm hiểu thế nào

GV cho HS quan sát VD 1/ 21 SGK

Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm nước mắt cho

tôi rồi xốc nách tôi lên xe Đến bấy giờ tôi

mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ

xác quá như cô tôi nhắc lại lời người họ nội

của tôi Gương mặ t mẹ tôi vẫn tươi sáng với

đôi mắt trong và nước da mịn, làm nổi bật

mầu hồng của hai gò má Hay tại sự sung

sướng bỗng được trông nhìn và ôm ấp cái

hình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi

đẹp như thưở còn sung túc? Tôi ngồi trên

đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh

tay mẹ tôi, tôi thấy những cảm giác ấm áp đã

bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da

thịt Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở

khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc

đó thơm tho lạ thường

(Nguyên Hồng – Những ngày thơ ấu)

 Các từ gạch chân trong đoạn văn trên có

nét chung nào về nghĩa?

* Các từ gạch chân ở trên có nét chung

về nghĩa là cùng chỉ các bộ phận trên cơ thể

con người

GV: Các từ trên có ít nhất một nét

chung về nghĩa.

 Em hãy tìm những từ có chung một nét

nghĩa chỉ hoạt động của con người?

Nghỉ, suy nghĩ, trông, nhìn, đi, nhảy, chạy,

túm, …

GV: Như vậy tập hợp của các từ có ít

nhất một nét chung về nghĩa thì gọi các từ

đó là trường từ vựng.

1/ Thế nào là trường từ vựng?

 Thế nào là trường từ vựng?  Trường từ vựng là tập hợp của những từ

có ít nhất một nét chung về nghĩa VD: Nghỉ, suy nghĩ, trông, nhìn, đi, nhảy,chạy, túm, … trường TV chỉ hoạt độngcon người

2/ Lưu ý:

a) Một trường từ vựng có thể bao gồm nhiều

trường từ vựng nhỏ hơn:

* Ví dụ: Trường từ vựng "Mắt" có

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

những trường nhỏ sau đây:

- Bộ phận của mắt: lòng đen, lòng trắng …

- Đặc điểm của mắt: đờ đẫn, sắc…

- Bệnh của mắt: quáng gà, loạn thị … b) Một trường từ vựng có thể bao gồm

những từ khác biệt nhau về từ loại (trường từ

"mắt" có các danh từ như con ngươi, lôngmày, … các động từ như: nhìn, trông, …;các tính từ như: lờ đờ, toét, …)

c) Do hiện tượng nhiều nghĩa một từ có thể

thuộc nhiều trường từ vựng khác nhau:

Ví dụ: Ngọt:

- Trường mùi vị (cùng trường với: cay đắng,chát, thơm, …)

- Trường âm thanh (cùng trường với the thé,

êm dịu, chối tai, …)

- Trường thời tiết (rét ngọt cùng trường vớihanh, ẩm, giá, …)

Ví dụ: Con chó tưởng chủ mắng, vẫy

đuôi mừng để lấy lòng chủ Lão Hạc nạt hơn

nữa:

- Mừng à? Vẫy đuôi à? Vẫy đuôi thì

cũng giết! Cho cậu chết! Thấy lão sừng sộ

quá, con chó vừa vẫy đuôi vừa chực láng.

Nhưng lão vội nằm lấy nó, ôm đầu nó, đập

nhè nhẹ vào lưng nó và dấu dí:

- À không! à không! không giết cậu

vàng đâu nhỉ! … Cậu vàng của ông ngoan

lắm! ông không cho giết… ông để cậu vàng

ông nuôi

(Nam Cao – Lão Hạc)

d) Trong thơ văn cũng như trong cuộc sống

hàng ngày người ta thường dùng cáchchuyển trường từ vựng để tăng thêm tínhnghệ thuật của ngôn từ và khả năng diễn đạt(phép nhân hoá, ẩn dụ, so sánh, …)

-> Trong đoạn văn này tưởng đã chuyển

các từ gạch chân từ trường từ vựng "thú

vật" sang trường từ vựng "người" để

nhân hoá

Cơ sở để hình thành trường từ vựng là đặc điểm chung về nghĩa Không có đặc điểm chung về nghĩa thì không có trường

từ vựng

HĐ 2: Luyện tập:

BT 2/ 23 SGK: Đọc văn bản "Trong lòng mẹ" của Nguyên Hồng, tìm các từ

thuộc trường từ vựng "người ruột thịt" :

- Đáp án: Các từ vựng thuộc trường từ vựng "người ruột thịt" trong văn bản

"Trong lòng mẹ" là: Thầy, mẹ, em, cô, mợ, em bé, bà

BT 2/ 23 SGK: Hãy đặt tên trường từ vựng cho mỗi dãy từ dưới đây (tất cả

học sinh làm giấy nháp, giáo viên gọi đọc bài làm của mình)

a) Lưới, nơm, câu, vó = dụng cụ để đánh bắt thuỷ hải sản

b) Tủ, rương, hòm, vali, chai, lọ = dụng cụ để đựng, cất

c) Đá, đạp, giẫm, xéo = hoạt động dùng chân tác động lên một vật nào đó

d) Buồn, vui, phấn khởi, sợ hãi = tâm trạng.

e) Hiền lành, độc ác, cởi mở = tính tình

g) Bút máy, bút bi, phấn, bút chì = dụng cụ để viết

BT 3/ 23 SGK: Các từ in đậm trong đoạn văn sau đây thuộc trường từ vựng nào?

"Vì tôi biết rõ, nhắc đến mẹ tôi cô tôi chỉ có ý gieo rắc vào đầu óc tôi nhữnghoài nghi để tôi khinh miệt và ruồng rẫy mẹ tôi, một người đàn bà đã bị cái tội làgoá chồng, nợ nần cùng túng quá, phải bỏ con cái đi tha hương cầu thực Nhưngđời nào tình thương yêu và lòng kính mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩnxâm phạm đến…"

(Nguyên Hồng – Những ngày thơ ấu)

Đáp án:

- Các từ có cùng nét nghĩa trong đoạn văn trên là: Hoài nghi, khinh miệt, ruồngrẫy, yêu thương, kính mến, rắp tâm Các từ này thuộc trường từ vựng: "Thái độcủa con người"

BT 4/ 23 SGK: Xếp các từ: Mũi, nghe, tai, thính, điếc, thơm, rõ vào đúng các trường từ vựng của nó theo bảng sau (1 từ có thể xếp ở cả 2 trường hợp)

MũiThơmThínhĐiếc

NgheTaiThínhĐiếcRõ

BT 5/ 23 SGK: Tìm các trường từ vựng của mỗi từ sau đây: Lưới, lạnh, tấn công (xem ví dụ phân tích từ "ngọt" ở mục I)

* Lưới:

- Dụng cụ để ngăn chặn, đánh, bắt cá, chim (cùng trường với "đăng", "đó")

- Tổ chức để vây bắt (cùng trường với: "lưới mật thám", "lưới phục kích",

…)

- Dùng trong một số tổ hợp: (cùng trường với: mạng lưới, điện lưới)

* Lạnh:

- Trường thời tiết (cùng trường với: nóng, ẩm)

- Trường cảm giác (cùng trường với nóng, ấm)

- Trường tình cảm (cùng trường với nồng nhiệt)

- Trường màu sắc (cùng trường với nóng)

BT 6/ 23 SGK: Trong đoạn thơ sau, tác giả đã chuyển các từ in đậm từ trường từ vựng nào sang trường từ vựng nào?

Ruộng rẫy là chiến trường,

cuốc cày là vũ khí,

nhà nông là chiến sĩ,

hậu phương thi đua với tiền phương

Đáp án: Các từ: Chiến trường, vũ khí, chiến sĩ đã được tác giả Hồ Chí Minhchuyển từ trường từ vựng "quân sự" sang trường từ vựng "nông nghiệp"

BT 7/ 24 SGK: Viết một đoạn văn có ít nhất 5 từ cùng trường từ vựng

"trường học" hoặc trường từ vựng "môn bóng đá"?

Phân tích đề

* Yêu cầu:

- Về hình thức:

+ Một đoạn văn (theo đúng định nghĩa đoạn văn)

+ Không bắt buộc về số câu hoặc số dòng

- Về nội dung: Đoạn văn ấy viết về đề tài trường học hoặc đề tài về môn

bóng đá để làm sao thoả mãn: Trong đoạn văn đó có ít nhất 5 từ cùng trường từvựng "trường học" hoặc trường từ vựng "môn bóng đá"

Theo em 5 từ cùng trường từ vựng "trường học" là những từ nào?

(Ngôi trường, phòng học, thầy giáo, môn học, cô giảng, …)

Những từ cùng trường từ vựng "môn bóng đá" là những từ nào?

(bóng đá, cổ động viên, cầu thủ, người hâm mộ, bàn thắng)

GV: Yêu cầu học sinh viết giấy nháp; 2 học sinh lên bảng làm (mỗi em viết 1

đoạn theo yêu cầu trên)

Hướng dẫn học bài chuẩn bị bài:

 Nắm được thế nào là trường từ vựng

 Các lưu ý về trường từ vựng

Soạn bài: “ Bố cục của văn bản”

 Đọc và trả lời câu hỏi SGK

 Nắm bố cục của văn bản

 Cách sắp xếp nội dung phần thân bài

TUẦN 2

TIẾT CT: 8

BỐ CỤC CỦA VĂN BẢN

I/ Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:

 Nắm được bố cục của văn bản, đặc biệt là cách sắp xếp các nội dung trong

phần thân bài

 Biết xây dựng bố cục văn bản mạch lạc, phù hợp với đối tượng và nhận thức

của người đọc

II/ Chuẩn bị:

 GV: Nghiên cứu tài liệu – soạn giáo án

 HS: Tìm hiểu bài học, đọc và trả lời câu hỏi sgk

III/ Tiến trình lên lớp

1/ Ổn định tổ chức

2/ Kiểm tra bài cũ

 Thế nào là chủ đề của văn bản?

 Tính thống nhất của văn bản được thể hiện ở những phương diện nào?

 Thế nào là trường từ vựng? cho VD

Văn bản: Người thầy đạo cao đức trọng

 văn bản trên có thể chia làm mấy phần?

Chỉ ra các phần đó? Cho biết nhiệm vụ của

từng phần?

Văn bản trên chia 3 phần:

+ Phần 1: « Ông Chu Văn An không

màng danh lợi »

1 Giới thiệu ông Chu Văn An

+ Phần 2: « Học trò có khi không cho

vào thăm" Văn An.2 Công lao, uy tín và tính cách của ông Chu

+ Phần 3: « Khi ông mất Thăng Long » 3 Tình cảm của mọi người đối với ông Chu

Văn An

 Phân tích mối quan hệ giữa các phần

trong văn bản trên?

* Mỗi một phần có một nhiệm vụ riêng:

+ Phần mở bài: Giới thiệu ông Chu Văn

An sống vào đời nhà trần là một thầy giáo

đạo cao đức trọng

+ Phần thân bài: Có nhiệm vụ triển khai

cụ thể phẩm chất "đạo cao đức trọng":Thầy

có nhiều học trò giỏi, đỗ đạt cao:bản thân

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

ông là người nghiêm khắc với học trò và đặc

biệt không màng danh lợi

+ Phần kết bài: Có nhiệm vụ nói lên

tình cảm của mọi người đối với thầy giáo

Chu Văn An

* Mối quan hệ giữa các phần trong

văn bản:

- Các phần luôn gắn bó chặt chẽ với

nhau, phần trước là tiền đề cho phần sau, còn

phần sau là sự tiếp nối phần trước

- Các phần đều tập trung làm rõ cho chủ

đề của văn bản là: "Người thầy đạo cao đức

trọng"

 Từ sự phân tích trên hãy cho biết bố cục

văn bản gồm mấy phần? đoạn văn để thể hiện chủ đề Văn bản thườngBố cục của văn bản là sự tổ chức các

có bố cục 3 phần: mở bài, thân bài, kết bài

 Nhiệm vụ của từng phần là gì? - Nhiệm vụ của từng phần như sau:+ Phần mở bài: Giới thiệu vấn đề của văn

+ Phần thân bài: Triển khai cụ thể vấn đề của

văn bản thành các ý lớn nhỏ trình bày các khía cạnh của chủ đề.+ Phần thân bài: Thường có một số đoạn

+ Phần kết bài: Kết thúc vấn đề + Phần kết bài: Tổng kết chủ đề của văn

HĐ 2: GV hướng dẫn HS tìm hiểu cách

sắp xếp nội dung của phần thân bài

II/ Cách bố trí, sắp xếp nội dung phần thân bài của văn bản:

GV: Trong 3 phần của văn bản phần mở

bài và kết bài thường ngắn gọn, được tổ chức

tương đối ổn định Thân bài là phần phức tạp

nhất, được tổ chức theo nhiều kiểu khác

nhau Chúng ta sẽ tìm hiểu một số cách thức

sắp xếp nội dung phần thân bài

 Văn bản "Tôi đi học" của Thanh Tịnh

Phần thân bài của văn bản này kể về những

sự kiện nào? Các sự kiện ấy được sắp xếp

theo thứ tự nào?

- Phần thân bài của văn bản "Tôi đi học"

kể về 3 sự kiện sau:

+ Sự kiện 1: Tâm trạng, cảm giác của

nhân vật tôi trên đường cùng mẹ đến trường

+ Sự kiện 2: Tâm trạng, cảm giác của

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

nhân vật tôi khi đến trường (khi nhìn sân

trường, nhìn ngôi trường, nhìn các bạn và

mọi người, lúc nghe gọi tên minh, lúc phải

rời bàn tay mẹ để vào lớp)

+ Sự kiện 3: Tâm trạng và cảm giác của

nhân vật tôi khi vào chỗ ngồi của mình và

đón nhận giờ học đầu tiên

- Các sự kiện ấy được nhà văn sắp xếp

theo sự hồi tưởng những kỉ niệm về buổi tựu

trường đầu tiên của tác giả Những cảm xúc

đó được sắp xếp theo trình tự thời gian: trên

đường tới trường, khi tới trường, và khi bước

vào lớp học

- Ngoài ra, còn có sự sắp xếp theo sự

liên tưởng đối lập những cảm xúc về cùng

một đối tượng (đối tượng con đường, đối

tượng sân trường, đối tượng làng Mĩ Lí):

trước đây và "buổi mai hôm ấy

GV:Văn bản "Trong lòng mẹ" của Nguyên

Hồng chủ yếu trình bày diễn biến tâm trạng

của cậu bé Hồng

 Hãy chỉ ra những diễn biến của tâm trạng

cậu bé trong phần thân bài của văn bản này?

+ Đã tái hiện lại tâm trạng của chú bé

Hồng trong cuộc nói chuyện với bà cô

+ Tái hiện lại tâm trạng của chú bé Hồng

trong khi bất ngờ gặp mẹ và khi được ở

trong lòng mẹ

 Khi tả người, vật, con vật, phong cảnh…

em sẽ lần lượt miêu tả theo trình tự nào?

- Sẽ lần lượt miêu tả theo trình tự không

gian (tả phong cảnh)

- Tả chỉnh thể – (đến) tả bộ phận (tả

người, vật, con vật)

- Tả theo tình cảm, cảm xúc (tả người)

GV: Theo dõi vào phần thân bài của văn

bản "Người thầy đạo cao đức trọng"

 Cho biết phần thân bài của văn bản

"Người thầy đạo cao đức trọng" nêu các sự

việc để thể hiện chủ đề "Người thầy đạo cao

đức trọng" Hãy cho biết cách sắp xếp các sự

việc ấy?

- Các sự việc nói về thầy Chu Văn An là

người tài cao

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

- Các sự việc nói về thầy Chu Văn An là

người đạo đức, được học trò kính trọng

 Từ các bài tập trên và bằng những hiểu

biết của mình, hãy cho biết cách sắp xếp nội

dung phần thân bài của văn bản ntn?

 Nội dung của phần thân bài của vănbản cần được trình bày rõ ràng, mạch lạc(các ý được trình bày theo một trình tự hợplý) tuỳ thuộc vào kiểu bài và ý đồ giao tiếpcủa người viết

 Nhìn chung, nộ dung ấy thường đượcsắp xếp theo trình tự thời gian và khônggian, theo sự phát triển của sự việc hay theomạch suy luận, sao cho phù hợp với sự triểnkhai chủ đề và sự tiếp nhận của người đọc

 HĐ 3: Luyện tập

 BT 1 / 26 SGK:

a/ Trình bày ý theo thứ tự không gian: từ xa đến gần (nhìn xa -> đến gần

-> đến tận nơi -> đi xa dần)

b/ Trình bày ý theo thứ tự thời gian: về chiều -> lúc hoàng hôn

c/ Hai luận cứ được sắp xếp theo tầm quan trọng của chúng đối với luận

điểm cần chứng minh

Nêu cách làm: (Trước hết tìm các từ ngữ hoặc câu văn thể hiện chủ để, sau

đó phân tích cách triển khai chủ đề ấy trong đoạn trích)

 Đoạn a: Câu văn thể hiện chủ đề trong đoạn văn a là: "Tôi vội ra khoang

trước nhìn… cây gie sát ra sông" -> trình bày ý theo thứ tự không gian: từ xa đến

gần

 Đoạn b: Câu văn thể hiện chủ đề trong đoạn văn b là: "Vẻ đẹp của Ba Vì …

muôn đời thần thoại" -> Trình bày ý theo thứ tự thời gian

 Đoạn c: Câu văn thể hiện chủ đề trong đoạn văn c là: "Lịch sử thường sẵn

những trang …"-> Đây là một luận điểm được chứng minh, vì thế cách trình bày

ý ở đây là sắp xếp 2 luận cứ theo tầm quan trọng của chúng đối với luận điểm cần

chứng minh đưa ra ở câu mở đầu

 BT 2/ 27 SGK: Nếu phải trình bày về lòng thương mẹ của chú bé Hồng ở

văn bản "trong lòng mẹ", em sẽ trình bày những ý gì? và sắp xếp chúng ra

sao?

 Trình tự sắp xếp các ý khi phân tích về lòng thương mẹ của chú bé Hồng là:

- Hồng đã nhanh chóng nhận ra ý đồ đen tối của bà cô thể hiện trong những

lời nói giả dối, xúc phạm sâu sắc đối với mẹ chúng

- Thấy mẹ bị xúc phạm, Hồng không thể kìm nén nỗi tủi cực đang dâng lên

trong lòng và trào ra nơi khoé mắt

- Hồng có những phản ứng quyết liệt trong những ý nghĩ về những hủ tục đã

đầy đoạ mẹ chú

- Hồng sung sướng, hạnh phúc, cuống quýt, vội vã khi gặp lại người mẹ tội

nghiệp của mình

- Chú ngây ngất trong tình thương âu yếm của mẹ, tất cả các giác quan của

Hồng đều thức dậy để tận hưởng tình mẹ

 BT 3/ 27 SGK: Để chứng minh tính đúng đắn của câu tục ngữ: "Đi một ngày đàng, học một sàng khôn", có bạn dự định sắp xếp các ý trong phần thân bài như sau: … -> Theo em, cách sắp xếp trên đã hợp lý chưa? Nếu chưa hợp lý thì nên sửa lại ntn?

Đáp án:

 Giải thích câu tục ngữ:

- Giải thích nghĩa đen, nghĩa bóng của vế 1: "Đi một ngày đàng"

- Giải thích nghĩa đen, nghĩa bóng của vế 2: "Học một sàng khôn"

- Giải thích ý nghĩa khái quát (nghĩa bóng) của cả câu tục ngữ

 Chứng minh tính đúng đắn của câu tục ngữ:

- Những người thường xuyên chịu khó hoà mình vào đời sống sẽ nắm chắctình hình, học hỏi được nhiều điều bổ ích

- Các vị lãnh tụ bôn ba ở nước ngoài để tìm đương cứu nước như Hồ ChíMinh, Tôn Trung Sơn, … là những minh chứng cụ thể

- Trong thời kỳ đổi mới, nhờ giao lưu với nước ngoài, ta học tập được côngnghệ tiến tiến của thế giới

Hướng dẫn học bài chuẩn bị bài:

 Nắm được bố cục của văn bản

 Cách sắp xếp bố trí nội dung phần thân bài

Soạn bài: “ Tức nước vỡ bờ”

 Tìm hiểu chung về tác giả tác phẩm

 Tình thế của gia đình Chị Dậu

 Tìm hiểu ,phân tích tính cách của nhân vật Chị Dậu

 Tìm hiểu ,phân tích tính cách của nhân vật Cai Lệ

 Tìm hiểu nghệ thuật đặc sắc của đoạn trích

I/ Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:

 Qua đoạn trích thấy được bộ mặt tàn ác bất nhân của xã hội đương thời và tình

cảnh đau thương của người nông dân cùng khổ trong xã hội ấy; cảm nhận được

cái quy luật của hiện thực: có áp bức, có đấu tranh; thấy được vẻ đẹp tâm hồn và

sức sống tiềm tàng của người phụ nữ nông dân

 Thấy được những nét đặc sắc trong nghệ thuật viết truyện của tác giả

II/ Chuẩn bị:

 GV: Tham khảo tài liệu – soạn giáo án.

 HS: Đọc kỹ văn bản – soạn bài

III/ Tiến trình lên lớp

1/ Ổn định tổ chức

2/ Kiểm tra bài cũ

 Phân tích tâm trạng của cậu bé Hồng khi bất ngờ gặp mẹ và được ở trong lòng

mẹ?

 Bố cục của văn bản được kết cấu như thế nào? Nhiệm vụ của từng phần?

 Cách bố trí, sắp xếp nội dung của phần thân bài?

Đọc làm rõ không khí truyện hồi hộp,

khẩn trương, căng thẳng ở đoạn đầu, bi hài,

sảng khoái ở đoạn cuối Chú ý thể hiện sự

tương phản, đối lập giữa các nhân vật: Chị

Dậu, anh Dậu, bà lão hàng xóm, 2 tên tay

sai qua ngôn ngữ đối thoại của từng người

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG

tác tuyên truyền văn nghệ phục vụ khángchiến chống Pháp

 Ông được nhà nước truy tặng giải thưởng

Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (năm1996)

 Em hãy nêu các tác phẩm chính ? 3/ Các tác phẩm chính:

 Tiểu thuyết Tắt đèn (1939), Lều chõng(1940), các phóng sự "Tập án cái đình"(1939), " Việc làng" (1940)

 Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất củaNgô Tất Tố Đoạn "Tức nước vỡ bờ" tríchtrong chương XVIII của tác phẩm, đồng thời

"Tắt đèn" là một trong những tác phẩm tiêubiểu nhất của trào lưu văn học hiện thựctrước cách mạng

 Tóm tắt ND của tác phẩm Tắt Đèn ?

Nội dung của tác phẩm "Tắt đèn": "Tắt

đèn" lấy đề tài từ một vụ thuế ở một làng quê

đồng bằng Bắc Bộ, ở đây là thuế thân, thứ

thuế dã man đánh vào đầu người dân đinh,

một di tích còn sót lại từ thời trung cổ – qua

đó phản ánh xã hội nông thôn đương thời

một cách tập trung, điển hình nhất Chính

trong vụ thuế, bộ mặt tàn ác bất nhân của chế

độ thực dân phong kiến và tình trạng thống

khổ của người nông dân đã bộc lộ đầy đủ

hơn lúc nào hết Tác phẩm có sức khái quát

xã hội cao Có thể nói, Tắt Đèn là một bức

tranh thu nhỏ của nông thôn Việt Nam trước

vợ chồng chị Dậu khi bọn tay sai đến nhà và

sự vùng lên chống trả quyết liệt của chị,chống lại bọn người nhà lý trưởng và cai lệ

để bảo vệ tính mạng của chồng Qua đó,người đọc thấy được bộ mặt thật của lũ taysai bất nhân và những phẩm chất tốt đẹp củangười phụ nữ nông dân Việt Nam trong hoàncảnh khốn cùng vẫn vùng lên đánh trả quyếtliệt

 VB có thể chia làm mấy phần ? ý của 5/ Bố cục :