giao an van

Không ai nói với ai, nhưng nhìn nhau, chúng tôi đọc thấy trong mắt nhau điều đó. Chị Thao hát: “Ðây Thăng Long, đây Ðông Ðô... Nhạc sai bét, còn giọng thì chua, chị không hát trôi chảy đ[r]

CHIẾC LƯỢC NGÀ

(Nguyễn Quang Sáng)

Vào một đêm trời sáng trăng suông, trong một ngôi nhà nhỏ, giữa Tháp Mười màxung quanh nước đã lên đầy, nói cho đúng đây là cái trạm của đường dây giao thông, nhànhỏ nhưng người lại đông Chưa đến chuyến đi, chúng tôi còn phải đợi Ban ngày, chúng tôichẳng biết đi đâu, hết nằm lại ngồi, có lúc thấy cuồng chân, thật tù túng, nhưng lại có cái thú

bù lại là thọc cần câu ra khỏi nhà để câu cá Ngày câu cá đã đủ ăn rồi, đêm không ai muốncâu nữa Trong lúc nhàn rỗi ấy, chúng tôi thường hay kể chuyện Và tôi nghe câu chuyệnnày của một đồng chí già kể lại Ông vốn là người hay kể chuyện - nhiều nhất là chuyện tiếulâm, có cả tiếu lâm kháng chiến nữa, chuyện nào cũng làm cho chúng tôi cười lăn, cười bò.Trước khi kể, bao giờ ông cũng cười mỉm, mặt trở nên hóm hỉnh, đúng là ông lão có duyêngià Nhưng hôm ấy, ông đâm ra khác thường Ông già kể nhưng vẫn ngồi im, đầu hơi cúixuống, trầm lặng, mặt ngước nhìn ra mênh mông Chắc là một chuyện cảm động, chúng tôiđoán như vậy và không đùa nữa Bên ngoài, một cơn gió ù thổi tới Cái trạm này - một ngôinhà cất chen vào giữa một chòm cây giữa khu rừng tràm thưa, mỗi khi có một cơn gió, sóngnối nhau đập vào tàn cây, nhà lại rung lên và lắc lư như một con thuyền đang chơi vơi giữabiển Sóng đập đều đều vào các chòm cây Đàn cò đứng ngủ không yên, một vài con vỗcánh bay chấp chới Sóng gió như nhắc nhở ông điều gì, ông nghiêng tai lắng nghe Khi cơngió thổi qua, mặt nước trở lại yên lặng, ông mới ngẩng lên và nói Ông nói với chúng tôi mànhư nói với cả trời nước vậy, ông không nhìn vào chúng tôi mà nhìn ra biển nước, chân trời

và các vì sao

- Chuyện xảy ra cách đây đã hơn một năm rồi, mà mỗi lần nhớ lại, tôi cứ bàng hoàngnhư vừa thấy một giấc mơ - ông mở đầu với giọng trầm đục: - Hôm đó, tôi đi từ trạm N G.đến L A Khi chiếc xuồng máy đuôi tôm vừa xô ra bến thì chúng tôi ai cũng muốn biếtngười lái ấy là ai Không phải tò mò mà cần phải biết Bởi vì trước khi đi, người trạmtrưởng có báo cáo với chúng tôi đó là một đoạn đường dài, một đoạn đi xuồng máy, mộtđoạn đi bộ, đi xuồng dễ gặp trực thăng soi, anh em phải bình tĩnh, không được nhốn nháo,không được tự động mà phải tuyệt đối tuân theo sự điều khiển của người lái Nói như vậy cónghĩa là sinh mạng mình phải hoàn toàn phó thác cho người cầm lái ấy, có phải không cácbạn? Cho nên, tôi cần nhìn, cần biết rõ người đang cầm giữ sinh mạng mình Nhưng trời đãtối rồi, tôi chỉ thấy đó là một cô gái người mảnh khảnh, vai mang cây "cạc- bin" bá xếp của

Mỹ, đầu chít khăn, dáng điệu gọn gàng

Trước đó, tôi có được nghe tiếng đồn trạm này có một cô giao liên rất thông minh.Một hôm, cô dẫn một đoàn khách sắp sửa qua sông, cô để khách dừng lại ngoài ruộng xa

Cô và một anh giao liên nữa tiến trước dọn đường Đến vườn cây bờ sông, cô thấy mình đãlọt vào ổ phục kích của địch Nhưng cô không bối rối Cô vừa gọi người bạn của mình vừanói, cô cố ý nói lớn cho bọn địch nghe: "Tình hình yên, không có gì, anh trở lại dẫn khách

đi, còn tôi sang sông lắc xuồng đem qua" Trong câu nói ấy có ám hiệu Anh giao liên liềnquay lại, êm ái đưa khách bọc qua ngả khác, vượt sông cách đó độ một vài cây số Còn cô

ta, trước khi qua sông cô còn gài lại hai trái lựu đạn Cô qua sông, thế là thoát Còn đám biệtkích kia, bọn nó tưởng thật, định hốt cả một đoàn khách, nên chẳng dám rục rịch, mà cứchờ Chờ mãi, bọn nó biết, nó chửi rủa nhau, trong lúc lục tục kéo về lớ quớ thế nào lại vấp

cả hai quả lựu đạn gài, rụng hết mấy mạng Qua chuyện đó, người ta thêm thắt rằng cô giaoliên ấy có cái mũi rất thính, cô dùng mũi để nghe mùi địch và có thể phân biệt được thằngnào là Mỹ, thằng nào là Ngụy nữa

Tôi nghĩ, nếu người nữ giao liên ấy là cô đang lái chiếc xuồng máy này thì mìnhkhông đến nỗi lo lắm Tôi muốn hỏi nhưng thấy không tiện nên đành phải nói khéo:

- Ở trạm này có mấy cháu nữ vậy hở chú?

- Dạ một chị là chị nuôi với cháu nữa là hai

Vậy là cô nữ giao liên này rồi, tôi cảm thấy mừng Nghe giọng cô nói, tôi đoán cô bé

độ mười tám hai mươi là cùng Tôi cảm thấy mến, muốn hỏi thêm nhưng thấy cô đang lomkhom quấn dây vào bánh trớn nên lại thôi Quấn dây vào bánh trớn xong, cô đứng thẳngngười, quay lại nói với xuồng sau :

- Tôi đi trước nhé !

Mấy anh giao liên xuồng sau nhao lên :

- Thôi chị Hai đi trước đi

- Chị út đi mạnh giỏi nhá ! Người gọi chị Hai, người gọi chị út, chẳng biết cô thật thứ mấy

Cô đáp lại mấy câu láu lỉnh, gọi mấy chú giao liên là em rồi quay lại chúng tôi, hạgiọng hết sức lễ phép :

- Các bác, các chú, các anh có gì quan trọng nên để trong túi áo, hoặc để trong mộtcái gói riêng Lỡ gặp trực thăng bắn hoặc gặp biệt kích thì đồ qúy không bị mất, bị cháy

Cô báo cho chúng tôi những điều không may có thể xảy ra nhưng giọng nói lại dịudàng - dễ thương nữa - khác hẳn với giọng nói căng thẳng của ông trạm trưởng, nên tôi thấykhông lo lắm Nói xong, cô khom lưng, giật máy Xuồng rung lên theo tiếng máy nổ giòn,

từ từ tách ra khỏi vòm cây rậm, rồi rào rào lướt tới Gió thổi mát cả người, mát đến từngchân tóc Nghe cô dặn, anh em khách lúi húi mở bòng Còn tôi, tôi có cái gì qúy ngoài giấy

tờ, tiền ăn đường đã để sẵn trong túi? Tôi chợt nhớ đến cây lược nhỏ Tôi liền mở bòng, mòlấy cây lược, cho vào túi nhái đựng giấy tờ, bỏ vào túi ngực, rồi cài kim tây lại thật cẩn thận

Các bạn ! Mỗi lần nhìn thấy cây lược ngà nhỏ ấy là mỗi lần tôi băn khoăn và ngậmngùi Trong cuộc đời kháng chiến của tôi, tôi chứng kiến không biết bao nhiêu cuộc chia tay,nhưng chưa bao giờ, tôi bị xúc động như lần ấy Trong những ngày hoà bình vừa lập lại, tôicùng về thăm quê với một người bạn Nhà chúng tôi ở cạnh nhau gần vàm kinh nhỏ đổ rasông Cửu Long Chúng tôi cùng thoát ly đi kháng chiến, đầu năm 1946, sau khi tỉnh nhà bịchiếm Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của anh - và cũng là đứa con duy nhất của anh, chưa đầymột tuổi Anh thứ sáu và cũng tên Sáu Suốt mấy năm kháng chiến, chị Sáu có đến thăm anhmấy lần Lần nào anh cũng bảo chị đưa con đến Nhưng cái cảnh đi thăm chồng ở chiếntrường miền Đông không đơn giản Chị không dám đưa con qua rừng Nghe chị nói có lý anhkhông trách được Anh chỉ thấy con qua tấm ảnh nhỏ thôi Đến lúc được về, cái tình ngườicha cứ nôn nao trong người anh Xuồng vào bến, thấy một đứa bé độ tám tuổi tóc cắt ngangvai, mặc quần đen, áo bông đỏ đang chơi nhà chòi dưới bóng cây xoài trước sân nhà, đoánbiết là con, không thể chờ xuồng cặp lại bến, anh nhún chân nhảy thót lên, xô chiếc xuồng tạt

ra, khiến tôi bị chới với Anh bước vội vàng với những bước dài, rồi dừng lại kêu to:

- Thu ! Con

Vừa lúc ấy, tôi đã đến gần anh Với lòng mong nhớ của anh, chắc anh nghĩ rằng, conanh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh Anh vừa bước, vừa khom người đưa tayđón chờ cô Nghe gọi, con bé giật mình, tròn mắt nhìn Nó ngơ ngác, lạ lùng Còn anh, anhkhông ghìm nổi xúc động Mỗi lần bị xúc động, vết thẹo dài bên má phải lại đỏ ửng lên,giần giật, trông rất dễ sợ Với vẻ xúc động ấy và hai tay vẫn đưa về phía trước, anh chầmchậm bước tới, giọng lặp bặp run run :

- Ba đây con !

- Ba đây con !

Con bé thấy lạ quá, nó chớp mắt nhìn tôi như muốn hỏi đó là ai, mặt nó bỗng tái đi,rồi vụt chạy và kêu thét lên: " Má! Má" Còn anh, anh đứng sững lại đó, nhìn theo con, rồiđau đớn khiến mặt anh sầm lại trông thật đáng thương, và hai tay buông xuống như bị gãy.

Vì đường xa, chúng tôi ở nhà được có ba ngày Trong ba ngày ngắn ngủi đó, con békhông kịp nhận ra anh là cha Đêm nó không cho anh ngủ với chị Con bé tính khí thậtkhông vừa, nó tuột xuống giường, đứng dưới đất chồm lên, nắm tay anh kéo ra Kéo khôngđược, nó kê miệng cắn Cho đến ngày đi, tay anh vẫn còn hằn sâu những dấu răng của con.Suốt ngày anh chẳng đi đâu xa, lúc nào cũng vỗ về con Nhưng càng vỗ về, con bé càng đẩy

ra Anh mong được nghe một tiếng "ba" của con bé, nhưng con bé chẳng bao giờ chịu gọi.Nghe mẹ nó bảo gọi ba vào ăn cơm thì nó bảo lại:

- Thì má cứ kêu đi

Mẹ nó đâm nổi giận, quơ đũa bếp dọa đánh, nó phải gọi nhưng lại nói trỏng:

- Vô ăn cơm!

Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ không nghe, chờ nó gọi "ba vô ăn cơm" Con bé cứđứng trong bếp nói vọng ra:

- Cơm chín rồi! - Anh cũng không quay lại Con bé bực quá, quay lại mẹ và bảo:

- Con kêu rồi mà người ta không nghe

Anh quay lại nhìn con vừa khe khẽ lắc đầu vừa cười Có lẽ vì khổ tâm đến nỗi khôngkhóc được, nên anh phải cười vậy thôi Bữa sau, đang nấu cơm thì mẹ nó chạy đi mua thức

ăn Mẹ nó dặn, ở nhà có gì cần thì gọi ba giúp cho Nó không nói không rằng, cứ lui cuidưới bếp Nghe nồi cơm sôi, nó giở nắp, lấy đũa bếp sơ qua - nồi cơm hơi to, nhắm khôngthể nhắc xuống để chắt nước được, đến lúc đó nó mới nhìn lên anh Sáu Tôi nghĩ thầm, con

bé đang bị dồn vào thế bí, chắc nó phải gọi ba thôi Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:

- Cơm sôi rồi, chắt nước giùm cái! - Nó cũng lại nói trỏng

Tôi lên tiếng mở đường cho nó:

- Cháu phải gọi: "Ba chắt nước giùm con", phải nói như vậy

Nó như không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu lên:

- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ!

Anh Sáu cứ vẫn ngồi im Tôi dọa nó:

- Cơm mà nhão, má cháu về thế nào cháu cũng bị đòn Sao cháu không gọi ba cháu.Cháu nói một tiếng "ba" không được sao?

Lúc đó nồi cơm sôi lên sùng sục Nó hơi sợ, nó nhìn xuống, vẻ nghĩ ngợi, nhắckhông nổi, nó lại nhìn lên Tiếng cơm sôi như thúc giục nó Nó nhăn nhó muốn khóc Nónhìn nồi cơm, rồi lại nhìn lên chúng tôi Thấy nó luýnh quýnh tôi vừa tội nghiệp vừa buồncười, nghĩ chắc thế nào cũng chịu thua Nó loay hoay rồi nhón gót lấy cái vá múc ra từng vánước, miệng lầm bầm điều gì không rõ - Con bé đáo để thật

Trong bữa cơm đó, anh Sáu gắp một miếng trứng cá to vàng để vào cái chén nó Nóliền lấy đũa xoi vào chén, để đó rồi bất thần hất cái trứng ra, cơm văng tung tóe cả mâm.Giận quá và không kịp suy nghĩ, anh vung tay đánh vào mông nó và hét lên:

- Sao mày cứng đầu quá vậy, hả?

Tôi tưởng con bé lăn ra khóc, sẽ giẫy, sẽ đạp đổ cả mâm cơm, hoặc sẽ chạy vụt đi.Nhưng không Nó ngồi im, đầu cúi gằm xuống Nghĩ thế nào nó cầm đũa, gắp lại cái trứng

cá để vào chén, rồi lặng lẽ đứng dậy, bước ra khỏi mâm Xuống bến, nó nhẩy xuống xuồng,

mở lòi tói(1) cố làm cho dây lòi tói khua rổn rảng, khua thật to, rồi lấy dầm bơi qua sông.

Nó sang qua nhà ngoại, mét với ngoại và khóc ở bên ấy - chiều đó, mẹ nó sang dỗ dành mấy

nó cũng không về Ngày mai anh Sáu phải đi, đó là đêm cuối cùng của hai anh chị, chị cũngkhông muốn bắt nó về

Sáng hôm sau, bà con bên nội, bên ngoại đến rất đông- Cả con bé cũng theo ngoại nó

về Anh Sáu phải lo tiếp khách, anh như không chú ý đến con nữa Còn chị Sáu thì lo chuẩn

bị đồ đạc cho chồng, chị lo xếp từng chiếc áo, gói ghém đồ đạc vụn vặt vào cái túi nhỏ, chị

cứ lúi húi bên chiếc ba lô Con bé như bị bỏ rơi, lúc đứng vào góc nhà, lúc đứng tựa cửa và

cứ nhìn mọi người đang vây quanh ba nó Vẻ mặt của nó có cái gì hơi khác, nó khôngbướng bỉnh hay nhăn mày cau có nữa, vẻ mặt nó sầm lại buồn rầu, cái vẻ buồn trên gươngmặt ngây thơ của con bé trông rất dễ thương Với đôi mi dài uốn cong, và như không baogiờ chớp, đôi mắt nó như to hơn, cái nhìn của nó không ngơ ngác, không lạ lùng, nó nhìnvới vẻ nghĩ ngợi sâu xa

Đến lúc chia tay, mang ba lô trên vai, sau khi bắt tay hết mọi người, anh Sáu mới đưamắt nhìn con, thấy nó đứng trong góc nhà

Chắc anh cũng muốn ôm con, hôn con, nhưng hình như cũng lại sợ nó giẫy lên lại bỏchạy, nên anh chỉ đứng nhìn nó Anh nhìn với đôi mắt trìu mến lẫn buồn rầu Tôi thấy đôimắt mênh mông của con bé bỗng xôn xao

- Thôi! Ba đi nghe con! - Anh Sáu khe khẽ nói

Chúng tôi, mọi người - kể cả anh, đều tưởng con bé sẽ đứng yên đó thôi Nhưng thật

lạ lùng, đến lúc ấy, tình cha con như bỗng nổi dậy trong người nó, trong lúc không ai ngờđến thì nó bỗng kêu thét lên:

- Ba a a ba!

Tiếng kêu của nó như tiếng xé, xé sự im lặng và xé cả ruột gan của mọi người, nghethật xót xa Đó là tiếng " Ba" mà nó cố đè nén trong bao nhiêu năm nay, tiếng " Ba" như vỡtung ra từ lòng nó, nó vừa kêu vừa chạy xô tới, nhanh như một con sóc, nó chạy thót lên vàdang hai tay ôm chặt lấy cổ ba nó

Nó vừa ôm chặt lấy cổ ba nó vừa nói trong tiếng khóc:

- Ba! Không cho ba đi nữa! Ba ở nhà với con!

Ba nó bế nó lên - nó hôn ba nó cùng khắp Nó hôn tóc, hôn cổ, hôn vai và hôn cả vếtthẹo dài bên má của ba nó nữa

Trong lúc đó, ngoại nó cho tôi biết, đêm qua, bà đã tìm hiểu được vì sao nó khôngchịu nhận ba nó Bà hỏi :

- Ba con, sao con không nhận ?

- Không phải - đang nằm mà nó cũng giẫy lên

- Sao con biết là không phải ? Ba con đi lâu, con quên rồi chứ gì!

- Ba không giống cái hình ba chụp với má

- Sao không giống, đi lâu, ba con già hơn trước thôi

- Cũng không phải già, mặt ba con không có cái thẹo trên mặt như vậy

À ra vậy, bây giờ bà mới biết Té ra nó không nhận ba nó vì là cái vết thẹo, và bà nócho biết, ba nó đi đánh Tây bị Tây bắn bị thương - bà nhắc lại tội ác mấy thằng Tây ở đồn đầuvàm cho nó nhớ Nghe bà kể nó nằm im, lăn lộn và thỉnh thoảng lại thở dài như người lớn.Sáng hôm sau, nó lại bảo ngoại đưa nó về Nó vừa nhận ra thì ba nó đã đến lúc phải đi rồi

Trong lúc đó, nó vẫn ôm chặt lấy ba nó Không ghìm được xúc động và không muốncho con thấy mình khóc, anh Sáu một tay ôm con, một tay rút khăn lau nước mắt, rồi hônlên mái tóc con :

- Ba đi rồi ba về với con

- Không! - Con bé hét lên, hai tay nó siết chặt lấy cổ, chắc nó nghĩ hai tay không thểgiữ được ba nó, nó dang cả hai chân rồi câu chặt lấy ba nó, và đôi vai nhỏ bé của nó run run

Nhìn cảnh ấy, bà con xung quanh có người không cầm được nước mắt, còn tôi bỗngthấy khó thở như có bàn tay ai nắm lấy trái tim tôi Tôi bỗng nảy ra ý nghĩ, muốn bảo anh ởlại vài hôm Nhưng thật khó, chúng tôi chưa biết mình sẽ đi tập kết hay ở lại Chúng tôi cần

về đúng ngày, nhận lệnh để kịp chuẩn bị Thế là đã đến lúc phải đi rồi, mọi người phải xúmlại vỗ về nó, mẹ nó bảo :

- Thu! Để ba con đi Thống nhất rồi ba con về

Bà ngoại nó vừa vuốt tóc nó vừa dỗ :

- Cháu của ngoại giỏi lắm mà! Cháu để ba cháu đi rồi ba sẽ mua về cho cháu một cây lược.Con bé lại ôm chầm ba nó một lần nữa và mếu máo:

- Ba về! Ba mua cho con một cây lược nghe ba! - Nó nói trong tiếng nấc, vừa nói vừa

từ từ tuột xuống

Sau đó hai chúng tôi trở lại miền Đông Chúng tôi là cán bộ đoàn thể, chúng tôikhông đi tập kết Từ năm năm mươi tư đến năm mươi tám, năm mươi chín và những nămkhó khăn, các bạn đã biết rồi Về công việc và đời sống ở rừng, tôi có thể kể cho đến sáng,

có đêm bị biệt kích vây bắt, nhưng thôi, đó là chuyện khác Tôi xin trở lại mối tình cha concủa bạn tôi Những đêm rừng, nằm trên võng, mắt chỉ thấy tấm ny lông nóc, lúc nhớ con,anh cứ ân hận sao mình lại đánh con Nỗi khổ tâm đó cứ giày vò anh - một hôm hai đứađang rì rầm kể, anh bỗng ngồi bật dậy:

- Phải rồi ! Ơở rừng này, người ta thỉnh thoảng có bắn voi, mình phải làm một câylược bằng ngà cho con bé mới được

Và anh ao ước có một khúc ngà, một khúc ngà voi Thật may mắn, sau đó không lâu,

vì thiếu thức ăn, anh em nghĩ đến chuyện đi săn, đi săn bằng tên thuốc chớ không phải bằngsúng Lúc đó rừng hãy còn phải giữ im lặng Thật ra thì anh em không đi săn voi, nhưngtình cờ lại gặp nó Anh em định thả nó, nhưng anh Sáu quyết định bắn

Tôi hãy còn nhớ buổi chiều hôm đó - buổi chiều sau một ngày mưa rừng, giọt mưacòn đọng trên lá rừng sáng lấp lánh Đang ngồi làm việc dưới tấm ny lông nóc, tôi bỗngnghe tiếng kêu Từ con đường mòn chạy lẫn trong rừng sâu, anh hớt hải chạy về, tay cầmkhúc ngà đưa lên khoe với tôi Mặt anh hớn hở như một đứa trẻ được quà

Sau đó anh lấy vỏ đạn hai mươi ly của Mỹ, đập mỏng làm thành một cây cưa nhỏ, cưakhúc ngà thành từng chiếc răng lược, thận trọng, tỉ mỉ và cố công như người thợ bạc Chẳnghiểu sao tôi thích ngồi nhìn anh làm và cảm thấy vui vui khi thấy bụi ngà rơi mỗi lúc mộtnhiều Một ngày, anh cưa được một vài răng Không bao lâu sau, cây lược được hoàn thành.Cây lược dài độ hơn một tấc, bề ngang độ ba phân rưỡi, cây lược cho con gái, cây lược dùng

để chải mái tóc dài, cây lược chỉ có một hàng răng thưa Trên sóng lưng lược có khắc mộthàng chữ nhỏ mà anh đã gò lưng, tẩn mẩn khắc từng nét : "Yêu nhớ tặng Thu, con của ba".Cây lược ngà ấy chưa chải được mái tóc của con, nhưng nó như gỡ rối được phần nào tâmtrạng của anh Những đêm nhớ con, anh ít nhớ đến nỗi hận đánh con, nhớ con, anh lấy câylược ra ngắm nghía rồi cài lên tóc cho cây lược thêm bóng, thêm mượt Có cây lược, anh càngmong gặp lại con Nhưng rồi một chuyện không may xảy ra Một ngày cuối năm năm mươi

tám, năm đó ta chưa võ trang - trong một trận càn lớn của quân Mỹ- ngụy, anh Sáu bị hy sinh.Anh bị viên đạn của máy bay Mỹ bắn vào ngực Trong giờ phút cuối cùng, không còn đủ sứctrăng trối lại điều gì, hình như chỉ có tình cha con là không thể chết được, anh đưa tay vào túi,móc cây lược, đưa cho tôi và nhìn tôi một hồi lâu Tôi không đủ lời lẽ để tả lại cái nhìn ấy, chỉbiết rằng, cho đến bây giờ, thỉnh thoảng tôi cứ nhớ lại đôi mắt của anh.

- Tôi sẽ mang về trao tận tay cho cháu

Tôi cúi xuống gần anh và khẽ nói Đến lúc ấy, anh mới nhắm mắt đi xuôi

Các bạn ạ ! Trong những ngày đen tối ấy, người sống phải sống bí mật thì cũng đãđành một lẽ, còn người chết cũng phải chết bí mật nữa Mộ của anh không thể đắp cao lênđược, - tìm thấy mồ mả, chúng sẽ đào lên và tìm ra dấu vết, - cho nên ngôi mộ của anh làngôi mộ bằng, bằng phẳng như mặt rừng vậy Tôi lấy dao khắc vào một gốc cây rừng cạnhchỗ anh nằm làm dấu cho dễ nhớ

Sống như thế và chết như thế, hỏi vậy làm sao mà chịu được? Chúng ta buộc phảicầm súng

Sau khi có căn cứ khá an toàn, người nhà tôi có đến thăm Tôi định gởi cây lược ngà

về cho cháu Thu Nhưng chị Sáu và cháu Thu không còn ở làng nữa Qua những lần tốcộng, những trận càn, những trận đốt làng dồn dân của bọn Mỹ, không có mấy năm mà làngnước tan tác đi nhiều lắm Mỗi người đi mỗi nơi chẳng ai được tin ai Người nhà tôi bảo cólúc nghe chị Sáu chạy lên Sài Gòn, có lúc lại nghe chị Sáu lại quay về Đồng Tháp, vì thế màtôi giữ mãi cây lược của cháu

Tôi cầm cây lược nhìn ngắm, lòng thấy bùi ngùi

Trong lúc đó tiếng máy vẫn nổ giòn, và tôi lại muốn nhìn rõ cô giao liên - người đanggiữ sinh mạng của mình Đêm không tối, cũng không sáng, nền trời tràn qua nhiều lớp mâymỏng, rải rác một vài chòm sao Trời sáng mập mờ - Tôi chỉ nhìn thấy được dáng người của

cô giao liên, gương mặt như hơi tròn và một đôi mắt, đôi mắt của người con gái thật khó tả.Chẳng hiểu cớ sao, từ ánh mắt ấy, tôi dần dần thấy một người quen, quen lắm Tôi cố nhớ,nhớ không ra, tôi thấy mình lẩn thẩn

Bỗng có tiếng kêu thất thanh :

Cô giao liên cho máy nổ nhỏ dần, quay lại sau một lúc rồi bảo :

- Không phải đâu, sao trên trời đó mà

Trong lúc mọi người đang lo, có người hốt hoảng, có người định nhảy thì giọng của

cô bình tĩnh như vậy đó Có người chưa thật tin, nhưng trước thái độ thản nhiên của cô, mọingười lại ngồi yên "Sao trên trời đó mà", giọng nói nhỏ nhẹ và ngọt ngào Và cô lại chomáy nổ to

Sau mấy ngày đi bộ, được ngồi trên chiếc xuồng máy thật là thích thú Nhưng nghĩđến máy bay, tôi lại thấy phiền Tiếng máy đuôi tôm nổ to quá như át cả tiếng máy bay.May mà gặp cô giao liên bình tĩnh, cô mà rối chắc có người đã nhảy rồi, xuồng chắc cũngchìm mất Tôi cố không nghĩ gì khác, tập trung lắng nghe tiếng máy bay.

Xuồng bắt đầu vào một quãng kinh trống, hai bên bờ không có một ngôi nhà, xa xamột chòm tre, một lùm cây, hai bên là cánh đồng hoang Tôi sốt ruột muốn cho xuồng laonhanh hơn Hình như hiểu tâm trạng tôi, cô cho máy nổ to Sóng trước mũi xuồng trào lênkéo thành những đợt sóng dài, làm run rẩy đám cỏ hai bên bờ, vỗ bập bềnh các giề lục bình

Xuồng chòng chành, có người chới với muốn té:

- Nó còn xa lắm ! - Cô trấn tĩnh chúng tôi - Các bác, các chú bước lên phân tánmỏng, tìm núp vào chỗ kín Nếu nó có soi tới các bác, các chú nhớ đừng động đậy - Tronglúc cô nói, anh em khách đã vọt lên bờ hết rồi Tôi là người cuối cùng

Tôi vừa bước lên thì cô bảo :

- Bác cứ ở đây đi Xuồng ít người không sao !

Nếu một người nào khác bảo như vậy, tôi chắc không nghe Trước thái độ của cô,ngồi cùng một chiếc xuồng với cô, tôi thấy vững tin hơn ngồi trong công sự

Đám trực thăng Mỹ từ đầu kinh soi lần lần tới, tiếng động cơ của nó rầm rộ như hàngchục chiếc tàu thủy đang chạy Aánh sáng ngọn đèn soi của nó một lúc một gần Bọn Mỹ, bọnngụy đó thường đi ba chiếc, một chiếc tìm người, tìm mục tiêu, còn hai chiếc soi đèn thì bắn

- Lấy lá cây che kín, đừng động đậy nhé ! - Cô lại nhắc tôi

Đó là lần đầu tiên tôi bị trực thăng soi, khi ngọn đèn của nó soi qua - cái thứ ánh sángchói chang và tiếng cánh quạt đập trên đầu, tôi thấy xuồng mình rõ qúa, tôi thấy cái be dài,thấy những lỗ trống của ba lô dưới lớp lá ngụy trang, thấy cỏ quặn lên như trong một cơnlốc, tôi nghĩ : "Thôi chết rồi !" Tôi rút vai, thu mình cho nhỏ lại Như đoán được tâm trạngcủa tôi, cô lại nhắc :

- Nó không thấy rõ mình như mình thấy mình đâu !

Lần này, lời cô nói với tôi không hiệu quả nữa Phút chốc tôi lại muốn lao xuốngnước Nhưng tôi kịp trấn tĩnh

Rồi cái ánh sáng ma qủy ấy qua với tiếng động cơ rầm rộ mỗi lúc một xa Đêm lại

mờ dần đi Tôi vẫn ngồi im vì còn lo nó quay trở lại Cô giao liên nói như an ủi tôi :

- Nó làm coi dữ vậy, nhưng nó chẳng thấy cái gì đâu Miễn là mình bình tĩnh, đừngđộng đậy - Đoạn cô nhìn ra cánh đồng, gọi anh em khách Anh em có người ướt nhem, vừathay quần áo, vừa chửi rủa Xuồng lại nổ máy Quá nửa đêm, đoàn chuyền lên đi bộ - Chúngtôi đi men theo bờ mẫu, băng qua cánh đồng, bờ mẫu chỗ bùn lầy, chỗ lồi lõm, chỗ nhầynhụa, chúng tôi đi sát vào nhau và hầu như thay phiên nhau trượt té vậy - Người này đanglom khom ngồi dậy, người khác lại đánh "ạch" ngã xuống ruộng, chúng tôi, dép cầm tay,

mò mẫm đi từng bước, cứ thế mà đi Gần đến bờ sông, giao liên cho chúng tôi dừng lại, pháitrinh sát đi bám đường.

Hai trinh sát đi khoảng hai mươi phút thì đụng biệt kích Lần này bọn nó không nằmphục trong đám vườn dọc bờ kinh, nó chồm ra ngoài ruộng Súng nổ tới tấp Đạn rít veo véoqua đầu chúng tôi

- Nằm xuống ? - Cô giao liên ra lệnh - Anh Tư dẫn khách đi, tôi ở lại

Chẳng hiểu sao, lúc ấy tôi muốn kéo cô cùng đi Qua giọng phân công của cô, tôiđoán cô là nhóm trưởng Vừa nghe tiếng cô, nhìn lại cô đã vụt chạy đâu rồi Đạn đan thànhlưới rít qua đầu chúng tôi, rơi "chéo chéo" trên mặt ruộng, khiến chúng tôi phải nằm dánngười vào bờ mẫu không sao ngóc đầu lên được

Trong lúc đó, phía bên trái bỗng có nhiều tiếng "cacbin" nổ Lập tức đường đạn bay

về hướng đó Tôi đoán biết, cô giao liên đang dẫn đường đạn bay về mình

- Chạy ! - Anh Tư, người giao liên ra lệnh Đoàn khách chúng tôi liền vọt lên Tôikhông phải là người dạn súng cho lắm, nhưng lúc đó, tôi không thấy lo cho mình nữa, tôi cứnghĩ đến cô giao liên Đoàn khách chúng tôi - không hàng ngũ, chạy bừa qua ruộng lúa, đâmthẳng ra ven cây, rồi vượt qua sông

Tiếng súng mỗi lúc một dữ dội Tôi cố gắng lắng nghe tiếng "cacbin" của cô, nhưngkhông tài nào nghe được, lòng cứ xốn xang

Nhờ có tiếng súng biệt kích mà chúng tôi đến rặng cây làng rất sớm Anh em bên kiatrạm - trạm L.A, cũng vừa đến, không phải chờ lâu

Đoàn tập hợp lại trong một đám dừa bị chất độc hóa học, tàu lá lơ thơ, trống trải.Đoàn khách còn đủ mặt, có một vài người bị mất dép, có người qua sông bị trôi ba lô Còntôi, già mà hãy còn cứng, tôi chả mất một món gì

Ai cũng mệt mỏi, anh em giao liên cho chúng tôi nằm nghỉ đến sáng Có ngườikhông cần phải mắc võng, cũng chẳng trải nilông, nằm vật xuống đất, lấy bòng làm gối,ngáy pho pho Còn tôi, vì nhiều nỗi, nên cứ lơ mơ Tôi đang trên đường về tỉnh nhà Làngnước đâu có còn như xưa nữa Người ta bị dời nhà, bị dồn vào các trại tập trung, rồi người

ta lại phá ra, cả vườn tược cũng thay đổi Tôi nghe nói vậy, nhưng không thể hình dung rađược Tôi cứ nhớ lại cảnh cũ Nhớ những lần trở về, nhớ cảnh chia tay của cha con anh Sáu

mà cây lược tôi hãy còn giữ đây Trong khi nghĩ miên man, đôi lúc tôi chợt nhớ đến anh em

ở lại chặn bọn biệt kích Nhất là cô giao liên Chẳng hiểu cô bé và anh em giao liên ra sao.Mệt quá rồi tôi cũng thiếp đi

Nghe đâu đây có tiếng chân đi, tiếng người nói, tiếng cười đùa Tôi chợt tỉnh dậy,thấy trời đã đâm mây ngang, màn đêm như vén dần ra cánh đồng Tôi thấy một nhóm người,chẳng nghe nói họ nói gì, nhưng biết là họ đang kể lại những chuyện sôi nổi Và tôi nhìnthấy cô giao liên, quần áo cô bùn đất bê bết và đẫm ướt Thế là họ về kịp rồi

Tôi vừa đến họ cũng vừa chia tay ra Bây giờ tôi mới nhìn rõ cô Cô vừa chặn địch,vừa bước ra khỏi chỗ nguy hiểm mà mặt cứ phơi phới Mặc dù nước da cô bị rám nắng, tôitrông cô không quá hai mươi tuổi Con gái hai mươi tuổi không thể có cặp mắt trong sángnhư thế, và cô mới ngây thơ làm sao, cô vẫn còn đeo bông tòn ten, cô đi dần về phía tôi, tôibỗng muốn tỏ lòng mến phục của tôi đối với cô, cả lòng cám ơn nữa Nhưng chẳng lẽ lại nóinhư vậy, tôi mỉm cười chào cô và làm quen:

- Này cháu Bác lo cho cháu quá! Cháu thứ mấy?

- Dạ, cháu thứ hai

- Sao bác lại nghe có người kêu cháu là chị Uút? Chắc là cháu đã có

- Dạ không! - Cô giao liên chặn câu nói của tôi lại- Cháu vừa thứ hai vừa thứ út vìcháu là con một mà!

- Cháu là người ở làng nào mà sao bác thấy quen quen

- Dạ cháu ở Cù Lao Giêng!

Nghe đến tên làng, tôi bỗng giật mình Nhìn đôi mắt cô bé, ngực tôi bỗng phậpphồng, và như có linh tính, tôi liền hỏi lại, hỏi dồn dập:

- Có phải Cù Lao Giêng, quận Chợ Mới, tỉnh Long Châu Sa không vậy cháu?

- Dạ phải

- Cháu tên gì?

- Cháu tên Thu

- Thu à? - Tôi lặp lại và kinh ngạc

Tôi lặp bặp hỏi tiếp:

- Có phải ba cháu là Sáu, má cháu là Bình phải không?

Cô bé kinh ngạc đến nỗi không nói được nữa, nó mở tròn mắt nhìn khắp người tôi.Trong lúc đó, anh em giao liên trạm L.A kêu khách chuẩn bị lên đường Nhưng rồi chẳng

để ý cũng chẳng muốn nghe, tôi quay lại và bảo:

Tôi cố nén xúc động nhưng cũng lặp bặp nhắc lại:

- Bác là bác Ba đây này Cháu có còn nhớ lúc ba cháu đi, ba cháu có hứa mua chocháu cây lược không?

Cô cháu khe khẽ gật đầu: "Dạ nhớ, dạ nhớ"

Các bạn ạ! Trong kháng chiến có những cuộc gặp gỡ thật tình cờ! Tôi vừa nhìn cháu,vừa móc túi lấy ra cây lược

- Ba cháu gởi cho cháu cây lược ngà này đây Cây lược này do ba cháu làm

Đôi mắt của cháu lại to tròn hơn, mặt xúc động đến thẫn thờ Cháu đưa tay nhận lấycây lược Cây lược như đánh thức kỷ niệm ngày chia tay, ngực cháu phập phồng Thấy cháunhìn ngắm cây lược, tim tôi bỗng nhói đau Tôi biết cháu đang bàng hoàng trước hạnh phúcbất ngờ, tôi không muốn làm gì xao động đến hạnh phúc của cháu, tôi thấy cần phải nói dối:

- Ba cháu vẫn khoẻ, ba cháu không về được, nên gởi cho bác

Cháu Thu liền chớp mắt nhìn tôi, môi mấp máy run run:

- Chắc là bác lầm, cây lược này không phải của ba cháu

Tôi đâm ra thất vọng, hoang mang nữa, tôi hỏi lại:

- Ba cháu tên Sáu, má cháu tên Bình phải không?

- Dạ phải - Hình như cháu muốn khóc, mắt cháu đỏ hoe nhưng cố nén và nói:

- Nếu cháu không lầm thì chắc bác sợ cháu buồn nên bác nói giấu cháu Cháu biết bacháu đã chết rồi.- Cháu chớp mắt, hai giọt lệ ứa ra, vỡ tràn qua đôi mắt - Cháu chịu đựngđược, bác đừng ngại, cháu nghe tin ba cháu chết đã hai năm rồi, sau đó thì cháu xin má cháu

đi giao liên

Cháu còn muốn nói gì nữa, nhưng giọng bị tắt nghẹn, đầu cúi nhìn xuống, mái tóckhẽ run run Còn tôi, tôi lỡ nói dối, nên chẳng biết nói thế nào nữa, đành im lặng

Trong khi đó, anh em trong đoàn táo tác gọi tôi, giục tôi đi Không thể nán được nữa,tôi đành phải vội vàng hỏi xin cháu địa chỉ, hỏi thăm qua mẹ cháu và bà con

Nỗi mững gặp gỡ bất ngờ khiến tôi chưa biết bàng hoàng thì lại phải chia tay Nhìncháu tôi bỗng buột miệng nói :

- Thôi, ba đi nghe con !

Tôi không nghe cháu đáp lại, chỉ thấy đôi môi tái nhợt của cháu mấp máy

Đi một quãng xa nhìn lại, tôi thấy cháu cố đi theo tôi một đoạn đường Cháu dừng lạitrên bờ mẫu, những đợt sóng lúa xanh nhỏ nối nhau rập rờn như chạy đến vỗ về cháu Saulưng cháu là đám dừa bị chất độc hóa học mà tàu lá chỉ còn những cọng khô như những chiếcxương cá khổng lồ treo lủng lẳng, đọt non vừa mới đâm lên, xa trông như một rừng gươm

Lúc chia tay, tôi không nghe cháu gọi tôi là ba Nhưng những lúc nằm một mình, nhớlại thì tôi nghe tiếng gọi "ba" của cháu, và tiếng "ba" như vang lên từ trong tâm tôi

(Kim Lân)

Tối nào cũng vậy, cứ đến lúc con bé lớn ông Hai thu thủ que đóm cháy lập lòe trongchiếc nón rách tất tả đi từ nhà bếp lên, và bà Hai ngồi ngây thuỗn cái mặt trước đĩa đèn dầulạc, lầm bầm tính toán những tiền cua, tiền bún, tiền chuối, tiền kẹo… thì ông Hai vùng dậy,sang bên bác Thứ nói chuyện Không hiểu sao cứ đến lúc ấy ông Hai lại thấy buồn Nằmnghe tiếng súng dội trong đêm tối và nhất là cái tiếng rì rầm tính toán tiền nong của mụ vợ,

tự nhiên ông sinh ra nghĩ ngợi vẩn vơ, nó bực dọc làm sao ấy Mà ông, thì không thích nghĩngợi như thế một tý nào ông vốn là người hay làm, ở quê ông làm suốt ngày, không mấylúc chịu ngơi chân ngơi tay Không đi cày đi cuốc, không gánh phân tát nước thì ông cũngphải bày vẽ ra công việc gì để làm: đan rổ, đan rá hay chữa cái chuồng gà, cạp lại tấm liếp

Từ ngày tản cư lên đây, suốt ngày mấy bố con nhong nhóng ngồi ăn, tối đến lại nghe nhữngtiếng rì rầm tính toán ấy, ruột gan ông cứ nóng lên như lửa đốt ông phải đi chơi cho khuâykhỏa Lần nào cũng như lần nào, cứ vừa nhô đầu qua cái mái lá bên gian bác Thứ là ông lãohỏi ngay: “Thế nào, hôm nay có gì không bác?” Không đợi trả lời, ông lão nói luôn:

- Này Đácgiăngliơ nó lại về Pháp đấy nhé Hừ, chơi vào! Còn là đi đi về về! Hoặc:

- Báo Cứu quốc hôm nay nghe sướng quá Cụ Hồ đối đáp với các nhà báo ngoại quốcđâu vào đấy Cứng rắn mà lại mềm mỏng lắm Cụ bảo rằng thì là dân ta chỉ muốn Độc lập

và Thống nhất thôi, không thì dân ta đánh đến cùng Thật đấy, chuyến này không được Độclập thì chết cả đi chứ sống làm gì cho nó nhục Mà có khi nào mình lại không Thống nhất,Độc lập được hở bác? Rồi ông nói đến chuyện tản cư, chuyện Tây khủng bố, chuyện Việtgian, chuyện thổ phỉ… những chuyện ông lượm được hồi trưa, ở ngoài điếm Cả chuyệnchính trị, quân sự nữa Ta bố trí nó thế này, ta bố trí nó thế kia Ta chính trị nó thế này, tachính trị nó thế khác Rất trơn tru, rất thành thạo mà chẳng đâu vào đâu cả Ông lão kéo dàimột bên ria mép ra, tủm tỉm:

- Cũng là học lỏm cả thôi đấy bác ạ… Chả là tôi cũng là phụ lão cứu quốc mà… Vàcuối cùng, khi câu chuyện tin tức hàng ngày đã nhạt rồi, thì ông xoay đến chuyện cái làngcủa ông ông nói chuyện về cái làng ấy một cách say mê và náo nức lạ thường Hai con mắtông sáng hẳn lên, cái mặt biến chuyển, hoạt động Ông khoe làng ông có cái phòng thôngtin tuyên truyền sáng sủa rộng rãi nhất vùng, chòi phát thanh thì cao bằng ngọn tre, chiềuchiều loa gọi cả làng đều nghe thấy Ông khoe làng ông nhà ngói san sát, sầm uất như tỉnh

Đường trong làng toàn lát đá xanh, trời mưa trời gió tha hồ đi khắp đầu làng cuốixóm, bùn không dính đến gót chân Tháng năm ngày mười phơi rơm, phơi thóc thì tốtthượng hạng, không có lấy một hạt thóc đất Ông Hai vẫn có tính khoe làng như thế xưanay Hồi còn đế quốc Pháp, mỗi bận đi đâu xa, khoe làng ông chỉ khoe cái sinh phần củaviên tổng đốc làng ông Ông có vẻ hãnh diện cho làng có được cái sinh phần ấy lắm: “Chết!Chết, tôi chưa thấy cái dinh cơ nào mà lại được như cái dinh cơ cụ thượng làng tôi Có lămlắm là của Vườn hoa, cây cảnh nom như động ấy Thấy bảo còn hơn cái lăng cụ thiếu HàĐông nhiều cơ mà!” Mỗi bận có khách bên họ ngoại ở dưới tỉnh Nam lên chơi, thế nào ônglão cũng phải dắt ra xem lăng cho kỳ được ông mê man giảng giải cho họ: cái tượng đá này

là ông Hoàng Thạch Công đánh rơi giày Những người bằng sứ kia là bát tiên quá hải Cáiông đắp bằng xi măng lù lù ở giữa hồ bát giác kia là là… lấy kiểu tận xa lắm, đâu như tậnbên chùa Đế Thích Còn như cái cọc sắt nhọn hoắt cắm vào cái bầu rượu có đắp bốn congiơi quét vôi vàng mãi tít trên ngọn sinh phần kia là máy thu lôi Khiếp lắm! Sấm sét là thutất cả vào trong ấy

- Chả nguyên là “cụ tôi” phòng sau này nằm xuống bất hạnh sét có đánh phải cũngkhông việc gì mà Xem! Trí lực của người ta có khiếp không?

Ông lão vừa nói vừa nhìn vào cái bộ mặt lì xì của người bà con họ bên ngoại giãn ra

vì kinh ngạc ấy mà ông lão hả hê cả lòng Ông thấy cái lăng tẩm ấy một phần như có ông.Nhưng từ ngày khởi nghĩa thì người ta không còn thấy ông đả động gì đến cái lăng ấy nữa.Ông đã bảo ông thù nó cơ mà Cái lăng ấy nó làm khổ ông, nó còn làm khổ bao nhiêu ngườilàng này nữa Xây cái lăng ấy cả làng phục dịch, cả làng gánh gạch, đập đá, làm phu hồ cho

nó Có người ốm, có người chết, có người làm mấy tháng trời không được đồng công nào.Cái chân ông đi khập khễnh bây giờ cũng vì cái lăng ấy Ông bị một chồng gạch đổ vào bạimột bên hông Bây giờ khoe làng, ông lão lại khoe khác Ông khoe những ngày khởi nghĩadồn dập ở làng, mà ông gia nhập phong trào từ thời kỳ còn bóng tối Những buổi tập quân

sự Cả giới phụ lão có cụ râu tóc bạc phơ cũng vác gậy đi tập một hai Mỗi lần hô động tác,anh huấn luyện viên lại phải đệm tiếng ạ… thườn thượt đằng sau: “Nghiêm ạ!… Nghỉ ạ!…Vác súng lên vai ạ!…” Nhất là những hố, những ụ, những giao thông hào của làng ông thìlàm công trình không để đâu hết Ông lão kể rành rọt từng cái một Cái thì đắp ở đầu xóm

Ba Khu, cái thì xây ở Ngõ Mái, cái thì xẻ thông từ đầu phố trên đến tận đầu phố dưới Cửamạch nhà nào cũng đục, có thể đi suốt làng không phải ra đến đường cái Cũng có khi ônglão lại ngậm ngùi kể lại những chuyện ngày xửa ngày xưa nào không biết, ông bị bọn hương

lý trong làng truất ngôi trừ ngoại xiêu dạt đi, lang thang hết nơi này đến nơi khác, lần mòvào đến tận đất Sài Gòn, Chợ Lớn kiếm ăn Ba chìm bảy nổi mười mấy năm trời mới lạiđược trở về quê hương bản quán Cứ như vậy, suốt cả buổi tối, ông lão ngồi vén quần lêntận bẹn trên chiếc chõng tre nhà bác Thứ mà nói liên miên hết cái đường xóm kia tốt, cáigiếng xóm kia trong với những chuyện đẩu chuyện đâu về cái làng của ông lão, làm như bácThứ cũng quen biết và bận tâm đến những thứ ấy lắm Thực ra ông lão chỉ nói cho sướngmiệng và đỡ nhớ cái làng của ông chứ cũng chẳng chú ý gì đến người nghe có thích nghelắm không Đôi khi thấy mình mải nói quá, mà bác Thứ hình như lơ đễnh những đâu đâu,ông lão lại nhắc:

-Cậu vẫn nghe đấy chứ? Thì bác Thứ giật mình, trả lời vội vàng:

-Có! Có! Tôi vẫn nghe đây, ông kể nốt đi… Thế là ông lão lại kể Nhưng cũng cónhiều bận đang ngồi nói mải mê như vậy bỗng dưng ông ngắc lại, mặt ông thần ra, ông nghĩngợi một lúc lâu rồi thủ thỉ:

-Chuyến này bước chân ra đi… Năm năm, ba năm hay mươi mười lăm năm, khôngbiết có còn về được đến làng đến nước nữa không đây ông lão im lặng, thở dài:

-Nó chết một cái nhà tôi neo người quá, phải đi, chứ những như một mình tôi, thì tôi

ở lại làng với anh em cơ đấy Quê cha đất tổ một lúc rứt ruột bỏ đi làm gì mà không đau xót

hả bác?…

*

Thực tình ông Hai không muốn tản cư lên trên này một tí nào Trong làng còn có một

số anh em ở lại, họ quây quần với nhau khoảng chừng năm, sáu nóc nhà giữa làng Ngàyngày cùng anh em đi đào đường đắp ụ, công việc bề bộn, ông chẳng còn kịp nghĩ gì đến vợcon, nhà cửa nữa Năm bảy lần bà Hai nhắn về thúc phải lên ngay, ông chỉ nhăn mặt kêu:

“Công việc đang như lửa đốt thế này đã lên thế nào được” Hôm bà Hai về đón, ông lão lạitoan không đi Ông nghĩ: mình sinh sống ở cái làng này từ tấm bé đến giờ Ông cha cụ kỵmình xưa kia cũng sinh sống ở cái làng này đã từ bao nhiêu đời nay rồi Bây giờ gặp phảicái lúc hữu sự như thế này mình lại đâm đầu bỏ đi còn ra thế nào nữa Công việc là côngviệc chung chứ của riêng mình ai? ông lão bảo vợ:

- Tôi thì tôi không đi được đâu Mẹ con mày trên ấy liệu bảo nhau xoay xỏa mà làm

ăn Ở nhà rồi tôi cũng cố cày cấy, thêm thắt vào tôi gửi lên cho, tản cư thì cũng phải thiếuthốn một tý chứ, lại như ngày trước thì có đâu

Nhưng bà Hai khóc lóc, bà năn nỉ bắt ông phải đi, bà bảo:

-Thế ông định bỏ mẹ con tôi chết đói à? Ông phải lên trông nom chúng nó cho tôixoay xỏa chứ Rồi bà khẩn khoản nói với mọi người, khẩn khoản với đồng chí thôn độitrưởng, mọi người đồng ý để ông Hai đi, ông Hai đành phải nghe theo Ông buồn khổ lắm,nhưng cũng không biết làm thế nào Tình cảnh mẹ con chúng nó quả là có gieo neo thật.Một nách ba đứa con dại, vốn liếng lại chẳng có, cứ nhong nhóng ôm con ở nhà thì lấy gì

mà ăn? Nhà có người đàn ông nó như nhà có nóc ấy Ông lên rồi làm thuê làm mướn thêmcặp vào cũng đỡ vực được ít nhiều “Thôi thì chẳng ở lại làng cùng anh em được, thì tản cư

âu cũng là kháng chiến” …

Những ngày đầu ở trên này công việc không có, trong người ông lão lúc nào cũngbực bội Ông ít nói, ít cười, cái mặt lúc nào cũng lầm lầm Xin được miếng đất sau nhà, ônghậm hụi cuốc xới suốt ngày, vừa được mấy luống rau cải, bén chân thì đàn gà nhà chủ ra vặttrụi tiệt Ông lão cáu lắm Không thể cáu được với ai ông quay ra cáu với vợ con Hơi một

tý là gắt, hơi một tý là chửi, lắm khi chuyện chẳng đâu vào đâu, ông cũng khơi ra cho to đểgây sự “Chúng mày làm khổ ông! Chúng mày làm khổ ông vừa vừa chứ! ông thì giết hết,ông thì giết hết!” Mỗi lần ông lão bước chân ra khỏi cái gian nhà tối thấp bề bộn những bồ,

bị, nồi, niêu, và những dây quần áo ẩm sì ấy là mặt ông lão nhẹ nhõm, tươi tỉnh hẳn lên Sao

mà ông lão sợ cái gian nhà ấy thế! Nhất là những buổi trưa im ắng, oi ả, có tiếng mụ chủnhà nói nheo nhéo ở bên ngoài, thì ông lão không sao chịu được Ông lão phải đi cho nókhuất Ông Hai chưa thấy người đàn bà nào tham lam, tinh quái như mụ ta Người thì gầyđét như thanh củi khô Cái miệng mỏng lèo lèo, nói cứ liến đi, mà chúa thần là gian Khôngvào nhà thì thôi, động vào nhà là nhòm

Mụ nhòm xó này một tí, nhòm xó kia một tí, rồi lục Mụ giơ lọ tương lên ngắm rồiđặt xuống, mụ mở thạp gạo ra xem, lại đậy vào, mụ lục bồ moi chiếc áo ra ướm thử vàongười, rồi ném trả Hình như trong ý mụ, mụ nghĩ: chúng mày ở nhà tao, thì những thứ củachúng mày cũng như của tao Đồ ăn thức đựng của mụ, mụ cất kỹ đi Con dao, cái chậu, bócủi của người ta mụ dùng tự nhiên, hồ cất đi, mụ lại lôi ra Không tìm thấy thì mụ nói móc,nói máy như chính mụ bị người ta hà hiếp Đến cả cái ăn, cái uống mụ cũng rây phần vào

Có cái nồi nước giải mua để tăng gia một tí, mụ cũng lấy hết Trong nhà động có thức gì mụ

đã biết rồi Không một hôm nào bà Hai ở quán về mụ không sấn đến vạch thúng ra xem

-Ái chà! Nhà này có mớ cá ngon gớm, chiều tớ phải xin một bát mấy được Thế làchiều mụ sai con bưng bát đến xin Mụ đẩy lưng thằng bé:

-Con cứ xuống mà xin, tội gì Có cái gì ăn giấu, mà mụ biết thì mụ đánh hơi Mụđứng giữa nhà, hếch cái mũi lên hít hít:

-Có cái gì mà thơm gớm, y như mùi bánh rán ấy anh em ạ Mẹ kiếp nhà này nó giấu

Cứ lâu lâu, mụ lại vay tiền Lúc mua trầu vỏ, lúc mua diêm thuốc, mớ rau, con cá… Có đòithì mụ chủng chẳng:

-Tớ trừ vào tiền thuê nhà đấy Mụ cười rất nhạt:

-Nói đùa đấy chứ, mai tớ cuốc mẻ sắn tớ bán tớ khắc trả Và mụ tiếp luôn:

-Này, nói thì bảo là tham, cái nhà ông Hai này, với bác Thứ bên kia ở, thật tớ đếchđược cái gì, ở xóm dưới, cánh hàng xáo họ ở, họ nuôi lợn được vô khối là “khuẩn” Nóithật, tớ cho ở nhờ chỉ chủ có mỗi cái “khuẩn” thôi…

Ngay từ dạo mới lên, ông Hai đã bực mình với mụ ấy lắm rồi Nghe xóm giềng ở đâyngười ta nói, ông biết mụ không phải là người đứng đắn Mụ lấy đến người chồng này là đờichồng thứ ba rồi; hai người trước, người thì người ta bỏ mụ, người thì mụ bỏ người ta Tínhnết lành chanh lành chói, chỉ bắt nạt chồng Người chồng thì lại hiền lành quá, cả ngày cặm

cụi làm Vợ nói, có tức lắm thì cũng chỉ đỏ mặt lên văng tục văng giác mấy câu rồi thôi.Ông Hai ghét mụ chủ lắm Ông không muốn ở chung ở chạ với những người như thế Nămlần bảy lượt ông bảo vợ dọn nhà đi nơi khác Nhưng bà Hai cứ lần chần Bà bảo:

-Biết rằng đâu hơn đâu, hay là lại quá tội Trong làng ngoài phố nhà nào cũng ba bốnbếp tản cư cả Có được chỗ chui ra chui vào như thế này là may mắn lắm rồi còn gì nữa.Ông lão đành phải dùi dắng chờ vậy

*

Buổi trưa hôm ấy ông Hai ở nhà một mình Con bé lớn gánh hàng ra quán cho mẹchưa thấy về Hai đứa bé thì ông cắt chúng nó ra vườn trông mấy luống rau mới cấy lạichẳng gà vặt hết Ông Hai hì hục vỡ một vạt đất rậm, ngoài bờ suối từ sáng đến giờ, ôngtính để trồng thêm vài trăm gốc sắn ăn vào những tháng đói sang năm Có một mình, ôngphải làm cố, hai vai mỏi nhừ Ông nằm vật lên giường vắt tay lên trán nghĩ ngợi vẩn vơ.Ông lại nghĩ về cái làng của ông, lại nghĩ đến những ngày cùng làm với anh em A, sao mà

độ ấy vui thế Ông thấy mình như trẻ ra Cũng hát hỏng, bông phèng, cũng đào, cũng cuốc

mê man suốt ngày Trong lòng ông lão lại thấy náo nức hẳn lên Ông lại muốn về làng, lạimuốn được cùng anh em đào đường đắp ụ, xẻ hào, khuân đá… Không biết cái chòi gác ởđầu làng đã dựng xong chưa? Những đường hầm bí mật chắc là còn khướt lắm Chao ôi!Ông lão nhớ làng, nhớ cái làng quá Bên ngoài, ánh nắng rọi xuống mặt sân sáng lóa, cómấy tiếng gà trưa cất lên eo óc Gian nhà càng như lịm đi, mờ mờ hơi đất Giờ này là mụchủ sắp đi làm đồng về đây ông lại sắp phải nằm trong này mà nghe mụ chửi con mắng cái,kêu vại nước chóng cạn, cái bếp bừa bộn nheo nhéo lên đây Tấm liếp che cửa bỗng kêulạch xạch, gian nhà sáng bừng lên Ông Hai giật mình, ngóc đầu nhìn ra Đứa con gái lớngồng đôi thúng không bước vào Ông cất tiếng hỏi:

-Ở ngoài ấy làm gì mà lâu thế mày?

Không để đứa con kịp trả lời, ông lão nhỏm dậy vơ lấy cái nón:

-Ở nhà trông em nhá! Đừng có đi đâu đấy ông lão giơ tay chỉ lên nhà trên:

-Nó thì rút ruột ra, biết chửa! Dứt lời ông bước vội ra ngoài Trời xanh lồng lộng, cónhững tảng mây sáng chói, lừ đừ Đường vắng hẳn người qua lại Họ rạt cả vào các khoảnhbóng cây tránh nắng Một vài tiếng động nhẹ khẽ gợn lên, oi ả Ông Hai đi nghênh nganggiữa đường vắng, cái đầu cung cúc lao về phía trước Hai tay vung vẩy, nhấp nhổm Gặp aiquen ông Hai cũng níu lại cười cười:

-Nắng này là bỏ mẹ chúng nó! Có người bỡ ngỡ hỏi lại: “Chúng nó nào?” Thì ônglão bật cười, giơ tay trỏ về phía tiếng súng:

-Tây ấy chứ còn chúng nó nào nữa Ngồi trong vị trí giờ bằng ngồi tù Dứt lời, ônglão lại đi, làm như đang bận nhiều công việc lắm Cũng như mọi hôm, việc đầu tiên là ôngvào phòng thông tin nghe đọc báo Ông cứ đứng vờ vờ xem tranh ảnh chờ người khác đọcrồi nghe lỏm Điều này ông khổ tâm hết sức Ông cũng đã có học được một khóa bình dânhọc vụ ở làng, cũng đã biết đọc, biết viết Nhưng chữ in khó nhận mặt chữ, ông đọc nó cứbập bõm, câu được câu chăng, mà chả lẽ cứ nghếch cổ lên giữ chịt lấy tờ báo không chongười khác xem nữa? Ông ghét thậm những anh cậy ta đây lắm chữ đọc báo lại cứ đọc thầmmột mình, không đọc ra thành tiếng cho người khác nghe nhờ mấy Hôm nay may quá, vớđược anh dân quân đọc rất to, dõng dạc, rành rọt từng tiếng một, cơ chừng anh ta cũng mớihọc, đánh vần được chữ nào anh ta đọc luôn chữ ấy Ông lão nghe chẳng sót một câu nào.Bao nhiêu là tin hay

-Một em nhỏ trong ban tuyên truyền xung phong bơi ra giữa hồ Hoàn Kiếm cắmquốc kỳ lên Tháp Rùa “Đấy, cứ kêu chúng nó trẻ con mãi đi, liệu đã bằng chúng nó chưa?”

Một anh trung đội trưởng sau khi giết được bảy tên giặc đã tự sát bằng một quả lựu đạn cuốicùng Đội nữ du kích Trưng Trắc giả làm người đi mua hàng đã bắt sống một tên quan haibốt Thao ngay giữa chợ “Khiếp thật, tinh những người tài giỏi cả” Lại còn bao nhiêu tinđột kích nữa, chỗ này giết được năm Pháp với hai Việt gian; chỗ kia phá đổ được một xetăng và một xe díp “Cứ thế, chỗ này giết một tí, chỗ kia giết một tí, cả súng ống cũng vậy,hôm nay dăm khẩu, ngày mai dăm khẩu, tích tiểu thành đại làm gì mà rồi thằng Tây khôngbước sớm” Ruột gan ông lão cứ múa cả lên, vui quá! Ông lão náo nức bước ra khỏi phòngthông tin, rẽ vào quán dặn vợ mấy việc rồi đi thẳng ra lối huyện cũ Ở đây, những tốp ngườitản cư mới ở dưới xuôi lên đứng ngồi lố nhố cả ở dưới mấy gốc đa sù sì, cành lá rườm ràken vào nhau, rải xuống mặt đường và bãi cỏ một vùng bóng mát rộng Ông lão ngồi vàomột cái quán gần đấy Hút một điếu thuốc lào, uống một hụm chè tươi nóng, ông chóp chépcái miệng ngẫm nghĩ: bao nhiêu ý nghĩ vui thích chen chúc trong đầu óc Tiếng quạt, tiếngthở, tiếng trẻ con khóc, cùng với tiếng cười nói của cánh đi phá đường về râm ran một gócđường Dưới chân đồi, những thửa ruộng lúa xanh mượt, uốn quanh co dưới trời nắng, lấploáng như một khúc sông Có mấy bóng cò trắng bay dật dờ…

-Các ông các bà ở đâu ta lên đấy ạ? Ông Hai đặt bát nước xuống chõng hỏi Mộtngười đàn bà mau miệng trả lời:

-Thưa ông chúng cháu ở Gia Lâm lên đấy ạ Đi bốn năm hôm mới lên đến đây vất vả quá!-Ở Gia Lâm lên ạ? Lúa má dưới ta thế nào, liệu có cấy được không bác?

-Chả cấy thì lấy gì mà ăn Cấy tất ông ạ Chân ruộng dưới chúng cháu còn tốt hơntrên này nhiều

-Thì vưỡn! Lúa dưới ta vưỡn tốt nhiều chứ

Ông lão rít một hơi thuốc lào nữa, gật gù cái đầu:

-Hừ, đánh nhau cứ đánh nhau, cày cấy cứ cày cấy, tản cư cứ tản cư… Hay đáo để.-Này bác có biết mấy hôm nay súng nó bắn ở đâu mà nghe rát thế không?

Một người đàn bà cho con bú mé bên kia nói xen vào:

-Nó rút ở Bắc Ninh về qua chợ Dầu nó khủng bố ông ạ

Ông Hai quay phắt lại lắp bắp hỏi:

-Nó… Nó vào chợ Dầu hở bác? Thế ta giết được bao nhiêu thằng? Người đàn bà ẵmcon cong môi lên đỏng đảnh:

-Có giết được thằng nào đâu Cả làng chúng nó Việt gian theo Tây còn giết gì nữa

Cổ ông lão nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tê rân rân Ông lão lặng đi, tưởng như đến không thởđược Một lúc lâu ông mới rặn è è, nuốt một cái gì vướng ở cổ, ông cất tiếng hỏi, giọng lạchẳn đi:

-Liệu có thật không hở bác? Hay là chỉ lại…

-Thì chúng tôi vừa ở dưới ấy lên đây mà lại Việt gian từ thằng chủ tịch mà đi cơ ông

ạ Tây vào làng chúng nó bảo nhau vác cờ thần ra hoan hô Thằng chánh Bệu thì khuân cả tủchè, đỉnh đồng, vải vóc lên xe cam nhông, đưa vợ con lên vị trí với giặc ở ngoài tỉnh mà lại

Có người hỏi:

-Sao bảo làng chợ Dầu tinh thần lắm cơ mà?…

-Ấy thế mà bây giờ đổ đốn ra thế đấy!

Ông Hai trả tiền nước, đứng dậy, chèm chẹp miệng cười nhạt một tiếng, vươn vai nói to:

-Chúng bay ăn miếng cơm hay miếng gì vào mồm mà đi làm cái giống Việt gian bánnước để nhục nhã thế này! Ông lão bỗng ngừng lại, ngờ ngợ như lời mình nói không đượcđúng lắm.

Chả nhẽ cái bọn ở làng lại đốn đến thế được Ông kiểm điểm từng người trong óc.Không mà, họ toàn là những người có tinh thần cả mà Họ đã ở lại làng Quyết tâm mộtsống một chết với giặc, có đời nào lại can tâm làm điều nhục nhã ấy!… Nhưng sao lại nẩy

ra cái tin như vậy được? Mà thằng chánh Bệu thì đích thị là người làng không sai rồi Không

có lửa thì sao có khói? Ai người ta hơi đâu bịa tạc ra những chuyện ấy làm gì Chao ôi! Cựcnhục chưa, cả làng Việt gian! Rồi đây biết làm ăn, buôn bán ra sao? Ai người ta chứa Aingười ta buôn bán mấy Suốt cả cái nước Việt Nam này người ta ghê tởm, người ta thù hằncái giống Việt gian bán nước… Lại còn bao nhiêu người làng, tan tác mỗi người mộtphương nữa không biết họ đã rõ cái cơ sự này chưa?… Chiều hôm ấy bà Hai về cũng có vẻkhác Bà bước uể oải, cái mặt cúi xuống bần thần Đôi quang thúng thõng thẹo trên hai mấuđòn gánh Bà đi thẳng vào trong nhà lúi húi xếp hàng vào một xó, rồi lẳng lặng ra bậc cửangồi ôm má nghĩ ngợi Trẻ con cũng không đứa nào dám vòi quà Trong nhà có cái im lặngthật là khó chịu, không ai dám cất tiếng lên nói, cả đến nhìn nhau họ cũng không dám nhìnnhau nữa Mãi khuya, bà Hai mới chống gối đứng dậy Bà lẳng lặng xuống bếp châm lửangồi tính tiền hàng Vẫn những tiền cua, tiền bún, tiền đỗ, tiền kẹo… Vẫn cái giọng rì rầm,

-Tôi thấy người ta đồn…

Ông lão gắt lên:

-Biết rồi!

Bà Hai nín bặt Gian nhà lặng đi, hiu hắt ánh lửa vàng nhờ nhờ ở ngọn đèn dầu lạcvờn trên nét mặt lo âu của bà lão Tiếng thở của ba đứa trẻ chụm đầu vào nhau ngủ nhẹnhàng nổi lên, nghe như tiếng thở của gian nhà

-Thế nhưng người ta đồn trên này người ta không chứa những người chợ Dầu nữathầy nó ạ

Nghe ngóng một chút, không thấy chồng trả lời, bà lão lại cúi xuống lầm bầm tính.Nét mặt bà lặng đi, chịu đựng và nhẫn nhục Bên gian bác Thứ đã ngủ từ lâu, chung quanh

đều im lặng… Một vài tiếng chó nhúc nhắc sủa phía xa, và có tiếng trẻ khóc văng vẳngtrong tiếng gió Ông Hai vẫn trằn trọc không sao ngủ được Ông hết trở mình bên này lại trởmình bên kia, thở dài Chợt ông lão lặng hẳn đi, chân tay nhủn ra, tưởng chừng như khôngcất lên được… Có tiếng nói léo xéo ở gian trên Tiếng mụ chủ… Mụ nói cái gì vậy? Mụ nóicái gì mà lào xào thế? Trống ngực ông lão đập thình thịch Ông lão nín thở, lắng tai nghe rabên ngoài… Bà Hai bỗng lại cất tiếng:

-Thày nó ngủ rồi ư? Dậy tôi bảo cái này đã

Ông Hai bật ngóc đầu dậy, giơ tay trỏ lên nhà trên, ông sít hai hàm răng lại mànghiến:

-Im! Khổ lắm! Nó mà nghe thấy lại không ra cái gì bây giờ Ông lão lại ngả mìnhnằm xuống, không nhúc nhích

*

Đã ba bốn hôm nay, ông Hai không bước chân ra đến ngoài, cả đến bên bác Thứ ôngcũng không dám sang Suốt ngày ông chỉ quanh quẩn ở trong cái gian nhà chật chội ấy mànghe ngóng Nghe ngóng xem binh tình bên ngoài ra sao? Một đám đông xúm lại ông cũng

để ý, dăm bảy tiếng cười nói xa xa ông cũng chột dạ Lúc nào ông cũng nơm nớp tưởng nhưngười ta đang để ý, người ta đang bàn tán đến “cái chuyện ấy”

Cứ thoáng nghe những tiếng Tây, Việt gian, cam nhông… là ông lủi ra một góc nhà,nín thít Thôi lại chuyện ấy rồi! Nhưng còn cái này nữa mà ông sợ, có lẽ còn ghê hơn cảnhững tiếng kia nhiều ấy là mụ chủ nhà Từ ngày xảy ra chuyện ấy, hình như mụ ta lấy điềulàm cho vợ chồng ông khổ ngấm khổ ngầm là mụ thích Sáng chiều bốn buổi đi làm đồng

về, mụ kéo lê cái nạo cỏ quèn quẹt dưới đất, qua cửa, mụ nhòm vào nói những câu bóng gió

xa xôi, như khía vào thịt ông lão Thôi thì bây giờ thế nào mà chả phải chịu Có được chỗchui ra chui vào là may lắm rồi Mỗi lần mụ nói, ông lão chỉ cười gượng làm như không biếtchuyện gì Ông thì muốn lặng đi như thế, nhưng mụ chủ nhà có để cho ông yên đâu Sánghôm nay lúc bà Hai sắp sửa quang gánh ra hàng thì mụ chủ nhà không biết đi đâu về, mụđứng dạng háng ở ngoài sân nói chõ vào:

-Bà lão chưa đi hàng cơ à? Muộn mấy?…

-Chưa bà ạ Mời bà vào chơi trong này!

-Vâng bà để mặc em… à bà Hai này!… Mụ chạy sát vào bực cửa, thân mật:

-Trên này họ đồn giăng giăng ra rằng thì là làng dưới nhà ta đi Việt gian theo Tâyđấy, ông bà đã biết chưa nhỉ? … Nghe nói, bảo có lệnh đuổi hết những người làng chợ Dầukhỏi vùng này không cho ở nữa

Mụ chủ chép miệng, giọng ngọt xớt:

-Em cứ khó nghĩ quá… ông bà cũng là người làm ăn tử tế cả Nhưng mà có lệnh biếtlàm thế nào Đành nhẽ là ông bà kiếm chỗ khác vậy… Này, ở với nhau đang vui vẻ, ông bàdọn đi, em lại cứ nhớ đáo để đấy nhớ

Bà Hai cúi mặt xuống rân rấn nước mắt, bà nói:

-Vâng… thôi thì dân làng đã chả cho ở nữa, chúng tôi cũng đành phải đi nơi khácchứ biết làm thế nào Nhưng xin ông bà trên ấy nghĩ lại thư thư cho vợ chồng chúng tôi vài

ba hôm nữa Bây giờ bảo đi, vợ chồng chúng tôi cũng không biết là đi đâu…

Mụ chủ đi rồi, bà Hai và con bé lớn nước mắt ròng ròng, lẳng lặng gánh hàng raquán Vợ chồng cũng chẳng dám nói với nhau câu gì Ông Hai ngồi lặng trên một gócgiường, bao nhiêu ý nghĩ đen tối, ghê rợn, nối tiếp bời bời trong đầu óc ông lão Biết đem

nhau đi đâu bây giờ? Biết đâu người ta chứa bố con ông mà đi bây giờ?… Thật là tuyệtđường sinh sống! Mà không gì cái đất Thắng này Ở Đài, ở Nhã Nam, ở Bố Hạ, CaoThượng… đâu đâu có người chợ Dầu người ta cũng đuổi như đuổi hủi Mà cho dẫu vì chínhsách Cụ Hồ người ta chẳng đuổi đi nữa, thì mình cũng chẳng còn mặt mũi nào đi đến đâu.

“Cả làng chúng nó Việt gian theo Tây…” cái câu nói của người đàn bà tản cư hôm trước lạidội lên trong tâm trí ông Hay là quay về làng ?… Vừa chớm nghĩ như vậy, lập tức ông lãophản đối ngay Về làm gì cái làng ấy nữa Chúng nó theo Tây cả rồi Về làng tức là bỏkháng chiến Bỏ Cụ Hồ… Nước mắt ông giàn ra, về làng tức là chịu quay lại làm nô lệ chothằng Tây ông lão nghĩ đến mấy thằng kỳ lý chuyên môn khua khoét như thế lại ra vàohống hách ở trong cái đình Và cái đình lại như của riêng chúng nó, lại thâm nghiêm ghêgớm, chứa toàn những sự ức hiếp, đè nén Ngày ngày chúng dong ra, dong vào, đánh tổ tôm

mà bàn tư việc làng với nhau ở trong ấy Những hạng khố rách áo ôm như ông có đi quacũng chỉ dám liếc trộm vào, rồi cắm đầu xuống mà lủi đi Anh nào ho he, hóc hách một tí thìchúng nó tìm hết cách để hại, cất phần ruộng, truất ngôi, trừ ngoại, tống ra khỏi làng…

Ông Hai nghĩ rợn cả người Cả cuộc đời đen tối, lầm than cũ nổi lên trong ý nghĩông Ông không thể về cái làng ấy được nữa Về bây giờ ra ông chịu mất hết à? Không thểđược! Làng thì yêu thật, nhưng làng theo Tây mất rồi thì phải thù Ông lão ôm thằng con útlên lòng, vỗ nhè nhẹ vào lưng nó, khẽ hỏi:

-Húc kia! Thầy hỏi con nhé, con là con ai?

-Là con thầy mấy lỵ con u

-Ừ đúng rồi, ủng hộ Cụ Hồ con nhỉ Mấy hôm nay ru rú ở xó nhà, những lúc buồnkhổ quá chẳng biết nói cùng ai, ông lão lại thủ thỉ với con như vậy Ông nói như để ngỏlòng mình, như để mình lại minh oan cho mình nữa Anh em đồng chí biết cho bố con ông

Cụ Hồ trên đầu trên cổ xét soi cho bố con ông Cái lòng bố con ông là như thế đấy, có baogiờ dám đơn sai Chết thì chết có bao giờ dám đơn sai Mỗi lần nói ra được vài câu như vậynỗi khổ trong lòng ông cũng vơi đi được vài phần

Khoảng ba giờ chiều hôm ấy, có một người đàn ông đến chơi nhà ông Hai Hắn cũng

là người chợ Dầu Hai người thì thầm ở góc nhà một lúc lâu rồi thấy ông Hai đóng khăn áochỉnh tề tất tả theo hắn đi ông vội vã đến quên cả dặn trẻ coi nhà Ông Hai đi mãi đến xẩmtối mới về Cái mặt buồn thiu mọi ngày bỗng tươi vui, rạng rỡ hẳn lên Mồm bỏm bẻm nhaitrầu, cặp mắt hung hung đỏ, hấp háy… Vừa đến ngõ ông lão đã lên tiếng:

-Chúng mày đâu rồi, ra thầy chia quà cho nào Lũ trẻ ở trong nhà ùa ra, ông lão vộirút cái gói bọc lá chuối khô cho con bé lớn:

-Bánh rán đường đây, chia cho em mỗi đứa một cái Dứt lời ông lão lại lật đật đithẳng sang bên gian bác Thứ Chưa đến bực cửa, ông lão đã bô bô:

-Bác Thứ đâu rồi? Bác Thứ làm gì đấy! Tây nó đốt nhà tôi rồi bác ạ Đốt nhẵn! ôngchủ tịch làng tôi vừa mới lên trên này cải chính, ông ấy cho biết… Cải chính cái tin làng chợDầu chúng tôi là Việt gian ấy mà Láo! Láo hết! Toàn là sai sự mục đích cả

Bác Thứ chưa nghe thủng câu chuyện ra sao, ông lão đã lại lật đật bỏ lên nhà trên.-Tây nó đốt nhà tôi rồi ông chủ ạ Đốt nhẵn Ông chủ tịch làng em vừa lên cảichính… Cải chính cái tin làng chợ Dầu chúng em Việt gian ấy mà Láo! Láo hết, chẳng có

gì sất Toàn là sai sự mục đích cả!

Cũng chỉ được bằng ấy câu, ông lão lại lật đật bỏ đi nơi khác Còn phải kể cho ngườikhác biết chứ Ông lão cứ múa tay lên mà khoe cái tin ấy với mọi người Ai cũng mừng choông lão Đến ngay cả mụ chủ nhà là người ông lão yên trí, nghe tin này thế nào mặt mụcũng sa sầm xuống mà nói tức nói xóc, thì trái lại, mụ lại tỏ vẻ rất vui sướng Mụ giươngtròn cả hai mắt lên mà reo:

-A, thế chứ! Thế mà tớ cứ tưởng dưới nhà đi Việt gian thật, tớ ghét ghê ấy… Thôi,bây giờ thì ông bà lại cứ ở tự nhiên chả ai bảo sao Ăn hết nhiều chứ ở hết là bao nhiêu Mụcười khì khì:

-Này, rồi cũng phải nuôi lấy con lợn… mà ăn mừng đấy! ông Hai gật gật:

-Được, được, chuyến này rồi phải nuôi chứ…

Tối hôm ấy ông Hai lại sang bên gian bác Thứ, lại ngồi trên chiếc chõng tre vén quầnlên tận bẹn mà nói chuyện về cái làng của ông Ông kể lại hôm Tây vào khủng bố Chúng

nó có bao thằng, bao nhiêu Tây, bao nhiêu Việt gian, đi những đường nào, đốt phá nhữngđâu đâu, và dân quân, tự vệ làng ông bố trí, cầm cự ra sao; rành rọt tỉ mỉ như chính ông lãovừa dự trận đánh giặc ấy xong thật…

(Đăng trên Tạp chí Văn Nghệ, 1948 Nhà xuất bản Văn Nghệ, Hà Nội, 1955)

NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI

Lê Minh Khuê

Chúng tôi có ba người Ba cô gái Chúng tôi ở trong một cái hang dưới chân caođiểm Con đường qua trước hang, kéo lên đồi, đi đến đâu đó, xa! Ðường bị đánh lở loét,màu đất đỏ, trắng lẫn lộn Hai bên đường không có lá xanh Chỉ có những thân cây bị tướckhô cháy Những cây nhiều rễ nằm lăn lóc Những tảng đá to Một vài cái thùng xăng hoặcthành ô tô méo mó, han gỉ nằm trong đất

Việc của chúng tôi là ngồi đây Khi có bom nổ thì chạy lên, đo khối lượng đất phảilấp vào hố bom, đếm bom chưa nổ và nếu cần thì phá bom Người ta gọi chúng tôi là tổtrinh sát mặt đường Cái tên gợi sự khát khao làm nên những sự tích anh hùng Do đó, côngviệc cũng chẳng đơn giản Chúng tôi bị bom vùi luôn Có khi bò trên cao điểm về chỉ thấyhai con mắt lấp lánh Cười thì hàm răng trắng loá trên khuôn mặt nhem nhuốc Những lúc

đó, chúng tôi gọi nhau là “những con quỉ mắt đen”

Đơn vị chăm chúng tôi ra trò Có gì lại bảo "Ðể cho bọn trinh sát, chúng nó ở trên đó vắng".Ðiều đó cũng dễ hiểu thôi Ðơn vị thường ra đường vào lúc mặt trời lặn Và làm việc

có khi suốt đêm

Còn chúng tôi thì chạy trên cao điểm cả ban ngày Mà ban ngày chạy trên cao điểmkhông phải chuyện chơi Thần chết là một tay không thích đùa Hắn ta lẩn trong ruột nhữngquả bom Tôi bây giờ còn một vết thương chưa lành miệng ở đùi Tất nhiên, tôi không vàoviện quân y Việc nào cũng có cái thú của nó Có ở đâu như thế này không : đất bốc khói,không khí bàng hoàng, máy bay đang ầm ì xa dần Thần kinh căng như chão, tim đập bấtchấp cả nhịp điệu, chân chạy mà vẫn biết rằng khắp xung quanh có nhiều quả bom chưa nổ

Có thể nổ bây giờ, có thể chốc nữa Nhưng nhất định sẽ nổ Rồi khi xong việc, quay lạinhìn cảnh đoạn đường một lần nữa, thở phào, chạy về hang Bên ngoài nóng trên 30 độ,chui vào hang là sà ngay đến một thế giới khác Cái mát lạnh làm toàn thân rung lên độtngột Rồi ngửa cổ uống nước, trong ca hay trong bi đông Nước suối pha đường Xong thìnằm dài trên nền ẩm, lười biếng nheo mắt nghe ca nhạc từ cái đài bán dẫn nhỏ mà lúc nàocũng có pin đầy đủ Có thể nghe, có thể nghĩ lung tung Hình như ta sắp mở chiến dịch lớn.Ðêm nào xe cũng nườm nượp ngoài đường Ban đêm chúng tôi được ngủ Nhưng mấy đêmnay thì chịu Ðứa nào cũng leo tót lên trọng điểm, cầm xẻng xúc, nói vài câu buồn cười vớimột anh lái xe nào đó Vui Chỉ khổ đứa phải trực máy điện thoại trong hang

Bây giờ là buổi trưa Im ắng lạ Tôi ngồi dựa vào thành đá và khe khẽ hát Tôi mêhát Thường cứ thuộc một điệu nhạc nào đó rồi bịa lời ra mà hát Lời tôi bịa lộn xộn và ngớngẩn đến tôi cũng ngạc nhiên, đôi khi bò ra mà cười một mình

Tôi là con gái Hà Nội Nói một cách khiêm tốn, tôi là một cô gái khá Hai bím tócdày, tương đối mềm, một cái cổ cao, kiêu hãnh như cái đài hoa loa kèn Còn mắt tôi thì cácanh lái xe bảo: “Cô có cái nhìn sao mà xa xăm!”

Xa đến đâu mặc kệ, nhưng tôi thích ngắm mắt tôi trong gương Nó dài dài, màu nâu,hay nheo lại như chói nắng

Không hiểu sao các anh pháo thủ và lái xe lại hay hỏi thăm tôi Hỏi thăm hoặc viếtnhững thư dài gửi đường dây, làm như ở cách xa nhau hàng nghìn cây số, mặc dù có thểchào nhau hàng ngày Tôi không săn sóc, vồn vã Khi bọn bạn gái xúm nhau lại đối đáp vớimột anh bộ đội nói giỏi nào đấy, tôi thường đứng ra xa, khoanh tay lại trước ngực và nhìn đinơi khác, môi mím chặt Nhưng chẳng qua tôi điệu thế thôi Thực tình trong suy nghĩ củatôi, những người đẹp nhất, thông minh, can đảm và cao thượng nhất là những người mặcquân phục, có ngôi sao trên mũ