ĐỀ CƯƠNG ÔN THI DI TRUYỀN HỌC

ĐỀ CƯƠNG DI TRUYỀN HỌC ÔN THI DI TRUYỀN HỌC 1. Gen Khi hai đoạn DNA tương ứng xác định khác nhau, chúng được gọi là hai allele. Nếu có hai allele cho một đoạn DNA xác định và allele phổ biến hơn không chiếm đến 99% dân số  Allele ít gặp hơn được gọi là đa hình.  Allele thường gặp học gọi là allel gốc.  Đôi khi trong một số trường hợp: o DNA dịch trực tiếp thành protein (lab) o Sao mã ngược: RNA thành DNA (retrovirus) 2. Nhiễm sắc thể Vùng co xoắn nguyên phát( vùng hẹt nhất trên NST ) có chứ tâm động (centromere). Tâm động chia nhiễm sắc thể thành hai cánh, thường một câu ngắn hơn (cánh ngắn, p) và một cánh dài hơn (cánh dài, q). 3. Các yếu tố tác động bởi di truyền Chiều cao: 32% dinh dưỡng, 23% di truyền, 20% vận động,vv... Thông minh: (nằm trên X), nên con trai thông minh chắc chắn được sinh ra từ người mẹ thông minh. Tính cách: phụ thuộc chủ yếu từ môi trường, đa phần di truyền từ cha, đặc biệt là con gái. Năng khiếu: 75% từ cha mẹ Các yếu tố khác: o Mắt: Nếu cha mắt to, mẹ mắt nhỏ thì con sinh ra có mắt to, hoặc ít nhất là trung bình của cha mẹ cộng lại, chứ không nhỏ như mắt mẹ. o Lông mi: cha hoặc mẹ chỉ cần một người có lông mi dài thì đa phần sinh con lông mi dài. o Mũi: Một người trong cha mẹ có sóng mũi thẳng thì đa phần sinh con có mũi thẳng. o Hói đầu: Về cơ bản cha hói đầu thì 50% con trai hói đầu. 4. Đa hình – đột biến: Đa hình: sai khác (alen, cấu trúc NST, sản phẩm của gen, kiểu hình) không kèm theo hậu quả lâm sàng. Đột biến: sai khác có kéo theo hậu quả lâm sàng. 5. Độ xâm nhập: Độ xâm nhập (p) = ( số cá thể mang gen bệnh có biểu hiện bệnh) ( tổng cá thể mang gen bệnh) 6. NST ty thể và di truyền tế bào chất: Ty thể ở người có phân tử DNA vòng, dài khoảng 16Kb: o 22 tRNA, 2 rRNA o 13 protein tham gia quá trình oxidative phosphorylation (phosphoryl hóa tạo ATP) Lượng ty thể từ trứng >1000 lần từ tinh trùng  Đột biến gien ty thể thường di truyền từ mẹ sang con. 7. Các loại bệnh lý di truyền Những bất thường nhiễm sắc thể (cấp độ tế bào): o Bất thường số lượng o Bất thường cấu trúc  Cân bằng: chuyển đoạn, đảo đoạn  Không cân bằng: mất đoạn, nhân đoạn, NST đều, NST vòng, NST marker Những bất thường gien (cấp độ phân tử) o Đột biến làm thay đổi chức năng của một hoặc nhiều gien Đột biến điểm (point) Đột biến lệch khung (frameshift) Đột biến sai nghĩa (missense) Đột biến giảm liều (hypomorphic) Đột biến vô nghĩa (nonsense) Đột biến tăng chức năng (gain of function) Đột biến im lặng (silent) ...... 8. Tác động của một số loại đột biến trên cấu trúc protein Đột biến sai nghĩa (missense) Có thể làm giảm chức năng; gây ra những biến đổi đa dạng Đột biến vô nghĩa (nonsense) Ngắn hơn bình thường; hoặc ra những biến đổi đa dạng Đột biến im lặng (slient) Không Đột biến lệch khung Thường không có chức năng; thường ngắn hơn bình thường Dạng mất đoạn Mất chức năng; ngắn hơn bình thường hoặc hoàn toàn vô nghĩa Dạng 5’ splice site (donor) hoặc 3’ splice site (acceptor) Các tác động khác nhau, từ việc thêm hoặc mất một vài acid amin đến mất toàn bộ một exon Dạng lặp lại 3 nucleotide Sự lặp lại trong các vùng mã hóa (coding regions) làm cho sản phẩm protein dài hơn bình thường và không ổn định. Bệnh thường có liên quan đến yếu tố phả hệ. 9. Đột biến gien lặn, gien trội Lặn: chỉ biểu hiện kiểu hình khi ở trạng thái đồng hợp, thường là các gien enzyme. Trội: Biểu hiện ở trạng thái đồng hợp và dị hợp. 10. Các cơ chế di truyền bệnh đơn gien Di truyền trội trên NST thường Cây gia hệ dạng dọc Tỉ lệ nam = nữ Thường gặp dạng dị hợp Bệnh bất sản sụn (achondroplasia) Di truyền lặn trên NST thường Cây gia hệ dạng ngang Tỉ lệ nam = nữ Không liên tục qua các thế hệ Bệnh hồng cầu hình liềm Di truyền trội trên NST X Cây gia hệ dạng dọc Tỉ lệ nam < nữ Di truyền chéo Bệnh còi xương thiếu phosphate máu Di truyền lặn trên NST X Cây gia hệ dạng ngang Tỉ lệ nam > nữ Di truyền chéo không liên tục Bệnh ưa chảy máu Hemophilia A Di truyền trên NST Y Cây gia hệ dạng dọc Chỉ xuất hiện ở nam Di truyền thẳng Túm lông ở tai (hairy ears) 11. Các cơ chế di truyền đặc biệt Dấu ấn di truyền: o là hiện tượng cùng một gien đột biến nhưng lại cho biểu hiện bệnh lý khác nhau, tùy vào nguồn gốc của alen đột biến nhận từ cha hay mẹ.o Nguyên nhân:  Thể Hai nhiễm đồng thân: Uniparental disomy (UPD): có hai chiếc NST cùng cặp cùng đến từ cha hoặc từ mẹ do sự cứu thể ba nhiễm hay đơn nhiễm (Trisomy rescue or Monosomy rescue).  Vi mất đoạn (microdeletion)  Đột biến ngay đúng gien chịu ảnh hưởng dấu ấn di truyền o Ví dụ: hội chứng PraderWilli, hội chứng Angelman Sự bất hoạt của NST X (lyonization) o Ở nữ, một trong hai NST X bị bất hoạt (thông qua cơ chế di truyền cận gien: methyl hóa các Cytosine), chiếc NST X còn lại hoạt động phiên mã bình thường. Di truyền chịu ảnh hưởng của giới tính: o Biểu hiện có phần khác nhau tùy theo giới tính o Ví dụ: gien quy định tật hói đầu, tật nón trỏ ngắn... o Một số tính trạng sinh dục thứ cấp ở nam và nữ cũng là những tính trạng ảnh hưởng bởi giới o VD: Tính trạng tiết sữa chỉ được biểu hiện ở người nữ. Di truyền giả NST thường o NST X và Y trên thực tế vẫn có một phần tương đồng với nhau (phần này gọi là phần “giống NST thường”: pseudoautosomal region). o Các gien nằm trên phần “giống NST thường” này di truyền theo cách được gọi là di truyền giả NST thường. Hội chứng gien liên tiếp (contiguous gene syndrome) o Xuất hiện đồng thời nhiều bệnh đơn gien o Do sự mất đoạn ảnh hưởng đến nhiều gien lân cận nhau. Đột biến động của những đơn vị lặp o Đơn vị lặp 3 nucleotide thuộc nhóm các tiểu vệ tinh (bình thường: 530 lần) o Đặc tính lý hóa của protein bị thay đổi  tính tụ trong tb  gây chết tb o Tắt quá trình phiên mã do sự phóng đại đơn vị lặp trong vugng 5’UTR. o Tạo tiền RNA dài bất thường, khó được xử lý đúng cách, rối loạn chức năng. o Ví dụ: hội chứng NST X dễ gãy (Fra X), bệnh Hungtington 12. Đột biến mất đoạn DNA: Trong các trường hợp rất hiếm, sự trao đổi chéo có thể không đồng đều trên hai chuỗi chromatid và một trong hai chuỗi này mất một số thông tin di truyền vốn có của nó. Ví dụ: bệnh αthalassemia, bệnh criduchat 13. Đột biến trong quá trình splicing (splice sites) Đột biến xảy ra tại các vị trí ghép nối (splice sites) ảnh hưởng đến độ chính xác trong việc loại bỏ intron khỏi hnRNA (heterogeneous nuclear RNA) trong quá trình xử lý sau phiên mã. Nếu tại một vị trí ghép nối bị mất thông qua đột biến, thì spliceosome (small nuclear RNA) có thể: o Mất đi các nucleotide khỏi exon liền kề o Thêm các nucleotide của intron trong quá trình xử lý mRNA o Làm mất đi một exon trong quá trình ghép nối mRNA Ví dụ: βthalassemeia, bệnh Gaucher và TaySachs. 14. Đột biến do lặp lại trinucleotide Số lần lặp lại thường gia tăng theo các thế hệ kế tiếp và có liên quan với mức độ nghiêm trọng ngày càng tăng của tuổi cũng như làm khởi phát bệnh nhanh hơn so với độ tuổi. Ví dụ: bệnh Huntington, hội chứng đứt gãy X (fragile X syndrome), bệnh loạn dưỡng cơ, bệnh teo cơ (Spinobulbar muscular atrophy), Friedreich’s ataxia. 15. Sự tiến hóa của bộ gien: Gien tiến hóa bằng cách nhân đôi Gien tiến hóa bằng cách xáo trộn exon Sự tiến hóa của NST. 16. Phương pháp phân tích NST_NST đồ Ở cấp độ phân giải này, những thay đổi trên NST có thể được xác định là những biến đổi về số lượng nhiễm sắc thể (aneuploidy) hoặc các bất thường về cấu trúc xảy ra trên các đoạn trình tự lớn. Hiện tại, những cải tiến về kỹ thuật tế bào học đã thu nhận được các nhiễm sắv thể với các băng được biểu thị với độ phân giải cao hơn (từ 500 – 1000 bands). 17. Chuẩn bị NST Thu tế bào máu ngoại vi (tĩnh mạch) Nuôi cấy: o Bổ sung phytohemagglutinin, axit folic, deoxycytidine  kích thích tế bào phân chia. o Nuôi cấy trong vô trùng ở 37’c trong 3 ngày o Trong lúc tb phân chia thì bổ sung colchicine  ngăn sự hình thành thoi phân bào. o Nước muối (hypotonic) được thêm vào  gây shock nhược trương nhằm làm vỡ tb thu nhận NST. 18. Band NST Band G (Giemsa) được sử dụng phổ biến nhất. Các nhiễm sắc thể được xử lý bằng trypsin, làm biến tính protein và sau đó được nhuộm bằng thuốc nhuộm gắn DNA (gọi là Giemsa). Band G thường tạo ra bộ nhiễm sắc thể có chất lượng cao phân tích cao với khoảng 400 đến 500 band. Mỗi dải band trong số này trung bình khoảng 6.000 đến 8.000 kilobase (kb). 19. Lai huỳnh quang tại chỗ (FISH) Là sự kết hợp giữa di truyền tế bào với kỹ thuật di truyền phân tử, dựa vào một đoạn trình tự đơn DNA (gọi là đoạn mồi probe) để bắt cặp với một trình tự bổ sung của nhiễm sắc thể ở kỳ giữa. Đoạn mồi DNA được đánh dấu huỳnh quang, sau đó được lai với mẫu DNA của bệnh nhân, cho phép vùng DNA được lai có thể được quan sát dưới kính hiển vi huỳnh quang. FISH đã được ứng dụng rộng rãi để chẩn đoán lâm sàng trong 20 năm qua và ngày càng có nhiều loại mồi khác nhau đã được phát triển. 20. Phân loại đoạn mỗi của FISH Centromeric Probes: o Là các chuỗi DNA lặp đi lặp lại được tìm thấy trong và xung quanh tâm động của một nhiễm sắc thể cụ thể). o Chẩn đoán nhanh chóng các trường hợp lệch bội phổ biến như trisomies 13, 18, 21 (dùng để chẩn đoán trước sinh từ mẫu gai nhau). ChromosomeSpecific UniqueSequence Probes o Đây là các loại mồi đặc trưng cho một locus cụ thể. o Sử dụng để xác định các trường hợp mất đoạn và lặp đoạn. WholeChromosome Paint Probeso Bao gồm một hỗn hợp các loại mẫu dò từ các phần khác nhau của một nhiễm sắc thể cụ thể. o Khi hỗn hợp các mẫu dò này được sử dụng cùng nhau trong một phép lai, toàn bộ một nhiễm sắc thể được phát huỳnh quang. o Nhuộm toàn bộ nhiễm sắc thể (chromosome painting) rất hữu ích để xác định sự tái sắp xếp phức tạp của một nhiễm sắc thể. 21. Danh pháp NST Mô hình mô tả cấu tạo của một nhiễm sắc thể với các vùng được chia làm cánh ngắn (Xp), cánh dài (Xq), trên mỗi cánh nhiễm sắc thể được chia thành các vùng được đánh số thứ tự từ tâm động (centromere) ra tận vùng telomere, trên các vùng lại được chia thành các band được đánh số thứ tự trên mỗi vùng. Thuật ngữ Giải thích Ví dụ p Cánh ngắn q Cánh dài cen Tâm động del Mất đoạn 46,XX,del(1)(q21) dup Lặp đoạn 46,XX,dup(13),(q14) fra Điểm gãy i NST đều (Isochromosome) 46,X,i(Xq) inv Đảo đoạn 46,XX,inv(9)(p12q12) ish Lai tại chỗ (In situ hybridization) r Vòng (ring) 46,XX,r(21) t Chuyển đoạn 46,XY,T(2;4)(q21;q21) ter Kết thúc hoặc điểm cuối Pter or qter Thể khảm (mosaicism) 46,XY47,XXY + or Thêm hoặc mất một phần NST 46,XX,5p22. Phân tích đa hình đơn nucleotide (Single Nucleotide Polymorphism SNP) SNPs (thường được phát âm là snips) là những khác biệt về trình tự của các nucleotide (đa hình). Tầm quan trọng của SNPs được xem như là các DNA locus maker. Mặc dù đúng là một số SNP có thể là nguyên nhân của một số kiểu hình đột biến trong vùng mã hóa, một số SNP khác có vai trò như vùng trình tự đệm. 23. Arraybased Comparative Genomic Hybridization (CGH) Về bản chất kỹ thuật này cũng tương tự kỹ thuật FISH nhưng cho phép đánh giá trên toàn bộ bộ gien tình trạng mất cân bằng của bộ nhiễm sắc thể. Với array CGH những bất thường trên nhiễm sắc thể dưới dạng vi mất đoạn (microdeletion) hoặc vi nhân đoạn (microduplication) có thể được phát hiện một cách dễ dàng. Mẫu DNA đối chứng (DNA control) được đánh dấu bằng một loại thuốc nhuộm huỳnh quang (màu xanh lá cây) và DNA thử nghiệm được đánh dấu bằng thuốc nhuộm huỳnh quang (màu đỏ). Màu đỏ biểu thị cho sự lặp đoạn và điều này liên quan đến mật độ vượt mức từ mẫu thử, trong khi màu xanh lá cây biểu hiện cho sự mất đoạn DNA trong mẫu thử nghiệm. Nói chung, kỹ thuật này cung cấp thông tin bản đồ bộ gien cụ thể và có thể phát hiện bất kỳ thay đổi nào trong bộ gien lớn hơn 50 kb hoặc hơn. Về mặt thực hành array CGH được chia làm hai loại: o Array có mục tiêu (targeted array): gồm ít đoạn dò, phủ tối đa những vùng đã được biết có các gen gây bệnh.o Array toàn bộ genome (whole genome array): gồm các đoạn dò phủ toàn bộ bộ gien. 24. Gene Sequencing Strategies Kỹ thuật này được sử dụng để nghiên cứu về gien nhằm phân tích các gien lạ, xác định các đột biến và đưa ra các kết luận dựa trên chẩn đoán di truyền học. 25. Chỉ định xét nghiệm NST Máu: lympho Nước ối: tế bào ối Gai nhau Máu phụ nữ mang thai Mô khác 26. Bất thường NST 50% sảy thai 0,65% trẻ sinh sống Bất thường số lượng NST o Bất kỳ sai lệch số lượng nào so với 2n = 46  Tăng chẵn hoặc lẻ cả bộ n NST: 3n, 4n  Đa bội (polyploidy) Bất thường cấu trúc NST o Tăng hoặc giảm một hoặc vài NST so với bộ NST bình thường  Lệch bội (aneuploidy) 27. Đa bội Cơ chế: o Sự thụ tinh của các giao tử bất thường o Sự phân chia bất thường của hợp tử o Sự xâm nhập của tế bào cực vào trứng đã thụ tinh. Hậu quả: o Hầu hết sẩy thai tự nhiên o Tế bào gan có 1 số tế bào có tam bội hoặc tứ bội o Sống sót ở động vật và thực vật o Thể khảm  46, XX 69, XXX  46, XX 69, XXY  46, XY 69, XXY  46, XY 69, XYY o Tam bội 28. Tam bội Tần suất: o 12% có thai lâm sàng (Jacob 1978) o Sảy thai tự nhiên do bất thường NST 20% (Niebuhr 1974) o Sinh sống 110 000 Nguyên nhân: o Tinh trùng hay trứng không hoàn tất quá trình giảm phân 1 hay 2 o 2 tinh trùng thụ tinh với 1 trứng : thường gặp Bất thường thai: o Hở đốt sống thần kinh o Bất thường chio Thoát vị rốn o Chậm tăng trưởng o Thiểu ối Bất thường bánh nhau: o Nhau thoái hóa nước 29. Lệch bôi Hậu quả: o Thường gây sảy thai o Tăng bội thường sống sót o Giảm bội hầu như không sống sót trừ hội chứng Turner o Thường gây nhiều dị tật khác nhau đặc biệt gây chậm phát triển Nguyên nhân: o Rối loạn chức năng tuyến giáp o Nhiễm phóng xạ o Bố mẹ lớn tuổi  Mẹ: rối loạn nhiễm sắc thể thường  Cha: rối loạn nhiễm sắc thể giới tính Cơ chế: o Không phân ly NST trong giảm phân  Đối tượng:  Dòng tinh hoặc dòng trứng.  NST giới tính và NST thường.  Ở lần giảm phân I hoặc lần giảm phân II.  Hậu quả:  Thể khảm  Lần phân cắt thứ nhất của hợp tử  4547  Lần phân cắt thứ hai của hợp tử  454647 o Không phân ly NST trong nguyên phân o Thất lạc NST ở kỳ sau Phân loại: o Thể không (Nullisomy: 2n 2) o Thể đơn (Monosomy: 2n 1)  Không gặp Monosomy NST thường  Chỉ gặp Monosomy NST giới tính (45, X). o Thể ba (Trisomy: 2n + 1) o Thể đa (Polysomy : 2n + 2 ; 2n + 3 ...): ít gặp 30. Tỉ lệ rối loạn NST Tam bội, trisomy 16 và Turner chiếm 50% các trường hợp sảy thai Trisomy 13,18,21 chiếm 9% sảy thai 95% trẻ bị rối loạn NST: trisomy 13, 18, 21 và giới tính 31. Bất thường cấu trúc NST Hay gặp hơn bất thường số lượng Nhiều loại bất thường Cơ chế: o Đều do hậu quả của sự đứt, gãy của NST. o Hầu hết đều được nối lại và hàn gắn lại theo đúng như cũ o Hàn gắn không đúng như cũ Thay đổi về cấu trúc. Tác nhân: o Tia phóng xạ  tỉ lệ thuận với liều xạ o Hóa chất  kìm hãm phân bào Thời điểm: o Trong chu kỳ tế bào:  Giai đoạn phân bào: thời gian ngắn  Các nhân tố hầu hết tác động ở giai đoạn gian kỳ o Tác động đến NST ở giai đoạn trước hoặc sau khi ADN nhân đôi:  Sai lệch kiểu NST  Sai lệch kiểu nhiễm sắc tử 32. Sai lệch kiểu NST Đảo đoạn (inversion) Hiện tượng một đoạn NST bị đứt ở 2 chỗ, đoạn đứt quay 180º và mỏm đứt nối lại theo một trật tự mới Đảo đoạn ngoài tâm Đảo đoạn quanh tâm Nhân đoạn (duplication) Một đoạn nào đó của NST tăng lên 2 hoặc 3 lần. Do trao đổi chéo không tương hỗ giữa các cặp tương đồng Mất đoạn (deletion) Mất một đoạn nào đó của NST Xảy ra ở một nhánh, đoạn không tâm tiêu biến đi. Mất đoạn giữa NST đều (isochromosome) Trong phân chia tế bào, đôi khi phần tâm NST lại phân chia theo chiều thẳng góc với chiều dọc của NST: tạo thành 2 NST bất thường, có 2 nhánh đối xứng hoàn toàn giống nhau về kích thước cũng như nội dung : NST đều Cùng nhánh ngắn hoặc cùng nhánh dài Lùn, sụp mi, hàm nhỏ, bệnh lí cơ, điếc, vô sinh: I(1p),I(1q) Chuyển đoạn (translocation) Là hiện tượng trao đổi các đoạn đứt của các NST với nhau. Chuyển đoạn tương hỗ Chuyển đoạn nhập tâm (chỉ xảy ra ở NST tâm đầu (D,G) thường gặp nhất trong loạn cấu trúc.  Vô sinh NST hai tâm (dicentric) Hai NST bị đứt ở 2 chỗ các phần không tâm bị tiêu biến đi. 2 phần có tâm nối lại với nhau tạo nên NST hai tâm. Các trường hợp bị nhiễm xạ thường gặp NST 2 tâm.NST vòng(ring chromosome) Xảy ra ở cả hai nhánh ở gần cuối 2 đoạn không tâm tiêu biến đi phần còn lại mang tâm sẽ uốn cong lại nối với nhau tạo nên NST hình vòng Thường gặp nhất là NST số 13, 18 và NST X 33. Hậu quả bất thường cấu trúc NST Cơ thể thấp bé, trí tuệ kém phát triển Sọ, mặt dị tật bẩm sinh tim Dị dạng cơ quan sinh dục ngoài Rối loạn chức năng tuyến sinh dục  vô sinh. 34. Bệnh di truyền Tên bệnh Tần suất Cơ chế Lâm sàng Hội chứng Down 1920 3 NST 21 (I) Cơ quan sinh dục kém phát triển, khe mắt xếch, rãnh khỉ, chậm phát triển tâm thần, giảm trương lực cơ,thiểu sản đốt 2 ngón 5, môi dày. sống sót tốt hơn những trisomy còn lai, lưỡi dày hay bị thè ra. Hội chứng Patau 17000 3 NST 13 (III) 20% thể khảm 20 Động kinh, não không phân thùy, trào ngược dạ dày, sứt môi chẻ vòm và thoát vị hoành Hội chứng Edwards 18000 14000 3 NST 18 (II) Cột sống bị chẻ đôi và thoát vị tủy sống ra ngoài. Xương ức ngắn, tim bị thông liên thất, thông liên nhĩ, còn ống động mạch hoặc hẹp động mạch chủ. Xương hàm nhỏ, bàn tay ở tư thế nắm chặt. 121 tuổi. Hội chứng Klinefelter 1500 Nam XXY, XXXY, XXXXY Vô sinh, chậm phát triển tâm thần, cao bất thường. Bệnh Jacobs XYY Tinh hoàn nhỏ và kém phát triển. Hội chứng Turner 15000 XO Lún, vô kinh, không phát triển đặc điểm sinh dục thứ phát, chân vòng kiềng, nếp gấp sau gáy dày, xương bàn tay, xương bàn chân thứ tư ngắn. Triple X XXX Hình dáng cao, kinh không đều, phát triển đặc điểm sinh dục thứ bình thường. Hội chứng mèo kêu (criduchat) 150000 del(5),p Trẻ mới sinh có tiếng khóc như mèo kêu do dị dạng thanh quản. Giảm trương lực cơ (Hypotonia), chậm phát triển thể chất, tâm thần. Hội chứng digeorge 14000 del(22), q11.2 Rối loạn phát triển xương, rối loạn miễn dịch nặng do lympho T bất thường, dễ bị nhiễm trùng, khiếm khuyết hormone tăng trưởng, hạ calci máu (50%) αthalassemia Mất gen αglobin NST 16 βthalassemeia Đột biến splicing (splice sites)Bệnh Gaucher Đột biến splicing (splice sites) TaySachs Đột biến splicing (splice sites) bệnh loạn dưỡng cơ (CTG)n bệnh teo cơ (CAG)n Friedreich’s ataxia. (GAA)n Bệnh bất sản sụn (achondroplasia) 125000 Đột biến gen trội trên NST 4 Đột biến gien FGFR3 Gây bất thường trong hình thành sụn, thân hình lùn, chân tay ngắn, đầu to, mũi tẹt, trán vồ, cột sống ưỡn Bệnh hồng cầu hình liềm 15000 1500 Đột biến gien HBB lặn (βglubin) Codon 6 thay thế nucleotide A thành T > thay thế glutamic acid thành valine Thiếu máu: mệt mỏi, khó thở, lạnh tay chân, da tái, đau nhức Đau: đau đột ngột và xuyên xuốt cơ thể, thường xuất hiện ở xương, phổi, bụng và các khớp Bệnh ưa chảy máu Hemophilia A đột biến gien FVIII quy định yếu tố đông máu VIII trên NST giới tính X Gây giảm hoạt động của protein antihemophilic globulin, hoặc giảm sản xuất protein này. Sưng bầm nhiều nơi trên cơ thể. Bệnh còi xương thiếu phosphate máu 120000 Đột biến gien PHEX NST X Giảm hấp thu phosphate ở thận, thiếu phosphate máu, rối loạn hoạt động của các tạo cốt bào Túm lông ở tai (hairy ears) Di truyền Y Không ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. hội chứng PraderWilli mất đoạn 15q11 mất từ cha gây ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ và thể chất, mất kiểm soát ăn uống, luôn có cảm giác đói. hội chứng Angelman Mất đoạn 15q13 Mất từ mẹ gây ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ và thể chất cười liên tục, vẻ mặt hạnh phúc và cử chỉ phấn khích. hội chứng NST X dễ gãy (Fra X) (CGG)n n>= 200 Tăng methyl hóa của gien FMR1, ức chế sự sao mã của gien này. bệnh Hungtington (CAG)n N>=40 sự thoái hóa thần kinh của các tế bào thần kinh đặc hiệu gien quy định tật hói đầu, tật ngón trỏ ngắn... trội ở nam nhưng theo kiểu lặn ở nữ tiết sữa Chỉ biểu hiện n

ÔN THI DI TRUYỀN HỌC

1 Gen

- Khi hai đoạn DNA tương ứng xác định khác nhau, chúng được gọi là hai allele

- Nếu có hai allele cho một đoạn DNA xác định và allele phổ biến hơn không chiếm đến 99% dân số

 Allele ít gặp hơn được gọi là đa hình

 Allele thường gặp học gọi là allel gốc

 Đôi khi trong một số trường hợp:

o DNA dịch trực tiếp thành protein (lab)

o Sao mã ngược: RNA thành DNA (retrovirus)

2 Nhiễm sắc thể

- Vùng co xoắn nguyên phát( vùng hẹt nhất trên NST ) có chứ tâm động (centromere)

- Tâm động chia nhiễm sắc thể thành hai cánh, thường một câu ngắn hơn (cánh ngắn, p)

và một cánh dài hơn (cánh dài, q)

3 Các yếu tố tác động bởi di truyền

- Chiều cao: 32% dinh dưỡng, 23% di truyền, 20% vận động,vv

- Thông minh: (nằm trên X), nên con trai thông minh chắc chắn được sinh ra từ người mẹ thông minh

- Tính cách: phụ thuộc chủ yếu từ môi trường, đa phần di truyền từ cha, đặc biệt là con gái

- Năng khiếu: 75% từ cha mẹ

- Các yếu tố khác:

o Mắt: Nếu cha mắt to, mẹ mắt nhỏ thì con sinh ra có mắt to, hoặc ít nhất là trung bình của cha mẹ cộng lại, chứ không nhỏ như mắt mẹ

o Lông mi: cha hoặc mẹ chỉ cần một người có lông mi dài thì đa phần sinh con lông

mi dài

o Mũi: Một người trong cha mẹ có sóng mũi thẳng thì đa phần sinh con có mũi thẳng

o Hói đầu: Về cơ bản cha hói đầu thì 50% con trai hói đầu

4 Đa hình – đột biến:

- Đa hình: sai khác (alen, cấu trúc NST, sản phẩm của gen, kiểu hình) không kèm theo hậu quả lâm sàng

- Đột biến: sai khác có kéo theo hậu quả lâm sàng

5 Độ xâm nhập:

- Độ xâm nhập (p) =

( số cá thể mang gen bệnh có biểu hiện bệnh) / ( tổng cá thể mang gen bệnh)

6 NST ty thể và di truyền tế bào chất:

- Ty thể ở người có phân tử DNA vòng, dài khoảng 16Kb:

o 22 tRNA, 2 rRNA

o 13 protein tham gia quá trình oxidative phosphorylation (phosphoryl hóa tạo ATP)

- Lượng ty thể từ trứng >1000 lần từ tinh trùng

 Đột biến gien ty thể thường di truyền từ mẹ sang con

7 Các loại bệnh lý di truyền

- Những bất thường nhiễm sắc thể (cấp độ tế bào):

o Bất thường số lượng

o Bất thường cấu trúc

 Cân bằng: chuyển đoạn, đảo đoạn

 Không cân bằng: mất đoạn, nhân đoạn, NST đều, NST vòng, NST marker

- Những bất thường gien (cấp độ phân tử)

o Đột biến làm thay đổi chức năng của một hoặc nhiều gien

Đột biến điểm (point) Đột biến lệch khung (frameshift)

Đột biến sai nghĩa (missense) Đột biến giảm liều (hypomorphic)

Đột biến vô nghĩa (nonsense) Đột biến tăng chức năng (gain of function) Đột biến im lặng (silent)

8 Tác động của một số loại đột biến trên cấu trúc protein

Đột biến sai nghĩa (missense) Có thể làm giảm chức năng; gây ra những

biến đổi đa dạng Đột biến vô nghĩa (nonsense) Ngắn hơn bình thường; hoặc ra những

biến đổi đa dạng Đột biến im lặng (slient) Không

Đột biến lệch khung Thường không có chức năng; thường

ngắn hơn bình thường Dạng mất đoạn Mất chức năng; ngắn hơn bình thường

hoặc hoàn toàn vô nghĩa Dạng 5’ splice site (donor) hoặc 3’ splice

site (acceptor)

Các tác động khác nhau, từ việc thêm hoặc mất một vài acid amin đến mất toàn

bộ một exon Dạng lặp lại 3 nucleotide Sự lặp lại trong các vùng mã hóa (coding

regions) làm cho sản phẩm protein dài hơn bình thường và không ổn định

Bệnh thường có liên quan đến yếu tố phả

hệ

9 Đột biến gien lặn, gien trội

- Lặn: chỉ biểu hiện kiểu hình khi ở trạng thái đồng hợp, thường là các gien enzyme

- Trội: Biểu hiện ở trạng thái đồng hợp và dị hợp

10 Các cơ chế di truyền bệnh đơn gien

Di truyền trội trên NST thường Cây gia hệ dạng dọc

Tỉ lệ nam = nữ Thường gặp dạng dị hợp

Bệnh bất sản sụn (achondroplasia)

Di truyền lặn trên NST thường Cây gia hệ dạng ngang

Tỉ lệ nam = nữ Không liên tục qua các thế hệ

Bệnh hồng cầu hình liềm

Di truyền trội trên NST X Cây gia hệ dạng dọc

Tỉ lệ nam < nữ

Di truyền chéo

Bệnh còi xương thiếu phosphate máu

Di truyền lặn trên NST X Cây gia hệ dạng ngang

Tỉ lệ nam > nữ

Di truyền chéo không liên tục

Bệnh ưa chảy máu Hemophilia A

Di truyền trên NST Y Cây gia hệ dạng dọc

Chỉ xuất hiện ở nam

Di truyền thẳng

Túm lông ở tai (hairy ears)

11 Các cơ chế di truyền đặc biệt

- Dấu ấn di truyền:

o là hiện tượng cùng một gien đột biến nhưng lại cho biểu hiện bệnh lý khác nhau, tùy vào nguồn gốc của alen đột biến nhận từ cha hay mẹ

o Nguyên nhân:

 Thể Hai nhiễm đồng thân: Uniparental disomy (UPD): có hai chiếc NST cùng cặp cùng đến từ cha hoặc từ mẹ do sự cứu thể ba nhiễm hay đơn nhiễm (Trisomy rescue or Monosomy rescue)

 Vi mất đoạn (microdeletion)

 Đột biến ngay đúng gien chịu ảnh hưởng dấu ấn di truyền

o Ví dụ: hội chứng Prader-Willi, hội chứng Angelman

- Sự bất hoạt của NST X (lyonization)

o Ở nữ, một trong hai NST X bị bất hoạt (thông qua cơ chế di truyền cận gien: methyl hóa các Cytosine), chiếc NST X còn lại hoạt động phiên mã bình thường

- Di truyền chịu ảnh hưởng của giới tính:

o Biểu hiện có phần khác nhau tùy theo giới tính

o Ví dụ: gien quy định tật hói đầu, tật nón trỏ ngắn

o Một số tính trạng sinh dục thứ cấp ở nam và nữ cũng là những tính trạng ảnh hưởng bởi giới

o VD: Tính trạng tiết sữa chỉ được biểu hiện ở người nữ

- Di truyền giả NST thường

o NST X và Y trên thực tế vẫn có một phần tương đồng với nhau (phần này gọi là phần “giống NST thường”: pseudoautosomal region)

o Các gien nằm trên phần “giống NST thường” này di truyền theo cách được gọi là

di truyền giả NST thường

- Hội chứng gien liên tiếp (contiguous gene syndrome)

o Xuất hiện đồng thời nhiều bệnh đơn gien

o Do sự mất đoạn ảnh hưởng đến nhiều gien lân cận nhau

- Đột biến động của những đơn vị lặp

o Đơn vị lặp 3 nucleotide thuộc nhóm các tiểu vệ tinh (bình thường: 5-30 lần)

o Đặc tính lý hóa của protein bị thay đổi  tính tụ trong tb  gây chết tb

o Tắt quá trình phiên mã do sự phóng đại đơn vị lặp trong vugng 5’UTR

o Tạo tiền RNA dài bất thường, khó được xử lý đúng cách, rối loạn chức năng

o Ví dụ: hội chứng NST X dễ gãy (Fra X), bệnh Hungtington

12 Đột biến mất đoạn DNA:

- Trong các trường hợp rất hiếm, sự trao đổi chéo có thể không đồng đều trên hai chuỗi chromatid và một trong hai chuỗi này mất một số thông tin di truyền vốn có của nó

- Ví dụ: bệnh α-thalassemia, bệnh criduchat

13 Đột biến trong quá trình splicing (splice sites)

- Đột biến xảy ra tại các vị trí ghép nối (splice sites) ảnh hưởng đến độ chính xác trong việc loại bỏ intron khỏi hnRNA (heterogeneous nuclear RNA) trong quá trình xử lý sau phiên

mã Nếu tại một vị trí ghép nối bị mất thông qua đột biến, thì spliceosome (small nuclear RNA) có thể:

o Mất đi các nucleotide khỏi exon liền kề

o Thêm các nucleotide của intron trong quá trình xử lý mRNA

o Làm mất đi một exon trong quá trình ghép nối mRNA

- Ví dụ: β-thalassemeia, bệnh Gaucher và Tay-Sachs

14 Đột biến do lặp lại trinucleotide

- Số lần lặp lại thường gia tăng theo các thế hệ kế tiếp và có liên quan với mức độ nghiêm trọng ngày càng tăng của tuổi cũng như làm khởi phát bệnh nhanh hơn so với độ tuổi

- Ví dụ: bệnh Huntington, hội chứng đứt gãy X (fragile X syndrome), bệnh loạn dưỡng cơ, bệnh teo cơ (Spinobulbar muscular atrophy), Friedreich’s ataxia

15 Sự tiến hóa của bộ gien:

- Gien tiến hóa bằng cách nhân đôi

- Gien tiến hóa bằng cách xáo trộn exon

- Sự tiến hóa của NST

16 Phương pháp phân tích NST_NST đồ

- Ở cấp độ phân giải này, những thay đổi trên NST có thể được xác định là những biến đổi

về số lượng nhiễm sắc thể (aneuploidy) hoặc các bất thường về cấu trúc xảy ra trên các đoạn trình tự lớn

- Hiện tại, những cải tiến về kỹ thuật tế bào học đã thu nhận được các nhiễm sắv thể với các băng được biểu thị với độ phân giải cao hơn (từ 500 – 1000 bands)

17 Chuẩn bị NST

- Thu tế bào máu ngoại vi (tĩnh mạch)

- Nuôi cấy:

o Bổ sung phytohemagglutinin, axit folic, deoxycytidine  kích thích tế bào phân chia

o Nuôi cấy trong vô trùng ở 37’c trong 3 ngày

o Trong lúc tb phân chia thì bổ sung colchicine  ngăn sự hình thành thoi phân bào

o Nước muối (hypotonic) được thêm vào  gây shock nhược trương nhằm làm vỡ

tb thu nhận NST

18 Band NST

- Band G (Giemsa) được sử dụng phổ biến nhất

- Các nhiễm sắc thể được xử lý bằng trypsin, làm biến tính protein và sau đó được nhuộm bằng thuốc nhuộm gắn DNA (gọi là Giemsa)

- Band G thường tạo ra bộ nhiễm sắc thể có chất lượng cao phân tích cao với khoảng 400 đến 500 band

- Mỗi dải band trong số này trung bình khoảng 6.000 đến 8.000 kilobase (kb)

19 Lai huỳnh quang tại chỗ (FISH)

- Là sự kết hợp giữa di truyền tế bào với kỹ thuật di truyền phân tử, dựa vào một đoạn trình

tự đơn DNA (gọi là đoạn mồi - probe) để bắt cặp với một trình tự bổ sung của nhiễm sắc thể ở kỳ giữa

- Đoạn mồi DNA được đánh dấu huỳnh quang, sau đó được lai với mẫu DNA của bệnh nhân, cho phép vùng DNA được lai có thể được quan sát dưới kính hiển vi huỳnh quang

- FISH đã được ứng dụng rộng rãi để chẩn đoán lâm sàng trong 20 năm qua và ngày càng

có nhiều loại mồi khác nhau đã được phát triển

20 Phân loại đoạn mỗi của FISH

- Centromeric Probes:

o Là các chuỗi DNA lặp đi lặp lại được tìm thấy trong và xung quanh tâm động của một nhiễm sắc thể cụ thể)

o Chẩn đoán nhanh chóng các trường hợp lệch bội phổ biến như trisomies 13, 18,

21 (dùng để chẩn đoán trước sinh từ mẫu gai nhau)

- Chromosome-Specific Unique-Sequence Probes

o Đây là các loại mồi đặc trưng cho một locus cụ thể

o Sử dụng để xác định các trường hợp mất đoạn và lặp đoạn

- Whole-Chromosome Paint Probes

o Bao gồm một hỗn hợp các loại mẫu dò từ các phần khác nhau của một nhiễm sắc thể cụ thể

o Khi hỗn hợp các mẫu dò này được sử dụng cùng nhau trong một phép lai, toàn

bộ một nhiễm sắc thể được phát huỳnh quang

o Nhuộm toàn bộ nhiễm sắc thể (chromosome painting) rất hữu ích để xác định sự tái sắp xếp phức tạp của một nhiễm sắc thể

21 Danh pháp NST

- Mô hình mô tả cấu tạo của một nhiễm sắc thể với các vùng được chia làm cánh ngắn (Xp), cánh dài (Xq), trên mỗi cánh nhiễm sắc thể được chia thành các vùng được đánh

số thứ tự từ tâm động (centromere) ra tận vùng telomere, trên các vùng lại được chia thành các band được đánh số thứ tự trên mỗi vùng

i NST đều (Isochromosome) 46,X,i(Xq)

ish Lai tại chỗ (In situ hybridization)

ter Kết thúc hoặc điểm cuối Pter or qter

+ or - Thêm hoặc mất một phần NST 46,XX,5p-

22 Phân tích đa hình đơn nucleotide (Single Nucleotide Polymorphism - SNP)

- SNPs (thường được phát âm là snips) là những khác biệt về trình tự của các nucleotide (đa hình)

- Tầm quan trọng của SNPs được xem như là các DNA locus maker

- Mặc dù đúng là một số SNP có thể là nguyên nhân của một số kiểu hình đột biến trong vùng mã hóa, một số SNP khác có vai trò như vùng trình tự đệm

23 Array-based Comparative Genomic Hybridization (CGH)

- Về bản chất kỹ thuật này cũng tương tự kỹ thuật FISH nhưng cho phép đánh giá trên toàn

bộ bộ gien tình trạng mất cân bằng của bộ nhiễm sắc thể

- Với array CGH những bất thường trên nhiễm sắc thể dưới dạng vi mất đoạn (microdeletion) hoặc vi nhân đoạn (microduplication) có thể được phát hiện một cách dễ dàng

- Mẫu DNA đối chứng (DNA control) được đánh dấu bằng một loại thuốc nhuộm huỳnh quang (màu xanh lá cây) và DNA thử nghiệm được đánh dấu bằng thuốc nhuộm huỳnh quang (màu đỏ)

- Màu đỏ biểu thị cho sự lặp đoạn và điều này liên quan đến mật độ vượt mức từ mẫu thử, trong khi màu xanh lá cây biểu hiện cho sự mất đoạn DNA trong mẫu thử nghiệm

- Nói chung, kỹ thuật này cung cấp thông tin bản đồ bộ gien cụ thể và có thể phát hiện bất

kỳ thay đổi nào trong bộ gien lớn hơn 50 kb hoặc hơn

- Về mặt thực hành array CGH được chia làm hai loại:

o Array có mục tiêu (targeted array): gồm ít đoạn dò, phủ tối đa những vùng đã được biết có các gen gây bệnh

o Array toàn bộ genome (whole genome array): gồm các đoạn dò phủ toàn bộ bộ gien

24 Gene Sequencing Strategies

- Kỹ thuật này được sử dụng để nghiên cứu về gien nhằm phân tích các gien lạ, xác định các đột biến và đưa ra các kết luận dựa trên chẩn đoán di truyền học

25 Chỉ định xét nghiệm NST

- Máu: lympho

- Nước ối: tế bào ối

- Gai nhau

- Máu phụ nữ mang thai

- Mô khác

26 Bất thường NST

- 50% sảy thai

- 0,65% trẻ sinh sống

- Bất thường số lượng NST

o Bất kỳ sai lệch số lượng nào so với 2n = 46

 Tăng chẵn hoặc lẻ cả bộ n NST: 3n, 4n

 Đa bội (polyploidy)

- Bất thường cấu trúc NST

o Tăng hoặc giảm một hoặc vài NST so với bộ NST bình thường

 Lệch bội (aneuploidy)

27 Đa bội

- Cơ chế:

o Sự thụ tinh của các giao tử bất thường

o Sự phân chia bất thường của hợp tử

o Sự xâm nhập của tế bào cực vào trứng đã thụ tinh

- Hậu quả:

o Hầu hết sẩy thai tự nhiên

o Tế bào gan có 1 số tế bào có tam bội hoặc tứ bội

o Sống sót ở động vật và thực vật

o Thể khảm

 46, XX / 69, XXX

 46, XX / 69, XXY

 46, XY / 69, XXY

 46, XY / 69, XYY

o Tam bội

28 Tam bội

- Tần suất:

o 1-2% có thai lâm sàng (Jacob 1978)

o Sảy thai tự nhiên do bất thường NST 20% (Niebuhr 1974)

o Sinh sống 1/10 000

- Nguyên nhân:

o Tinh trùng hay trứng không hoàn tất quá trình giảm phân 1 hay 2

o 2 tinh trùng thụ tinh với 1 trứng : thường gặp

- Bất thường thai:

o Hở đốt sống thần kinh

o Bất thường chi

o Thoát vị rốn

o Chậm tăng trưởng

o Thiểu ối

- Bất thường bánh nhau:

o Nhau thoái hóa nước

29 Lệch bôi

- Hậu quả:

o Thường gây sảy thai

o Tăng bội thường sống sót

o Giảm bội hầu như không sống sót trừ hội chứng Turner

o Thường gây nhiều dị tật khác nhau đặc biệt gây chậm phát triển

- Nguyên nhân:

o Rối loạn chức năng tuyến giáp

o Nhiễm phóng xạ

o Bố mẹ lớn tuổi

 Mẹ: rối loạn nhiễm sắc thể thường

 Cha: rối loạn nhiễm sắc thể giới tính

- Cơ chế:

o Không phân ly NST trong giảm phân

 Đối tượng:

 Dòng tinh hoặc dòng trứng

 NST giới tính và NST thường

 Ở lần giảm phân I hoặc lần giảm phân II

 Hậu quả:

 Thể khảm

 Lần phân cắt thứ nhất của hợp tử  45/47

 Lần phân cắt thứ hai của hợp tử  45/46/47

o Không phân ly NST trong nguyên phân

o Thất lạc NST ở kỳ sau

- Phân loại:

o Thể không (Nullisomy: 2n - 2)

o Thể đơn (Monosomy: 2n - 1)

 Không gặp Monosomy NST thường

 Chỉ gặp Monosomy NST giới tính (45, X)

o Thể ba (Trisomy: 2n + 1)

o Thể đa (Polysomy : 2n + 2 ; 2n + 3 ): ít gặp

30 Tỉ lệ rối loạn NST

- Tam bội, trisomy 16 và Turner chiếm 50% các trường hợp sảy thai

- Trisomy 13,18,21 chiếm 9% sảy thai

- 95% trẻ bị rối loạn NST: trisomy 13, 18, 21 và giới tính

31 Bất thường cấu trúc NST

- Hay gặp hơn bất thường số lượng

- Nhiều loại bất thường

- Cơ chế:

o Đều do hậu quả của sự đứt, gãy của NST

o Hầu hết đều được nối lại và hàn gắn lại theo đúng như cũ

o Hàn gắn không đúng như cũ

 Thay đổi về cấu trúc

- Tác nhân:

o Tia phóng xạ  tỉ lệ thuận với liều xạ

o Hóa chất  kìm hãm phân bào

- Thời điểm:

o Trong chu kỳ tế bào:

 Giai đoạn phân bào: thời gian ngắn

 Các nhân tố hầu hết tác động ở giai đoạn gian kỳ

o Tác động đến NST ở giai đoạn trước hoặc sau khi ADN nhân đôi:

 Sai lệch kiểu NST

 Sai lệch kiểu nhiễm sắc tử

32 Sai lệch kiểu NST

Đảo đoạn (inversion) Hiện tượng một đoạn NST

bị đứt ở 2 chỗ, đoạn đứt quay 180º và mỏm đứt nối lại theo một trật tự mới

Đảo đoạn ngoài tâm Đảo đoạn quanh tâm

Nhân đoạn (duplication) Một đoạn nào đó của NST

tăng lên 2 hoặc 3 lần

Do trao đổi chéo không tương hỗ giữa các cặp tương đồng

Mất đoạn (deletion) Mất một đoạn nào đó của

NST

Xảy ra ở một nhánh, đoạn không tâm tiêu biến đi

Mất đoạn giữa NST đều (isochromosome) Trong phân chia tế bào,

đôi khi phần tâm NST lại phân chia theo chiều thẳng góc với chiều dọc của NST: tạo thành 2 NST bất thường, có 2 nhánh đối xứng hoàn toàn giống nhau về kích thước cũng như nội dung : NST đều Cùng nhánh ngắn hoặc cùng

nhánh dài

Lùn, sụp mi, hàm nhỏ, bệnh lí

cơ, điếc, vô sinh: I(1p),I(1q)

Chuyển đoạn (translocation) Là hiện tượng trao đổi các

đoạn đứt của các NST với nhau

Chuyển đoạn tương hỗ Chuyển đoạn nhập tâm (chỉ xảy

ra ở NST tâm đầu (D,G) thường gặp nhất trong loạn cấu trúc

 Vô sinh NST hai tâm (dicentric) Hai NST bị đứt ở 2 chỗ các

phần không tâm bị tiêu biến đi

2 phần có tâm nối lại với nhau tạo nên NST hai tâm

Các trường hợp bị nhiễm

xạ thường gặp NST

2 tâm

NST vòng(ring chromosome) Xảy ra ở cả hai nhánh ở

gần cuối

2 đoạn không tâm tiêu biến

đi phần còn lại mang tâm

sẽ uốn cong lại nối với nhau tạo nên NST hình vòng

Thường gặp nhất là NST

số 13, 18 và NST X

33 Hậu quả bất thường cấu trúc NST

- Cơ thể thấp bé, trí tuệ kém phát triển

- Sọ, mặt dị tật bẩm sinh tim

- Dị dạng cơ quan sinh dục ngoài

- Rối loạn chức năng tuyến sinh dục  vô sinh

34 Bệnh di truyền

suất

Hội chứng Down 1/920 3 NST 21 (I) Cơ quan sinh dục kém phát triển, khe mắt xếch,

rãnh khỉ, chậm phát triển tâm thần, giảm trương lực cơ,thiểu sản đốt 2 ngón 5, môi dày

-sống sót tốt hơn những trisomy còn lai, lưỡi dày hay bị thè ra

Hội chứng Patau 1/7000 3 NST 13 (III)

20% thể khảm

20 Động kinh, não không phân thùy, trào ngược

dạ dày, sứt môi chẻ vòm và thoát vị hoành Hội chứng Edwards

1/8000-1/4000

3 NST 18 (II) Cột sống bị chẻ đôi và thoát vị tủy sống ra ngoài

Xương ức ngắn, tim bị thông liên thất, thông liên nhĩ, còn ống động mạch hoặc hẹp động mạch chủ Xương hàm nhỏ, bàn tay ở tư thế nắm chặt 1-21 tuổi

Hội chứng Klinefelter 1/500

Nam

XXY, XXXY, XXXXY

Vô sinh, chậm phát triển tâm thần, cao bất thường

Hội chứng Turner 1/5000 XO Lún, vô kinh, không phát triển đặc điểm sinh dục

thứ phát, chân vòng kiềng, nếp gấp sau gáy dày, xương bàn tay, xương bàn chân thứ tư ngắn Triple X XXX Hình dáng cao, kinh không đều, phát triển đặc

điểm sinh dục thứ bình thường

Hội chứng mèo kêu

(criduchat)

1/50000 del(5),p Trẻ mới sinh có tiếng khóc như mèo kêu do dị

dạng thanh quản Giảm trương lực cơ (Hypotonia), chậm phát triển thể chất, tâm thần Hội chứng di-george 1/4000 del(22), q11.2 Rối loạn phát triển xương, rối loạn miễn dịch nặng

do lympho T bất thường, dễ bị nhiễm trùng, khiếm khuyết hormone tăng trưởng, hạ calci máu (50%) α-thalassemia Mất gen α-globin

NST 16 β-thalassemeia Đột biến splicing

(splice sites)

Bệnh Gaucher Đột biến splicing

(splice sites)

(splice sites) bệnh loạn dưỡng cơ (CTG)n

Friedreich’s ataxia (GAA)n

Bệnh bất sản sụn

(achondroplasia)

1/25000 Đột biến gen trội

trên NST 4 Đột biến gien FGFR3

Gây bất thường trong hình thành sụn, thân hình lùn, chân tay ngắn, đầu to, mũi tẹt, trán vồ, cột sống ưỡn

Bệnh hồng cầu hình

liềm

1/5000-1/500

Đột biến gien HBB lặn (β-glubin)

Codon 6 thay thế nucleotide A thành T -> thay thế glutamic acid thành valine

Thiếu máu: mệt mỏi, khó thở, lạnh tay chân, da tái, đau nhức

Đau: đau đột ngột và xuyên xuốt cơ thể, thường xuất hiện ở xương, phổi, bụng và các khớp Bệnh ưa chảy máu

Hemophilia A

đột biến gien FVIII quy định yếu tố đông máu VIII trên NST giới tính X

Gây giảm hoạt động của protein antihemophilic globulin, hoặc giảm sản xuất protein này

Sưng bầm nhiều nơi trên cơ thể

Bệnh còi xương thiếu

phosphate máu

1/20000 Đột biến gien

PHEX NST X

Giảm hấp thu phosphate ở thận, thiếu phosphate máu, rối loạn hoạt động của các tạo cốt bào Túm lông ở tai (hairy

ears)

Di truyền Y Không ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe hội chứng

Prader-Willi

mất đoạn 15q11 mất từ cha

gây ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ

và thể chất, mất kiểm soát ăn uống, luôn có cảm giác đói

hội chứng Angelman Mất đoạn 15q13

Mất từ mẹ

gây ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ

và thể chất cười liên tục, vẻ mặt hạnh phúc và cử chỉ phấn khích

hội chứng NST X dễ

gãy (Fra X)

(CGG)n n>= 200

Tăng methyl hóa của gien FMR1, ức chế sự sao

mã của gien này

N>=40

sự thoái hóa thần kinh của các tế bào thần kinh đặc hiệu

gien quy định tật hói

đầu, tật ngón trỏ

ngắn

trội ở nam nhưng theo kiểu lặn ở

nữ