- Truyền thuyết kể về các sự kiện lịch sử và các nhân vật lịch sử có thật.Truyền thuyết thể hiện thái độ và tình cảm của nhân dân đối với các sự kiện và nhân vật lịch sử -Truyền thuyết l[r]
Trang 1Tuần : 4 - Tiết : 13.14
Ngày soạn :
Ngày dạy :
TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỊ CHÂU –TRỌNG THỦY (Truyền thuyết )
I.MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Hiểu được bài học giữ nước , nguyên nhân mất nước mà người xưa gửi gắm trong câu chuyện về thành Cổ Loa và mối tình Mị Châu –Trọng Thủy
- Nắm được đặc trưng cơ bản của truyền thuyết
II.PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN
-SGK,SGV , giáo án , sơ đồ, sách Chuẩn kiến thức
III CÁCH THỨC TIẾN HÀNH
1.Phương pháp : Đọc- phân vai ,diễn giảng, phát vấn ,trả lời câu hỏi.
2 Nội dung tích hợp:
- Thơ của Tố Hữu vế truyền thuyết , truyện Hai Bà Trưng.
- Cách tóm tắt tác phẩm tự sự, phân tích nhân vật trong tác phẩm tự sự
- Kiến thức về truyền thuyết ở SGK Ngữ văn 6 và Ngữ văn 10
IV.TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ.
a) Thế nào là sử thi? Hãy tóm tắt thật ngắn gọn sử thi Đăm Săn Vì sao gọi sử thi Đăm-Săn
là sử thi anh hùng ?
b) Phân tích cuộc đọ sức giữa Đăm Săn và Mtao Mxây qua đoạn trích :“ Chiến thắng Mtao-Mxây” ?
3 Bài mới.
Từ xưa đến nay thắng lợi dựa vào vũ khí đơn thuần khiến con người sinh ra lơ là, chủ quan, mất cảnh giác Thất bại cay đắng ấy làm cho kẻ thù nảy sinh những mưu sâu, độc kế Đấy cũng là những nguyên nhân trả lời câu hỏi vì sao An Dương Vương mất nước Aâu Lạc Để thấy rõ điều đó , chúng ta sẽ tìm hiểu truyền thuyết An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thuỷ
Trang 2Hoạt động GV Hoạt động của học sinh Yêu cầu cần đạt
*Hoạt động 1: Tìm
hiểu chung
- Hãy đọc phần Tiểu
dẫn và cho biết :
+Truyền thuyết có
những đặc trưng gì ?
+ Cụm di tích của
ADV ,MC-TT hiện
còn ở đâu , bao gồm
những vật thể gì ?
-Bối cảnh lịch sử của
truyền thuyết : Thời
ADV dựng nước Âu
Lạc, khoảng cuối TK
III TCN Loa Thành
được xây ở Đơng
Anh ngoại thành Hà
Nội Năm 207 TCN
bị Triệu Đà chiếm
+ Truyện được trích
từ đâu?
- Yêu cầu học sinh
đọc văn bản và chia
bố cục GV nhận xét
cách đọc của học
sinh
+Hãy nêu chủ đề của
truyện ?
*Hoạt động 2 :
* HS đọc và trả lời
- Khái niệm : Truyền thuyết là loại truyện dân gian kể về sự kiện cĩ ảnh hưởng lớn lao đến lịch sử dân tộc
- Truyền thuyết kể về các sự kiện lịch sử và các nhân vật lịch sử có thật.Truyền thuyết thể hiện thái độ và tình cảm của nhân dân đối với các sự kiện và nhân vật lịch sử -Truyền thuyết luôn luôn tồn tại và là cơ sở của những sinh hoạt văn hoá dân gian : Thờ cúng và lễ hội, ……
* Cụm di tích của truyền thuyết ADV
,MC-TT hiện nằm ở làng Cổ Loa, huyện Đông Anh, ngoại thành Hà Nội Gồm các vật thể :
- Đền thờ ADV
- Am bà thờ Công Chúa Mị Châu
- Giếng đất (giếng Trọng Thuỷ)
- Từng đoạn thành đất bao quanh cụm đền
- Văn bản trích từ “Truyện rùa vàng” trong
“Lĩnh Nam chích quái”- Những câu chuyện ma
quái ở phương Nam , ra đời vào cuối thế kỉ XV
* Học sinh đọc, và chia văn bản làm 3 đoạn:
+ Đoạn 1: Từ đầu bèn xin hịa” -> ADV xây thành chế nỏ bảo vệ đất nước
+ Đoạn 2:” Khơng bao lâu …… đi xuống biển” ->Diễn biến hành vi cắp nỏ của Trọng Thuỷ, và cảnh nước mất nhà tan
+ Đoạn 3: ( cịn lại )Bi kịch của Trọng Thuỷ cũng như tình cảm , thái độ của nhân dân đối với nhân vật Mị Châu
I TÌM HIỂU CHUNG :
1 Truyền thuyết :
- Là loại truyện dân gian kể về các sự kiện lịch sử và các nhân vật có thật, thể hiện thái độ và tình cảm của nhân dân đối với các sự kiện và nhân vật lịch sử
-Truyền thuyết luôn luôn tồn tại và là cơ sở của những sinh hoạt văn hoá dân gian
- Cụm di tích của truyền thuyết ADV ,MC-TT hiện nằm ở làng Cổ Loa, huyện Đông Anh, ngoại thành Hà Nội
2. Văn bản :
a)Xuất xứ : Trích từ
“Truyện rùa vàng” trong
“Lĩnh Nam chích quái”
b) Bố cục : HS tự ghi
c) Chủ đề :Truyện miêu
tả quá trình xây thành, chế nỏ bảo vệ đất nước, và bi kịch nước mất nhà tan của ADV Đồng thời thể hiện thái độ, tình cảm của tác giả dân gian với từng nhân vật
Trang 3
Hướng dẫn HS
đọc-hiểu văn bản
+ Quá trình xây
thành của An Dương
Vương được miêu tả
như thế nào ?
- Những chi tiết kì ảo
trong truyền thuyết :
Rùa Vàng ( thần linh)
giúp đỡ An Dương
Vương xây thành ,
cho móng vuốt làm
lẫy nỏ , …
+ Xây thành xong,
ADV nói gì với Rùa
vàng ? Em có suy
nghĩ gì về chi tiết
này ?
+ Kể về sự giúp đỡ
thần kì đó, thái độ
của tác giả DG đối
với nhà vua ntn ?
+Tìm những chi tiết
cho thấy sự mất cảnh
giác của An Dương
Vương ? Sự mất
cảnh giác của nhà
vua là nguyên nhân
dẫn đến điều gì ?
* Quá trình xây thành, chế nỏ của ADV được miêu tả như sau :
-Thành xây ở đất Việt Thường nhưng “đắp tới đâu lại lở tới đáây”
- Vua bèn lập đàn trai giới cầu đảo bách thần Nhờ cụ già mách bảo sứ Thanh Giang ( Rùa Vàng) đã giúp nhà vua xây thành
“trong nửa tháng thì xong” Dựng nước là
một việc làm vất vả , gian nan Qua sự việc này, tác giả dân gian muốn ca ngợi công lao của An Dương Vương ,và sự giúp đỡ của Thần linh nhằm lý tưởng hóa việc xây thành
Vì tổ tiên, cha ông đời trước luôn ngầm giúp con cháu đời sau, con cháu đời sau nhờ ông cha mà trở nên hiển hách, cha ông nhờ con cháu rạng rỡ anh hùng Đó chính là nét đẹp truyền thống của người Việt Nam
- Xây thành xong nhà vua cảm tạ Rùa vàng,
song vẫn tỏ ra băn khoăn : “Nếu có giặc ngoài thì lấy gì mà chống” Thể hiện ý thức
trách nhiệm của người cầm đầu đất nước Bởi dựng nước đã khó khăn, giữ được nước càng khó khăn hơn Xưa nay dựng nước đi liền với giữ nước
- Nỏ linh quang kim quy thần cơ (nỏ thần) rất linh nghiệm giúp ADV bảo vệ đất nước
Song bao giờ cũng vậy, thắng lợi mà dựa vào vũ khí nên con người sinh ra chủ quan Và thất bại làm cho địch sắp mưu sâu , kế thâm độc hơn Nguyên nhân dẫn đến cảnh mất nước
* Những chi tiết cho thấy sự mất cảnh giác của An Dương Vương :
- Triệu Đà cầu hôn, vua vô tình gả con gái là
Mị Châu cho con trai Triệu Đà là Trọng Thuỷ
II ĐỌC –HIỂU VĂN BẢN :
1 Nội dung :
a) An Dương Vương
xây thành, chế nỏ bảo vệ đất nước :
- Quá trình xây thành,
chế nỏ giữ nước : + ADV xây thành ở đất
Việt Thường nhưng “đắp tới đâu lại lở tới đáây”
+Nhờ sự giúp đỡ của Rùa Vàng, ADV xây xong thành trong vòng nửa tháng
+ Sau đó , ADV còn được tặng nỏ thần , đánh thắng Triệu Đà , buộc hắn phải cầu hoà
-> Thơng qua những chi tiết kì ảo trong truyền thuyết , dân gian đã ngợi
ca nhà vua , tự hào về chiến cơng xây thành , chế
nỏ , chiến thắng ngoại xâm của dân tộc
- Nhờ cĩ nỏ thần mà ADV bảo vệ vững chắc nước
Âu Lạc khỏi nạn ngoại xâm
b)Bi k ịch nước mất, nhà tan và bi k ịch tình yêu tan vỡ :
Trang 4+ Sáng tạo những
chi tiết về Rùa Vàng,
MC, Nhà vua chém
đầu con gái… Nhân
dân muốn biểu lộ
thái độ, tình cảm gì
đối với nhân vật lịch
sử An Dương Vương
và việc mất nước?
+ Mị Châu lén đưa
cho TT xem nỏ thần,
chi tiết này được
đánh giá như thế nào
?
+Theo em ý kiến
nào đúng Hãy đưa
ra ý kiến riêng của
mình ?
+ Chi tiết máu MC
( lại cho Trọng Thuỷ ở rễ )
- Sau đó Trọng Thuỷ đã tìm cách dỗ Mị Châu cho xem nỏ thần , chàng đã lấy cắp và mang nỏ thần về cho cha , Triệu Đà cất binh sang xâm lược Aâu Lạc An Dương Vương vẫn
điềm nhiên đánh cờ mà nói rằng : “Đà không sợ nỏ thần sao?”
-> Nhà vua không phân biệt được đâu là bạn, đâu là thù của nhân dân Âu Lạc Sự mất cảnh giác của An Dương Vương là nguyên nhân gây ra cảnh nước mất nhà tan
- Những hư cấu nghệ thuật (Rùa Vàng, ,chi tiết An Dương Vương chém đầu con gái, … ) được sáng tạo là để nhân dân gửi gắm lòng kính trọng đối với thái độ dũng cảm của vị anh hùng, sự phê phán thái độ mất cảnh giác của Mị Châu, là lời giải thích lý do mất nước nhằm xoa dịu nỗi đau mất nước
* Chi tiết : “Mị Châu lén đưa cho Trọng
Thủy xem nỏ thần” có hai cách đánh giá :
- Một là Mị Châu nặng về tình cảm vợ chồng mà bỏ quên nghĩa vụ với Tổ quốc
- Hai là Mị Châu làm theo ý chồng là hợp đạo lý “xuất giá tòng phu” theo quan niệm của người xưa
- >Ý kiến thứ nhất là phù hợp nhất Vì nỏ thần là tài sản quốc gia, bí mật quân sự , Mị
Châu đã phạm vào nguyên tắc bảo mật đối
với vua với nước Nàng đã tiết lộ bí mật quốc gia, mặc dù tình cảm vợ chồng gắn bó, nhưng không thể vượt lên trên tình tình yêu quê hương , đất nước Nước mất nhà tan không bảo toàn được hạnh phúc riêng tư , điều này dẫn đến bi kịch tình yêu giữa Mị Châu và Trọng Thuỷ cũng tan vỡ
- Vì chủ quan mất cảnh giác , nên hai cha con An Dương Vương đã mắc mưu Triệu Đà dẫn đến việc nước Âu Lạc rơi vào tay kẻ thù Cùng với việc mất nước là nhà tan Trước lời kết tội của Rùa Vàng , An Dương Vương
đã “rút gươm chém Mị Châu”
+ Câu nĩi của Rùa Vàng làm An Dương Vương tỉnh ngộ , nhận ra bi kịch + Hành động “rút gươm chém Mị Châu” thể hiện
sự dứt khốt , quyết liệt và
sự tỉnh ngộ muộn màng của nhà vua
- Mối tình Mị Châu-Trọng Thủy tan vỡ bởi âm mưu xâm lược của Triệu
Đà Cái chết của Mị Châu, Trọng Thủy là kết cục bi thảm của một mối tình éo le luơn bị tác động, chi phối bởi chiến tranh
Trang 5trai sò ăn đều biến
thành hạt châu, xác
hoá thành ngọc
thạch thể hiện thái
độ gì của người xưa
đối với MC ? Qua đĩ
nhắn gởi điều gì đối
với thế hệ trẻ ?
+ Hình ảnh “ngọc
trai – giếng nước”
có phải khẳng định
tình yêu chung thủy
ở Trọng Thủy
không? Thái độ tác
giả đối với Trọng
Thủy ?
+ Từ những điều đã
phân tích Hãy cho
biết đâu là “cốt lõi
lịch sử” của truyền
thuyết và cốt lõi lịch
sử đó được dân gian
thần kỳ hóa như thế
nào?
* Chi tiết Mị Châu chết , máu chảy xuống biển , trai sò ăn đều biến thành hạt châu Xác nàng hoá thành ngọc thạch Đây là một chi tiết nhằm an ủi cho Mị Châu Người con gái ngây thơ trong trắng, vô tình mà đắc tội với non sông chứ nàng không phải là người chủ ý hại cha, nàng đã bị Trọng Thuỷ lừa dối
Qua chi tiết này ông cha ta muốn nhắn nhủ tới thế hệ trẻ mai sau trong quan hệ tình cảm nhất là tình riêng phải luôn luôn đặt quan hệ riêng chung cho đúng mực Đừng nặng về tình cảm riêng tư mà quên cái chung, quên
đi nghĩa vụ đối với quốc gia dân tộc
* Chi tiết “ngọc trai – giếng nước” không
phải hình ảnh khẳng định tình yêu chung thủy bởi Trọng Thuỷ là tên gián điệp Hắn có thể có tình cảm với Mị Châu Yêu Mị Châu thực sự nhưng hắn không quên nhiệm vụ là gián điệp với tư cách là đứa con, và là bề tôi trung thành với vua cha, có lúc hắn đã lừa Mị Châu, cắp nỏ thần Hắn là kẻ đã gián tiếp gây
ra cái chết của An Dương Vương và Mị Châu và ân hận tìm đến cái chết, nên hình ảnh : “ngọc rai – giếng nước” là nỗi oan tình của Mị Châu đã được nhân dân hóa giải cho nàng
* Yếu tố “ cốt lõi lịch sử” của truyền thuyết
này là : An Dương Vương xây thành , chế nỏ bảo vệ nước Aâu Lạc Nhưng sau đó , An Dương Vương đã để nước Aâu Lạc rơi vào tay kẻ thù -> Từ cốt lõi ấy nhân dân ta đã thần kỳ hóa qua hình ảnh : Rùa Vàng, ngọc trai - giếng nước, … là những tưởng tượng của dân gian
* Th ái độ của nhân dân:
- Nhân dân khơng đồng tình với sự chủ quan , mất cảnh giác của An Dương Vương
-Nêu bài học lịch sử về thái độ cảnh giác với kẻ thù ; vừa phê phán hành động vơ tình phản quốc , vừa rất độ lượng với Mị Châu , hiểu nàng là người
cả tin ngây thơ, bị lợi dụng
- Hình ảnh “ ngọc trai-giếng nước” thể hiện thái
độ vừa nghiêm khắc vừa nhân ái của nhân dân ta với các nhân vật trong truyện
* Yếu tố cốt lõi của truyền thuyết này là việc An Dương Vương xây thành , chế nỏ bảo vệ đất nước nhưng sau đĩ đã để nước
Âu Lạc rơi vào tay kẻ thù
Từ cốt lõi ấy nhân dân ta
đã thần kì hố hình ảnh : Rùa vàng , ngọc trai- giếng nước …
2 Nghệ thuật :
Trang 6+ Chỉ ra những đặc
sắc nghệ thuật của
truyền thuyết ADV,
MC –TT ?
- ADV - một vị vua
cĩ cơng xây dựng bảo
vệ nước Âu Lạc ( lịch
sử ) Rùa Vàng giúp
vua xây thành (hư cấu
)
+ Qua việc đọc hiểu
tác phẩm hãy nêu ý
nghĩa của văn bản ?
* Nghệ thuật :
- Cĩ sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa “cốt lõi lịch sử” và hư câú nghệ thuật
- Kết cấu chặt chẽ , xây dựng những chi tiết kì
ảo cĩ giá trị nghệ thuật cao: Rùa biết nĩi tiếng người , nỏ thần bắn một phát chết 1000 tên giặc , ngọc trai rửa ở giếng nước Trọng Thủy chết
sẽ đẹp và sáng hơn ……
- Xây dựng được những nhân vật truyền thuyết tiêu biểu ( ADV vị vua cĩ trách nhiệm , song cịn chủ quan trong việc bảo vệ đất nước )
* Ý nghĩa của văn bản (HS xem SGK)
- Cĩ sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa “cốt lõi lịch sử” và hư câu nghệ thuật
- Kết cấu chặt chẽ , xây dựng những chi tiết kì ảo
cĩ giá trị nghệ thuật cao ( ngọc trai- giếng nước )
- Xây dựng được những nhân vật truyền thuyết tiêu biểu
III Ý NGHĨA VĂN BẢN
Truyền thuyết giải thích nguyên nhân việc mất
nước Âu Lạc và nêu bài
học lịch sử về việc giữ nước , tinh thần cảnh giác với kẻ thù , cùng cách xử
lí đúng đắn mối quan hệ giữa riêng với chung , nhà với nước , cá nhân với cộng đồng
* Hoạt động 3 : 4.Củng cố :
- Trình bày lại quá trình xây thành của An Dương Vương Từ đó cho biết nguyên nhân nào dẫn đến việc An Dương Vương mất nước Âu Lạc?
- Tác giả dân gian đã thể hiện thái độ gì đối với từng nhân vật trong truyện ?
- Chỉ ra những hư cấu nghệ thuật trong truyền thuyết và phân tích ý nghĩa của chúng ?
5 Dặn dò :
- Hướng dẫn học bài :
+ Quan điểm của anh (chị) về ý kiến cho rằng truyền thuyết này là tiếng nói ca ngợi tình yêu chung thuỷ và phản kháng chiến tranh ?
+ Học bài + Làm bài tập SGK
- Chuẩn bị trước văn bản “Uy-lít-xơ trở về”