DẠY HỌC HỢP TÁC

Dạy học hợp tác Dạy học hợp tác là một PPDH, trong đó giáo viên tổ chức lớp học thành nhóm, GV giao nhiệm vụ và tổ chức cho HS làm việc; các thành viên trong nhóm phải cùng nhau làm việc

DẠY HỌC HỢP TÁC

1 Khái niệm

1.1.Hợp tác

Hợp tác là (các cá nhân ) cùng làm cùng chia sẻ những khó khăn kinh

nghiệm qua đó giúp đỡ nhau để hoàn thành công việc => đem lại lợi ích cho chính mình và cho các thành viên khác trong nhóm

1.2 Dạy học hợp tác

Dạy học hợp tác là một PPDH, trong đó giáo viên tổ chức lớp học thành nhóm, GV giao nhiệm vụ và tổ chức cho HS làm việc; các thành viên trong nhóm phải cùng nhau làm việc, thảo luận trao đổi ý kiến, quan điểm cùng nhau hợp tác

để giải quyết nhiệm vụ dạy học mà giáo viên đã giao để lĩnh hội kiến thức, nhằm đạt được mục tiêu dạy học

VD: Các HS trong một nhóm cùng thảo luận để nhận biết hình hộp chữ nhật và các đặc điểm về đỉnh , mặt, cạnh thông qua phiếu học tập mà GV đã giao Mỗi học sinh sẽ được phân công nhiệm vụ khác nhau: người tìm đặc điểm về đỉnh; người tìm đặc điểm về cạnh, mặt

 Bản chất của dạy học hợp tác là huy động sức mạnh tập thể, giải quyết vấn

đề Người ta thường sử dụng phương pháp dạy học hợp tác đối với nhũng bài có kiến thức khó, có nhiều nhiệm vụ nhận thức hay bài có một số nội dung có thể tạo điều kiện cho HS dễ gây tranh luận => đảm bảo tiến trình dạy học

2.Cơ sở khoa học của dạy học hợp tác

2.1.Thuyết học tập mang tính xã hội : Sự làm việc đồng đội

- Thuyết học mang tính XH được xây dựng trên nguyên tắc trẻ sẽ nổ lực với những nhiệm vụ mà trẻ sẽ được khen thưởng sau khi hoàn thành và sẽ không cố gắng, nỗ lực đối với những việc mà trẻ không được khen hoặc bị chê

- Khi các cá nhân làm việc với nhau cùng hướng tới mục tiêu chung vì sự phụ thuộc lẫn nhau là trách nhiệm của mỗi cá nhân, của người này với người kia; của cá nhân với nhóm ( vì cùng mục tiêu, nhiệm vụ chung) thúc đẩy họ hoạt động tích cực hơn để giúp các thành viên trong nhóm và đồng thời cũng giúp chính bản thân mình vươn đến thành công

- Khi hoạt động theo nhóm, HS sẽ tìm cách giúp đỡ những thành viên yếu kém trong nhóm, mọi người có xu hướng vươn đến sự thống nhất và các thành viên trong nhóm sẽ được tôn trọng

VD: Trong quá trình làm việc cùng nhau, mỗi thành viên làm một nhiệm vụ,

có thể có một số HS gặp khó khăn trong việc giải quyết nhiệm vụ của mình; các thành viên khác trong nhóm sẽ giúp đỡ, gợi ý bạn đó tìm ra hướng giải quyết =>

HS đó hiểu rõ bản chất của vấn đề hơn

2.2.Thuyết Piaget: Sự giải quyết mâu thuẫn

- Bản chất của thuyết này là đưa trẻ vào những tình huống làm xuất hiện mâu thuẫn

GV sẽ tiến hành sắp xếp từng cặp HS có quan điểm đối lập nhau về cách giải quyết vấn đề thành nhóm và yêu cầu từng cặp 2 HS này hoạt động cùng nhau, khi nào có cùng ý kiến, quan điểm thì kết thúc hoạt động của bài học

=> GV sẽ tiến hành kiểm tra từng thành viên trong nhóm, buộc thành viên đó phải nêu được đáp án và con đường đi đến đáp án đó Như vậy, HS sẽ dần phát hiện ra những lỗ hỏng kiến thức của mình và ngày càng hoàn thiện hơn

2.3 Thuyết Vygotsky: Sự học tập tập thể

- Khi đặt HS vào hoạt động tập thể, các em sẽ hợp tác chung sức với nhau để giải quyết nhiệm vụ, như vậy các em sẽ thể hiện được những ý kiến, quan điểm cũng như cách nhìn nhận của riêng mình => tiếp thu kiến thức của HS sẽ nhanh hơn và hoàn thiện hơn

- Tình huống, nhiệm vụ mà GV đưa ra cho HS phaỉ nằm trong “vùng phát

triển gần nhất”, tức là những vấn đề mà GV đưa ra phải phù hợp với năng lực và

trình độ của HS, phải đảm bảo “tính vừa sức” Nhiệm vụ nhận thức mà GV giao

cho các nhóm không nhất thiết phải giống nhau ( tùy vào năng lực và trình độ nhận thức của từng nhóm HS mà GV có thể giao nhiệm vụ phù hợp)

Vùng phát triển gần nhất được hiểu là khi GV giao nhiệm vụ cho HS thì đòi

hỏi HS phải suy nghĩ, tư duy cao độ hết sức mình thì mới có thể giải quyết được nhiệm vụ đó, đạt được mục tiêu mà GV đề ra

2.4.Thuyết khoa học nhận thức mới : Dạy lẫn nhau

- GV và HS cùng đóng vai trò là người dạy sau khi nghiên cứu tài liệu học tập GV sẽ làm mẫu đặt câu hỏi, cách tóm tắt HS sẽ bắt chước cách thực hiện của GV để áp dụng vào nhóm hợp tác của mình Các thành viên trong nhóm tham gia bình luận, nhận xét

3.Vai trò trong dạy học hợp tác trong môn toán ở tiểu học

- Nâng cao kết quả học tập của HS: Các thành viên trong nhóm sẽ giúp đỡ lẫn nhau, HS có khá giỏi sẽ giúp đỡ HS có năng lực trung bình và yếu => kết quả học tập của các thành viên sẽ được nâng cao

- Giúp HS nhận ra được sức mạnh đoàn kết: với ý tưởng “cùng bơi hoặc

cùng chìm” với nhau hơn là sản xuất ra những kẻ thắng người thua trong môi

trường học tập có tính ganh đua truyền thống

VD: Khi nhận nhiệm vụ mà GV giao thì tất cả các thành viên trong nhóm cùng nhau nỗ lực đưa ra ý tưởng, suy nghĩ của bản thân để đi đến kết luận chung

=> hoàn thành nhiệm vụ được giao ( không có sự phân biệt giữa các thành viên trong nhóm về học lực, điều kiện xã hội các thành viên có sự tôn trọng ý kiến lẫn nhau)

- Giúp HS phát huy được tính chủ động sáng tạo phát triển năng lực tư duy: tạo điều kiện cho HS cùng tham gia vào các hoạt động học tập

- Phát triển năng lực giao tiếp ,rèn luyện tinh thần hợp tác , tăng cường sự tự tin cho HS: qua sự trình bày ý kiến, thảo luận và nhận xét Từ đó nhằm tăng cường

sự tự tin, trách nhiệm của cá nhân trong tập thể, tạo nên ý thức cộng đồng, tính kỉ luật

- Giúp HS năng động , linh hoạt, thích ứng nhanh với những tình huống trong cuộc sống

 Nhược điểm:

- Lớp học ồn ào, lộn xộn

- Hoạt động học tập nhóm phụ thuộc vào các hoạt động của các thành viên => đòi hỏi tất cả các thành viên phải hợp tác tích cực với nhau

- Khó lựa chọn nột dung dạy học phù hợp

- GV khó bao quát lớp học trong trường hợp lớp học đông quá

- HS dễ ỷ lại, dựa dẫm vào nhau

4.Đặc điểm của dạy học hợp tác

4.1 Sự phụ thuộc lẫn nhau mang tính tích cực

Kết quả của mỗi thành viên trong nhóm ảnh hưởng đến kết quả chung của nhóm Để tạo ra một sự hợp tác thì mỗi thành viên phải có sự phụ thuộc lẫn nhau ,( mục đích, nội dung bài học, khen thưởng, vai trò , môi trường học tập ) một cách tích cực

Nguyên tắc này là điểm cốt yếu của học tập hợp tác Không có sự phụ thuộc lẫn nhau một cách tích cực thì cũng không có sự hợp tác

4.2.Thể hiện rõ trách nhiệm của cá nhân và của nhóm

 Đối với các nhân:

+ Xác định rõ trách nhiệm của cá nhân trong việc góp phần làm bài tập chung của cả nhóm

+ Cá nhân phải ý thức được trách nhiệm của mình, không dựa dẫm vào người khác

 Đối với nhóm:

+ Phải đề ra nhiệm vụ cụ thể cho từng các nhân, nội dung công việc tránh ôm đồm hoặc quá mơ hồ

+ Nhóm phải theo dõi quá trình thực hiện để thấy sự nỗ lực cần thiết của các cá nhân

4.3.Rút kinh nghiệm của nhóm

- Việc rút kinh nghiệm của nhóm là một hoạt động học tập cộng tác bao gồm 2 hoạt động đánh giá cá nhân và đánh giá nhóm

- Đây là thời điểm mà mỗi cá nhân và nhóm nhìn lại kết quả hoạt động của mình,

sự hợp tác giữa các thành viên và có được những kinh nghiệm cho những lần hợp tác sau

4.4.Rèn luyện kĩ năng hợp tác

- Thực tế đa phần HS thiếu kĩ năng hợp tác ở ngoài XH nói chung và trong hoạt động học tập nói riêng các em chưa biết cách để hợp tác với nhau Vì vậy rèn luyện

kĩ năng này trở thành một thói quen, kĩ năng sống cho HS là một yếu tố rất cần thiết

- Việc rèn luyện kĩ năng này cần phải có thời gian và có được quy trình hoặc nhu cầu cao ở các em

4.5.Sự hợp tác diễn ra trong suốt quá trình hoạt động nhóm

Quá trình hoạt động nhóm tồn tại khi các thành viên trong nhóm thảo luận đến khi họ đã đạt được mục tiêu và duy trì hiệu quả của các mối quan hệ hợp tác

5.Nhóm học tập hợp tác

Khái niệm

Nhóm gồm nhiều HS nhận một nhiệm vụ giống nhau , cùng đóng góp ý kiến giúp đỡ lẫn nhau , tìm ra vấn đề cùng giải quyết nhiệm vụ chung

Đặc điểm :

+ Kích thích động cơ học tập của các thành viên ở mức độ tối đa cùng tham gia dựa vào khả năng của mỗi cá thể

+ Các HS trong nhóm tự gắn bó với nhau có trách nhiệm để hoàn thành công việc

+ Khuyến khích chia sẻ giúp đỡ động viên để thực hiện được sản phẩm hợp tác: các thành viên trong nhóm luôn động viên, giúp đỡ nhau cùng nhau nỗ lực để giải quyết nhiệm vụ nhất là những nhiệm vụ khó

+ Thành viên trong nhóm học tập được các kĩ năng xã hội, kĩ năng làm việc

và sử dụng các kĩ năng đó vào công việc: sau khi hợp tác làm việc với nhau thì các thành viên trong nhóm sẽ học được các kĩ năng để ứng dụng vào trong học tập và cuộc sống

6 Phân biệt dạy học theo nhóm và dạy học hợp tác

- Tư tưởng dạy học => Phương pháp dạy học => Hình thức dạy học => Biện pháp dạy học

- Dạy học theo nhóm là dạy hợp tác Nhưng dạy học hợp tác không phải là dạy học

theo nhóm

- Dạy học theo nhóm là một hình

thức dạy học

- Diễn ra trong từng giai đoạn,

không liên tục

- Diễn ra trong phạm vi hẹp: cá

nhân – cá nhân trong nhóm; cá

nhân – giáo viên; nhóm – giáo

viên

- Dạy học hợp tác là một phương pháp dạy học

- Diễn ra liên tục trong suốt tiết học

- Diễn ra trong phạm vi rộng hơn, nhu cầu hợp tác và các dạng hình thức phong phú hơn: cá nhân – ca nhân; cá nhân – nhóm; nhóm –

GV, nhóm – nhóm; cá nhân nhóm này với nhóm kia

7 Yêu cầu khi vận dụng dạy học hợp tác :

+ Khai thác tốt nội dung dạy học và dự tính các năng lực cá nhân của HS

+ Tình huống hợp tác phải phù hợp với nội dung bài dạy với trình độ nhận thức của HS, đảm bảo tính logic của các kiến thức trong môn học

+ GV phải nắm rõ đặc điểm tâm sinh lý của từng HS: nắm được những đặc điểm của từng đối tượng HS, mối quan hệ giữa các thành viên trong nhóm, bởi khi các thành viên trong nhóm xích mích với nhau thì đó chính là lí do của một nhóm hợp tác hoạt động không hiệu quả

+ Phải có sự tham gia tích cực của các đối tượng HS ,GV phải thiết kế các nhiệm vụ nhằm tạo ra sự linh hoạt trong vai trò của mỗi cá nhân trong nhóm

+ GV phải thường xuyên theo dõi ,giám sát, và điều chỉnh những sai sót trong quá trình học tập của HS

+ Tạo không khí học tập cởi mở khuyến khích các ý tưởng sáng tạo

8 Vận dụng dạy học hợp tác trong môn toán ở tiểu học

8.1 Quy trình

Bước 1 : Thiết kế nhiệm vụ học tập cụ thể

- Xác định mục tiêu bài học: Kiến thức, kỹ năng, thái độ.

- Lựa chọn nội dung : nộ dung thích hợp có tác dụng hình thành nhu cầu hợp

tác, kích thích tranh luận trong tập thể

- Thiết kế tình huống và dự kiến hướng giải quyết của học sinh: tình huống

phải có tác dụng gợi ra vấn đề, nhiệm vụ vừa sức với HS, có nhu cầu hợp tác với nhau

- Chuẩn bị những câu hỏi phụ gợi ý: gợi ý HS giải quyết vấn đề.

Bước 2: Tổ chức nhóm học tập

- Chia nhóm: tùy vào số lượng HS, thời gian, nội dung bài học

- Tổ chức vị trí ngồi của học sinh: bố trí các thành viên trong nhóm ngồi gần nhau để dễ dàng cho công việc chia sẻ tài liệu, trao đổi với nhau bằng ánh mắt

- Giao nhiệm vụ cho nhóm : Xác định mục tiêu cụ thể và quy định thời gian làm việc nhóm

- Yêu cầu về cách thức làm việc theo nhóm

HS phải tích cực chủ động, tư duy sáng tạo giải quyết tình huống GV đưa ra

GV đưa ra những tiêu chí đánh giá

Bước 3: Điều hành các họat động học tập hợp tác

Nhóm trưởng điều hành các thành viên trong nhóm làm nhiệm vụ

Các thành viên: thực hiện theo sự điều khiển của nhóm trưởng

GV: quan sát, nắm bắt kịp thời thông tin ngược từ HS để kịp thời giúp đỡ, khuyến khích và động viên HS

Bước 4: Tổng kết đánh giá và rút ra kết luận

Các nhóm lần lượt cử đại diện trình bày

Thảo luận chung: GV hướng dẫn HS phát hiện, nhận xét bổ sung đánh giá hoặc sửa chữa những thiếu sót của nhóm bạn để hoàn thiện kiến thức

Giáo viên tổng kết và chốt lại kiến thức

8.2 Ví dụ minh họa

Dạy học bài: “ Bài toán liên quan đến rút về đơn vị (tt)”

Bước 1: Thiết kế nhiệm vụ học tập cụ thể

- Xác định mục tiêu:

+ HS biết cách giải bài toán liên quan đến rút về đơn vị

+ Tính giá trị của biểu thức

+ Rèn kỹ năng hợp tác, tăng tình bạn, phát huy năng lực cá nhân

- Lựa chọn nội dung

Nội dung bài học này bao gồm: hướng dẫn cách giải các bài toán liên quan đến rút về đơn vị và làm các bài tập vận dụng

Trên cơ sở đó, chúng tôi lựa chọn nội dung: Nêu hướng giải quyết tiến hành giải bài toán Tổ chức hoạt động hợp tác nội dung này giúp HS vận dụng kiến thức đã học để tìm tòi, khám phá kiến thức mới nhận ra sự khác biệt so với bài đã học trước

- Thiết kế tình huống hợp tác và dự kiến hướng giải quyết

+ tình huống hợp tác:

GV tổ chức cho HS học tập hợp tác thông qua hai hoạt động giải bài toán từ

đó nêu được cách giải chung các bài toán liên quan đến rút về đơn vị và trả lời các câu hỏi gợi ý

+ Phiếu học tập:

+ Dự kiến hướng giải quyết:

PHIẾU HỌC TẬP 1

1 Điền số thích hợp vào chỗ chấm:

a) + Có 40 viên bi chia đều vào 4 hộp, mỗi hộp có viên bi

+ Có 35 quả táo chia đều vào 5 dĩa, mỗi dĩa có quả táo

b) + Có 40 viên bi, chia đều vào các hộp, mỗi hộp có 10 viên bi, số hộp cần dùng là hộp

+ Có 35 quả táo chia đều vào các dĩa, mỗi dĩa có 7 quả, số dĩa cần dùng là dĩa

PHIẾU HỌC TẬP 2

2 Có cái ly xếp đều vào 5 hộp Hỏi cần có bao nhiêu hộp như thế để đựng

12 cái ly?

Đối với phiếu học tập 1: HS đọc đề bài toán và điền vào phiếu học tập

a) + Mỗi hộp có 10 viên bi

+ Mỗi dĩa có 7 quả táo

b) + Số hộp cần dùng là 4 hộp

+ Số dĩa cần dùng là 5 dĩa

Đối với phiếu học tập 2: HS đọc phiếu và trả lời

Bài giải:

Số cái ly có trong 1 hộp là:

30 : 5= 6 ( cái )

Số hộp cần có để đựng 12 cái ly là:

12 : 6= 2 (hộp)

Đáp số: 2 hộp

Bước 2: Tổ chức nhóm học tập hợp tác

- Chia lớp thành nhóm 4 và nhóm 2

- Giao nhiệm vụ thông qua 2 phiếu học tập thảo luận trong vòng 8-10p

- Tiêu chí thi đua: yêu cầu các nhóm xung phong trình bày  nhóm nào trình bày tốt sẽ được thưởng hoa điểm tốt

Bước 3: Điều hành các hoạt động học tập hợp tác: Nhóm trưởng điều khiển nhóm thảo luận trên cơ sở nhiệm vụ được giao, Gv hướng dẫn, nhắc nhở cách làm việc Bước 4: Tổng kết, đánh giá, rút ra kết luận

- Cử 2 nhóm lần lượt trình bày kết quả, thảo luận

- Yêu cầu các nhóm còn lại nhận xét => GV nhận xét

KẾ HOẠCH BÀI GIẢNG Bài: Bài toán liên quan đến rút về đơn vị (tt)

I Mục tiêu

 Kiến thức: Giúp HS nắm rõ các bước để giải bài toán liên quan đến rút

về đơn vị

 Kĩ năng: Rèn kĩ năng tính toán, vận dụng vào giải toán và phân biệt

với dạng toán trước

 Thái độ: HS học tập tích cực.

II Đồ dùng dạy học

GV: bảng phụ, bút xạ, phiếu học tập

HS: vở, SGK

III Hoạt động dạy – học

1 Ổn định lớp: cho HS hát.(1p)

2 Kiểm tra bài cũ: (4-5p)

- Bài toán: 4 giỏ như nhau đựng 36

bông hoa Hỏi 2 giỏ như thế đựng

bao nhiêu bông hoa? (biết rằng số

bông hoa trong mỗi giỏ là như

nhau) (GV treo bảng phụ)

- Giáo viên nhận xét

3 Dạy bài mới:

3.1 Giới thiệu bài mới (1p)

Cô có bài toán tiếp theo:

Tóm tắt:

36 bông hoa: 4 giỏ

18 bông hoa: giỏ?

Giải bài toán này bằng cách nào, bài

- Gọi 1 HS lên bảng trả lời, HS còn lại nhận xét

- HS lắng nghe

học hôm nay cô trò chúng ta cùng

giải quyết nhiệm vụ đó Ta đi vào

bài mới: BÀI TOÁN LIÊN QUAN

ĐẾN RÚT VỀ ĐƠN VỊ (TT)

3.2 Dạy bài mới (13p)

Bài tập 1:

- Để giả quyết được bài toán này,

trước hết cô có bài tập sau các em

thảo luận nhóm đôi điền vào PHT

(phát PHT + bảng phụ câu 1a, 1b

cho 2 nhóm) Gọi 2 HS lên trình

bày => gọi HS nhận xét

+ Câu 1a: Muốn biết mỗi hộp có

bao nhiêu viên bi hay mỗi dĩa có

bao nhiêu quả táo ta làm thế nào?

=> gọi 1 nhóm trả lời

+ Câu 1b: Muốn biết cần dùng bao

nhiêu hộp, bao nhiêu dĩa ta làm như

thế nào?

Bài tập 2

- Bài tập 1 các em làm rất tốt, ta tiếp

tục sang bài tập tiếp theo

+ Gọi 2 HS đọc đề bài 2 ( GV treo

bản phụ)

+ Bài toán cho chúng ta biết gì?

+ Bài toán hỏi ta điều gì?

 GV viết tóm tắt bài toán lên

bảng

- Muốn biết được 12 cái ly đựng

trong bao nhiêu hộp trước hết ta

- HS thảo luận trong 3p

- Đại diện nhóm trả lời: ta lấy 40 :

4 hay 35 : 5

- Ta thực hiện phép tính chia 40: 10 hay 35 : 7

- 2 HS đọc đề

- Có 30 cái ly xếp đều vào 5 hộp

- Hỏi cần có bao nhêu hộp như thế

đề đựng được 12 cái ly

- Biết 1 hộp đựng được bao nhiêu cái ly Ta làm phép tính 30 : 5