Phát triển năng lực: rèn HS năng lực tự học ( Lựa chọn các nguồn tài liệu có liên quan ở sách tham khảo, internet, thực hiện soạn bài ở nhà có chất lượng ,hình thành cách ghi nhớ kiến th[r]
Trang 1Ngày soạn:26/12/2019
Ngày giảng:………
Tiết 73 Văn bản
BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI ĐẦU TIÊN
<Tô Hoài>
A Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức:
- Nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong một văn bản truyện viết cho thiếu nhi
- Dế Mèn: một hình ảnh đẹp của tuổi trẻ sôi nổi nhưng tính tình bồng bộtkiêu ngạo
- Một số biện pháp nghệ thuật xây dựng nhân vật đặc sắc trong đoạn trích
2 Kĩ năng:
- Kĩ năng bài học:
+ Văn bản truyện hiện đại có yếu tố tự sự kết hợp yếu tố miêu tả Phân tíchcác nhân vật trong đoạn trích
+ Vận dụng các biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân hoá khi viết văn miêu tả
- Kĩ năng sống: tự nhận thức, xác định ứng xử: sống khiêm tốn, tôn trọng ngườikhác; giao tiếp, phản hồi/ lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ, ý tưởng, cảmnhận của bản thân về những giá trị của văn bản
3 Thái độ:
- Thêm yêu thiên nhiên cuộc sống Có cách cư xử đúng mực Có lối sốnglành mạnh, lí tưởng sống tốt đẹp
4 Phát triển năng lực: rèn HS năng lực tự học ( Lựa chọn các nguồn tài liệu có
liên quan ở sách tham khảo, internet, thực hiện soạn bài ở nhà có chất lượng ,hìnhthành cách ghi nhớ kiến thức, ghi nhớ được bài giảng của GV theo các kiến thức
đã học), năng lực giải quyết vấn đề (phát hiện và phân tích được vẻ đẹp tác phẩm ), năng lực sáng tạo ( có hứng thú, chủ động nêu ý kiến), năng lực sử dụng ngôn ngữ khi nói; năng lực hợp tác khi thực hiện nhiệm vụ được giao trong nhóm; năng lực giao tiếp trong việc lắng nghe tích cực, thể hiện sự tự tin chủ động trong việc
chiếm lĩnh vẻ đẹp tác phẩm văn chương
- GD đạo đức: Giáo dục phẩm chất nhân ái, biết yêu thương bạn bè, biết tạo
dựng một thế giới đại đồng đoàn kết Tự lập, trung thực, có trách nhiệm với bảnthân, có tinh thần vượt khó => GD giá trị sống: YÊU THƯƠNG, KHOAN DUNG,ĐOÀN KẾT, HÒA BÌNH, TÔN TRỌNG, TRÁCH NHIỆM, TRUNG THỰC
- Tích hợp môi trường: liên hệ ảnh hưởng của môi trường giáo dục.
B Chuẩn bị
- GV: nghiên cứu bộ chuẩn kiến thức, SGK, SGV, kế hoạch dạy học, bảngphụ Tài liệu tham khảo: Tác phẩm Dế Mèn phiêu lưu kí, Cuộc đời và sự nghiệp
Tô Hoài
Trang 2- HS: tìm đọc truyện, đọc văn bản, tóm tắt, soan bài theo hướng dẫn của GV.
ra sao? Đó chính là bài học đầu tiên của kì II.
Hđ 2
- Thời gian: 5’
- Mục tiêu: học sinh nắm được những hiểu biết cơ
bản về thể loại.
- Hình thức tổ chức: dạy học phân hóa
- Phương pháp: vấn đáp, thuyết trình, trực quan
- Kĩ thuật: giao nhiệm vụ, trình bày 1P
- Phương tiện: Máy chiếu
- Đóng góp: quan trọng vào nền VH nước nhà
- Văn nổi bật là năng lực quan sát, miêu tả tinh
tường, sắc nhạy, vốn hiểu biết đời sống phong
phú, giọng điệu dí dỏm; câu văn giàu hình ảnh,
nhịp điệu, nhiều sáng tạo, tìm tòi trong sử dụng
I Giới thiệu chung
1 Tác giả
- Tên thật là Nguyễn Sen(1920) Là nhà văn thànhcông trên con đường nghệthuật từ trước CMT8, cónhiểu tác phẩm viết cho
Trang 3ngôn ngữ
- Trên 60/150 dành cho thiếu nhi -> mỗi tác phảm
mang đến một niền vui, một lời căn dặn, một bài
học nho nhỏ dễ mến mà sâu sắc.
? Em hãy nêu vị trí của đoạn trích trong tác
phẩm?
- Trích chương I của “ Dế Mèn phiêu lưu kí”
- In lần đầu năm 1941 có 3 chương, hoàn thành
năm 1954 với 10 chương
GV bổ sung: " Dế Mèn phiêu lưu kí" là một tác
phẩm nổi tiếng đầu tay của nhà văn Tô Hoài được
sáng tác khi ông 21 tuổi dựa vào những kỉ niệm
tuổi thơ vùng bưởi quê ông Tác phẩm có 10
chương Chương đầu kể về lai lịch và bài học
đường đời đầu tiên của Dế Mèn Hai chương tiếp
theo kể chuyện Dế Mèn bị bọn trẻ con đem đi chọi
nhau với các con dế khác Dế Mèn trèn thoát.
Trên đường về nhà gặp chị Nhà Trò bị sa vào
lưới bọn Nhện độc ác Dế Mèn đã đánh tan bọn
Nhện cứu thoát chị Nhà Trò yếu ớt Bẩy chương
còn lại kể về cuộc phiêu lưu của Dế Mèn - Tác
phẩm được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới,
được tặng bằng khen của Hội đồng Hoà bình thế
giới.
thiếu nhi
2 Tác phẩm
- Gồm 10 chương ghi chéplại những việc xảy ra trênđường đi phiêu lưu của DếMèn
- Văn bản thuộc chương Icủa tác phẩm
Hđ 3
- Thời gian: 34’
- Mục tiêu: hướng dẫn học sinh đọc và tìm hiểu giá
trị của văn bản
- Hình thức tổ chức: dạy học phân hóa
- Phương pháp: vấn đáp, thuyết trình, thảo luận,
bình giảng
- Kĩ thuật: đặt câu hỏi, giao nhiệm vụ, chia nhóm
- Phương tiện: Máy chiếu
? Đối với văn bản này chúng ta cần đọc giọng
như thế nào?
- HS trả lời
- GV hướng dẫn cách đọc văn bản: Đọc to, rõ
ràng, giọng đầy kiêu hãnh khi miêu tả về vẻ đẹp
của Dế Mèn Đoạn trêu chị Cốc đọc với giọng
hách dịch, khi kể về cái chết của chị Cốc đọc với
giọng buồn, hối hận
- GV đọc mẫu một đoạn, gọi h/s đọc tiếp
-> HS đọc, phân vai
?Nhận xét bạn đọc bài?
II Đọc - hiểu văn bản
1 Đọc- chú thích
Trang 4- Kể về bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn.
Dế Mèn coi thường Dế Choắt Dế Mèn trêuchị
Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt
?Em nhận xét phần kể tóm tắt của bạn?
- HS nhận xét → GV nhận xét
? Hãy xác định thể loại của văn bản ? Trình bày
những hiểu biết của em về thể loại ?
GV mở rộng: Thể loại của tác phẩm là kí nhưng
thực chất vẫn là một truyện "Tiểu thuyết đồng
thoại" một sáng tác chủ yếu là tưởng tượng và
nhân hoá (truyện đồng thoại là loại truyện tưởng
tượng dành cho thiều nhi, viết về loài vật và các
vật vô tri, theo phương thức nhân cách hóa )
? Xác định ngôi kể, trình tự kể ? Tác dụng?
- Ngôi kể: thứ nhất
- Trình tự: kể ngược – hồi cố
+ Làm cho câu chuyện trở nên thân mật, gần gũi,
chân thực, đáng tin cậy đối với bạn đọc
+ Các tình huống truyện bớt đi chút ít tính bất ngờ
nhưng bù lại, do tận dụng lợi thế về “độ lùi thời
gian”, không ít lần khi kể chuyện, nhân vật tôi đã
nhiều lần phát biểu trực tiếp những chiêm nghiệm
của mình, thậm chí báo trước kết cục làm cho tính
luân lí của tác phẩm trở lên thực sự đậm đà.
? Phương thức biểu đạt của văn bản?
?) Văn bản chia thành mấy phần? Nội dung
Trang 5“ Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống
hách láo chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cử
chỉ ngu dại của mình mà thôi Tôi đã phải trải
cảnh như thế Thoát nạn rồi mà còn ân hận quá,
ân hận mãi Thế mới biết, nếu đã trót không suy
tính, lỡ xảy ra những việc dại dột, dù về sau có hối
cũng không làm lại được”
* GV: Đây là đoạn văn rất đặc sắc, mẫu mực về
miêu tả loài vật
Hs đọc diễn cảm phần 1
- HS chú ý phần 1
? Mở đầu đoạn trích, Dế Mèn đã tự giới thiệu về
mình qua lời văn nào ?
- Bởi tôi ăn uống điều độ và làm việc có chừng
mực nên tôi chóng lớn lắm một chàng dế
thanh niên cường tráng.
? Nhận xét về cách kể và từ ngữ trong hai câu
như có nhát dao cánh hủn hoẳn dài chấm đuôi;
người màu nâu bóng mỡ soi gương được; Đầu to,
nổi từng tảng rất bướng; Răng đen nhánh
…….như hai lưỡi liềm máy; Râu dài, uốn cong
hùng dũng, trịnh trọng, khoan thai
- Hành động:
Đạp phanh phách, vũ phành phạch, nhai ngoàm
ngoạm, trịnh trọng đưa hai chân lên vuốt râu.
- Bố cục: 2 phần
3 Phân tích
a Bức chân dung tự hoạ của Dế Mèn.
Trang 6Đi đứng oai vệ, dún dẩy khoeo chân, cho đúng
kiểu cách con nhà võ
Cà khịa với tất cả bà con lối xóm.
Quát mấy chị cào cào ngụ ngoài đầu bờ, ghẹo
Giọng văn sôi nổi
? Qua lời kể chuyện xen với yếu tố miêu tả đậm
nét này, em hình dung ntn về ngoại hình của Dế
? Giọng kể trong đoạn sôi nổi, nhiệt tình cho
thấy Dế Mèn có thái độ ntn về vẻ đẹp của mình?
* GV bình: đây là đoạn văn đặc sắc, độc đáo về
nghệ thuật miêu tả loài vật Đoạn văn tả được cái
đẹp, cái hùng của DM thật giàu ấn tượng và là đv
miêu tả mẫu mực Những cụm từ “mẫm bóng,
nhọm hoắt, đen nhánh, đã cực tả được cái ngôi vị
vô song của DM, trước hết là ở dáng vẻ bề ngoài
Với DM, mọi thứ đều đạt đến độ hoàn hảo, tuyệt
đối không chê vào đâu được Thêm nữa, những từ
tượng thanh, tượng hình như “phanh phách, phành
phạch, ngoàm ngoạp, rung rinh, dún dẩy ” đã làm
cho độc giả có cảm tưởng như DM vừa thình lình
nhảy ra từ trang sách để chọc ghẹo, nô đùa Rõ
ràng, DM ý thức rất cao và rất hãnh diện về điều
-> Dế Mèn kiêu hãnh, tựhào về vẻ đẹp của mình
Trang 7nào đá, nào ghẹo
- Tưởng mình là ghê gớm, sắp đứng đầu thiên hạ
rồi
? Em hiểu gì về tính cách của Dế Mèn qua
những chi tiết trên?
HS thảo luận cặp đôi
- Dế mèn có điểm đáng yêu: Khoẻ mạnh cường
tráng, tự tin, yêu đời, tuy nhiên đáng chê trách:
Kiêu căng hợm hĩnh, thích ra oai
GV bình giảng
? Qua phân tích em có nhận xét chung gì về Dế
Mèn ? Em hãy khái quát lại trong 1 phút?
?Trong đoạn văn kể này, Tô Hoài đã khéo léo kết
hợp với yếu tố miêu tả Em học được kinh
nghiệm gì về cách miêu tả từ nhà văn?
+ Trình tự miêu tả: Kết hợp tả ngoại hình với hành
động và tư thế, thái độ (tả từng bộ phận của cơ thể,
gắn liền miêu tả hình dáng với hành động khiến
hình ảnh Dế Mèn hiện lên mỗi lúc một rõ nét -> tả
động chứ ko tả tĩnh)
+ Khi miêu tả, sử dụng rất phong phú, chính xác
các tính từ gợi hình, gợi cảm
+ Miêu tả bằng chính lời nhân vật (tự thuật) – ngôi
thứ nhất -> tạo sự gần gũi với người đọc (người
đọc như đc trực tiếp nghe lời kể, lời tâm sự của nv)
+ thuận lợi cho nv biểu hiện tâm trạng, suy nghĩ,
cách đánh giá của mình
* Tính cách, suy nghĩ:
Kiêu căng, hợm hĩnh,thích ra oai liều lĩnh,không tự biết mình
- Bằng nghệ thuật kể xen tả,bình luận, sử dụng tính từ,động từ đặc sắc, nhân hóa,
so sánh tác giả đã tô đậm vẻđẹp về ngoại hình và tínhcách của Dế Mèn, mộtchàng dế khỏe đẹp, cườngtráng nhưng kiêu căng, xốcnổi
Trang 8?Em đã bắt gặp hình ảnh của ai ở ngoài đời có
tính cách giống DM chưa? Hãy nêu cảm nhận
của mình về những con người như vậy?
? Cảm nghĩ của em trước hình ảnh chàng dế thanh niên trong phần đầu văn bản?
HS bộc lộ , bổ sung -> GV khái quát - chốt kiến thức cơ bản của tiết 1
5 Hướng dẫn về nhà (3’)
- Phân tíchlại ngoại hình, tính cách của Dế Mèn
- Tập kể tóm tắt bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn
- Soạn tiếp tiết 2 của văn bản:
- Chuẩn bị: “Bài học đường đời đầu tiên” (tiếp): tiếp tục phân tích nhân vật Dế Mèn trong phần còn lại của văn bản; Rút ra ý nghĩa truyện)
+ Ý nghĩa của bài học?
+ Chỉ ra những nghệ thuật đặc sắc của văn bản
E Rút kinh nghiệm
Trang 9
- Nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong một văn bản truyện viết cho thiếu nhi.
- Dế Mèn: một hình ảnh đẹp của tuổi trẻ sôi nổi nhưng tính tình bồng bộtkiêu ngạo
- Một số biện pháp nghệ thuật xây dựng nhân vật đặc sắc trong đoạn trích
2 Kĩ năng:
- Kĩ năng bài học:
+ Văn bản truyện hiện đại có yếu tố tự sự kết hợp yếu tố miêu tả Phân tíchcác nhân vật trong đoạn trích
+ Vận dụng các biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân hoá khi viết văn miêu tả
- Kĩ năng sống: tự nhận thức, xác định ứng xử: sống khiêm tốn, tôn trọng ngườikhác; giao tiếp, phản hồi/ lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ, ý tưởng, cảmnhận của bản thân về những giá trị của văn bản
3 Thái độ:
- Thêm yêu thiên nhiên cuộc sống Có cách cư xử đúng mực Có lối sốnglành mạnh, lí tưởng sống tốt đẹp
4 Phát triển năng lực: rèn HS năng lực tự học ( Lựa chọn các nguồn tài liệu có
liên quan ở sách tham khảo, internet, thực hiện soạn bài ở nhà có chất lượng ,hìnhthành cách ghi nhớ kiến thức, ghi nhớ được bài giảng của GV theo các kiến thức
đã học), năng lực giải quyết vấn đề (phát hiện và phân tích được vẻ đẹp tác phẩm ), năng lực sáng tạo ( có hứng thú, chủ động nêu ý kiến), năng lực sử dụng ngôn ngữ khi nói; năng lực hợp tác khi thực hiện nhiệm vụ được giao trong nhóm; năng lực giao tiếp trong việc lắng nghe tích cực, thể hiện sự tự tin chủ động trong việc
chiếm lĩnh vẻ đẹp tác phẩm văn chương
- GD đạo đức: Giáo dục phẩm chất nhân ái, biết yêu thương bạn bè, biết tạo
dựng một thế giới đại đồng đoàn kết Tự lập, trung thực, có trách nhiệm với bảnthân, có tinh thần vượt khó => GD giá trị sống: YÊU THƯƠNG, KHOAN DUNG,ĐOÀN KẾT, HÒA BÌNH, TÔN TRỌNG, TRÁCH NHIỆM, TRUNG THỰC
- Tích hợp môi trường: liên hệ ảnh hưởng của môi trường giáo dục.
B Chuẩn bị
Trang 10- GV: nghiên cứu bộ chuẩn kiến thức, SGK, SGV, kế hoạch dạy học, bảngphụ Tài liệu tham khảo: Tác phẩm Dế Mèn phiêu lưu kí, Cuộc đời và sự nghiệp
2 Kiểm tra bài cũ (2’):
? Đánh giá của em về nét đẹp, chưa đẹp trong tính nết của Dế Mèn ở đoạn 1.
- DM là người sống độc lập từ thủa bé
- Chăm chỉ làm việc (hì hục đào đất) Chú biết lo xa như các cụ già Chán cảnhsống quanh quẩn, nhàm chán, táo tợn Cà khịa với tất cả bà con trong xóm Kiêucăng, tự phụ về vẻ đẹp và sức mạnh của mình, xem thường mọi người, hung hăng,xốc nổi
-> Nét hay: độc lập, chăm chỉ, lo xa, có khát vọng đi đó đi đây
- nét chưa đẹp: còn lại, nổi bật nhất là sự “hung hăng, hống hách, láo”
Hđ 2( 23’) Hướng dẫn HS đọc – hiểu văn bản
- Mục tiêu: hướng dẫn học sinh đọc và tìm hiểu giá trị
của văn bản
- Phương pháp: đọc diễn cảm, nêu vấn đề, phát vấn,
khái quát, nhóm.
- Phương tiện: máy chiếu
- Kĩ thuật: đặt câu hỏi, giao nhiệm vụ, chia nhóm
HS đọc phân vai phần 2 của VB - chú ý phân biệt giọng
các nhân vật
- HS tóm tắt sự việc ở phần còn lại của văn bản (Dế Mèn
khinh thường Dế Choắt, gây sự với Cốc gây ra cái chết
của Dế Choắt)
? Dế Choắt có quan hệ ntn với Dế Mèn?
? Tìm những chi tiết miêu tả ngoại hình và nơi ở của
b Bài học đường đời đầu tiên
- Dế Choắt:
Trang 11Dế Choắt hiện lên qua cái nhìn của DM?
- gầy gò, dài lêu đêu như gã nghiện thuốc phiện; Cánh
ngắn củn hở cả nách và mạng sườn, râu ngắn một mẩu,
mặt mũi ngẩn ngơ; đôi càng bè bè
- Hôi như cú mèo, có lớn mà không có khôn.
- Ở trong hang nông sát mặt đất
? Khi tả Dế Choắt, tác giả đã sd NT gì?
- NT: từ tượng hình, NT so sánh
? Cảm nhận chung ntn về Dế Choắt?
GV: Dế choắt bẩm sinh yếu đuối So râu, so cánh, so sức
lực chẳng lại với DM Sự thảm hại ấy lại càng tăng lên
dưới góc nhìn của kẻ tự tôn coi mình là nhất
? Em hãy tìm chi tiết nói nên thái độ của Dế mèn đối
với Dế choắt (Biểu hiện qua lời nói, cách xưng hô,
giọng điệu)?
- Dế Mèn đặt tên: Dế Choắt
- Gọi: "chú mày", xưng tao-mày,
- Giọng điệu: ôi thôi Có lớn mà ko có khôn
? Tìm các chi tiết kể diễn biến tâm lí và thái độ của
DM trong việc trêu chị Cốc?
? Nghệ thuật nào được Tô Hoài sử dụng trong đoạn
kể này?
? Qua đó em có suy nghĩ gì về tính cách của DM?
- GV hướng dẫn, phát phiếu HT
- HS thảo luận nhóm 5 phút, hoàn thiện phiếu học tập ->
đại diện nhóm báo cáo, nhận xét, bổ sung
- Sợ gì? Mày bảo tao sợ cái gì? Màybảo tao còn biết
sợ ai hơn tao nữa?
ốm yếu, gầy gò, xấu
xí, thảm hại
- Thái độ của DM với
Dế Choắt:
Dế mèn kiêu căng,hách dịch, sống ích kỉ,nhỏ nhen
Trang 12- Nép tận đáy mà cũng chết khiếp, nằm im thin thít.
- Khuyên: ởđời mà
có vạ vàomình
- Hốt hoảng quỳxuống, nâng đầuChoắt: “Tôi hốihận lắm chỉ tạicái tội ngôngcuồng dại dột củatôi ”
- Ăn năn, hối hận
- Đem Dế Choắt
đi chôn, đứnglặng hồi lâu, nghĩ
kẻ ngông nghênh coi mọi việc chỉ là trò chơi kia đã biết tội mình.
? Hậu quả của trò chơi dại dột này?
Trang 13? Hậu quả của việc trêu chị Cốc là cái chết của Dế
Choắt, song Dế Mèn có chịu hậu quả nào không? Nếu
có thì là hậu quả gì?
+ Mất bạn láng giềng.
+ Bị Dế Choắt dạy cho bài học nhớ đời.
+ Suốt đời phải ân hận vì lỗi lầm của mình gây ra.
? Theo em trong lúc đứng lặng hồi lâu nghĩ về bài học
đường đời đầu tiên Dế Mèn đã nghĩ gì? (Hoặc: Mèn
đã nhận ra bài học gì ?)
? Ai, điều gì đã cho Dế Mèn có được bài học đường
đời đầu tiên?
- Lời khuyên của Dế Choắt trước khi chết đã thức tỉnh
Dế Mèn
GV giảng: Mấy lời trăng trối của Dế Choắt chính là bài
học đường đời đầu tiên đối với Dế Mèn Đó là bài học
đau đớn, xót xa, ân hận đến suốt đời Chỉ vì thói hung
hăng, ngông cuồng, xốc nổi nhất thời của mình mà bạn
phải đổi cả tính mạng Truyện còn thú vị ở chỗ, ai ngờ
kẻ từng lên giọng dạy đời lại phải nghe một lời dạy
nghiêm túc từ người hàng xóm vẫn bị mình coi là hèn
kém DC đã cho DM 1 bài học xương máu, nhớ đời.
Nhiều bạn đọc trẻ tuổi khi đọc những trang văn này
cũng chợt nhận ra mình trong đó còn những người lớn
tuổi nhận ra thời trẻ của mình Đây chính là sự thú vị
của văn Tô Hoài: những bài học sâu sắc, thấm thía đến
với người đọc một cách nhẹ nhành mà sâu sắc Sự hối
lỗi của DM, cái lặng đi hồi lâu bên mộ Choắt đã chứng
tỏ sự trưởng thành trong nhận thức của DM.
? Từ câu chuyện của DM em thấy trải nghiệm cuộc
sống có vai trò ntn đối với sự trưởng thành của con
người?
- Vai trò rất quan trọng, tác động trực tiếp đến sự thay
đổi nhận thức và hành vi con người)
GV liên hệ thực tế, giáo dục đạo đức.
- Hậu quả: Dế Choắt chết, Dế Mèn ân năm, hối lỗi
Bài học đường đời
đầu tiên: trong phépứng xử với đồng loạicần biết bao dung,khiêm tốn, chớ ích kỉ,hung hăng, nghĩ kĩtrước khi làm
? Từ bài học đường đời đầu tiên của DM, em có nhận
xét gì về DM?
- Dế Mèn thật đáng
trách bởi do thói