Giao an van 6 tuan 14

Nhắc đến giống nòi mỗi người Việt Nam của mình đều rất tự hào về nguồn gốc cao quí của mình - nguồn gốc Tiên, Rồng, con Lạc cháu Hồng. Vậy tại sao muôn triệu người Việt Nam từ miền ngược[r]

- Có hiểu biết bước đầu về thể loại truyền thuyết

- Hiểu được quan niệm của người Việt cổ về nòi giống dân tộc qua truyền thuyết Con

Bầu ơi thương lấy bí cùng

Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn

Nhắc đến giống nòi mỗi người Việt Nam của mình đều rất tự hào về nguồn gốc cao quícủa mình - nguồn gốc Tiên, Rồng, con Lạc cháu Hồng Vậy tại sao muôn triệu ngườiViệt Nam từ miền ngược đến miền xuôi, từ miền biển đến rừng núi lại cùng có chungmột nguồn gốc như vậy Truyền thuyết Con Rồng, cháu Tiên mà chúng ta tìm hiểu hômnay sẽ giúp các em hiểu rõ về điều đó

* Khái niệm truyền thuyết:

- Truyện dân gian truyền miệng kể về cácnhân vật, sự kiện có liên quan đến lịch sử thờiquá khứ

- Thường có yếu tố tưởng tượng kì ảo

- Thể hiện thái độ, cách đánh giá của nhân dânđối với các sự kiện và nhân vật LS

(?) Lạc Long Quân và Âu cơ được giới

thiệu như thế nào? (Nguồn gốc, hình dáng,

tài năng)

(?) Tại sao tác giả dân gian không tưởng

tượng Lạc Long Quân và Âu cơ có nguồn

gốc từ các loài khác mà tưởng tượng Lạc

Long Quân nòi rồng, Âu Cơ dòng dõi tiên?

Điều đó có ý nghĩa gì?

(Việc tưởng tượng Lạc Long Quân và Âu

Cơ dòng dõi Tiên - Rồng mang ý nghĩa

thật sâu sắc Bởi rồng là 1 trong bốn con

vật thuộc nhóm linh mà nhân dân ta tôn

sùng và thờ cúng Còn nói đến Tiên là nói

đến vẻ đẹp toàn mĩ không gì sánh được

Tưởng tượng Lạc Long Quân nòi Rồng,

Âu Cơ nòi Tiên phải chăng tác giả dân

gian muốn ca ngợi nguồn gốc cao quí và

hơn thế nữa muốn thần kì hoá, linh

thiêng hoá nguồn gốc giống nòi của dân

tộc Việt Nam ta.)

(?) Vậy qua các chi tiết trên, em thấy hình

tượng Lạc Long Quân và Âu Cơ hiện lên

như thế nào?

(?) Âu Cơ sinh nở có gì kì lạ? Chi tiết này

có ý nghĩa gì?

(Chi tiết lạ mang tính chất hoang đường

nhưng rất thú vị và giàu ý nghĩa Nó bắt

nguồn từ thực tế rồng, rắn đề đẻ trứng

Tiên (chim) cũng đẻ trứng Tất cả mọi

người Việt Nam chúng ta đều sinh ra từ

trong cùng một bọc trứng (đồng bào) của

mẹ Âu Cơ Dân tộc Việt Nam chúng ta

vốn khoẻ mạnh, cường tráng, đẹp đẽ, phát

triển nhanh.)

(?) Em hãy quan sát bức tranh trong SGK

và cho biết tranh minh hoạ cảnh gì?

II Tìm hiểu văn bản

1 Giới thiệu Lạc Long Quân - Âu cơ:

Lạc Long Quân

- Nguồn gốc:Thần-Hình dáng: mìnhrồng ở dưới nước-Tài năng:có nhiều phép lạ, giúp dân diệt trừ yêu quái

Âu Cơ

- Nguồn gốc:

Tiên

- Xinh đẹptuyệt trần

 Đẹp kì lạ, lớn lao với nguồn gốc vô cùng cao

quí.

2 Âu Cơ sinh nở kỳ lạ và hai người chia

con

a Âu Cơ sinh nở kì lạ:

- Sinh bọc trăm trứng, nở trăm con, đẹp

đẽ, khôi ngô, không cần bú mớm, lớn nhanhnhư thổi

 Chi tiết tưởng tượng sáng tạo diệu kì nhấnmạnh sự gắn bó keo sơn, thể hiện ý nguyệnđoàn kết giữa các cộng đồng người Việt

(?) Lạc Long Quân và Âu Cơ chia con như

thế nào? Việc chia tay thể hiện ý nguyện gì?

(?) Bằng sự hiểu biết của em về lịch sử

chống ngoại xâm và công cuộc xây dựng

đất nước, em thấy lời căn dặn của thần sau

này có được con cháu thực hiện không?

( Lịch sử mấy ngàn năm dựng nước và

giữ nước của dân tộc ta đã chứng minh

hùng hồn điều đó Mỗi khi tổ quốc bị lâm

nguy, nhân dân ta bất kể trẻ, già, trai, gái

từ miền ngược đến miền xuôi, từ miền

biển đến miền rừng núi xa xôi đồng lòng

kề vai sát cánh đứng dậy diết kẻ thù Khi

nhân dân một vùng gặp thiên tai địch hoạ,

cả nước đều đau xót, nhường cơm xẻ áo,

để giúp đỡ vượt qua hoạn nạn và ngày

nay, mỗi chúng ta ngồi đây cũng đã, đang

và sẽ tiếp tục thực hiện lời căn dặn của

Long Quân xưa kia bằng những việc làm

thiết thực.)

(?) Trong tuyện dân gian thường có chi tiết

tưởng tượng kì ảo Em hiểu thế nào là chi

tiết tưởng tượng kì ảo?

(?) Chi tiết tưởng tượng kì ảo là chi tiết

không có thật được dân gian sáng tạo ra

nhằm mục đích nhất định

(?) Trong truyện này, chi tiết nói về Lạc

Long Quân và Âu Cơ; việc Âu Cơ sinh nở

kì lạ là những chi tiết tưởng tượng kì ảo

Vai trò của nó trong truyện này như thế

nào?

(?) Em hãy cho biết, truyện kết thúc bằng

những sự việc nào? Việc kết thúc như vậy

có ý nghĩa gì?

(?) Vậy theo em, cốt lõi sự thật lịch sử trong

truyện là ở chỗ nào?

(Là mười mấy đời vua Hùng trị vì Khẳng

định sự thật trên đó là lăng tưởng niệm

các vua Hùng mà tại đây hàng năm vẫn

diễn ra lễ hội rất lớn - lễ hội đền Hùng Lễ

hội đó đã trở thành một ngày quốc giỗ của

cả dân tộc

- Dù ai đi ngược về xuôi

b Âu Cơ và Lạc Long Quân chia con:

- 50 người con xuống biển;

- 50 Người con lên núi

 Cuộc chia tay phản ánh nhu cầu phát triểndân tộc: làm ăn, mở rộng và giữ vững đất đai.Thể hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất dântộc Mọi người ở mọi vùng đất nước đều cóchung một nguồn gốc, ý chí và sức mạnh

* ý nghĩa của chi tiết tưởng tượng kì ảo:

- Tô tính đậm tính chất kì lạ, lớn lao, đẹp đẽcủa các nhân vật, sự kiện

- Thần kì, linh thiêng hoá nguồn gốc giốngnòi, dân tộc để chúng ta thêm tự

hào, tin yêu, tôn kính tổ tiên, dân tộc

Nhớ ngày giỗ tổ mùng mười tháng

ba)

(?) Em hãy cho biết đền Hùng nằm ở tỉnh

nào trên đất nước ta ? - Phú Thọ

(?) Trong truyện tác giả dân gian đã sử

dụng nghệ thuật nào?

(?) Truyện thể hiện nội dung gì?

( GV gọi HS đọc ghi nhớ SGK trang 8 )

- Khái quát hoá bằng sơ đồ tư duy

Bọc 100 TRứng

50 lênnon 50 xuốngbiển

NGUỒN GỐC DÂN TỘC

Hoạt động 3: HDHS củng cố

1 Học xong truyện: Con Rồng, cháu Tiên em thích nhất chi tiết nào ? Vì sao?

2 Kể tên một số truyện tương tự giải thích nguồn gốc của dân tộc Việt Nam mà em

biết ?

Hoạt động 4: HDHS về nhà

1 Học thuộc ghi chép nghe giảng trên lớp, ghi nhớ SGK

2 Tìm các tư liệu kể về các dân tộc khác hoặc trên thế giới về việc làm bánh hoặc quà dâng vua

3 Đọc, chuẩn bị và soạn bài “Bánh chưng, bánh giày”

**********************************************************************

* Em hiểu thế nào truyền thuyết ? Nêu ý nghĩa của truyền thuyết "Con Rồng, cháu

Tiên"? Trong truyện em thích nhất chi tiết nào? Vì sao em thích?

Hoạt động 2 : HDHS tìm hiểu văn bản

(?) Mở đầu truyện, tác giả muốn cho

- Vua cha chọn bánh của lang Liêu để tế trờiđất cùng Tiên Vương và nhường ngôi chochàng

- Từ đó nước ta có tục làm bánh chưng, bánhgiầy vào ngày tết

II Tìm hiểu văn bản

1 Vua Hùng chọn người nối ngô i

- Hoàn cảnh: giặc ngoài đã yên, đất nước tháibình, nhân dân no ấm, vua đã già muốn truyềnngôi

(?) Vua đã chọn người nối ngôi bằng hình

thức nào?

(?) Điều kiện và hình thức truyền ngôi có

gì đổi mới và tiến bộ so với đương thời?

(Trong truyện dân gian giải đố là 1 trong

những loại thử thách khó khăn đối với

nhân vật, không hoàn toàn theo lệ truyền

ngôi từ các đời trước: chỉ truyền cho con

trưởng Vua chú trọng tài chí hơn trưởng

thứ-> Đây là một vị vua anh minh.)

(?) Để làm vừa ý vua, các ông Lang đã

làm gì?

(?) Tâm trạng Lang Liêu ra sao ? Lang

Liêu đã làm gì ?

(Rất buồn Trong các con vua, chàng là

người thiệt thòi nhất Tuy là Lang nhưng

từ khi lớn lên chàng ra ở riêng, chăm lo

việc đồng áng, trồng lúa, trồng khoai

Lang Liêu thân thì con vua nhưng phận

thì gần gũi với dân thường)

(?) Vì sao Lang Liêu được thần báo

mộng ?

(Các nhân vật mồ côi, bất hạnh thường

được thần, bụt hiện lên giúp đỡ mỗi khi

bế tắc.)

(?) Vì sao thần chỉ mách bảo mà không

làm giúp lễ vật cho Lang Liêu?

(Thần vẫn dành chỗ cho tài năng sáng

tạo của Lang Liêu.)

(?) Kết quả cuộc thi tài giữa các ông Lang

như thế nào?

(?) Vì sao hai thứ bánh của lang Liêu

được vua chọn để tế Trời, Đất, Tiên

Vương và Lang Liêu được chọn để nối

ngôi vua?

( Hai thứ bánh của Lang Liêu vừa có ý

nghĩa thực tế: quí hạt gạo, trọng nghề

nông (là nghề gốc của đất nước làm cho

nhân dân được no ấm) vừa có ý nghĩa

sâu xa: Đề cao sự thờ kính Trời, Đất và

tổ tiên của nhân dân ta.

- Hai thứ bánh hợp ý vua chứng tỏ tài

đức của con người có thể nối chí vua.

Đem cái quí nhất của trời đất của ruộng

- ý của vua: người nối ngôi vua phải nối đượcchí vua, không nhất thiết là con trưởng

- Hình thức: điều vua đòi hỏi mang tính chấtmột câu đố để thử tài

2 Cuộc thi tài giữa các ông lang

- Các ông lang thi nhau làm cỗ thật hậu, thậtngon

- Lang Liêu: Làm ra hai loại bánh: bánh trưng,bánh giày

3 Kết quả cuộc thi

- Lang Liêu được chọn làm người nối ngôi

Vì chàng là người có tài, có đức và hiếu thảo

đồng do chính tay mình làm ra mà tiến

cúng Tiên Vương, dâng lên vua thì đúng

là con người tài năng, thông minh, hiếu

- Đề cao nghề nông trồng lúa nước

- Quan niệm duy vật thô sơ về Trời, Đất

- Ước mơ vua sáng, tôi hiền, đất nước tháibình, nhân dân no ấm

* Ghi nhớ : T12/SGK

Hoạt động 3: HDHS củng cố

1 Ý nghĩa của phong tục ngày tết nhân dân ta làm bánh chưng, bánh giầy ?

(Đề cao nghề nông, đề cao sự thờ kính Trời, Đất và tổ tiên của nhân dân ta Cha ông

ta đã xây dựng phong tục tập quán của mình từ những điều giản dị nhưng rất linh thiêng, giàu ý nghiã Quang cảnh ngày tết nhân dân ta gói hai loại bánh còn có ý nghĩa giữ gìn truyền thống văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc và làm sống lại truyền thuyết Bánh chưng, bánh giầy.)

2 Chỉ ra và phân tích một số chi tiết trong truyện mà em thích nhất ?

(- Lang Liêu được thần báo mộng: đây là chi tiết thần kì làm tăng sức hấp dẫn của truyện, nêu lên giá trị của hạt gạo ở một đất nước mà cư dân sống bằng nghề nông, thể hiện cái đáng quí, cái đáng trân trọng của sản phẩm do con người làm ra.

- Lời của vua nói về hai loại bánh: đây là cách " đọc" , cách " thưởng thức" nhận xét về

văn hoá Những cái bình thường, giản dị song lại nhiều ý nghĩa sâu sắc đó cũng

chính là ý nghiã tư tưởng, tình cảm của nhân dân về hai loại bánh và phong tục làm bánh.)

Hoạt động 4: HDHS về nhà

1 Học thuộc ghi chép nghe giảng trên lớp, ghi nhớ SGK

2 Đóng vai vua Hùng kể lại truyện : “Bánh chưng, bánh giầy”

3 Đọc, chuẩn bị và soạn bài “Thánh Gióng”

**********************************************************************

- Nắm chắc định nghĩa về từ, cấu tạo của từ.

- Biết phân biệt các kiểu cấu tạo từ

Lưu ý: Học sinh đã học về cấu tạo từ ở Tiểu học

(?) Câu văn này lấy ở văn bản nào?

(?) Trước mỗi gạch chéo là 1 từ, em hãy

cho biết câu văn trên có mấy từ ? Và có

bao nhiêu tiếng ( mỗi một con chữ là một

tiếng) ?

(?) Vậy tiếng và từ trong câu văn trên có

cấu tạo như thế nào ? Tiếng dùng để làm

gì ?

( ?) ? 9 từ trong VD trên khi kết hợp với

nhau có tác dụng gì?(tạo ra câu có ý

nghĩa)

(?) Từ dùng để làm gì?

(?) Từ nhận xét trên em hãy rút ra khái

niệm từ là gì?

* GV cho hs đọc ghi nhớ SGK trang 13 ?

Hoạt động 2 : HDHS tìm hiểu từ đơn

1 Ví dụ:

(?) GV cho HS quan sát và đọc yêu cầu

ví dụ mục 1II SGK trang 13 trên bảng

phụ ?

(?) Dựa vào kiến thức đã học ở tiểu học

em hãy điền các từ vào bảng phân loại?

(?) Qua việc lập bảng, em hãy nhận xét,

từ đơn và từ phức có gì khác nhau?

(?) Hai từ phức trồng trọt, chăn nuôi có

gì giống và khác nhau ?

+ Giống: đều là từ phức (gồm hai tiếng)

+ Khác: Chăn nuôi: gồm hai tiếng có

quan hệ về nghĩa

(?) Vậy từ phức được tạo ra bằng cách

ghép các tiếng có quan hệ với nhau về

nghĩa được gọi là từ gì?

- Trồng trọt gồm hai tiếng có quan hệ láy

âm

(?) Từ phức có quan hệ láy âm giữa các

tiếng được gọi là từ gì?

* GV gọi hs đọc ghi nhớ SGK trang 13 ?

* HS thảo luận, cử đại diện trả lời ; theo

dõi và bổ xung cho nhóm bạn ?

* GV hướng dẫn, theo dõi, nhận xét và

kết luận ?

Kiểu cấu tạo từ Ví dụ

Từ đơn từ đấy, nước, ta,

chăm, nghề, và, có,tục, ngày, Tết, làm

a Từ nguồn gốc, con cháu thuộc kiểu từ ghép.

b Từ đồng nghĩa với từ nguồn gốc: Cội nguồn,

dì, chú cháu, anh em.

bánh rán, bánh nướng, bánh hấp, bánh nhúng

Nêu tên chất liệu làmbánh

bánh nếp, bánh tẻ, bánh gai, bánh khoai,bánh ngô, bánh sắn, bánh đậu xanh

Tính chất của bánh bánh dẻo, bánh

phồng, bánh xốp Hình dáng của bánh bánh gối, bánh khúc,

bánh quấn thừng

Bài tập 4 SGK trang 15

- Thút thít : là từ láy tượng thanh ( dùng để tả

tiếng khóc nhỏ, không liên tục, xen với tiếng xịt mũi

- Những từ láy khác có cùng tác dụng : nức nở,sụt sùi, rưng rức

1 Học thuộc ghi chép nghe giảng trên lớp, ghi nhớ SGK

2 Tìm số từ, số tiếng trong đoạn văn: lời của vua nhận xét về hai thứ bánh của Lang liêu

3 Đọc, chuẩn bị và soạn bài “Nghĩa của từ”

**********************************************************************

- Bước đầu biết về giao tiếp, văn bản và phương thức biểu đạt

- Nắm được mục đích giao tiếp, kiểu văn bản và phương thức biểu đạt

Hoạt động 1 :HDHS tìm hiểu chung về văn

bản và phương thưc biểu đạt:

(?) Khi đi đường, thấy một việc gì, muốn cho

mẹ biết em làm thế nào?

(?) Đôi lúc rất nhớ bạn thân ở xa mà không

thể trò chuyện thì em làm thế nào?

* GV: Các em nói và viết như vậy là các em

đã dùng phương tiện ngôn từ để biểu đạt điều

mình muốn nói Nhờ phương tiện ngôn từ mà

mẹ hiểu được điều em muốn nói, bạn nhận

được những tình cảm mà em gưỉ gắm Đó

chính là giao tiếp

(?) Trên cơ sở những điều vừa tìm hiểu, em

hiểu thế nào là giao tiếp?

(?) Việc em đọc báo và xem truyền hình có

phải là giao tiếp không ? Vì sao?

(?) GV cho HS quan sát và đọc bài ca dao ở

mục 1c Itrong SGK trang 16 ?

(?) Bài ca dao có nội dung gì?

* GV: Đây là vấn đề chủ yếu mà cha ông

I.Tìm hiểu chung về văn bản và phương thưc biểu đạt:

1 Văn bản và mục đích giao tiếp:

a Giao tiếp:

- Giao tiếp là một hoạt động truyền đạt, tiếpnhận tư tưởng, tình cảm bằng phương tiệnngôn từ

b Văn bản

- Về nội dung bài ca dao: Khuyên chúng taphải có lập trường kiên định

chúng ta muốn gửi gắm qua bài ca dao này.

Đó chính là chủ đề của bài ca dao

(?) Bài ca dao được làm theo thể thơ nào? Hai

câu lục và bát liên kết với nhau như thế nào?

(?) Theo em bài ca dao này đã có thể coi là

một văn bản hoàn chỉnh chưa ?

(?) Cho biết lời phát biểu của thầy cô hiệu

trưởng trong buổi lễ khai giảng năm học có

phải là là văn bản không? Vì sao?

- Đây là một văn bản vì đó là chuỗi lời nói có

chủ đề, có sự liên kết về nội dung: báo cáo

thành tích năm học trước, phương hướng năm

- Lời phát biểu của thầy cô hiệu trưởng->

là một dạng văn bản nói

- Bức thư: Là một văn bản vì có chủ đề, cónội dung thống nhất tạo sự liên kết -> đó làdạng văn bản viết

* Văn bản: là một chuỗi lời nói miệng hay

bài viết có chủ đề thống nhất, có liên kết mạch lạc, vận dụng phương thức biểu đạt phù hợp để thực hiện mục đích giao tiếp

2 Kiểu văn bản và phương thức biểu đạt:

a VD:

TT Kiểu VB phương thức biểu đạt Mục đích giao tiếp Ví dụ

2 Miêu tả Tái hiện trạng thái sự vật, conngười + Miêu tả cảnh+ Cảnh sinh hoạt

3 Biểu cảm Bày tỏ tình cảm, cảm xúc

4 Nghị luận Bàn luận: Nêu ý kiến đánh giá + Tục ngữ: Tay làm + Làm ý nghị luận

5 Thuyết minh Giới thiệu đặc điểm, tính chất,phương pháp. Từ đơn thuốc chữa bệnh,thuyết minh thí nghiệm

6 Hành chínhcông vụ

Trình bày ý mới quyết định thểhiện, quyền hạn trách nhiệm giữangười và người

Đơn từ, báo cáo, thôngbáo, giấy mời

(?) GV treo bảng phụ, giới thiệu 6 kiểu

văn bản và phương thức biếu đạt ? Lấy

VD cho từng kiểu văn bản?

(?) GV cho HS quan sát và làm các

bài tập tình huống ở mục 2 II SGK

- 6 Kiểu văn bản và phương thức biểu đạt: tự sự,miêu tả, biểu cảm, nghị luận, thuyết minh, hànhchính, công vụ

- Lớp 6 học: vbản tự sự, miêu tả

(?) Các đoạn văn, đoạn thơ thuộc

phương thức biểu đạt nào ?

(?)Truyền thuyết Con Rồng, cháu Tiên

thuộc kiểu văn bản nào ? Vì sao em biết

* Kể tóm tắt tryền thuyết Bánh chưng, bánh giầy? Qua truyền thuyết ấy nhân dân ta

mơ ước điều gì?

3 Bài mới:

Chủ đề đánh giặc cứu nước là chủ đề lớn, cơ bản, xuyên suốt lịch sử văn học VN nóichung, văn học dân gian VN nói riêng Thánh Gióng là truyện dân gian thể hiện rất tiêubiểu và độc đáo chủ đề này Đây là một câu chuyện hay và hấp dẫn, lôi cuốn biết baothế hệ người VN Điều gì đã làm nên sức hấp dẫn, lôi cuốn của câu chuyện như vậy? Hi

v ng r ng b i h c hôm nay cô trò chúng ta s gi i áp ọ ằ à ọ ẽ ả đ được th c m c ó ắ ắ đ

Hoạt động 1: HDHS đọc và tìm hiểu chú

thích

(?) GV hướng dẫn, đọc mẫu và gọi HS

đọc ?

(?) Em hãy kể tóm tắt những diễn biến

chính của truyền thuyết ?

(?) GV hướng dẫn HS tìm hiểu từ khó theo

chú thích SGK trang 21 – 22 ?

Hoạt động 2: HDHS tìm hiểu văn bản

(?) “Thánh Gióng” thuộc kiểu văn bản

nào ? Với phương thức biểu đạt nào là

chính ?

I Đọc – hiểu chú thích

1 Đọc

* Những sự việc chính:

- Sự ra đời của Thánh Gióng

- Thánh Gióng biết nói và nhận trách nhiệmđánh giặc

- Thánh Gióng lớn nhanh như thổi

- Thánh Gióng vươn vai thành tráng sĩ cưỡingựa sắt đi đánh giặc và đánh tan giặc

- Vua phong TG là Phù Đổng Thiên Vương

và những dấu tích còn lại của Thánh Gióng

2 Hiểu chú thích

II Tìm hiểu văn bản:

1 Kiểu văn bản và phương thức biểu đạt

- Kiểu văn bản: tự sự

- Phương thức biểu đạt: Tự sự + miểu tả +

(?) Văn bản được chia ra làm mấy phần ?

Nêu vị trí và nội dung từng phần ?

(?) Phần mở đầu truyện ứng với sự việc

Sự ra đời kỳ lạ của Gióng

- Phần 2 “Bấy giờ có giết giặc, cứunước”

Gióng gặp sứ giả,cả làng nuôi Gióng

- Phần 3 “Giặc đã…bay lên trời”

Gióng cùng nhân dân chiến đấu

và chiến thắng giặc Ân

- Phần 4 Phần còn lại

Gióng bay về trời

3 Phân tích

a Sự ra đời của Thánh Gióng

- Bà mẹ ướm chân - thụ thai 12 tháng mớisinh;

- Cậu bé lên 3 không nói, cười, đi;

 Khác thường, kì lạ, hoang đường

Hoạt động 3: HDHS củng cố

1 Kể tóm tắt truyện ?

2 Sự ra đời của Gióng có gì kì lạ và khác thường ?

Hoạt động 5: HDHS về nhà

1 Học thuộc ghi chép nghe giảng trên lớp

2 Đọc, chuẩn bị và soạn bài “Thánh Gióng.” ( Tiếp theo )

**********************************************************************

* Kể tóm tắt tryền thuyết Bánh chưng, bánh giầy? Qua truyền thuyết ấy nhân dân ta

mơ ước điều gì?

3 Bài mới:

Hoạt động 1: HDHS tiếp tục tìm hiểu văn

bản.

(?) Thánh Gióng cất tiếng nói khi nào?

(?)Hãy phân tích ý nghĩa của chi tiết này?

(?) Sau hôm gặp sứ giả, Gióng có điều gì

khác thường, điều đó có ý nghĩa gì ?

II Tìm hiểu văn bản

1 Kiểu văn bản và phương thức biểu đạt

+ Gióng là hình ảnh của nhân dân, lúc bìnhthường thì âm thầm lặng lẽ nhưng khi nướcnhà gặp cơn nguy biến thì đứng ra cứu nướcđầu tiên

- Gióng lớn nhanh như thổi vươn vai thànhtráng sĩ:

+ Đáp ứng nhiệm vụ cứu nước Việc cứunước là rất hệ trọng và cấp bách, Gióng phảilớn nhanh mới đủ sức mạnh kịp đi đánh giặc.Hơn nữa, ngày xưa nhân dân ta quan niệmrằng, người anh hùng phải khổng lồ về thểxác, sức mạnh, chiến công Cái vươn vai củaGióng để đạt đến độ phi thường ấy

+ Là tượng đài bất hủ về sự trưởng thành vượtbậc, về hùng khí, tinh thần của dân tộc trước

(?) Chi tiết bà con ai cũng vui lòng góp gạo

nuôi Gióng có ý nghĩa gì?

* GV: Ngày nay ở làng Gióng người ta vẫn

tổ chức cuộc thi nấu cơm, hái cà nuôi

Gióng Đây là hình thức tái hiện quá khứ rất

(?) Câu chuyện kết thúc bằng sự việc gì?

(?) Vì sao tan giặc Gióng không về triều để

nhận tước lộc mà lại về trời?

(?) Hình tượng Thánh Gióng trong truyện

- Bà con làng xóm góp gạo nuôi Gióng:

+ Gióng lớn lên bằng thức ăn, đồ mặc củanhân dân, được nuôi dưỡng bằng những cáibình thường, giản dị, Gióng không hề xa lạvới nhân dân Gióng đâu chỉ là con của một

bà mẹ mà là con của cả làng, của nhân dân.+ Nhân dân rất yêu nước, ai cũng mongGióng ra trận

+ Sức mạnh của Gióng là sức mạnh của toàndân

- Thánh Gióng ra trận đánh giặc:

Gióng đánh giặc không những bằng vũ khí

mà bằng cả cỏ cây của đất nước, bằng những

gì có thể giết được giặc Bác Hồ nói: "Ai cósúng thì dùng súng, ai có gươm thì dùnggươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng,gậy gộc."

c Thánh Gióng bay về trời:

- Đây là sự ra đi thật kì lạ mà cùng thật caoquí , chứng tỏ Gióng không màng danh lợi,đồng thời cho chúng ta thấy thái độ của nhândân ta đối với người anh hùng đánh giặc cứunước Nhân dân yêu mến, trân trọng muốn giữmãi hình ảnh của người anh hùng nên đã đểgióng về với cõi vô biên, bất tử Bay lên trờiGióng là non nước, là đất trời, là biểu tượngcủa người dân Văn Lang

*

ý nghĩa của hình tượng Thánh Gióng :

- Là hình tượng tiêu biểu, rực rỡ của ngườianh hùng diệt giặc cứu nước

- Là người anh hùng mang trong mình sứcmạnh cộng đồng buổi đầu dựng nước

* Cơ sở lịch sử của truyện :

Cuộc chiến tranh tự vệ ngày càng ác liệt đòihỏi phải huy động sức mạnh của cả cộngđồng

- Số lượng và kiểu loại vũ khí của người Việt

cổ tăng lên từ giai đoạn Phùng Nguyên đếnĐông Sơn

4 Tổng kết

a Nghệ thuật:

- Xây dựng người anh hùng cứu nước mangmàu sắc thần kì với những chi tiết nghệ thuật

kì ảo, phi thường – hình tượng biểu tượng cho

ý chí, sức mạnh của cộng đồng người Việttrước hiểm hoạ xâm lăng

- Cách thức xâu chuỗi các sự kiện lịch sử

trong quá khứ với những hình ảnh thiên nhiênđất nước: truyền thuyết TG còn lí giảI về ao

2 Truyền thuyết “Thánh Gióng” kết thúc với hình ảnh Gióng cùng ngựa bay về trời.

- Kịch bản phim “Ông Gióng” (Tô Hoài) kết thúc với hình ảnh: tráng sĩ Gióng cùng

ngựa sắt thu nhỏ dần thành em bé cưỡi trâu trở về trên đường làng mát rượi bóng tre

- Em hãy so sánh và nêu nhận xét về hai cách kết thúc ấy?

3 Tại sao hội thi thể thao trong nhà trường lại mang tên "Hội khoẻ Phù Đổng" ?

(Đây là hội thao dành cho lứa tuổi thiếu nhi (lứa tuổi Gióng) mục đích của cuộc thi làkhoẻ để học tập tốt, lao động tốt góp phần vào sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước.)

Hoạt động 4: HDHS về nhà

1 Học thuộc ghi chép nghe giảng trên lớp, ghi nhớ SGK ?

2 Đọc, chuẩn bị và soạn bài “Sơn Tinh – Thủy Tinh.”

**********************************************************************

- Hiểu được thế nào là từ mượn

- Biết cách sử dụng từ mượn trong nói và viết phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp

Tiếng Việt của chúng ta vô cùng phong phú ngoài những từ thuần Việt, ông

cha ta còn mượn một số từ của nước ngoài để làm giàu thêm ngôn ngữ của ta Vậy từmượn là những từ như thế nào? Khi mượn từ, ta phải tuân thủ những nguyên tắc gì? Bài

từ mựơn hôm nay sẽ giúp các em hiểu rõ điều đó

Hoạt động 1 : HDHS t ìm hiểu khái niệm

từ thuần Việt và từ mượn

(?) GV cho HS quan sát và đọc ví dụ 1 I

SGK trang 24 trên bảng phụ?

(?) Dựa vào chú thích sau văn bản Thánh

Gióng, em hãy giải thích nghĩa của từ

“trượng”; “tráng sĩ” ?

(?) Theo em, từ “trượng”; “tráng sĩ”

dùng để biểu thị nội dung gì?

(?) Đọc các từ này, các em phải đi tìm

hiểu nghĩa của nó, vậy theo em chúng có

nằm trong nhóm từ do ông cha ta sáng tạo

ra không ?

- Hai từ này không phải là từ do ông

cha ta sáng tạo ra mà là từ đi mượn ở

nước ngoài( Tiếng Hán- Trung Quốc)

I.

từ thuần Việt và từ mươn :

1 Ví dụ: ( SGK trang 24 )

2 Nhận xét:

- Trượng: đơn vị đo độ dài = 10 thước Trung

Quốc cổ tức 3,33m.( ở đây hiểu là rất cao.)

- Tráng sĩ: người có sức lực cường tráng, chí

khí mạnh mẽ, hay làm việc lớn

-> Hai từ này dùng để biểu thị sự vật, hiệntượng, đặc điểm: đơn vị đo lường; biểu hiệnsức mạnh của con người…

- Các từ không phải là từ mượn ( thuần

Việt) đọc lên ta hiểu nghĩa ngay mà

không cần phải giải thích.

(?) Trong Tiếng Việt ta, có các từ khác

thay thế cho nó đúng nghĩa thích hợp

không?

(?) Qua phần tìm hiểu trên, em hiểu thế

nào là từ mượn? Từ thuần Việt?

- Từ thuần Việt là từ do nhân dân sáng

tạo ra

- Từ mượn là từ vay mượn từ của tiếng

nước ngoài để biểu thị những sự vật,

hiện tượng, đặc điểm… mà tiếng Việt

chưa có từ thích hợp để biểu thị.

* Bài tập nhanh : Hãy tìm từ ghép Hán

Việt có yếu tố sĩ đứng sau ?

(?) Trong các từ đó, từ nào được mượn từ

tiếng Hán? Những từ nào được mượn của

tiếng nước khác?

(?) Em có nhận xét gì về hình thức chữ

viết của các từ: ra-đi-ô, in-tơ-nét, sứ giả,

giang san ?

- Có gạch nối ở giữa: đây là những từ

chưa được Việt hoá cao

- Một số từ: ti vi, xà phòng, mít tinh, ga

có nguồn gốc ấn Âu nhưng được Việt

hoá cao hơn viết như chữ Việt

(?) Vậy theo em, chúng ta thường mượn

tiếng của nước nào?

(?) Thế nào là từ thuần Việt? Từ mượn?

- Từ mượn tiếng Hán( gọi là từ Hán Việt)

- Từ mượn từ tiếng Hán: sứ giả, giang sơn,

gan…

- Từ có nguồn gốc ấn, Âu( được Việt hoá ở

mức cao): ti vi, xà phòng, mít tinh, ga, bơm…

ra-đi-ô, in-tơ-nét.( từ chưa được Việt hoá hoàn

toàn)

- Đối với những từ chưa được Việt hoá cao,khi viết cần có gạch nối ở giữa để nối cáctiếng với nhau

 Mượn từ tiếng Hán, Anh, Nga…

(?) GV hướng dẫn HS đọc phần trích ý

kiến của Bác Hồ?

(?) Qua ý kiến của Bác Hồ, em hiểu việc

mượn từ có tác dụng gì?

(?) Nếu mượn từ tuỳ tiện có được không?

( GV cho HS đọc ghi nhớ SGK trang

25 )

Hoạt động 3: HDHS luyện tập

(?) Ghi lại các từ mượn ?

(?) Xác định nghĩa của từng tiếng tạo

thành các từ Hán Việt ?

( ?) Hãy kể tên một số từ mượn ?

( ?) Từ nào trong các cặp từ là từ mượn ?

- Mặt tích cực: làm giàu ngôn ngữ dân tộc

- Mặt tiêu cực: làm cho ngôn ngữ dân tộc bịpha tạp

 Không mượn từ một cách tuỳ tiện, phải bảo

vệ sự trong sáng của tiếng Việt.

3 Kết luận

* Ghi nhớ : ( SGK trang 25)

III Luyện tập Bài tập 1 SGK trang 26

a Mượn từ Hán Việt: vô cùng, ngạc nhiên, tựnhiên, sính lễ

b Mượn từ Hán Việt: Gia nhân

c Mượn từ Anh: pốp, Mai-cơn giắc-xơn, tơ-nét

* Các trừ mượn: phôn, pan, nốc ao

- Dùng trong hoàn cảnh giao tiếp thân mật,

viết tin trên báo.

+ Ưu điểm: ngắn gọn+ Nhược điểm: không trang trọng

Hoạt động 3: HDHS củng cố

1 Thế nào là từ mượn và từ thuần Việt ?

2 Nêu nguyên tắc mượn từ ?

Hoạt động 4: HDHS về nhà

1 Học thuộc ghi chép nghe giảng trên lớp, ghi nhớ SGK ?

2 Đọc, chuẩn bị và soạn bài “Nghĩa của từ.”

3 Làm bài tập 4, 5, 6 Sách bài tập ?

**********************************************************************

- Có hiểu biết bước đầu về văn tự sự, đặc điểm của văn tự sự.

- Vận dụng kiến thức đã học để đọc – hiểu và tạo lập văn bản Nhận biết được văn tự

sự Biết sử dụng một số thuật ngữ : tự sự, kể chuyện, sự việc, người kể

th c t s ntnứ ự ự ? B i h c hôm nay s giúp các em hi u i u ó.à ọ ẽ ể đ ề đ

Hoạt động 1: HDHS tìm hiêu ý nghĩa và

đặc điểm chung của phương thức tự sự

(?) GV gọi học sinh đọc và theo dõi các tình

huống giao tiếp SGK-trang 27 ?

(?) Gặp trường hợp như thế, theo em người

nghe muốn biết điều gì và người kể phải

làm gì ?

(?) Trong những trường hợp trên câu

chuyện phải có ý nghĩa nào đó? VD: Nếu

muốn cho bạn biết Lan là một người bạn

tốt, người được hỏi phải kể những việc như

thế nào về Lan? Vì sao?

(?)Với trường hợp "Bạn An gặp chuyện gì

mà thôi học nhỉ” thì cần kể câu chuyện như

thế nào mới gọi là có ý nghĩa" ?

I Ý nghĩa và đặc điểm chung của phương thức tự sự

- Câu chuyện kể phải có một ý nghĩa nào đó

Ví dụ: phải kể về những cử chỉ, lời nói, hànhđộng tốt, có ý nghĩa của Lan; thái độ của mọingười xung quanh Lan Đó là những biểu hiệncủa một người bạn tốt -> Tìm hiểu con người

- " Bạn An gặp chuyện gì mà thôi học nhỉ" ->

(?) Truyện Thánh Gióng là một văn bản tự

sự, vậy theo em văn bản này cho ta biết về

điều gì ? (kể về ai? ở thời nào? Kể về việc

gì? diễn biến sự việc, kết quả, ý nghĩa sự

việc )

(?) Vì sao truyện Thánh Gióng là truyện

ngợi ca công đức của vị anh hùng làng

Gióng?

(?) Hãy liệt kê các sự việc trước sau của

truyện ?

(?) Từ thứ tự các sự việc trên em hãy rút ra

đặc điểm của phương thức tự sự ?

(?) GV gọi HS đọc ghi nhớ SGK trang 28 ?

Hoạt động 2: HDHS luyện tập

(?) GV gọi HS đọc truyện “ông già và thần

chết” ?

(?) Trong truyện này, phương thức tự sự

được thể hiện như thế nào? Câu chuyện thể

hiện ý nghĩa gì?

(?) GV gọi HS đọc bài thơ “Sa bẫy” ?

(?) Bài thơ có phải tự sự không Vì sao?

Hãy kể miệng câu chuyện trên ?

người kể phải kể câu chuyện có nêu nhữngnguyên nhân, hoàn cảnh, suy nghĩ khiến Anphải thôi học -> giải thích sự việc

1 Sự ra đời của Thánh Gióng

2 Thánh Gióng biết nói và nhận trách nhiệmđánh giặc

3 Thánh Gióng lớn nhanh như thổi

4 Thánh Gióng vươn vai thành tráng sĩ cưỡingựa sắt, mặc áo giáp sắt đi đánh giặc

5 Thánh Gióng đánh tan giặc

6 Thánh Gióng bay về trời

7 Vua lập đền thờ, phong danh hiệu

- Truyện kể diễn biến tư tưởng của ông gìamang màu sắc hóm hỉnh; kể theo trình tự thờigian, các sự việc nối tiếp nhau, kết thúc bấtngờ; thể hiện tư tưởng yêu cuộc sống, dù kiệtsức thì sống cùng hơn chết

- Ý nghĩa:truyện mang sắc thái hóm hỉnh, ca ngợi tư tưởng yêu cuộc sống, ca ngợi trí thôngminh biến báo linh hoạt của ông già

Bài tập 2 SGK trang 29

- Đây là bài thơ tự sự

- Bài thơ kể chuyện bé Mây và mèo con rủnhau bẫy chuột nhưng mèo tham ăn quá nên

đã mắc vào bẫy Hoặc đúng hơn là mèo thèmquá đã chui vào bẫy ăn tranh phần của chuột

(?) GV cho HS đọc 2 văn bản SGK trang 29

+ Cả bé, cả mèo đều nghĩ chuột tham ăn nênmắc bẫy ngay

+ Đêm, Mây nằm mơ thấy cảnh chuột bị sậpbẫy đầy lồng chúng chí cha, chí choé khóclóc, cầu xin tha mạng

+ Sáng hôm sau, ai ngờ khi xuống bếp xem,

bé Mây chẳng thấy chuột, cũng chẳng còn cánướng, chỉ có ở giữa lồng, mèo ta đang cuộntròn ngáy khì khò chắc mèo ta đang mơ

Bài tập 3SGK trang 29

- Văn bản 1 là một bản tin, nội dung kể lại

cuộc khai mạc trại điêu khắc quốc tế lầ thứ 3tại thành phố Huế chiều 3-4- 2002

- Văn bản 2: Đoạn văn "Người Âu Lạc đánh

quân Tần xâm lược là một bài trong LS lớp 6 ->Cả hai văn bản đều có mội dung tự sự vớinghĩa kể chuyện, kể việc

Tự sự ở đây có vai trò giới thiệu, tường thuật,

kể chuyện thời sự hay LS

1 Học thuộc ghi chép nghe giảng trên lớp, ghi nhớ SGK ?

2 Đọc, chuẩn bị và soạn bài “Nghĩa của từ.” “”

- Nắm được những nét chính về nghệ thuật của truyện.

* Nêu ý nghĩa của truyền thyết Thánh Gióng? Trong truyện đó, em thích hình ảnh,

chi tiết nào nhất? Vì sao?

3 Bài mới:

3* Bài mới:

Dọc dải đất hình chữ S, bên bờ biển Đông thuộc Thái Bình Dương, nhân dân ViệtNam chúng ta, nhất là nhân dân miền Bắc trước đây và miền Trung, miền Nam bây giờhàng năm phải đối mặt mùa mưa bão lũ lụt thật khủng khiếp Để tồn tại, cha ông ta phảitìm mọi cách để chiến đấu và chiến thắng giặc nước Cuộc chiến đấu trường kỳ giantruân ấy đã được thần thoại hoá trong TT:

"Núi cao sông hãy còn dài

Năm năm báo oán đời đời đánh ghen".

Để hiểu rõ hơn

Hoạt động 1: HDHS đọc, tìm hiểu chú

thích

(?) GV hướng dẫn, đọc mẫu, gọi HS đọc ?

(?) GV hướng dẫn HS tìm hiểu nghĩa

một số từ khó theo chú thích SGK

trang 33 ?

Hoạt động 2: HDHS tìm hiểu văn bản

(?) Nêu kiểu văn bản và phương thức biểu

đạt của truyền thuyết “Sơn Tinh, Thủy

Tinh” ?

(?) Theo em truyền thuyết “Sơn Tinh,

Thủy Tinh”được chia làm mấy phần? Mỗi

phần được thể hiện nội dung gì?

(?) Truyện được gắn với thời đại nào trong

lịch sử Việt Nam ?

( Thời đại Hùng Vương )

(?) Trong truyền thuyết “Sơn Tinh, Thủy

Tinh” nhân vật chính là ai ?

I Đọc – Hiểu chú thích

1 Đọc

2 Hiểu chú thích

II Tìm hiểu văn bản.

1 Kiểu văn bản và phương thức biểu đạt

- Tự sự

2 Bố cục

* Truyện được chia làm 3 phần:

- P1: “Hùng Vương…mỗi thứ một đôi” Vua Hùng kén rể

- P2: “Hôm sau,…rút quân.”

Cuộc giao tranh của hai vị thần

- P3: Còn lại

Giải thích hiện tượng lũ lụt hằng năm

3 Phân tích

a) Mở truyện: Giới thiệu nhân vật và sự việc tạo tình huống:

(?) Nhân vật chính được miêu tả như thế

(?) Có ý kiến cho rằng qua việc đưa ra lễ

vật, chúng ta đã ngầm đoán hiểu được ý của

vua cha Em thấy thế nào ?

(?) Chính điều kiện có phần thuận lợi nên

Đứng trước kết quả đó Thuỷ Tinh có thái

độ, hành động như thế nào?

(?) Cảnh Thuỷ Tinh giương oai diễn võ, hô

gió gọi mưa làm bão tố ngập trời thật là dữ

tợn gợi cho em hình dung ra hiện tượng gì?

Hình ảnh Thuỷ Tinh tượng trưng cho điều

gì?

(?) Trước cơn ghen nổi trời của Thuỷ Tinh,

Sơn Tinh đã đối phó như thế nào?

(?) Nêu ý nghĩa của truyện ?

(?) Nêu giá trị nội dung và nghệ thuật của

truyện ?

* Nhân v t chính: S n Tinh, Thu Tinhậ ơ ỷ

-Thần nuí Tản Viên-vẫy tay về phía Đông ,vẫy tay về phía tây,

- chúa vùng non cao

-Chúa miền biển -gọi gió hô mưa

- Chúa miền nước thẳm

<=> Kì dị, oai phong với những chi tiết rất kì

lạ.Nhiều tài lạ, đều xứng đáng là rể vua Hùng

b Vua Hùng kén rể và việc giao tranh giữa 2 vị thần

- Điều kiện: Người vừa có tài, vừa dâng lễ vật

sớm Lễ vật trang nghiêm, giản dị, quý hiếm,

kỳ lạ, nhưng mang tính truyền thống

 Vua Hùng ngầm chọn Sơn Tinh bởi lễ vật chủ yếu là sản vật của rừng núi

- Sơn Tinh lấy được Mị Nương

- Thuỷ Tinh đùng đùng nổi giận, nổi ghen quyết đánh Sơn Tinh cướp lại Mị Mương

- Thuỷ Tinh với những trận cuồng phong là hình ảnh kỳ ảo hoá cảnh lũ lụt vẫn thường xảy

ra hàng năm ở châu thổ sông Hồng Đó là mộthiện tượng tự nhiên đã được giải thích một cách ngây thơ, lý thú

- Sơn Tinh không hề run sợ, quyết liệt, kiên cường chống trả và đã thắng

 Tượng trưng cho sức mạnh và tinh thần củangười Việt cổ trước thiên tai

c Kết truyện

- Giải thích hiện tượng lũ lụt miền Bắc Bộ

- Mơ ước con người chiến thắng, chinh phục thiên nhiên

4 Tổng kết:

a.Nội dung:

- Giải thích hiện tượng mưa gió, bão lụt;