XÁC ĐỊNH CÁC MỨC NĂNG LƯỢNG TRONG THỨC ĂN HỖN HỢP VÀ SO SÁNH GIÁ TRỊ NĂNG LƯỢNG CỦA NĂM LOẠI CÁM GẠO THEO HAI PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH KHÁC NHAU TRÊN HEO THỊT

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP XÁC ĐỊNH CÁC MỨC NĂNG LƯỢNG TRONG THỨC ĂN HỖN HỢP VÀ SO SÁNH GIÁ TRỊ NĂNG LƯỢNG CỦA NĂM LOẠI CÁ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

XÁC ĐỊNH CÁC MỨC NĂNG LƯỢNG TRONG THỨC ĂN HỖN HỢP VÀ SO SÁNH GIÁ TRỊ NĂNG LƯỢNG CỦA NĂM LOẠI CÁM GẠO THEO HAI PHƯƠNG PHÁP

XÁC ĐỊNH KHÁC NHAU TRÊN HEO THỊT

Họ và tên sinh viên: TRẦN HỒNG HÀ Ngành : CHĂN NUÔI Lớp : Chăn Nuôi 2005 Niên khóa : 2005 – 2009

Tháng 9/2009

XÁC ĐỊNH CÁC MỨC NĂNG LƯỢNG TRONG THỨC ĂN HỖN HỢP VÀ SO SÁNH GIÁ TRỊ NĂNG LƯỢNG CỦA NĂM LOẠI CÁM GẠO THEO HAI PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH KHÁC NHAU TRÊN HEO THỊT

LỜI CẢM ƠN

Để đạt được những thành tựu hôm nay, ngoài sự phấn đấu của bản thân tôi không quên ơn nghĩa to lớn của bố mẹ, thầy cô, bạn bè… đã dành cho tôi những tình cảm cao quí nhất

Tôi chân thành cảm ơn

h Ban Giám Hiệu Trường Đại Học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh

h Ban Chủ Nhiệm cùng toàn thể quí Thầy Cô Khoa Chăn Nuôi - Thú Y

h Quý Thầy Cô Bộ Môn Dinh Dưỡng

Đã giảng dạy, truyển đạt kiến thức, giúp đỡ trong thời gian học tập và thực hiện dề tài tốt nghiệp

Cảm ơn thầy Dương Duy Đồng đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn em trong suốt

quá trình thực tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Thầy Nguyễn Văn Hiệp và anh chị em công nhân trại thực nghiệm Trường Đại

Học Nông Lâm Tp Hồ Chí Minh đã hỗ trợ thực hiện đề tài tốt nghiệp

Cô Trần Thị Phương Dung, Cô Lộc đã giúp đỡ em trong suốt thời gian thực tập

tốt nghiệp tại Bộ môn Dinh Dưỡng Gia Súc Trường Đại Học Nông Lâm Tp.Hồ Chí Minh

Toàn thể các bạn lớp Chăn nuôi 31, các em lớp Chăn nuôi 32, Chăn nuôi 33 và Thức ăn 33 đã giúp đỡ và động viên tôi trong suốt quá trình thực tập và hoàn tất luận văn tốt nghiệp

MỤC LỤC

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích và yêu cầu 1

1.2.1 Mục đích 1

1.2.2 Yêu cầu 2

Chương 2 TỔNG QUAN 3

2.1 Sơ lược về đánh giá năng lượng thức ăn 3

2.1.1 Vai trò năng lượng đối với cơ thể heo 3

2.1.2 Thành phần năng lượng của thức ăn 4

2.2 Sơ lược về khẩu phần hỗn hợp thí nghiệm 7

2.3 Sơ lược về cám gạo 9

Chương 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP THÍ NGHIỆM 12

3.1 Nội dung 12

3.1.1 Thời gian và địa điểm 12

3.1.1.1 Thời gian 12

3.1.1.2 Địa điểm 12

3.2 Phương pháp tính toán 12

3.2.1 Đo trực tiếp trên heo 12

3.2.2 Phương trình hồi qui 13

3.3 Bố trí thí nghiệm 13

3.3.1 Heo thí nghiệm 13

3.3.2 Cách bố trí thí nghiệm 13

3.3.2.1 Thí nghiệm thức ăn hỗn hợp tự trộn 13

3.3.2.2 Thí nghiệm cám gạo 13

3.4 Điều kiện thí nghiệm 15

3.4.1 Nhiệt độ 16

3.5 Phương pháp thí nghiệm 16

3.5.1 Các giai đoạn thí nghiệm 16

3.5.1.2 Nước uống 17

3.5.1.3 Phương pháp thu thập thức ăn 17

3.5.1.4 Phương pháp thu thập phân 17

3.5.1.5 Phương pháp thu thập nước tiểu 17

3.6 Phương pháp phân tích 17

3.6.1 Đo năng lượng trực tiếp trên heo 17

3.6.2 Phân tích thành phần hóa học 17

3.7 Xử lý số liệu 18

Chương 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 19

4.1.Xác định giá trị năng lượng của thức ăn hỗn hợp trên heo thịt 19

4.1.1 Giai đoạn 20 – 35 kg 19

4.1.2 Giai đoạn 35 – 60 kg 22

4.1.3 Giai đoạn 60 kg – xuất chuồng 26

4.2 So sánh giá trị năng lượng của cám gạo 30

CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 37

5.1 Kết luận 37

5.1.1 Thí nghiệm thức ăn hỗn hợp 37

5.1.2 Thí nghiệm cám gạo 37

5.2 Đề nghị 37 TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CÁC BẢNG - HÌNH

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Một số khuyến cáo mức năng lượng cho heo nuôi thịt 4

4

Năng lượng thô của một số dưỡng chất và thức ăn của thú nuôi Bảng 2.2 Bảng 2.3 Nhu cầu dưỡng chất cho mỗi kg thức ăn hỗn hợp 7

Bảng 2.4 Nhu cầu acid amin tổng số của heo thịt 9

Bảng 2.5 Thành phần dinh dưỡng của cám gạo tính trên 100g 10

Bảng 3.1 Công thức và thành phần dinh dưỡng của thức ăn thí nghiệm 13

Bảng 3.2 Thành phần dưỡng chất thức ăn hỗn hợp 13

Bảng 3.3 Thành phần dưỡng chất và vùng thu thập cám gạo 14

Bảng 3.4 Nhiệt độ trung bình giữa các đợt thí nghiệm 15

Bảng 4.1 Thành phần hóa học của khẩu phần 18

Bảng 4.2 So sánh giữa 2 phương pháp xác định năng lượng 18

Bảng 4.3 Thành phần hóa học của khẩu phần 21

Bảng 4.4 So sánh giữa 2 phương pháp xác định năng lượng 22

Bảng 4.5Thành phần hóa học của khẩu phần 25

25

Bảng 4.6 So sánh giữa 2 phương pháp xác định năng lượng Bảng 4.7Thành phần hóa học của khẩu phần 29

29

Bảng 4.8 So sánh giữa 2 phương pháp xác định năng lượng DANH SÁCH CÁC HÌNH Hình 2.1 Sơ đồ lớp cám trong hạt lúa 10

Hình 2.2 Cám gạo 10

DANH SÁCH CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 4.1 So sánh các cách xác định năng lượng của khẩu phần A 18

Biểu đồ 4.2 So sánh các cách xác định năng lượng của khẩu phần B 19

Biểu đồ 4.3 So sánh năng lượng thô của hai khẩu phần A và B 20

Biểu đồ 4.4 So sánh năng lượng tiêu hóa của hai khẩu phần A và B 20

Biểu đồ 4.5 So sánh năng lượng trao đổi của hai khẩu phần A và B 21

Biểu đồ 4.6 So sánh các cách xác định năng lượng của khẩu phần A 22

Biểu đồ 4.7 So sánh các cách xác định năng lượng của khẩu phần B 23

Biểu đồ 4.8 So sánh năng lượng thô của hai khẩu phần A và B 24

Biểu đồ 4.9 So sánh năng lượng tiêu hóa của hai khẩu phần A và B 24

Biểu đồ 4.10 So sánh năng lượng trao đổi của hai khẩu phần A và B 24

Biểu đồ 4.11 So sánh các cách xác định năng lượng của khẩu phần A 26

Biểu đồ 4.12 So sánh các cách xác định năng lượng của khẩu phần B 26

Biểu đồ 4.13 So sánh năng lượng thô của hai khẩu phần A và B 27

Biểu đồ 4.14 So sánh năng lượng tiêu hóa của hai khẩu phần A và B 28

Biểu đồ 4.15 So sánh năng lượng trao đổi của hai khẩu phần A và B 28

Biểu đồ 4.16 So sánh các cách xác định năng lượng của cám gạo I 29

Biểu đồ 4.17 So sánh các cách xác định năng lượng của cám gạo II 30

Biểu đồ 4.18 So sánh các cách xác định năng lượng của cám gạo III 31

Biểu đồ 4.19 So sánh các cách xác định năng lượng của cám gạo IV 31

Biểu đồ 4.20 So sánh các cách xác định năng lượng của cám gạo V 32

Biểu đồ 4.21 So sánh năng lượng thô trong năm loại cám gạo 33

Biểu đồ 4.22 So sánh năng lượng tiêu hóa trong năm loại cám gạo 33

Biểu đồ 4.23 So sánh năng lượng trao đổi trong năm loại cám gạo 34

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

TCVN : Tiêu chuẩn Việt Nam

NRC : National Research Council

NSP : Non Starch Polysaccharide

SCHO : Soluble Carbohydrate Calculated

NDF : Neutral Detergent Fiber

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Đề tài “Xác định các mức năng lượng trong thức ăn hỗn hợp và so sánh giá trị năng lượng trong năm loại cám theo hai phương pháp xác định khác nhau trên heo thịt” được thực hiện tại Bộ môn Dinh Dưỡng Gia Súc, Trường Đại Học Nông Lâm Tp Hồ Chí Minh tiến hành từ ngày 1/3/2009 đến ngày 30/6/2009 Thí nghiệm gồm hai phần:

Thí nghiệm tiêu hoá với thức ăn hỗn hợp trên heo thịt các giai đoạn 20 – 35 kg, 35 – 60 kg, 60 kg – xuất chuồng và so sánh giá trị năng lượng trao đổi trong thức ăn theo hai phương pháp xác định khác nhau (phương pháp đo trực tiếp năng lượng trên heo so với phương pháp phân tích thành phần hoá học thức ăn rồi tính năng lượng trao đổi dựa theo phương trình hồi qui của May và Bell, 1971)

Thí nghiệm tiêu hóa với năm loại cám gạo trên heo thịt trọng lượng trung bình 32

kg và so sánh giá trị năng lượng trao đổi của năm loại cám gạo này theo hai phương pháp xác định khác nhau (phương pháp đo trực tiếp năng lượng trên heo so với phương pháp phân tích thành phần hoá học thức ăn rồi tính năng lượng trao đổi dựa theo phương trình hồi qui của May và Bell, 1971)

Kết quả cho thấy:

Năng lượng trao đổi được xác định bằng đo trực tiếp ở thí nghiệm thức ăn hỗn hợp thấp hơn so với phương pháp xác định năng lượng bằng phương trình hồi qui theo công thức của May và Bell (1971) dựa vào sự chênh lệch cho phép 5% chúng tôi thấy sự khác nhau giữa hai phương pháp xác định năng lượng có ý nghĩa

Năng lượng trao đổi được xác định ở thí nghiệm cám gạo cho kết quả khác nhau giữa năm loại cám gạo Cám gạo có tỷ lệ xơ cao sẽ làm giảm năng lượng trao đổi Phương pháp xác định năng lượng bằng đo trực tiếp thấp hơn so với phương trình hồi qui theo công thức May và Bell (1971)

Chương 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vần đề

Chăn nuôi heo là ngành nông nghiệp sản xuất ra thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao phục vụ cho nhu cầu con người Tại Việt Nam việc xác định năng lượng để tổ hợp khẩu phần hoàn chỉnh cho việc sản xuất heo trước đây đều phải dựa vào các phương trình hồi qui của nước ngoài Việt Nam là nước nhiệt đới thì liệu các phương trình hồi qui này

đã phù hợp hay chưa cho nên đòi hỏi phải thực hiện việc đo năng lượng trực tiếp trên heo nhằm xác định những mức năng lượng để từ đó tổ hợp nên những khẩu phần thức ăn phù hợp cho ngành chăn nuôi heo Việt Nam

Cùng với đó, Việt Nam cũng là nước sản xuất lúa gạo hàng đầu thế giới và phụ phẩm cám gạo thì có rất nhiều và được sử dụng phổ biến trong chăn nuôi heo Đây là nguồn nguyên liệu rẻ và dồi dào dưỡng chất cho nên việc xác định năng lượng trực tiếp của cám gạo qua các thí nghiệm trên heo tại Việt Nam là điều đáng quan tâm nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng của nguyên liệu quý giá này

Xuất phát từ những vấn đề trên chúng tôi được sự phân công của Khoa Chăn Nuôi – Thú Y, Bộ môn Dinh Dưỡng Gia Súc Trường Đại Học Nông Lâm TP.HCM và được sự

hướng dẫn của TS Dương Duy Đồng, chúng tôi thực hiện đề tài “Xác định các mức

năng lượng trong thức ăn hỗn hợp và so sánh giá trị năng lượng trong cám gạo theo hai phương pháp xác định trên heo thịt”

1.2 Mục đích và yêu cầu

1.2.1 Mục đích

Xác định các mức năng lượng trong thức ăn hỗn hợp và so sánh giá trị năng lượng trong cám gạo theo hai phương pháp xác định khác nhau trên heo thịt: phương pháp đo trực tiếp trên heo và phương pháp xác định năng lượng trao đổi bằng phương trình hồi qui của May và Bell (1971)

1.2.2 Yêu cầu

Thí nghiệm thu thập mẫu thức ăn, phân và nước tiểu trong các đợt thí nghiệm trên heo thịt ở các giai đoạn tuổi khác nhau Bảo quản và xử lý mẫu trước khi đưa vào phân tích xác định các chỉ tiêu và năng lượng trong mẫu

Chương 2

TỔNG QUAN 2.1 Sơ lược về đánh giá năng lượng thức ăn

2.1.1 Vai trò năng lượng đối với cơ thể heo

Mục đích chính trong việc sử dụng thức ăn là để sản xuất năng lượng cung cấp cho các hoạt động cơ thể Trước hết, năng lượng thức ăn được đáp ứng cho nhu cầu duy trì cơ thể bao gồm các hoạt động cơ học của những hoạt động cần thiết hay những hoạt động hóa học hòa tan các chất tổng hợp cấu tạo từ cơ thể như ezyme và kích thích tố Ngoài ra, thú còn cần năng lượng để điều hòa thân nhiệt

Khi thức ăn cung cấp năng lượng vượt quá nhu cầu duy trì thì thú sử dụng cho các nhiệm vụ sản xuất Ở thú non, sẽ dự trữ năng lượng thừa này chủ yếu trong protein của các mô mới trong khi thú trưởng thành dự trữ năng lượng thừa ở dạng mỡ và thú cho sữa

sẽ chuyển năng lượng thức ăn thành năng lượng chứa trong cấu tạo của sữa Tuy nhiên, năng lượng thức ăn không cung cấp đủ cho thú thì thú sẽ lấy năng lượng từ mô mỡ dự trữ đáp ứng nhu cầu cơ thể

Nhu cầu năng lượng cho mỗi kg tăng trọng thay đổi, vì số lượng protein và mỡ trong tăng trọng tùy thuộc ở giai đoạn tăng trưởng Ở giai đoạn từ 20 – 90 kg, heo có tỉ lệ nạc với protein trung bình khoảng 5 : 1 (tăng trọng thịt nạc 5 kg, lượng protein tích lũy khoảng 1 kg) Ở thú càng lớn mỡ tích lũy hàng ngày càng tăng nên cần năng lượng thức

ăn lớn hơn cho tổng hợp mỡ Sự tích lũy protein hàng ngày tăng tới mức tối đa trọng lượng cơ thể khoảng 60 kg và giữ cố dịnh từ 60 kg đến lúc giết thịt

Bảng 2.1 Một số khuyến cáo mức năng lượng cho heo nuôi thịt

TCVN (1994) NRC (1998) Degussa (1997) Trọng lượng heo

(kg) 20 - 50 50 - 100 20 - 50 50 - 80 20 - 30 31 - 55 56 - 100 Năng lượng trao

đổi (kcal/kg) 3.000 3.000 3.265 3.265 3.150 3.100 3.100 Nguồn: Nguyễn Thiện và Vũ Duy Giảng, 2006

2.1.2 Thành phần năng lượng của thức ăn

Năng lượng thô (Gross Energy – GE): là năng lượng sinh ra khi đốt cháy hoàn

toàn 1 thực liệu thành những sản phẩm oxy hóa cuối cùng như CO2, H2O và những chất khí Năng lượng thô của thức ăn được đo bằng máy đo năng lượng, gồm có 1 bộ phận kim loại kín và chắc chắn được đặt cách nhiệt trong 1 thùng nước, có trọng lượng nước 2 lít Mẫu thức ăn đặt trong 1 cốc thạch anh nhỏ chịu nhiệt và để trong thiết bị đốt gồm 2 thanh điện cực nối với nhau bằng dây niken và dùng 1 sợi chỉ chuyên dùng có năng lượng đã xác định 50 calo nối giữa dây niken và chén thạch anh làm dây đốt, tất cả được đặt trong Bomb và đốt dưới áp suất của oxygen Bomb calorimeter dùng để đo năng lượng thô của thức ăn, của phân, nước tiểu và các chất thải khác của cơ thể

Bảng 2.2 Năng lượng thô của một số dưỡng chất và thức ăn của thú nuôi

MJ/kg chất khô

Chất dinh dưỡng tinh khiết Thức ăn gia súc MJ/kg chất khô

Nguồn: Dương Thanh Liêm và cộng sự, 2006

Xác định năng lượng thô (kcal/kg) cho heo từ các thành phần hóa học bằng công thức theo Ewan (1989):

GE = 4.143 + (56 x % EE) + (15 x % CP) – (44 x % Ash), R2 = 0,98

Năng lượng tiêu hóa biểu kiến (Apparent Digestible Energy – DE): là phần

năng lượng của thức ăn được hấp thu vào cơ thể, có thể tính hiệu số của năng lượng thô

của thức ăn trừ năng lượng thải ra trong phân

DE = Năng lượng thô – Năng lượng phân

hay DE = GE – FE

Năng lượng tiêu hóa này được gọi là năng lượng biểu kiến vì trong phân ngoài phần thức ăn không được tiêu hóa còn có những sản phẩm trao đổi chất của cơ thể như các dịch tiêu hóa, biểu bì ruột bị bong ra Ở heo với khẩu phần cân bằng thì năng lượng mất trong phân trung bình 20 % Những yếu tố ảnh hưởng trên năng lượng tiêu hóa cũng

là những yếu tố ảnh hưởng trên sự tiêu hóa của thức ăn

Có thể tính DE (kcal/kg) từ các thành phần hóa học bằng các công thức sau:

DE = -174 + (0,848 x GE) + (2 x % SCHO) – (16 x % % ADF),

Để có thể xác định ra năng lượng gần chính xác thì nên chọn R2 càng lớn dẫn đến

độ sai lệch sẽ nhỏ từ đó kết quả sẽ đáng tin cậy hơn

Năng lượng trao đổi (Metabolizable Energy– ME): không phải tất cả năng

lượng thô của thức ăn đều được sử dụng bởi thú mà có một phần thải ra trong phân, nước tiểu và 1 phần khác khá quan trọng đối với thú nhai lại bị mất dưới dạng khí như methan sinh ra do sự lên men chất đường bởi vi sinh vật Do đó khi lấy năng lượng tiêu hóa trừ năng lượng nước tiểu và khí methan sẽ có được phần năng lượng có thể chuyển biến trong

cơ thể gọi là năng lượng trao đổi

ME = GE – (FE + UE + Năng lượng khí)

hay ME = DE – UE

Ngoài ra còn có một số năng lượng nhỏ thải ra trong mồ hôi, da tróc, lông rụng nếu

kể những phần này thì năng lượng trao đổi phải trừ thêm những phần này Tuy nhiên, những phần này thường có số lượng nhỏ nên thường bỏ qua

Có thể tính ME (kcal/kg) từ các thành phần hóa học bằng các công thức sau:

ME = DE x (1,012 – (0,0019 x % CP)), R2 = 0,91; May và Bell (1971)

ME = DE x (0,998 – (0,002 x % CP)), R2 = 0,54; Noblet (1989)

ME = DE x (1,003 – (0,0021 x % CP)), R2 = 0,48; Noblet và Perez (1993)

Nguồn: Tài liệu do Hội đồng hạt cốc Hoa Kỳ tài trợ, 2000

Để có sai số nhỏ nên chọn R2 lớn sẽ làm cho kết quả sẽ đáng tin cậy hơn

Năng lượng mất dưới dạng nhiệt (Heat Increment – HI): năng lượng thức ăn bị

mất không những chỉ trong phân, nước tiểu, khí mà còn bị mất dưới dạng nhiệt Trong tế bào sống luôn có những phản ứng hóa học xảy ra cần thiết cho sự sống và đã sinh ra năng lượng tỏa ra dưới dạng nhiệt Điều này, làm cho liên tục có nhiệt thoát ra khỏi cơ thể Năng lượng mất dạng nhiệt của thức ăn được thể hiện sự gia tăng nhiệt sản xuất sau bữa

ăn Điều quan trọng cần nhớ là năng lượng tỏa dạng nhiệt (HI) là phần năng lượng của thức ăn bị hao phí ngoại trừ khi nhiệt độ môi trường quá thấp (thấp hơn nhiệt độ tới hạn) thì năng lượng này được sử dụng để giữ cơ thể ấm và trở thành một phần của năng lượng thuần (Net Energy) Năng lượng này có thể biến đổi từ 25 đến 40 % hay hơn của năng lượng ăn vào Nguyên do của sự tăng nhiệt này là do năng lượng cần cho các quá trình tiêu hóa thức ăn và biến dưỡng các chất dinh dưỡng từ thức ăn Các việc nhai nuốt và tiết nước bọt đòi hỏi sự hoạt động của các cơ nên cần cung cấp năng lượng bằng sự oxy hóa các dưỡng chất Ở thú nhai lại thức ăn nhiều xơ năng lượng ăn được tính bằng 3 – 6 % năng lượng trao đổi được ăn Ngoài ra, còn có năng lượng nhiệt bởi vi sinh vật được tính khoảng 7 – 8 %

Năng lượng thuần (Net Energy – NE): năng lượng trao đổi sau khi trừ phần năng

lượng mất ở dạng nhiệt (HI) phần còn lại là năng lượng thuần Năng lượng thuần là năng lượng thức ăn được sử dụng cho cơ thể để duy trì, tăng trưởng, sản xuất hay làm việc

NE = Năng lượng trao đổi – Năng lượng mất dưới dạng nhiệt

hay NE = ME – HI

2.2 Sơ lược về khẩu phần hỗn hợp thí nghiệm

Bảng 2.3 Nhu cầu dưỡng chất cho mỗi kg thức ăn hỗn hợp

Dưỡng chất Đơn vị 15 – 30 kg 31 – 50 kg 50 – 100 kg Năng lượng trao đổi kcal/kg 3100 3000 3000 Protein thô % 16 – 18 14 – 16 12 - 14 Lượng ăn của heo kg/ngày 1 – 1,5 1,5 – 2 2 - 3 Nguồn: Võ Văn Ninh, 2006

Trong một khẩu phần thức ăn hỗn hợp gồm nhiều thực liệu khác nhau nhằm cung cấp năng lượng đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng của heo trong các giai đoạn phát triển và tăng trưởng Các thực liệu trong một công thức thức ăn hỗn hợp có thể được phân chia thành các nhóm như sau:

2.2.1 Nhóm thức ăn cung năng lượng

Bắp (Zea mays) còn gọi là ngô, có xuất xứ từ Châu Mỹ, là loại hạt quan trọng nhất

dùng trong thực phẩm chăn nuôi do các nguyên nhân liên quan đến đặc điểm thực vật và giá trị dinh dưỡng Bắp có chu trình quang hợp theo kiểu C4 vốn sử dụng năng lượng mặt trời hiệu quả hơn các loại cây trồng ở miền ôn đới có chu trình quan tổng hợp theo kiểu

C3 Bắp sử dụng trong chăn nuôi chủ yếu là bắp vàng Bắp trắng có thành phần dinh dưỡng giống như bắp vàng nhưng thiếu sắc tố nên không có lợi nhất là khi dùng trong thức ăn cho gà

Mặc dù đạm thấp nhưng bắp là thức ăn cung năng lượng chủ lực trong chăn nuôi công nghiệp do có chứa lượng đường dễ tiêu và một số acid béo không no, hàm lượng chất béo khoảng 4 % trong khi hầu hết các loại hạt cốc khác có hàm lượng béo thấp, hàm lượng protein của bắp thấp khoảng 8 – 9,5 % Protein của bắp chủ yếu là zein, một loại prolamine vốn có lysine rất thấp và hầu như không có tryptophan Bắp vàng là nguồn

cung cấp đáng kể các sắc tố thuộc nhóm carotenoid trong đó có β – carotene là tiền chất

của vitamin A

Nhược điểm chính khi dùng bắp là nguy cơ nhiễm aflatoxin từ nấm mốc

Aspergillus flavus, Aspergillus parasiticus, nhất là bắp tại các vùng được thu hoạch trong

mùa mưa không đủ điều kiện sấy khô đúng mức

Khoai mì (Manihot esculenta) là loại cây dễ trồng trên đất xấu, bạc màu, thích hợp

nhất trên đất pha cát, sử dụng trong chăn nuôi dưới dạng khoai mì lát phơi khô, bã bột mì, bột lá khoai mì Củ khoai mì tươi có khoảng 65 % nước Củ khoai mì khô chứa khoảng 83

% chất bột đường, chủ yếu là tinh bột, khoảng 3 % protein thô và 3,7 % xơ thô Bột mì có hàm lượng đạm rất thấp (2,5 %) nên thường chỉ dùng được trong thức ăn heo thịt Hàm lượng tinh bột rất cao nên đôi khi bột khoai mì được dùng trong thức ăn dập viên với tư cách là chất kết dính Mặc dù hàm lượng đạm thấp nhưng bột khoai mì là nguồn cung cấp ăng lượng rất tốt cho thú

Một số giống khoai mì cao sản có hàm lượng HCN (acid cyanhydirc) rất cao trong

lá và củ khoai mì nên khi sử dụng các sản phẩm khoai mì làm thức ăn chăn nuôi cần lưu ý khắc phục vấn đề này

Dầu cọ là chất béo của thực vật, dạng lỏng, có ít acid béo không no nhung vẫn ở

dạng lỏng ở nhiệt độ thường vì acid béo của chúng chỉ có 12 – 14 carbon Dầu chứa năng lượng tiêu hóa gấp 2,25 lần so với chất bột đường nên là nguồn cung cấp năng lượng khá quan trọng trong thức ăn Chất béo làm tăng độ ngon miệng của thức ăn, giúp bôi trơn máy trộn thức ăn, tăng độ bóng mượt ở thức ăn dập viên, giảm độ bụi Tùy theo nhu cầu năng lượng trong thức ăn, có thể thêm chất béo ở mức tối đa 3 – 5 % trong khẩu phần

2.2.2 Nhóm cung đạm

Bột cá tùy theo hàm lượng đạm mà được gọi tên: bột cá 40 % đạm, bột cá 45 %

đạm, bột cá 60 % đạm Dựa trên hàm lượng muối: bột cá mặn và bột cá lạt Bột cá lạt là loại có hàm lượng muối dưới 5 % và đạm khoảng 50 % trở lên Cùng với hàm lượng và chất lượng protein cao, bột cá còn là nguồn cung cấp rất tốt các chất khoáng (calci, phosphor, khoáng vi lượng) và vitamin

Một vấn đề cần quan tâm khi sử dụng bột cá trong thức ăn là khả năng nhiễm vi

sinh vật gây bệnh (Salmonella, E coli), hoặc nồng độ muối cao trong các loại bột cá mặn

có thể gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe thú, nhất là thú non

Khô dầu đậu nành là nguồn cung cấp protein chủ yếu trong thức ăn thú dạ dày

đơn trên thế giới Khô dầu đậu nành có hàm lượng đạm thô khoảng 43 – 49 %, giàu acid

amin thiết yếu, nhất là lysine

Acid amin từ tổng hợp hóa học như DL-Methionine hoặc sản phẩm lên men của

các loại vi sinh vật như L-Lysine, acid amin được sử dụng khi cân đối khẩu phần sao cho

thức ăn có mức protein thô và acid amin thật phù hợp với nhu cầu động vật, tránh tình

trạng dư thừa protein quá mức khi cần cân đối acid amin bằng các nguồn thức ăn cung

protein thuần túy Các acid amin được sử dụng là lysine, methionine, threonin và

tryptophan

Bảng 2.4 Nhu cầu acid amin tổng số của heo thịt (tính theo % thức ăn hỗn hợp)

Trọng lượng heo (kg) Acid amin

Methionine 0,35 0,30 0,25 0,20 Threonine 0,86 0,74 0,61 0,51 Tryptophan 0,24 0,21 0,17 0,14 Nguồn: Nguyễn Thiện và Vũ Duy Giảng, 2006

2.2.3 Nhóm cung khoáng

Bột đá được sản xuất từ việc nghiền các đá vôi trong tự nhiên Bột đá chứa khoảng

33 – 34 % calci

Premix là một hỗn hợp được trộn trước Do các nguyên tố khoáng vi lượng (sắt,

đồng, kẽm, mangan, iod, selen,…) và các loại vitamin cần thiết cho thú chiếm số lượng

rất nhỏ trong thức ăn nên thường được tính bằng milligram (mg) trong một kg thức ăn

Thông thường premix được trộn vào thức ăn với tỷ lệ 0,25 % (2,5 kg cho một tấn thức

ăn)

2.3 Sơ lược về cám gạo

Cám gạo là phụ phẩm trong quá trình xay xát lúa, lượng cám gạo thu được bình

quân là 10 % khối lượng lúa Tùy theo lượng trấu còn lẫn trong cám ít hay nhiều mà cám

bóng gạo cho xuất khẩu Cám lau khó sử dụng trong thức ăn công nghiệp do độ ẩm cao, rất mau đóng vón, ôi và làm hư hỏng các dưỡng chất khác trong thức ăn Cám gạo có hàm lượng chất béo khá cao nhưng do hàm lượng xơ thô cũng cao nên cám có hàm lượng trao đổi thấp hơn so với bắp mặc dù đạm thô cao hơn Không nên dùng quá 30 % trong khẩu phần vì lượng phospho dưới dạng phytin cao sẽ ức chế tiêu hóa các dưỡng chất như protein, acid amin và các loại vi khoáng như kẽm Ngay cả khi sử dụng cám gạo ít hơn 30% trong khẩu phần, phospho dạng phytin cũng có thể là 1 trở ngại về mặt dinh dưỡng cho thú đơn vị

Hình 2.1 Sơ đồ lớp cám trong hạt lúa Hình 2.2 Cám gạo

Tại Việt Nam, cám gạo được sử dụng phổ biến cho chăn nuôi heo và thủy sản Cám gạo có lượng dinh dưỡng rất cao với lượng chất béo chưa bão hoà cao, vitamin E, nhóm B, phytate, kẽm, calci, kali đều rất cao Ngoài ra, trong cám còn có chất béo omega

- 3 khá cao

Bảng 2.5 Thành phần dinh dưỡng của cám gạo tính trên 100g

Thành phần Khối lượng/100g

Chương 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP THÍ NGHIỆM 3.1 Nội dung

Thí nghiệm tiêu hoá với thức ăn hỗn hợp trên heo thịt các giai đoạn 20 – 35 kg, 35 – 60 kg, 60 kg – xuất chuồng và so sánh giá trị năng lượng trao đổi trong thức ăn theo 2 phương pháp xác định khác nhau (phương pháp đo trực tiếp năng lượng thức ăn, phân, nước tiểu so với phương pháp phân tích thành phần hoá học thức ăn rồi tính năng lượng trao đổi dựa theo phương trình hồi qui của May và Bell (1971)

Thí nghiệm tiêu hóa với 5 loại cám gạo trên heo thịt trọng lượng trung bình 32 kg/con và so sánh giá trị năng lượng trao đổi của 5 loại cám gạo này theo 2 phương pháp xác định khác nhau(phương pháp đo trực tiếp năng lượng thức ăn, phân, nước tiểu so với phương pháp phân tích thành phần hoá học thức ăn rồi tính năng lượng trao đổi dựa theo phương trình hồi qui của May và Bell (1971)

3.1.1 Thời gian và địa điểm

3.2.1 Đo trực tiếp trên heo

Tiến hành thí nghiệm tiêu hóa trên heo thu thập các mẫu thức ăn, phân và nước tiểu và các mẫu thu đo trên máy đo năng lượng Tuy nhiên, do máy đo năng lượng hiện tại không thể xác định được chất lỏng nên chúng tôi tạm xác định năng lượng nước tiểu bằng cách phân tích tỷ lệ % Nitơ trong nước tiểu rồi mới dựa vào lập luận từ 1g Nitơ → 5.502 kcal để xác định năng lượng nước tiểu

Sau khi đã xác định được năng lượng nước tiểu UE thì năng lượng trao đổi được tính như sau: (đơn vị tính: kcal/kg)

ME = GE – FE – UE

GE = DE + FE

3.2.2 Phương trình hồi qui

DE (kcal/kg) = 4.151 - (122 x % Ash) + (23 x % CP) + (38 x % EE) – (64 x % CF),

R2 = 0,89; Noblet và Perez (1993)

ME (kcal/kg) = DE x (1,012 – (0,0019 x %CP)),

R2 = 0,91; May và Bell (1971) Tôi chọn phương trình hồi qui xác dịnh năng lượng tiêu hóa của Noblet và Perez (1993) và năng lượng trao đổi của May và Bell (1971) vì phù hợp với điều kiện thí nghiệm là phân tích thành phần hóa học tổng số thay vì dựa trên thành phần hoá học tiêu hoá như một số tác giả khác; đồng thời khi tính toán thử một số trường hợp thì thấy sự sai biệt với các dữ liệu từ những nguồn khác không nhiều

3.3 Bố trí thí nghiệm

3.3.1 Heo thí nghiệm

Thí nghiệm thức ăn hỗn hợp gồm 3 giai đoạn 20 – 35 kg, 35 – 60 kg, 60 kg – xuất chuồng Mỗi giai đoạn tiến hành trên 4 heo đực thiến là con lai các giống Yorkshire, Landrace, Duroc, Pietrain

Thí nghiệm cám gạo gồm 4 heo đực thiến là con lai các giống Yorkshire, Landrace, Duroc, Pietrain với trọng lượng bình quân 32 kg/con

3.3.2 Cách bố trí thí nghiệm

3.3.2.1 Thí nghiệm thức ăn hỗn hợp tự trộn

Các heo được bố trí theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên một yếu tố Thí nghiệm tiến hành trên hai công thức:

A : công thức thức ăn hỗn hợp dựa theo mức năng lượng chuẩn ME

B : công thức thức ăn hỗn hợp dựa theo mức năng lượng chuẩn ME nhưng với hàm lượng protein thấp hơn gần 2% và giá trị ME cũng hơi thấp hơn nhưng có giá trị NE tương đương với công thức A

Mỗi giai đoạn gồm 4 heo đực thiến, 2 heo trong mỗi giai đoạn sẽ được cho ăn cùng

Bảng 3.1 Công thức và thành phần dinh dưỡng của thức ăn thí nghiệm

Giai đoạn I Giai đoạn II Giai đoạn III Nguyên liệu (%)

Bảng 3.2 Thành phần dưỡng chất thức ăn hỗn hợp (theo tính toán)

Giai đoạn heo Khẩu

phần

VCK (%)

Đạm thô (%)

Béo thô (%)

Xơ thô (%)

Khoáng TS (%)